Skip to main content

Full text of "Theses De Ecclesia Christi: Opus posthumum: Brevi præmisso de eiusdem vita commentario"

See other formats 


IOANNIS  BAPT.  FRANZELIN 


E  SOCIETATE  IKSIJ 

S.  R.  E.  PRESB.  CARDINALIS 


OUM 

IN’  COLI,.  ROM.  S.  TUBOL.  PROFESSORIS 


DE  ECCLESIA  CHRISTI 

OPUS  POSTHUMUM 

BREVI  PRAEMISSO  DE  EIUSDEM  VITA 

COMMENTARIO 


ROMAE 

EX  TYPOGRAPHI A  POLYGLOTTA 
S.  C.  DE  PROPAGANDA  FIDE  ^ 


MDC.CCIAXXVII. 


Proprietas  litoraria. 


PRAEFATIO  EDITORIS 


Cum  plures  auctoritate  et  doctrina  praestantes 
viri  optare  se  plurimum  tum  voce  tum  scripto  si¬ 
gnificarim,  ut  si  quid  Eminentissimus  vir  Ioannes 
Bapt.  Franzelin  nuper  desideratus,  in  suis  schedis 
de  re  theologica  reliquisset,  id  in  studiosorum  uti-i 
litatem  evulgandum  curaremus,  id  enimvero  prae-i 
stare  libenter  adgressi,  commentarium  de  Ecclesia 
Christi  haud  cunctanter  typis  edendum  censuimus; 
quaeque  illius  ratio  sit  et  qualis  post  auctoris  mon 
tem  ad  nos  pervenerit  breviter  indicamus. 

Thesibus  Cl.  Auctorem  suos  absolutissimos  de 
re  theologica  tractatus  solitum  esse  distinguere, 
omnes  norunt  qui  in  eius  scriptis  vel  leviter  sunt 
versati:  eodem  modo  totam  hanc  de  Ecclesia  Christi 
tractationem  in  theses  distinxit  quam  longe  absolu-i 
tius  et  diligentius  fuisset  elaboraturus  ac  forte  in 
publicum  editurus,  si  quidem  postremam  illi  manum 
imponere  potuisset.  Cum  enim  opus  paullo  ante 
inchoasset  quam  in  PP.  Cardinalium  collegium 
cooptaretur,  adeo  ut  eius  absolvendi  causam  si  mH 
nus  ad  amoliendam,  at  saltem  ad  proferendam  re-i 
formidati  honoris  susceptionem  praetexuerit;  dein 
impositi  muneris  distentus  curis  coeptum  opus  sae-i 
pius  intermittere  coactus  est,  ac  morte  demum 
interceptus  mancum  et  imperfectum  relinquere. 

Materiam  totam  quatuor  in  partes  distribuit. 
In  prima  exhibet  notionem  Ecclesiae  amplissimam, 
ac  discrimen  declarat  inter  Ecclesiam  tum  veteris 
tum  novi  testamenti,  et  unius  ad  alteram  ha- 


The  University  of  lowa 


bitudinem:  agit  demum  de  triplici  potestate  ex  di— < 
vina  institutione  Ecclesiae  tributa. 

In  altera  parte  exponit  et  confirmat  factum 
revelatum  institutionis  et  constitutionis  Ecclesiae 
ipsius.  Hasce  duas  partes  prorsus  absolutas  ac  di— « 
ligenter  exscriptas  reliquit. 

In  tertia  agit  de  Ecclesiae  habitudine  ad  suum 
auctorem  et  conditorem  D.  N.  Jesum  Christum. 
Hanc  habemus  completam  illam  quidem,  sed  non 
omnimo  limatam  et  expolitam.  Quarta  pars  versa-i 
tur  in  Ecclesiae  proprietatibus  ex  praemissis  in  prio-i 
ribus  partibus  distinctius  inferendis.  Spectat  nimi-i 
rum  Ecclesiam  in  sua  constitutione  visibilem  et  ca-i 
tholicam,  infaUibilm  et  sanctam,  indefedibilem  et  apo- 
stolicam,  unam,  'necessariam  omnibus  ad  redemptionis 
applicationem  aeternamque  salutem. 

In  hac  postrema  parte  ultra  visibilitatem  pro-i 
lixe  enucleatam  ad  alia  quae  sequuntur  progredi 
non  potuit.  Attamen  quum  et  pro  materia  trium 
priorum  partium,  et  pro  ratione  qua  visibilitas 
ipsa  explicatur,  summa  quoque  aliarum  ecclesiae 
proprietatum  praeoccupata  veluti  sit,  proinde  nec 
multa  nec  praecipua  operis  perfectioni  deesse  vi— « 
deantur;  quae  vero  pertractata  diligenter  habemus 
ita  excellant,  ut  magno  theologicarum  disciplina-i 
rum  studiosis  emolumento  sint  futura;  ea  qualia 
demum  cumque  sint,  in  tenebris  non  duximus  re-i 
linquenda,  adiectoque  commentariolo  quo  cl.  Au-i 
ctoris  vita,  sanctimonia  non  minus  quam  doctrina 
illustris,  foret  omnibus  perspectior;  eius  memoriam 
posteris,  postremo  hoc  pro  Ecclesia  ab  eo  labore 
suscepto  quodam  quasi  monumento  commendam 
dam  putavimus. 


COMMENTARIUS 


DE  VITA  EMINENTISSIMI  AUCTORIS 


I.  Ioannis  Baptistae  Franzelin  vita,  quam  paucis 
describere  aggredior,  tot  rebus  praeclare  gestis  et  ad 
memoriam  insignibus  effulget,  ut  non  modo  ipsius  pa-i 
triae,  et  Societati  Iesu  in  qua  diutius  versatus  est,  sed 
etiam  theologicis  disciplinis,  et  sacro  Cardinalium  coH 
legio,  ipsique  Christiano  nomini  non  mediocre  afferat 
ornamentum  et  decus.  Ortus  Altini  in  pago  comitatus 
Tyrolensis  die  15.  Aprilis  anno  R.  S.  1816.  nactusque 
parentes,  non  illos  quidem  nobilitate  generis,  aut  dH 
vitiarum  copia  illustres,  at  morum  simplicitate  et 
innocentia  praestantes,  hausit  a  pueritia  egregios  pie— • 
tatis  sensus,  totoque  animo  Deum  colere  instituit. 
Franciscanis  Patribus  in  disciplinam  traditus  Bo- 
ceni,  grammaticae  ac  politioribus  litteris  sedulam  ope-i 
ram  navavit,  et  tantum  laudis  cum  ingenio  tum  moi 
rum  integritate  adeptus  est,  ut  non  solum  iam  aequa-' 
libus  antecelleret,  sed  et  ipsis  praeceptoribus  admi-i 
rationi  esset;  nimirum  a  teneris  eum  vivendi  modum 
auspicatus,  quem  cum  toto  vitae  suae  tempore  ser- 
vasset  atque  adeo  magis  magisque  perfecisset,  ad* ma¬ 
gnam  sanctitatis  et  doctrinae  famam  pervenit.  Nihil 
itaque  pensi  habere  praeter  studium  atque  pietatem; 


nihil  puerile  gerere,  nihil  ostendere  aut  «committere 
quod  iure  meritoque  notari  posset:  sacro  his  in  diem 
interesse,  frequenter  Christi  mensa  sese  reficere, 
templa  celebrare,  precationibus  libenti  animo  vacare, 
comitate,  urbanitate  omnium  sibi  animos  devincire,  et 
ut  omnia  verbo  complectar  magnam  de  se  expecta- 
tionem  movere.  Quae  cum  constanter  tum  Boceni 
tum  Graecii  quo  studiorum  causa  concesserat,  prae-i 
stitisset  adolescens;  annos  iam  duodeviginti  natus  de 
ineunda  certa  vitae  ratione  serio  cogitare  coepit. 
Itaque  reputanti  secum  quo  se  verteret  aut  quo  se 
utilius  reciperet,  arrisit  Societas  Iesu  quamvis  eam 
vix  nosset  nomifie,  deque  've  tanti  momenti  consciens 
tiae  suae  moderatorem  adivit:  qui  cum  penderet 
animo  quid  iuveni  consilii  daret,  feminam  sibi  con-i 
sulendam  censuit  id  temporis  in  ea  vicinitate  san-i 
ctimonia  vitae  conspicuam,  cui  nomen  Mariae  de  Mtirl, 
et  divinitus  ut  fama  erat  instinctam.  Quae  cum  re-i 
tulisset,  nihil  restare  adolescenti  nisi  ut  Societati 
Iesu  nomen  daret,  rebus  quibuscumque  nuncium  re-i 
misit  e  vestigio;  mox  nec  amplissimis  avunculi  cu~> 
iusdam  promissis,  nec  parentum  egestate,  nec  hono-i 
rum  aut  divitiarum  quae  ingenio  nancisci  posset, 
illecebris  retardatus.  Dei  voluntati  obtemperavit  et  se 
Societati  Iesu  addixit. 

II.  Franzelinus  igitur  religiosae  vitae  tirocinium 
ingreditur  Graecii  in  provincia  Austriaca,  et  primo 
quoque  tempore  solidissima  virtutis  fundamenta  mo-i 
litur;  nec  enim  erat  nescius  quale  quisque  ab  initio 
vitae  institutum  exorsus  sit,  in  eodem  plerumque 
perrAbturum  in  posterum,  et  tanto  perfectionis  asse-i 
quendae  studio  visus  est  illico  inflammari  ut  tamquam 
exemplar  absolutum,  cum  tironibus  tum  etiam  vete- 


ranis  monstrari  posset.  Legum  omnium  nostrarum 
religiosissimus  custos  diligentissime  cavebat  ne  quam 
ex  eis  sciens  et  volens  negligeret:  imprimis  autem 
silentii  servator  erat  eximius,  nec  ullum  extra  tempus 
excidere  sibi  verbum  patiebatur.  Corporis  afflictationi 
studebat  in  tantum  ut  moderatorum  praecepto  opus 
fuerit,  ad  eius  impetum  ea  in  re  cohibendum.  Per 
totum  tirocinii  spatium,  vino  abstinere  et  parce  ad-i 
modum  vesci  solitus,  rerum  caelestium  commentationi 
obnixe  adiecit  animum,  ex  qua  tanta  in  eum  cum 
Deo  familiaritas  profecta  est  ut  ab  eo  vix  unquam 
cogitationem  averteret.  Haec  autem  cum  ardentius 
faceret  quam  ut  vires  paterentur,  emissa  magna  vi 
sanguinis  ex  ore,  graviter  decubuit  prope  ab  omnibus 
conclamatus.  Unus  tamen  ipse  animum  non  despondit, 
quaque  erat  propositi  tenacitate  in  omnibus,  perinde 
quasi  nihil  sibi  maii  incidisset,  nihil  de  pristina  con-< 
tentione  remisit.  Quae  quidem  hominis  ad  sanctitatem 
summis  viribus  connitentis  documenta,  cum  per  se 
clara  atque  perspicua  sunt,  tum  facilius  intelligi  po-i 
tuerunt  ex  codicillis  quibusdam,  qui  casu  erepti  sunt 
ab  ignibus  in  quos  cum  iam  a  morte  propius  aberat, 
sua  scripta  magnam  partem  coniecit,  quique  ipsius 
animum  virtutis  cupidissimum  ante  oculos  ponunt. 
Haec  ego  brevitatis  gratia  praetermittenda  censeo: 
illud  unum  confirmans,  fructum  quem  e  sacris  exer-< 
citiorum  commentationibus  percipiebat,  tam  insignem 
tamque  uberem  exstitisse,  ut  non  modo  legentium 
animos  admiratione  defigat,  verum  etiam  magno  sit 
incitamento  ad  amplectendam  virtutem;  et  eiusraodi 
documenta  in  Franzelino  eo  plus  auctoritatis  habere, 
quod  non  modo  ea  scripto  consignaverit,  sed  re  et 
veritate  in  suos  mores  induxerit.  Cum  enim  persua 


VIII 


sum  haberet,  hominibus  Societatis  summo  conandum 
opere,  quo  non  minus  virtute  quam  doctrinae  laude 
excellant,  eo  semper  omiies  industriae  nervos  inten-i 
dit,  ut  duplicem  hunc  laborum  suorum  fructum  pro-i 
sequeretur. 

III.  Hac  de  causa  nihil  intentatum  reliquit  ut 
plurimas  quam  posset  linguas  addisceret.  Vel  ante-i 
quam  in  Societatem  cooptaretur,  graeci  sermonis  et 
hebraici  longe  peritissimus  audiebat:  processu  vero 
temporis,  omnes  fere  calluit  exterarum  nationum  lcc 
quelas,  quaeque  vellet  non  solum  germanice,  quod 
ipsi  erat  proprium  ac  naturale,  sed  etiam  polonice, 
anglice,  italice,  gallice  efferebat.  Horum  autem  ser-i 
monum  intelligentiam  ac  facultatem  numquam  ad 
ostentationem  iactavit,  sed  aut  ad  proximorum  uti-i 
litatem,  aut  ad  altiores  disciplinas  excolendas  atque 
animo  penitus  imbibendas  adhibuit.  Miros  in  philo-i 
sophia  progressus  fecit,  donec  sexennio  tradendis 
variis  huiusce  generis  artibus  consumpto,  theologiae 
studium  Romae  inchoavit.  Magistris  usus  est  id  tem-i 
poris  nominatissimis,  et  ob  ingenium  atque  opera  in 
vulgus  edita  celebratissimis,  quorum  ope  Franzelinus 
tanta  eruditionis  et  scientiae  laude  coepit  florescere, 
quantam  evulgata  deinceps  ab  eo  volumina  declarant. 
Adde  huc  amplissimam  historiae  tum  sacrae  tum  pro-i 
fanae  notitiam,  quae  a  primis  vetustatis  annalibus  re-i 
petita  ad  nostram  usque  memoriam  pertineret,  et  quam 
animo  ita  defixerat,  ut  nihil  esset  paullo  memorabilius 
in  monumentis  omnibus  seu  recentioris  seu  vetus-i 
tioris  aetatis,  de  quo  commode  non  posset  lucu- 
lenterque  'disserere.  Hoc  erat  autem  in  causa  cur 
tanta  eruditionis  copia  praeditum,  nihil  iam  fugeret 
quod  ad  animum  mirifice  ornandum  conduceret  et 


IX 


usui  esse  posset  ad  theologicas  etiam  quaestiones  et 
probe  interhoscendas  et  apte  dirimendas  et  expli-> 
candas.  Flagrabat  auteta  incredibili  doctrinae  com-i 
parandae  cupiditate,  eaque  propter  nullam  temporis 
particulam  otiabatur,  nihil  prius  habens  quam  ut  se 
in  litteris  abderet,  et,  ut  verbo  tulliano  utar,  in  omne 
se  scientiae  genus  ingurgitaret;  nec  libros  ab  eo  quis-i 
quam  nec  eum  a  libris  dimovisset:  sive  autem  domi 
esset,  sive  rus  animi  causa  diverteret,  seu  vacationis 
seu  habendi  ludi  agerentur  dies,  nihil  illi  erat  impe-i 
dimento,  quominus  quidquid  otii  suppeteret  legendo 
studendoque  transigeret. 

IV.  Interea  labentis  saeculi  anno  quadragesimo 
octavo  coorta  per  Italiam  seditione,  nostrisque  ut 
fieri  solet  per  vim  summamque  iniuriam  domo  extur-> 
batis,  solum  vertere  coactus  est,  primumque  in  An- 
gliam,  deinde  in  Belgium,  denique  in  Galliam  exu- 
latum  abiit.  Nihilo  tamen  secius  ad  sua  studia  incu-i 
buit,  ea  tranquillitate  animi  et  constantia  quam  nulli 
rerum  publicarum  motus,  nullae  vices  perturbare 
limquam  potuerunt.  Nihil  inquam  ex  tanta  temporum 
acerbitate,  ex  tanta  bonorum  omnium  consternatione, 
et  tanta  Ecclesiae  ac  Societatis  oppugnatione  detri-i 
menti  passus,  theologiae  spatium  summa  cum  laude 
confecit;  et  nisi  morbo  prohibitus  esset,  de  universa 
hac  disciplina  publica  concertatione  disceptavisset. 
Quapropter  statim  ab  emenso  studiorum  orbe  ,  Valles 
Anicias  mittitur  linguae  hebraicae  sacraeque  scripturae 
scholas  habiturus;  ibique  vertente  anno  sacerdos  initia-i 
tur ;  non  enim  voluit  initiari  Romae  cum  primo  anno 
theologiae  daret  operam  quippe  cum  id  suis  e  Socie- 
f  tate  condiscipulis  ob  insolentiam  temporum  permit-' 
teretur,  ipse  sibi  ne  hoc  privilegio  uti  liceret  preci- 


bus  impetravit,  seu  quod  existimaret  indignum  se 
tanto  munere,  seu  quod  vereretur  ne  quidquam  sibi 
surriperetur  temporis  theologiae  studiis  impendendi. 
Ceterum  in  tanta  itinerum  locorum  et  negotiomm 
varietate,  nunquam  destitit  magnos  in  virtute  pro-i 
fectus  facere,  et  ad  fastigium  religiosae  perfectionis 
pro  virili  parte  contendere. 

V.  Hoc  medio  tempore  tota  Italia  debellatum  est 
repressis  perduellium  conatibus:  summus  Christiani 
nominis  Antistes  Caieta  in  Urbem  victor  et  incolumis 
revertitur:  nostri  in  collegii  romani  possessionem 
denuo  immissi;  Franzelinus  Romam  revocatur,  ubi 
confecto  seorsum  et  privatim  secundo  tirocinio  quod 
a  nostris  usurpari  solet  post  absoluta  studia,  solem- 
nibus  se  votis  obstringit  Deo;  nostris  theologiae  au-i 
ditoribus  domi  exercendis  adiuvandisque  praeficitur; 
linguis  orientalibus  edocendis  designatur:  triennio 
alumnos  collegii  germanici  pro  confessionibus  audit; 
iisdemque  theologiam  recolit;  in  collegio  romano 
quaestiones  ad  historiae  sacrae  explicationem  prae-i 
fatur,  variisque  distentus  ministeriis  suam  diligen- 
gentiam,  industriam  multiplicemque  doctrinam  omni-' 
bus  egregie  probat.  Ita  fiebat  ut  sublimiorum  disci-i 
plinarum  magisterio  pedetentim  proluderet,  et  maximo 
scientiae  apparatu  ad  aliud  munus  rite  obeundum, 
accederet  quod  praeclarissimi  doctores  e  Societate  a 
prima  eius  institutione  cum  insigni  celebritate  famae 
obtinuerunt. 

VI.  Itaque  tradendae  theologiae  postmeridianae 
provinciam  suscepit,  in  eadem  collegii  romani  palae-i 
stra,  delectus  ad  id  muneris  in  annum  saeculi  decur-i 
rentis  quinquagesimum  octavum;  quod  quantum  oppor-i 
tunitatis  et  commoditatis  habuerit,  exitus  declaravit. 


XI 


Etenim  undeviginti  continenter  annos  hoc  munus  gessit 
tanto  studio  tantaque  sedulitate,  ut  nemini  satis  non 
faceret,  quin  etiam  auditorum  undecumque  Romam 
confluentium  oculos  in  se  converteret,  admirationem 
cieret,  existimationem  et  plausum  consequeretur.  Erat 
in  eo  summa  dicendi  vis,  contentio  maxima,  nec  ab 
explicatione  propositae  sibi  rei  cessandum  arbitra-i 
batur,  antequam  persuadere  sibi  posset  omnes  in  uni-i 
versum  auditores,  suam  esse  mentem  assecutos.  Non 
ille  iam  singulas  quasque  veritates  nimium  vel  uti  per 
minutula  puncta  discerpere,  nec  difficultates  alias  ex 
aliis  singillatim  excutere,  nec  series  quasdam  respon-i 
sionum,  tamquam  memoriae  mandandas  subtexere, 
sed  totam  cuiusque  thesis  amplitudinem  in  unum 
doctrinae  corpus  coactam  exponere,  et  in  praecipuas 
quasque  partes  ab  ipsis  doctrinae  fundamentis  de-i 
promptas  et  sibi  invicem  clariore  usque  luce  et  egregio 
ordine  succedentes  distribuere  consueverat.  Quamobrem 
constitutis  principiis  quae  pertinerent  ad  res  de  qui-i 
bus  ageret,  quaeque  ex  assidua  sanctomm  Patrum 
praestantissimorumque  theologorum  lectione  hauserat, 
quaestionem  universam  ad  summa  capita  revocabat, 
quaquaversus  enucleatam  commentabatur,  eosque  au-i 
dientium  animis  conceptus  affundebat,  quibus  totum 
id  de  quo  quaerebatur  plane  integreque  haberent  per-i 
spectum,  explicatum  et  ante  oculos  per  omnia  pro-i 
positum,  simulque  ad  evertendas  suo  marte  cuiuscum-i 
que  generis  obiectiones  mimm  in  modum  compara-i 
rentur.  Qua  in  re  illud  etiam  commodi  erat,  ut  semel 
arreptam  alicuius  veritatis  demonstrationem,  quisque 
animo  infixam  perpetuo  gereret,  nec  ullo  temporis 
lapsu  oblivione  deleret.  Enimvero  rebus  hac  natione 
dispositis  et  seu  quae  praemittenda  essent,  seu  quae 


XII 


inde  consequerentur,  per  omnem  partem  versatis  atque 
discussis,  tanta  ex  hac  industria  efflorescebat  propo-i 
sitae  quaestionis  intelligentia,  ut  non  modo  auditores 
in  abditissima  sapientiae  penetralia  veluti  manu  du-i 
ceret,  sed  et  sacris  concionatoribus  aptissimam  tutis- 
simamque  materiam  suppeditaret  ad  dicendum,  et 
ipsi  animae  caeleste  pabulum  quodammodo  submini-i 
straret.  Haec  nisi  fallor  ipsi  ratio  docendi  fuit,  qua 
quidquid  scholastici,  et  potissimum  S.  Thomas,  subtili 
investigatione  et  pressa  ratiocinatione  excogitarunt, 
in  suas  ipse  tractationes  disquisitionesque  derivaret; 
quidquid  autem  Patres  in  rem  disseruerunt  ad  my-i 
steria  fidei  enodanda  et  ab  impugnationibus  haereti-i 
eorum  vindicanda,  tamquam  arma  firmissima  adhi-i 
beret.  Quo  factum  est,  ut  nec  copia  penitiori  veri-i 
tatis  contemplationi  officeret,  nec  contemplatio  copiam 
desideraret:  et  si  verum  est  quod  Cornelius  a  Lapide 
monebat,  rerum  divinarum  magistris  non  modo  Che- 
rubim  arcana  rerum  cognitione,  sed  etiam  Seraphim 
ardore  spiritus,  in  docendo  esse  imitanda,  illud  profecto 
de  Franzelino  affirmare  necesse  erit,  eum  videlicet 
cum  exquisita  divinae  religionis  explanatione,  tum 
doctrinae  Patrum  luculenta  expositione  id  esse  asse-i 
cutum,  ut  pro  suis  viribus  et  Cherubim  scientiam 
quodammodo  et  praefervidos  Seraphim  affectus  imi-i 
tando  exprimere  videretur.  Quapropter  simul  in  vuH 
gus  Franzeliniani  tractatus  prodiere,  non  solum  sum-i 
mis  laudibus  a  viris  doctissimis  excepti  et  commendati 
sunt,  sed  etiam  e  suggestu  a  pluribus  concionatoribus 
diserte  propositi,  et  praesertim  in  regionibus  quibus-i 
dam  acatholicis,  ex  parte-  in  vernaculum  sermonem 
convergi;  pluribusque  editionibus  brevi  distractis,  alias 
atque  alias  subinde  adornare  oportuit.  Magna  profecto 


XIII 


laus  hominis  sapientissimi,  et  cum  excellentibus  inge-< 
niis  quae  hac  nostra  aetate  floruerint  citra  dubitatio-i 
nem  comparandi. 

VII.  Nec  vero  silendum  putem  id  nonnisi  magno 
cum  labore  dt  assidua  contentione  assequutum,  quod 
nemini  horum  studiorum  probe  intelligenti  ac  perito 
mirum  videri  debeat.  Qui  enim  noverit  quam  diffi— « 
cile  sit  disputationes  omnes  theologicas  mente  com-i 
prehendere,  et  ut  ita  dicam  tamquam  spectabile  cor-i 
pus  undequaque  intueri,  cuiusquemodi  difficultates 
circumspicere,  sententias  universas  habere  cognitas 
et  exploratas.  Patres  in  rem  dissimiliter  dispu-i 
tantes,  ad  unum  omnes  habere  prae  oculis;  theolo-i 
gorum  omnium  iudicia  et  argumentationes  ad  obrus-i 
sam  exigere;  tum  ex  tanta  rerum  multitudine  succum 
et  sanguinem,  si  ita  loqui  fas  est,  exprimere,  inte-i 
grum  doctrinae  corpus  efformare,  causas  et  intima 
principia  in  ordinem  redigere  ut  nihil  operi  desit, 
nihil  abundet,  sed  omnia  necessaria  sint  et  indisso-i 
lubili  nexu  colligata;  qui  inquam  haec  noverit  ille 
profecto  perspiciet,  et  quantopere  ille'  desudaverit,  et 
quantum  laudis  ei  debeat  obvenire,  qui  haec  omnia 
susceperit  ac  porro  perfecerit:  nec  mirum  erit  cuH 
quam  si  Franzelinus  toto  se  pectore  totisque  viri-i 
bus,  solidos  dies  et  annos  in  pervolvendis  Patrum 
theologorumque  libris  absumpserit.  Plura  edidit  vo-i 
lumina  quae  hisce  titulis  inscripta  circumferuntur. 
De  traditione  et  scriptura,  opus  egregium  et  prae 
ceteris  fortasse  laudatum;.  De  Deo  Uno  et  Trino 
duobus  voluminibus  pari  doctrina  et  amplitudine;  cui 
appendicis  instar  addi  posset  opusculum  in  hetero- 
doxum  quemdam  Russiacum,  de  processione  Spiritus 
Sancti  a  Patre  et  Filio.  De  Sacramentis  in  genere  et 


de  Sanctissimo  Eucharistiae  Sacramento,  duo  item 
volumina  in  quibus  praeter  excellentem  doctrinae  co-i 
piam  singulare  fovendae  pietatis  studium  elucet.  De 
Deo  Incarnato,  et  novissime  de  Ecclesia,  quod  po-i 
stremum  opus  morte  praeventus  non  omni  ex  parte 
absolutum  reliquit,  et  nunc  primum  prodit  in  lucem. 

VIII.  Sed  ut  eo  redeam  unde  digressus  sum,  prin-i 
cipio  novum  docendi  munus  commodius  exercere  po-< 
tuit,  cum  aliis  gravioris  momenti  negotiis  neutiquam 
distineretur.  Mox  ubi  eius  fama  increbuit,  pluribus 
muni  is  onerari  coeptus  est  quae  profecto  si  aequo 
animo  suscepit  pro  suo  subeundi  laboris  desiderio, 
non  mediocre  tamen  ipsi  onus  imposuerunt.  Complura 
enim  sacra  Urbis  consilia,  sive  Christiano  nomini 
propagando,  sive  haeresi  propulsandae  et  perduellibus 
ecclesiae  vindicandis,  aut  negotiis  ecclesiae  extraor-i 
dinariis  pertractandis,  aut  parandae  instruendaeque 
concilii  Vaticani  celebrationi,  adiutorem  variis  col- 
latis  officiis  arcessitum,  tanta  curarum  mole  obrue-i 
runt,  ut  nullam  temporis  partem  labore  vacuam  ha-i 
beret.  Accedit  eodem,  quamdiu  tenuit  Concilium  Va-< 
ticanum  ,  pontificium  theologum  egisse,  magnosque 
ad  eum  concursus  fieri  solitos  fuisse  hominum  e  quo-i 
libet  ordine  praestantium,  qui  virum  tot  animi  do-i 
tibus  illustrem,  consulendum  sibi  in  dies  prope  sin-< 
gulos  et  horas  arbitrabantur.  Ipse  autem  neminem 
reiicere,  nullum  laborem  subterfugere,  consilio,  pru-i 
dentia,  hortatu  praesto  esse  omnibus;  qua  scripto  qua 
verbo  responsum  dare;  quaecumque  vero  in  urbanis 
consiliis  eloqueretur  accuratissime  perpendere  et  exa-i 
rare.  Quae  quidem  officia,  praesertim  magisterio  pu-i 
blico  numquam  intermisso  quemadmodum  praestare 
posset,  vix  intelligas.  Eum  certe,  non  solum  amor 


XV 


et  summa  existimatio,  sed  admiratio  omnium  comi-' 
tabatur,  in  quibus  erant  Episcopi  magno  numero  ea 
tempestate  Romae  degentes  ipsique  S.  E.  R.  Cardi-i 
nales  qui  eius  opera  perlibenter  uteuantur,  sicubi 
utilem  sibi  fore  existimarent.  Immo  non  multum 
abiit  cum  ipse  Summus  Pontifex  Pius  IX.  tot  meritis 
in  homine  modestissimo  et  laboriosissimo  animad-i 
versis;  eum  sacra  purpura  ornare  constituit. 

IX.  Hoc  autem  quomodo  factum  sit  operae  pre-i 
tium  erit  paulo  fusius  prosequi  :  magno  enim  docu-i 
mento  fuit  eius  virtutis,  quae  si  umquam  alias,  eo 
maxime  tempore  luculentissime  prodita  est.  Erat  iam- 
dudum  summus  Pontifex  in  eum  perbenevole  animatus 
ob  eius  insignem  sapientiam,  et  reliqua  animi  orna-i 
menta.  Cum  enim  eum  sciret  in  quaestionibus  ac  in-< 
diciis  ad  varias  congregationes  Urbis  spectantibus,  et 
acumine  ingenii,  et  praestantia  eruditionis  et  copia 
doctrinae,  gravissimas  quasque  causas  absolvere,  trans-i 
igere  et  expedire  solitum  esse  ;  non  poterat  quin 
eius  in  negotiis  huiusmodi  agendis  peritiam  magno 
in  numero  haberet.  Accidit  autem  ut  Eminentissimus 
Cardinalis  Tarquini,  cui  honorificentissimam  purpura-i 
torum  Patrum  dignitatem  eo  etiam  consilio  detulerat 
ut  suam  in  Societatem  Iesu  benevolentiam  ostenderet, 
repentina  morte  praereptus  obiret,  vix  altero  mense 
post  ei  delatum  sacrae  purpurae  honorem.  Cuius  viri 
scientia  et  virtute  praestantis  cum  Summus.  Pon-i 
tifex  iacturam  cum  uno  e  nostris  conquereretur, 
addidit  sibi  esse  deliberatum,  huic  malo  quam-i 
primum  mederi,  et  obversari  sibi  animo  patrem  illum 
qui  cum  difficillimae  res  agerentur,  suam  soleret 
tanta  ingenii  laude  sententiam  aperire,  et  quod 
multo  pluris  habendum  esset,  insigne  sapientiae  de- 


XVI 


cus  non  minoris  modestiae  ac  demissionis  accessione 
cumularet.  Quibus  ille  verbis  Franzelinum  sine  dubio 
designabat;  quem  cum  aureo  quodam  numismate  ho-i 
noris  causa  donare  vellet,  aiebat  Pontifex  quodam-i 
modo  totis  artubus  cohorruisse,  et  renuenti  similem, 
apage.  Beatissime  Pater,  ingeminasse,  utpote  qui  se 
prorsus  immerentem  iudicaret  quem  qualicumque  ho-i 
nore  aut  munere  summus  Christiani  nominis  Parens 
dignaretur.  Quod  cum  Pontifex,  non  ex  quadam  ru-i 
sticitate  profectum  intelligeret,  sed  ex  demissione 
animi  tam  benigna  amoris  significatione  obstupefacti, 
eo  vel  magis  coepit  eius  admiratione  affici  et  desi-i 
derio  teneri.  Decrevit  itaque  perficere  quod  apud  se 
pridem  statuerat  ideoque  Eminentis  simum  Cardinalem 
Bilio,  qui  hominem  plurimi  faciebat  et  rei  habebatur 
fautor  et  auspex,  misit  ad  eum  cum  mandatis,  ut 
suo  nomine  nunciaret,  illum  propediem  in  sacrum 
Cardinalium  collegium  adscitum  iri.  Quo  nuntio  in-i 
credibile  dictu  est  quantam  animi  aegritudinem  coe-i 
perit:  obstupuit  primo  vixque  sui  compos  concidit 
vultu  et  tanta  edidit  doloris  signa,  ut  metum  inii- 
ceret  ne  repentino  casu  prope  exanimatus  procumberet. 
At  Eminentissimus  Bilio  ad  sedandam  eius  conster-' 
nationem :  enimvero  ait,  reverende  Pater,  aequius 
te  putabam  Summi  Pontificis  voluntati  obsecuturum. 
Quibus  verbis,  pro  ea  qua  erat  obedientia,  cum  nihil 
haberet  quod  contra  hisceret,  conticuit  parumper, 
mox  in'effusissimas  lacrimas  prorupit.  Paulo  post 
ad  Summi  Pontificis  pedes  provolutus,  ingemere,  in-i 
cusare  se,  honorem  detrectare,  indignum,  ineptum  se 
dicere,  rogare,  obsecrare,  omnia  moliri,  ut  a  se  tantae 
dignitatis  honorem  deprecaretur.  Cum  autem  nec  illi 
nec  A.  R.  P.  N.  G.  Petro  Beckx  qui  omnem  non 


movit  lapidem  ut  Pontificem  ab  ea  mente  deduceret, 
res  e  sententia  succederet,  necesse  fuit  impositum 
subire  onus,  et  divinae  voluntati  acquiescere.  Non 
ille  tamen  moestitiam  quae  ex  vultus  conturbatione 
eminebat,  cito  deponere.  Domum  enim  reversus,  angi, 
torqueri  et  in  suspiria  erumpere  non  desiit,  iterum  cla-i 
mans  atque  iterum;  vixisse  se  iam  satis;  nihil  sibi 
iam  esse  reliquum  nisi  ut  ex  hac  vita  migraret  nec 
aliud  superes  se  sibi  praeter  poenas  ob  suas  sibi  noxas 
ab  irato  Numine  irrogandas.  Quae  cum  frequentius 
diceret,  mirum  id  moeroris  videbatur  omnibus  causas 
tam  subitae  mutationis  adhuc  ignorantibus,  et  acrius 
reponentibus:  resistendum  fortiter  esse  angoribus 
animi  et  pusillanimitate  depulsa,  muneri  quemque 
suo  dare  operam  oportere.  Res  interea  manavit  in 
publicum  et  ad  omnium  Aures  pervenit.  Discipuli  ut 
mos  est  scholam  subeuntem  plausibus  excipiunt  et 
adeptos  honores  gratulantur,  quippe  qui  sibi  laudi 
verterent  magistro  suo  tantum  dignitatis  conferri, 
ipsique  Societati  gauderent.  Ille  vero  nihil  moratus 
huiusmodi  ovationes,  tum  gravitate  vultus  tum  pau-i 
citate  verborum  planum  fecit  omnibus,  quam  sibi 
esset  persuasum,  infortunium  sibi  potius  quam  pro-i 
speri  quidquam  obtigisse.  Deinde  novas  quae  illi  a 
nostris  offerebantur  vestes  recusavit,  obsoleta  tunica 
contentus  quam  ad  eam  usque  diem  induerat;  tum 
e  collegio  Germanico  in  alias  aedes  transmigraturus, 
non  solum  nostris,  verum  etiam  cunctis  collegii 
alumnis  pietate  reverentia  et  demissione  summa  oscu-i 
latus  est  pedes;  ut  in  tota  huius  negotii  serie  per-i 
spectum  fuerit  omnibus  quantopere  a  cunctis  honorum 
insignibus  abhorreret,  atque  in  aversandis  ex  animo 
dignitatibus  genuino  Societatis  spiritu  duceretur. 


XVIII 


X.  Adactus  itaque  praecepto  obedientiae  inter 
purpuratos  Ecclesiae  principes  cooptatus  est  XVII. 
Kal.  Mai.  an.  MDCCCLXXVI.,  et  decem  annos  gessit 
hanc  dignitatem  maxima  omnium  approbatione.  Op-i 
tavit  sibi  contubernium  in  domo  nostri  olim  tiro-i 
cinii,  quae  templo  sancti  Andreae  in  colle  quirinali 
adi  acet;  quaeque  collegio  Pio-Latino- Americano  ad 
habitandum  precario  concessa  erat,  dum  scilicet  aedes 
novae  instruerentur;  demolienda  brevi  .magna  ut  vi-i 
detur  ex  parte  a  novis  reipublicae  gubernatoribus, 
qui  tot  iam  religionis  et  antiquitatis  monumenta  fun-i 
ditus  deleverunt,  ibique  reliquum  vitae  spatium  diffi— > 
cillimis  officiorum  et  negotiorum  curis  occupatus  con-< 
trivit.  Postremo  laboribus,  studio  et  aevo  confectus, 
morbo  quo  iamdiu  tentabatur  coepit  gravius  conflictari, 
ad  tantam  virium  debilitatem  redactus  ut  iam  pro 
certo  haberet  extremum  sibi  casum  imminere.  Illud 
autem  prorsus  singulare  est,  tempus  eum  multo  ante 
praefinisse  quo  esset  e  vivis  excessurus:  testatus  non 
solum  sibi  iam  spatium  non  superesse  ad  novas  Ame-i 
ricanorum  sedes  commeandi,  commodiore  scilicet  apud 
eos  habitatione  usuro;  sed  praeterea  uni  e  nostris 
diserte  et  sine  ambage  professus,  unum  se  aut  alterum 
intra  mensem  interiturum.  Pridie  quam  lecto  se  tra-> 
deret,  ut  ut  pessime  haberet,  sacro  cuidam  comitio  e 
tam  multis  quae  frequentabat  interfuit;  ex  quo  do-i 
mum  se  recepit  defectus  omnino  viribus  et  profligatus. 
Totam  diem  extraxit  utcumque;  postridie  mane  de 
more  strato  surgere  conatus,  sensit  se  morbo  op-i 
primi,  et  omni  robore  destitutus  decubuit.  Quidquid 
industria,  sollicitudine,  medicomm  artibus,  ad  eum 
iuvandum  obtineri  posset,  adhibitum  summa  seduli-i 
tate  summoque  studio  a  nostris  est;  sed  frustra.  Emi- 


XIX 


nentissimos  quosdam  Ecclesiae  Principes  eum  pera-> 
manter  invisentes  hilari  vultu  excepit,  nec  minus 
doloris  acerbitate,  quam  grati  animi  significatione 
et  exemplo  suae  virtutis  ad  lacrimas  usque  commotos 
dimisit.  Quin  immo  ipse  Summus  Pontifex  Leo  XIII.  a 
quo  plurimum  diligebatur  aegerrime  tulit  carissimum 
sibi  filium  tam  subitanea  morte  a  se  divelli  et  unum  e 
domus  pontificalis  Antistitibus  legavit  qui  de  statu 
aegrotantis  ad  se  testis  oculatus  referret.  A  quo  cum 
certior  factus  esset  Franzelinum  in  praesentissimo 
lethi  discrimine  iam  versari,  nec  spem  affulgere  ullam 
hominis  recuperandi,  eum  voluit  suprema  precatione 
suo  nomine  suaque  auctoritate  in  articulo  mortis  ex-i 
piari.  Quam  expiationem  Eminentissimus  Cardinalis 
Monaco  La  Valletta  lacrimabundus,  et  singultu  verba 
intercludente,  ducto  in  eum  crucis  signo,  impertivit. 
Inter  haec  Franzelinus  toto  animo  crebrisque  suspH 
riis  et  affectu  suavissimo  continenter  in  preces  effu-i 
sus,  Deo  se  Beataeque  Virgini  et  caelitibus  patronis 
commendabat. 

Semel  atque  itemm  peccata  confessus,  et  sacro 
viatico  refectus  est;  donec  Camillo  Mazzella  e  Soc. 
Iesu  Cardinali,  Rectore  domus,  moderatore  conscien-i 
tiae  suae,  aliisque  e  nostris  bene  multis  lectulum  cir-i 
cumsistentibus,  nonnullis  lugentibus,  cunctis  precanti- 
bus,  placidissime  vita  functus  est.  Incidit  eius  obitus 
in  diem  XI.  Decembris  an.  MDCCCLXXXVI.  In  de-, 
mortui  facie  amabilitas  quaedam  et  serenitas  elucebat, 
-quam  eius  integritatis,  tranquillitatis  et  sanctimoniae 
indicem  dixisses:  dum  autem  domi  cadaver  servatum 
procuratumque  est,  mira  quadam  membrorum  flexi-, 
bilitate  nullo  negotio  poterat  quaquaversus  moveri: 
nec  gravis  halitus  quidquam  exhalavit,  nec  tetrici- 


XX 


tatem  oris  ullam  praeferebat,  quae  ab  eo  invisendo y 
et  pie  deosculando  quempiam  deterreret:  quo  loca 
et  honoris  causa  nominandos  censeo  collegii  Pii-La- 
tini-Americani  alumnos  qui  tum  viventi  tum  etiam 
vita  functo  omnem  semper  amoris  et  observantiae  te-< 
stificationem  exhibuerunt. 

XI.  Habuit  in  votis  dum  vita  suppeditaret,  et 
testamento  conceptis  verbis  cavit,  sibi  ut  extincto 
nulla  parentaretur  pompa  funeris,  sed  usitato  Socie-i 
tatis  more  exsequiae  peragerentur.  Ast  aliter  visum 
summo  Pontifici,  qui  hanc  eius  voluntatem  abrogan-i 
dam  ratus,  praecepit  ut  iustis  illi  pro  nostra  consue-i 
tudine  primum  persolutis,  mox  eo  funeris  apparatu 
efferretur,  qui  purpurati  Patris  dignitatem  deceret. 
Itaque  servatis  omnibus  qui  huius  essent  rei  et  tem-i 
poris,  postridie  quam  obiit,  in  sancti  Andreae  ca-i 
daver  eius  expositum:  tum  a  meridie  solemni  pompa 
elatum  ad  sancti  Bernardi  (hoc  enim  erat  illi  cu-i 
riale  templum)  et  consueto  ritu  lustratum.  Tradu-i 
ctum  inde  ad  publicum  coemeterium  in  agro  Verano, 
conditumque  in  monumento  quod  sibi  Societas  Iesu 
extruendum  curavit,  in  loculo  qui  sepulcro  Cardinalis 
Tarquinii  imminet,  compositum  est.  Die  vero  Dec.  15. 
in  eodem  S.  Bernardi  templo  solemniter  illi  pa-< 
rentatum  coram  multitudine  confertissima.  Aderant 
S.  R.  E.  Cardinales  sexdecim,  quot  post  captam  ur-i 
bem  ab  anno  vertentis  saeculi  septuagesimo,  exequia- 
rum  causa  simul  numquam  coierant;  aderant  legati 
apud  sedem  apostolicam  Belgicus  et  Hispanus,  plu- 
resque  Episcopi,  quos  inter,  duo  nomine  Summi  Pon-i 
tificis  :  tum  ex  variis  sacris  consiliis  urbanis  in  quae 
fuerat  adlectus  viri  spectatissimi,  ac  multi  religio-i 
sorum  ordinum  Antistites  et  collegiorum  modera- 


XXI 


tores.  Expletis  vero  funebribus  mirum  quae  quantaque 
de  illo  pro  se  quisque  praedicaret,  eius  virtutes  me-i 
ritis  laudibus  efferendo,  et  tanti  viri  iacturam  gra-i 
vissimis  questibus  lamentando. 

XII.  Iam  vero  ut  in  hanc  sententiam  de  eius  vir-i 
tutibus  singillatim  pauca  prosequar,  eius  imprimis 
obedientiam  perstringam  quae  tanta  in  eius  moribus 
eluxit,  quanta  a  Societatis  Iesu  sodalibus  exquiri  vix 
posse  videatur.  Non  solum  enim  moderatoribus  nihil 
unquam  molestiae  aut  negotii  creavit,  sed  ipsis 
omnino  se  regendum  ac  gubernandum  commisit  more 
infantis.  Novi  ego  minutissimas  illum  quasque  facul-i 
tates  petere  consuevisse,  nec  umquam  elationis  aut 
minus  obsequentis  animi  indicium  vel  minimum  prae 
se  tulisse,  adeo  ut  a  maiorum  iudicio  ac  voluntate 
vel  tantulum  discedere  se  haud  posse  iudicaret:  immo 
quo  magis  consenesceret,  et  fama  gerendisque  mune-i 
ribus  clarior  evaderet,  eo  perfectius  obedientiam  exer-i 
cuisse  :  nec  primis  tantum  praesidibus  auscultare, 
sed  et  inferioribus  morem  gerere  studiosissime  so-< 
litum.  Itaque  si  comperisset  quempiam  e  superioribus 
quidpiam  imperare  aut  cupere,  abrupto  sine  mora 
quocumque  opere  quod  forte  haberet  prae  manibus, 
promptus  et  alacer  eius  mandata  exequebatur.  Quin 
imo  etiam  post  delatum  sibi  purpurae  honorem, 
quamvis  horum  auctoritati  iam  esset  minime  obno-i 
xius,  assuetus  tamen  Christum  Dominum  ex  S.  Ignatii 
praescripto  in  ipsis  intueri,  vel  in  tanta  celsitudine 
gradus  eisdem  se  libentissime  morigerum  praebebat. 
Tanta  autem  inter  nos  degens  erat  ingenii  morumi 
que  tranquillitate,  ut  nemo  fere  eum  domi  esse  sen-i 
tiret,  nisi  cum  diligentissime  ad  actus  quoslibet  com-i 
munes  provolaret;  quod  in  homine  tot  partibus  do- 


XXII 


ctrinae  insigni,  tot  laboribus  districto  et  innumeris 
occupationibus  implicato,  cum  praesertim  ab  hac  vi-i 
vendi  ratione  numquam  vel  latum  unguem  secesserit, 
nemini  non  videatur  summopere  commendandum. 

XIII.  Paupertatis  erat  amantissimus  ut  vere  dici 
possit  monitum  s.  Patris  Ignatii  eum  accuratissime 
implevisse  qui  hanc  virtutem  diligendam  esse  prae-i 
cipit  ut  matrem.  Detritis  lacerisque  vestibus  ex  animo 
laetabatur;  nec  proprii  quidquam  aut  singularis  aut 
pretiosi  apud  se  umquam  esse  passus  est:  quaelibet 
vitae  commoda  aspernatus,  nullum  quaesivit  umquam 
laborum  suorum  subsidium  aut  levamen:  rerum  au-i 
tem  omnium  amorem  ita  exuerat,  ut  unus  ex  iis  qui 
ante  exeuntem  annum  MDCCCLXXIII.  publico  man-i 
dato  immissi  in  domos  nostras  cuncta  quae  privatim 
quisque  apud  se  haberet  scrutabantur  et  in  codicem  re-i 
ferebant,  cum  ab  eo  semel  bis  ac  tertio  percunctaretur 
utrum  sua  essent  ea  omnia  quae  in  cubiculo  haberet, 
nullum  aliud  ab  eo  responsum  extundere  potuerit, 
nisi  illius  se  usum  supellectilis  ac  librorum  habere. 
Doctissimas  suas  disputationes  chartulis  quaecumque 
occurruissent  consignabat,  et  ad  diurnas  preces  persol-i 
vendas  codice  utebatur  usu  detrito  ac  fere  discisso. 
Evectus  autem  ad  PP.  Cardinalium  dignitatem,  idem 
omnino  facere  perstitit  quantum  videlicet  dignitati 
et  decori  consentaneum  esset,  peripetasmata,  thoreu- 
mata,  signa,  tabulas  pictas  aliaque  id  genus  orna-i 
menta  ut  cum  maxime  reiecit:  quod  ad  vestes  et 
totam  rem  linteariam  attinet,  nullos  pro  se  novos 
umquam  fieri  sumptus  patiebatur  quos  vera  neces-i 
sitas  non  postularet.  De  curru  et  equis  sibi  parandis 
ne  cogitavit  quidem,  haec  ipsa  precario  conducere  so-i 
litus,  nec  vero  in  longius  aliquod  tempus,  sed  in  dies 


XXIII 


singulos,  quoties  ad  rhedam  adhibendam  necessitate 
compelleretur:  ac  mirum  dictu,  decem  ipsos  annos 
non  plus  quam  semel  curru  vehi  se  permisit  ad  re-i 
laxandum  animum.  Nihil  omnino  ex  amplissima  di— < 
gnitate  commoditatis  percepit,  nihil  remisit  de  pri-i 
stina  rerum  omnium  abdicatione,  nec  passus  umquam 
est  sibi  quidquam  humani  pulveris  adhaerere,  quippe 
qui  Deum  prae  oculis  unice  haberet,  eius  gloriam 
unice  appeteret,  caelestia  unice  desideraret,  terrena 
omnia  aversaretur. 

XIV.  Carnis  afflictationi  studuit,  nec  quidquam 
erat  voluntarii  cruciatus  quod  libenter  non  admit-i 
teret,  siquidem  eo  sibi  uti  liceret  per  moderatoris 
conscientiae  facultatem,  cui  parebat  in  omnibus.  Ita-i 
que  flagris  se  caedere,  catenulis  corpus  obstringere  in 
more  habuit;  ieiunia  quae  ab  Ecclesia  indicuntur 
quamvis  viribus  extenuatus  et  imbecilla  valetudine, 
numquam  praeterivit,  immo  tanta  austeritate  obser-i 
vabat,  ut  praesertim  vespere  videretur  magis  in  spe-i 
ciem  descendere  in  triclinium,  quam  ad  vires  vel 
permissa  coenula  restaurandas:  adeo  cibi  potusque 
parcus  ut  quidquid  ei  apponeretur  delibare  potius 
quam  vel  comedere  vel  haurire  videretur.  Ad  extre-i 
mum  usque  vitae  spiritum,  numquam  induxit  animum 
ut  quibus  diebus  carnes  ecclesiae  lege  vetantur,  iis 
quacumque  stomachi  aegritudine  laboraret,  vescere-i 
tur,  sed  esuriales  modo  cibos  adhibebat,  et  iamiam 
moriturus  aegerrime  adduci  potuit  ut  nonnihil  ius- 
culi  degustaret.  Quam  feria  sexta  abstinentiam 
nos  de  more  custodimus,  numquam  praetermisit; 
in  honorem  vero  Beatae  Mariae  Virginis,  cuius  erat 
cliens  studiosissimus,  et  cuius  laudes  data  occasione 
solebat  publice  praeconiis  nobilissimis  in  caelum  ferre. 


XXIV 


singulis  hebdomadis  acre  ieiunium  exercebat,  mane 
et  vespere  arido  tenuique  victu  contentus.  Sui  vero 
contemptor  acerrimus,  vel  gravibus  morbis  identidem 
prostratus,  aut  acerbissima  tussi  conflictatus,  nihil 
sibi  dari  postulabat  exquisitioris  epuli  aut  remedii, 
sed  ordinario  cultu  victuque  extrahebat  dies  dum  ab 
omni  infirmitate  expediretur.  Eadem  de  causa  iam 
Cardinalis,  mutuis  colloquiis  relaxandi  animi  causa 
post  prandium  et  coenam  apud  nos  haberi  solitis  in-i 
tererat  nullis,  si  duos  tresve  dies  in  anno  excipias, 
solemnitatibus  maioribus  dedicatos:  immo  ipso  re-i 
fectionis  tempore  fratrem  domesticae  adiutorem  rei 
adhibere  consueverat,  qui  pia  lectione  eius  quoque 
mentem  reficeret.  Huc  etiam  facit  quod  quacumque 
caeli  inclementia,  vel  quibuscumque  tandem  occupa-i 
tionibus  implicitus,  vel  utcumque  valeret,  impediri 
numquam  potuit  quominus  sacrarum  congregationum 
conventibus  statis  diebus  adesset,  aut  conciones  sa-i 
ero  Cardinalium  senatui  habitas  audiret.  Ut  paucis 
omnia  comprehendam,  tam  rigido  vivendi  genere 
aevum  traduxit,  ut  Eminentissimo  Cardinali  e  Soc.  Ca-i 
milio  Mazzella,  summus  ipse  Pontifex  Leo  XIII.  seu 
monitum  seu  consilium  daret,  ut  ab  asperitatibus  Fran- 
zelinianis  sciret  sibi  esse  temperandum.  Sed  longior 
sim  et  limites  commentarioli  praetergrediar,  si  quae 
huc  pertinent  omnia  commemorem. 

XV.  Religio  quae  virtus  omnium  nobilissima, 
respondebat  ceteris  eius  virtutibus,  ut  quaecumque 
Dei  cultum  respicerent  summo  in  pretio  haberet, 
iisque  sanctissime  perfungeretur.  Per  hiemem  iuxta 
ac  per  aestatem  summo  mane  consurgens,  medita-i 
tioni  rerum  caelestium  horam  integram  dabat,  dein 
conscientia  singulis  prope  diebus  piaculari  confes- 


XXV 


sione  abstersa,  sacrum  de  more  faciebat  tanto  animi 
ardore  inflammatus  et  ea  pietatis  voluptate  delibutus, 
ut  videretur  tanti  excellentiam  mysterii  intime  per-i 
sentire.  Nec  mirum:  fovebat  enim  hos  ignes  defi- 
xione  mentis  in  Deum  assidua,  iugique  orationis 
studio  et  exercitio.  Nihil  illi  oratione  optatius,  nihil 
antiquius:  quid  plura?  vel  scalarum  gradibus  ascen-i 
dendis  et  descendendis  graduales  quos  vocamus  psalmos 
tacitus  obmurmurabat;  devectus  curru  ad  vaticanas 
aedes  secum  animo  et  sine  intermissione  orabat,  nihil- 
que  illi  frequentius  quam  subsecivis  horae  momentis, 
mente  in  caelum  sublata,  Deum  caelestesque  patronos 
auxilio  vocare.  Paulo  prius  quam  vitam  clauderet, 
rheda  perlustravit  singula  templa  quae  ex  iussu  Pon-i 
tificis  Maximi  visebantur  ad  impetrandam  veniam  per 
iubilaeum  concessam;  nec  satis  habuit  praescriptas 
conditiones  explere,  sed  totum  itineris  spatium  decur-i 
rendis  precibus  confecit.  Erat  adeo  sui  diligens  ac 
nihil  magis  refugiens  quam  quod  Deo  placere  minus 
posse  intelligeret,  ut  hac  de  causa  factum  esse  pu-i 
tandum  sit  quod  scrupulis  laboraret.  In  iis  enim  quae 
ad  Deum  pertinerent  tanta  sedulitate  tamque  subtili 
suimetipsius  perscrutatione  ducebatur,  ut  nihil  magis: 
veritus  ne  quo  vel  minimo  errore  humanae  infirmi-i 
tatis  dedita  opera  laberetur,  et  vel  levissimam  ani-i 
mae  integritati  umbram  offunderet.  Miro  autem  Dei 
consilio  evenisse  dixerim,  hominem  longe  doctissi-i 
mum  et  rerum  experientis  simum,  qui  iudicio,  pru-i 
dentia  et  verbis  per  quam  idoneis  praesto  esset  omnibus 
quotquot  illum  consulerent,  de  sua  re  adeo  nullam 
ferre  potuisse  sententiam  seu  verius  ausum  non  esse, 
ut  conscientiae  suae  ducem  frequentissime  conveniret. 
Compertum  enim  est  Deum,  simili  experimento  con- 


XXVI 


stantiam  hominum  sanctitate  valde  praestantium  sae- 
penumero  probasse,  ut  eximiae  virtutis  exercitio  , 
scilicet  humilitatis,  obedientiae  atque  patientiae,  ube-i 
rem  sibi  copiam  parerent  meritorum,  et  hoc  itinere 
arduo  sane  et  salebroso,  ad  magnam  animi  mundi-i 
tiem  et  innocentiam  pertingerent.  Quae  autem  de 
spiritualibus  rebus  rite  peragendis  deque  sacramentis 
digne  recipiendis  proposuerat,  eiusmodi  sunt  quae  ho-i 
minem  maximo  religionis  sensu  penitissime  affectum 
exprimant,  et  totam  eius  sanctitatem  paucis  ut  ita 
dicam  ductibus  delineatam  fideliter  subiiciant  legen-i 
tium  oculis.  Sed  ne  diutius  hisce  immorer,  ad  alia 
festino. 

XVI.  Magna  in  pauperes  caritate  ferebatur,  et 
redditus  sui  maiorem  partem  publicis  privatisque  ca-i 
lamitatibus  pro  viribus  sublevandis  liberaliter  impen-i 
debat.  Si  quem  libellum  supplicem  acciperet,  si  per 
ephemerides  necessitates  quarumdam  familiarum  com- 
periret,  fratrem  sibi  addictum  submittebat  ad  paro-i 
chum  cum  largitionibus  et  eleemosynis,  cauto  tamen 
semper  ne  illius  nomen  qui  beneficium  conferret  pau-i 
peribus  suboleret.  Moniales  vero  temporis  nequitia  et 
importunissimorum  hominum  improbitate  crudeliter 
divexatas,  et  ad  extremam  egestatem  adductas  coirn 
miserabatur  quam  maxime,  et  quiquid  poterat  stipis, 
libentissime  illis  impertiebatur.  Quid  enim  sanctius 
quid  dulcius  a  quoquam  praestari  possit,  .quam  vir-i 
gines  Deo  sacras,  atque  integerrimas  Christi  sponsas 
nullius  criminis  compertas  praeterquam  magni  in 
Deum  amoris  et  vitae  innocentissimae,  solari,  reficere 
et  ab  extrema  inopia  luctuque  revocare  ?  Igitur  qui 
res  Ecclesiae  summopere  haberet  cordi,  temperare 
sibi  non  poterat  quin  tam  electae  Christi  gregis  por- 


XXVII 


tioni  summo  studio  opem  levamenque  afferret.  Sed 
aliae  praeterea  Ecclesiae  utilitates  ipsi  curae  erant: 
expeditiones  sacras  dico,  in  Indias  occidentales  prae-i 
sertim  Sinarumque  regiones,  quarum  opera  et  pro-i 
gressus  diligentissime  observabat,  et  quantum  poterat 
provehebat.  Itaque  in  has  potissimum  quidquid  sua 
illi  parcitas  compendii  faceret  largiebatur.  Non  vacat 
nomina  referre  hominum  et  locorum,  quibus  opitu-i 
labatur  insciis  omnibus,  praeterquam  qui  pecuniam 
acciperent.  Illud  tantum  memoriae  tradere  opportu-i 
num  duco,  eius  eleemosynas,  benefacta  et  largitiones, 
ultra  duo  et  quadraginta  libellarum  millia  decem 
annis  excrevisse.  Neque  eo  contentus  pauperibus  ad 
ianuam  quotidie  convenientibus,  piis  institutis  ipsisque 
sortitionibus  publicis  ad  pauperes  iuvandos,  pecuniam 
impertiebat,  recusatis  tamen  schedulis  aleatoriis,  ne 
ludendo  quidquam  velle  se  lucrari  videretur.  Quibus 
rebus  coniicere  pronum  est,  non  dicam  nihil  fere  ipsi 
ex  suis  redditibus  superfuisse,  nec  eum  vel  minima 
divitiarum  cupiditate  umquam  laborasse,  aut  amori 
solum  paupertatis  indulsisse,  sed  quanta,  in  proximos 
caritate  exardesceret,  et  quanta  cura  Ecclesiae  incre-i 
mentis  faveret,  qui  de  operibus  quibuscumque  piis, 
tam  bene  mereri  contenderet,  ut  nihil  sibi  reliquum 
feceret,  et  omnia  in  illorum  amplificationem  et  pro-< 
speritatem  effunderet. 

XVII.  Eius  denique  humilitatem  commemorabo, 
ceterarum  omnium  virtutum  fundamentum,  quam  ho-i 
mines  vera  meritorum  amplitudine  praeclari,  primo 
semper  loco  diligendam  colendamque  susceperunt, 
probe  gnari,  cetera  quaeque  ornamenta,  nisi  hoc  ful-i 
cimine  nitantur,  exigui  esse  ponderis  aut  praesidii, 
immo  collabefacta  corruere.  Hac  ipse  de  causa,  ut 


XXVIII  — » 


eius  verbo  utar,  magis  cupiebat  humiliari  cum  Christo 
quam  quoslibet  honores  adipisci.  Si  quid  ipsi  adversi, 
aut  parum  laudabilis  disputando  studendoque  conti-i 
gisset,  moderatissime  atque  adeo  libenter  perferebat. 
Nemini  umquam  auditus  ullam  ignominiae  notam 
inurere,  nemini  succensere,  nec  quemquam  aspernari 
seu  privatim  seu  publice,  quantumvis  adversarium; 
sed  mentem  suam  clare  et  distincte  aperiebat  et  solide 
tuebatur,  sine  animi  simultate  aut  mentis  aestu.  Ce-i 
terum  de  se  modestissime  sentiebat,  nec  umquam  opera 
sua  gloriosius  extollere  cuiquam  visus  est,  aut  quid-i 
quam  sibi  laudi  adscribere;  cum  dicere  soleret  plures 
pluribus  in  societate  ministeriis  esse  idoneos,  se  vero 
praeter  quam  scholae  quacumque  demum  ratione  ha-i 
bendae,  ceteris  omnibus  prorsus  esse  ineptum.  Lauda-i 
bat  igitur  in  aliis  efferebatque  longe  minora;  in  se  vel 
maxima  naturae  dona  nec  agnoscebat  quidem.  Cuius  iu- 
dicii  causa  non  semel  moderatores  rogavit  suos  ut  a 
tradendis  theologicis  disciplinis,  siquidem  et  illarum 
decori  et  iuventutis  emolumentum  consultum  vellent, 
se  omnium  ineptissimum  amoverent.  Extremo  morbo 
confectus  si  quid  renuntiari  vellet  Summo  Pontifici, 
hac  dicendi  formula  utebatur:  abiicite  me  ad  pedes 
Sanctitatis  Suae.  Quibus  vocibus  videbatur  signi-i 
ficare  quam  se  miserum  iudicaret  quantoque  sibi 
honori  duceret  iacere  ad  pedes  Sanctissimi  Patris 
et  plena  illi  demissione  animi  famulari.  Quam  vero 
tenuem  de  se  opinionem  haberet,  quam  opera  labo-i 
resque  suos  nihili  penderet  nec  sibi  quidquam  arro-i 
garet,  vel  ex  illo  datur  intelligi  quod  in  papyro  con-i 
scripserat  qui  post  eius  mortem  repertus  est.  Ibi 
praeter  multa  virtutis  documenta  haec  habet:  «  pro- 
iicio  me  tandem  in  abyssum  divinae  misericordiae. 


XXIX 


ut  propter  infinita  Iesu  Christi  merita,  depreca-i 
tionem  B.  M.  Divo  Iosepho  meisque  e 

caelo  patronis  suffragantibus,  infelicis  animae  meae 
misereatur:  meosque  omnes  e  Societate  fratres  etiam 
atque  etiam  rogo  ut  causas  omnes  offensionis,  et 
pessima  quae  ipsis  exempla  praebui  mihi  faciles 
volentesque  ignoscant,  nec  mei  memoriam  adhi-i 
beant  nisi  ad  implorandam  in  animam  meam  Su-i 
premi  Numinis  pietatem.  »  Sed  humilitatis  eius  com-» 
mendationem  quam  superius  Pii  IX.  P.  M.  testimonio 
inchoavi,  placet  absolvere  auctoritate  Leonis  XIII.  fe— « 
liciter  regnantis,  quam  ad  extremum  consulto  reser-i 
vavi  tamquam  gravissimum  pulcherrimumque  tantae 
virtutis  elogium  atque  praeconium.  Hic  igitur  cum 
Eminentissimo  Cardinali  Camillo  Mazzella  de  lau-< 
dibus  Franzelini  iam  vita  perfuncti  longum  sermo-i 
nem  ingressus  haec  inter  alia  diserte  locutus  est, 
quae,  a  sanctissimo  Patre  eodemque  acerrimo  rerum 
hominumque  aestimatore  prolata,  summa  profecto  in 
laude  ponenda  sunt.  «  Fateor,  inquit  Sanctissimus 
christifideliurp  Magister  ac  Parens,  me  plurimi  eius 
iudicium,  prudentiam  doctrinamque  fecisse;  verum 
haec  humana  sunt  nec  limites  naturae  excedunt; 
illud  vero  ego  prae  omnibus  suspexi,  eum  scilicet 
tanta  humilitate  praeditum  fuisse  ut  nihil  supra. 
Ad  me  ventitabat  ea  modestia  et  demissione  seu 
potius  trepidatione  comparatus,  ut  contentus  esse 
non  videretur,  nisi  ritu  infantuli  omnes  mihi  suas 
anxietates,  perplexitates,  angores  candidissime  ape-i 
ruissetplenamque  sui  reddidisset  rationem,  titulosque 
omnes  congessisset  quos  in  suum  dedecus  cessuros 
existimaret,  in  me  spem  omnem  aeternae  suae  sa-i 
lutis  repositam  se  habere  testatus:  nec  intelligebat 


XXX 


bonus  et  sanctus  ille  vir  quo  se  magis  infra  omnes 
abiiceret,  eo  me  maiorem  de  illius  sanctitate  opinio-i 
nem  e/formare.  »  Quo  testimonio  quid  praestabilius 
esse  possit  non  video. 

XVIII.  Hoc  modo  factum  esse  puto,  ut  de  eo  prae-i 
dicari  possint  adamussim  verba  servatoris  nostri  Iesu 
Christi,  qui  se  humiliat  exaltabitur.  Quanto  magis 
enim  a  propria  exstimatione  discessit,  tanto  apud 
omnes  dignior  laude  vixit,  et  quo  longius  ab  hono-i 
ribus  prosequendis  abhorruit,  eo  propius  ad  eos  ac- 
qedere  coactus  est.  Duos  Pontifices  qui  nomine  et 
rebus  praeclare  gestis  orbem  terrarum  impleverunt, 
studiosissimos  fautores,  admiratores  laudatoresque  na- 
ctus,  bene  mereri  de  Ecclesia  universa  potuit  no-i 
menque  suum  .in  ultimas  terras  cum  magno  rei  ChrH 
stianae  emolumento,  ad  memoriam  sempiternam  pro-' 
pagare  :  Societati  vero  cui  nomen  dederat  tanta  vir-i 
tutis  exempla,  tantumque  sui  desiderium  reliquit,  ut 
eum  cum  Bellarminis,  Ptolomaeis  aliisque  huiusce- 
modi  principibus  viris  comparare  merito  possit,  qui 
in  summo  dignitatis  fastigio  constituti,  visi  sunt  nihil 
aliud  prae  oculis  habuisse  quam  ut  Ecclesiae  sanctae 
et  apostolicae  Sedi  omni  cura  studioque  famularentur 
ac  se  dignos  Societatis  alumnos  exhiberent;  posteris 
autem  ea  doctrinae  et  sanctitatis  monumenta  ante 
oculos  ponerent,  quibus  edendis  bona  eorum  mater 
Societas  Iesu  e  cuius  disciplina  prodierant,  aptos  in- 
structosque  reddiderat. 

Quod  si  tanta  in  terris  praemia  consecutus  est 
tantamque  gloriam  quam  ei  acris  ingenii  vis  doctri-i 
naeque  praestantia  totius  vitae  studio  ac  pertinaci 
labore  comparata  et  eximiae  virtutes  pepererunt; 
nemo  credo  erit  qui  dubitet  multo  eum  ampliora  mu- 


XXXI 


nera  in  caelis  a  Deo  assequutum  cui  se  suaque  omnia 
plane  devovit:  puto  autem  hanc  ipsam  qualemcumque 
scriptiunculam  argumento  esse  posse  ad  huiusmodi 
spem  fovendam,  ac  tantam  ei  felicitatem  quam  in 
votis  unice  habere  visus  est  ex  animo  gratulandam. 
Reliquum  est  ut  eius  vestigiis  insistamus,  constanti 
aemulatione  virtutum,  similem  et  nos  studiorum  et  la-i 
borum  quorumcumque  nostrorum  mercedem  in  aeterna 
beatitate  recepturi. 


SECTIO  I. 


QUAE  CONTINET  TRACTATUM  PRODROMUM 
DE  ECCLESIA  DEI  GENERATIM  SPECTATA, 

DE  ECCLESIA  VETERIS  TESTAMENTI  EIUSAUE  INSTITUTIS 
IN  RELATIONE  AD  TESTAMENTUM  NOVUM, 

DE  NOTIONE  ET  DISTINCTIONE  TRIPLICIS  POTESTATIS 

IN  ECCLESIA. 


THESIS  I. 

De  significatione  nominis  u  Ecclesia  ». 

u  Nomen  Ecclesia  habet  qnidem  etiam  genericam  significationem  coe- 
n  tus  multorum,  quatenus  ad  unitatem  aliquam  convocati  considerantur; 
*  significatio  tamen  specifica  atqnc  ex  nsn  loqnendi  biblico  et  ccclesia- 
»  stico  maxime  propria  est  religiosa,  ut  Ecclesia  sit  societas  vero  Dei 
n  cultu  unitornm,  qnae  significatio  iterum  vel  universali  extensione  vel 
»  restrictione  aliqua  peculiari  accipitur.  » 

Ne  significationes  diversae,  quibus  appellatio  Ecclesia 
in  divinis  litteris  et  in  ceteris  monumentis  sacris  usurpa-' 
tur,  nostram  tractationem  ex  iisdem  documentis  Deo  favente 
habendam  quodammodo  interturbare  videantur,  abs  re  non 
erit  multiplices  illas  significationes,  quod  a  plerisque  fieri 
consuevit,  ante  ipsum  commentationis  ingressum  in  unum 
vel  ut  i  conspectum  ponere. 

I.  Nomen  Ecclesia  tum  ex  suo  etymo  tum  usu  apud 
scriptores  sacros  et  profanos  significationem  genericam  ha-i 
bet  multitudinis  evocatione  in  unum  collectae;  est  enim 
exaV/jai;  evocatio,  atque  inde  significatione  concreta 

sunt  collecti  illi  ipsi,  qui  evocatione  in  quandam  unitatem 
convenerunt.  Secundum  ipsam  igitur  notionem  genericam 
Ecclesia  concipi  nequit,  quin  sint  multi  iique  naturae  ra- 
fBARZELiif*  Ve  Ecclesia  Christi 


1 


tionalis,  ct  horum  multorum  sit  aliqua  unitas  ad  finein 
communem.  Evocatio  enim  sensu  proprio  et  non  metapho- 
rico  ad  solas  creaturas  rationales  fieri  potest;  et  cum  eius 
terminus  est  Ecclesia  seu  unitas  multorum,  ipsamet  vocatio 
rationalis  esse  nequit,  quin  huic  multorum  unitati  propo-i 
natur  aliquis  finis  obtinendus.  At  vero  in  generica  hac  si—* 
gnificatione  nec  forma  unitatis  nec  finis,  qualis  sit  determi^ 
natur ;  atque  ita  coetus  non  modo  forma  et  fine  religiosus, 
sed  etiam  profanus  et  politicus  ecclesia  dicitur.  Act.  XIX. 
22.  39.  40;  imo  etiam  u  ecclesia  malignantium  n  Ps.  XXV.  5. 
Frequentius  generali  hac  significatione  pro  conventu  politico 
vel  iudiciali  graece  et  latine  nomen  ecclesia  ponitur  in  ve-> 
teri  Testamento,  ludie.  XX.  2;  Ecclesi.  XXI.  20;  XXIII. 
34;  XXXIII.  19;  XXXVIII.  37;  1.  Macch.  III.  13;  V.  16; 
XIV.  19.  Aliquando  in  ista  significatione  graecum  exxV/jcta 
in  latina  vulgata  versione  redditur  concio  (a  concieo)  Deut. 
XVin.  16;  concilium  Iudith  VI.  19.  (graece  21.)  et  alibi  (1). 

II.  Verumtamen  solemni  et  communi  usu  in  libris  sacris 
Ecclesia  significat  coetum,  quatenus  forma  et  fine  religiosus 
est,  nempe  Deo  sancte  religatus  (Lactant.  Divin.  institut. 
IV.  28;  Hieronym.  in  Amos  IX.  6.)  et  consecratus;  adeo* 
que  Ecclesia,  quo  nomine  in  Scripturis  sensu  hoc  religioso 
et  communi  numquam  designatur  nisi  Ecclesia  vei'a,  dicitur 
societas  per  veram  religionem  tamquam  suam  formam  esi 
senti alem  seu  vero  cultu  cum  Deo  et  inter  se  coni  unctorum. 
Cum  porro  vera  religio  in  praesenti  ordine  historico  nec  sit 
nec  umquam  fuerit  alia  quam  revelata  et  supernaturalis; 
hinc  finis  et  forma  Ecclesiae,  eius  unio  cum  Deo  et  in  suis 
membris,  singulorum  ad  eam  vocatio,  tota  denique  eius  in-i 
stitutio  supernaturalis  est,  ac  proinde  Ecclesia  intelligitur 
societas  super  naturali  s . 

Haec  propria  significatio  Ecclesiae  in  usu  loquendi  sacro 
quoad  extensionem  quasdam  subit  modificationes. 

1°.  Notio  fundamentalis  ubique  sese  offert,  ut  Ecclesia 
sit  ipsa  supernaturalis  societas  omnium  vera  religione  Deo 
et  inter  se  coniunctorum,  a  deoque.  societas  destinatione  uni- 

(1)  Ita  otiam  apud  scriptores  profanos:  legatis  dare  rr(v  ExxXrA.av 
Polyb.  tlist.  IV.  n.  34;  criminari  ev  exxXrAta  xxi  -po;  r.aatv  Plutarch. 
(Phocion  n.  9). 


5 


3 


ver  salis,  quae  religione  revelata  formatur,  et  ordinatur  ad 
suum  finem.  In  hac  significatione  principali  numerus  plu-i 
ralis  Ecclesiarum  repugnat  haud  secus  ac  in  aliis  omnibus 
nominibus  universalitatem  vel  perfectionem  absolutam  dei 
signantibus.  Principalem  dico  significationem,  quatenus  usus 
loquendi  tum  biblicus  praesertim  novi  Testamenti,  tum  ec-i 
clesiasticus  hunc  sensum  nominis  Ecclesia  ita  determinat, 
ut  debeat  haberi  prae  reliquis  significationibus  maxime  prcu 
prius,  et  nisi  ex  contextu  aliud  appareat.  Ecclesia  simplis 
citer  dicta  semper  hac  notione  intelligatur  (1).  u  Aedificabo 
Ecclesiam  meam;  Christus  caput  est  Ecclesiae;  Dilexit  Ec~i 
clesiam  et  semetipsum  tradidit  «pro  ea;  Ipsi  (Deo)  gloria  in 
Ecclesia  et  in  Christo  Iesu  in  omnes  generationes  saeculi 
saeculorum;  Innotescit  per  Ecclesiam  multiformis  sapientia 
Dei;  Ecclesia  Dei  vivi  columna  et  firmamentum  veritatis; 
Sacramentum  magnum  in  Christo  et  in  Ecclesia;  Posuit 
Deus  in  Ecclesia  primum  Apostolos,  secundo  prophetas, 
tertio  doctores;  In  quo  vos  posuit  Spiritus  Sanctus  Episco-i 
pos  regere  Ecclesiam  Dei  quam  acquisivit  sanguine  suo;  » 
et  alia  passim  obvia.  Matth.  XVI.,  Ephes.  I.  III.  IV.  V., 
1.  Cor.  XII.,  Colos.  I.,  1.  Tim.  III.,  Act.  XX. 

2°.  Ex  textibus,  cuiusmodi  sunt  nunc  citati,  patet  cur, 
ubi  de  regimine,  magisterio,  ministerio  Ecclesiae  agitur, 
illi  ipsi  qui  ad  haec  munia  in  aedificationem  corporis  sui  a 
Christo  in  Ecclesia  positi  sunt,  principaliter  sint  et  a  Sali 
vatore  ipso  atque  inde  usu  ecclesiastico  universali  dicti  fuei 
rint  Ecclesia.  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus,  et  si  neque 
te  neque  adhibitos  privatos  testes  audierit,  u  dic  (pro  tri-i 
bunali)  Ecclesiae;  si  autem  Ecclesiam  non  audierit,  sit  tibi 
sicut  ethnicus  et  publicanus.  Arnen  dico  vobis  (Apostolis), 
quaecumque  alligaveritis  super  terrajn,  erunt  ligata  et  in 
coelis  n  sqq.  Matth.  XVIII.  17.  (2).  Haec  significatio  Eci 
clesiae  nempe  docentis  et  regentis,  inadaequate  distinguitur 

(1)  u  Ecclesia  proprie  inde  dicitur,  quol  omnca  vocantur  et  in  nnnm 
congregantur  »  3ta  to  7:av?as  ExxaXeiAOat  xxi  6|jlou  ayva-fav.  Cvrill.  Ca- 
tccli.  XVIII.  Auctor  qq.  de  parabolis  Script.  q.  27.  (inter  Opp.  Athanasii) 

(2)  Principes  et  indices  populi  Ps.  LXXXI.  dicuntur  in  versione  graeca 

et  latina  «  synagoga  (quod  verti  etiam  posset  Ecclesia)  deorum  n 

quod  ipsum  nomen  rHV  sicut  alias  totum  populum  Israel  designat. 


/V  J  ✓V 


4 


ab  altera  paulo  ante  explicata;  significatur  enim  Ecclesia 
non  solum  ut  pars  in  toto,  sed  ut  pars  essentialis  et  quo-i 
dammodo  forma  visibilis  non  tam  contenta  in  toto  quam 
potius  continens  et  formans  totum;  unde  est  illud  ss.  Pa-> 
trum  dictum,  ut  suo  loco  videbimus:  u  Ecclesia  est  in  Epi-i 
scopo,  n 

3°.  Ecclesia  simpliciter  dicta  atque  adeo  universalis  con-i 
stat  ex  ipsa  divina  institutione  coetibus  multis  tamquam 
membris  ac  partibus,  quae  singulae  referunt  imaginem  et 
participant  naturam  totius,  prout  fert  proprietas  partium 
totius  organici.  Ita  saepissime  Ecclesia  praedicatur  cum 
restrictione  expressa  ad  rationem  partis.  «  Ecclesia  quae 
est  Ierosolyinis,  Antiochiae,  Corinthi,  in  Cenchris,  Thessa- 
lonicensium,  in  Babylone  »  (Romae).  Etiam  u  domestica  Ec-i 
clesia  »  (Priscillae  et  Aquilae)  ,  quae  in  domo  (Nymphae) 
est  Ecclesia,  Ecclesia  quae  in  domo  tua  (Philemonis)  est.  n 
Unde  frequenter  in  numero  plurali  dicuntur  u  Ecclesiae  Dei, 
Ecclesiae  sanctorum.  Ecclesiae  gentium.  Ecclesiae  in  Iu- 
daea.  Ecclesiae  Asiae,  Galatiae,  Macedoniae  n  et  ita  porro. 
Haec  ubique  obvia  sunt  in  Actis,  in  epistolis  Apostolicis, 
in  Apocalypsi,  u  Responsum  est  a  Catholicis,  etiam  multas 
Ecclesias  in  Scripturis  inveniri  dictas,  et  septem  ad  quas 
Ioannes  scribit,  quae  tamen  multae  illius  unicae  membra 
esse  intelliguntur  n  August.  collat.  III.  cum  Donat,  c.  10. 
u  Ecce  sunt  in  Ecclesia  Ecclesiae....  at  sunt  hae  omnes 
membra  unius  Ecclesiae  toto  orbe  diffusae  »  Id.  de  unit. 
Eccles.  c.  11.  Vide  etiam  Chrysost.  in  1.  Cor.  hom.  I.  n.  1. 
Pridem  Cyprianus  cum  matre  et  septem  filiis  (2.  Macch.) 
comparans  septem  Ecclesias  quibus  Paulus  epistolas  scripsit, 
et  septem  memoratas  in  Apocalypsi  celebravit  Ecclesias 
multas  ut  unam  familiam,  quae  est  Ecclesia  una  a  Christo 
aedificata  super  Petrum,  u  Cum  septem  liberis  plane  copu-i 
latur  et  mater  origo  et  radix,  quae  Ecclesias  septem  post- 
inodum  peperit,  ipsa  prima  et  una  super  Petrum  Domini 
voce  fundata  »  Cyprian.  de  exhort.  martyr,  ad  Fortunat, 
ed.  Baluz.  p.  270.  L.  de  Testim.  Script.  ad  Guarin.  p.  201. 

Aliquando  non  tain  societas  fidelium  per  se  spectata 
quam  coetus  actu  congregatus  ad  religiosum  cultum  nomine 
Ecclesiae  significatur,  u  Convenientibus  vobis  in  Ecclesiam 


(paulo  post,  convenientibus  vobis  in  unum  sn  tz  auro),  loqui, 
tacere  in  Ecclesia  »  1.  Cor.  XI.  XIV.  Frequentius  hoc  sensu 
occurrit  in  veteri  Testamento  3.  Reg.  VIII.  14.  22.  25; 

1.  Paral.  XXIX.  2Q;  2.  Paral.  VII.  8;  Ps.  XLVII.  27; 
Ioel.  II.  16.  et  alibi. 

4°.  Inter  Ecclesiam  universalem  simpliciter  dictam  et 
significationem  partium  ac  velut  membrorum  illius  unius 
Ecclesiae,  de  quibus  diximus,  quodammodo  media  est  signi-i 
ficatio,  qua  in  veteri  Testamento  societas  religiosa  populi 
Israel  dicitur  Ecclesia,  Ecclesia  Domini,  Ecclesia  Israel 
Num.  XIX.  20;  XX.  4;  Deuteronom.  XXHI.  1.  2.  3.  8; 

2.  Esd.  XIII.  1;  Thren.  I.  10;  Act.  VII.  38.  Comprehen-i 
dit  enim  Ecclesia  ita  spectata  societatem  divinitus  institu-« 
tam  peculiaris  populi  Dei,  non  tamen  simpliciter  totum 
populum  Dei.  Nam  et  ante  foedus  peculiare  initum  cum 
Abraham,  confirmatum  et  amplificatum  in  Sinai  erant  filii 
Dei  iustificati  per  fidem  inde  ab  Adam  (Gen.  VI.  2;  Rom.  IV. 
10.  11;  Heb.  XI.);  nec  promissio  universalis  in  Adam  toti 
generi  humano  a  Deo  facta  (Gen.  III.  15.)  per  illud  foedus 
peculiare  abolita  est  aut  restricta,  sed  in  uno  populo  electo 
specialius  conservata,  propagata,  et  distinctius  explicata. 
Haec  igitur  peculiaris  Ecclesia  populi  Israel  constituebat 
partem  praecipuam  totius  Ecclesiae  Dei  iam  in  primis  pa~« 
rentibus  pro  omnibus  posteris  promissae,  eratque  illa  velut 
sal  terrae  et  lumen  mundi  pro  omnibus  gentibus,  in  quibus 
volebat  Deus  voluntate  antecedente  Ecclesiam  populi  Dei 
universalem  iam  in  Paradiso  statim  post  lapsum  institutam. 
Quare  non  ab  hac  Ecclesia  universali  seu  a  populo  Dei  sim-i 
pliciter  sed  ab  illa  peculiari  Ecclesia  Israel  Deus  exclusas 
voluit  gentes  de  quibus  mandavit:  u  etiam  post  decimam 
generationem  non  intrabunt  Ecclesiam  Domini  in  aeter-i 
num  ;  v  aut  duas  generationes  aliarum,  de  quibus  dixit: 
u  tertia  generatione  intrahunt  in  Ecclesiam  Domini  »  Deu- 
teron.  XXIII.  3.  8. 

Non  raro  praesertim  in  Psalmis  sensu  immediato  quidem 
Ecclesia  Israel  peculiaris,  sensu  autem  pleniori  et  typico 
Ecclesia  universalis  in  perfectione  novi  Testamenti  intelli- 
genda  est.  Ita  sine  dubio  in  Psalmis  typicis  XXI.  (Heh.XXIT.) 
23.  26.  (cf.  Heb.  II.  12.);  XXXIV.  (XXXV.)  18.  (cf.  13. 


cum  Io.  XV.  25.);  XXXIX.  (XL.)  10.  (cf.  7-9.  cum  Heb. 
X.  5.);  LXXX  VIII .  (LXXXIX.)  6.  (cf.  5.  26-30.  cum 

Heb.  I.  5.). 

Obiter  hic  memorabo,  quae  Augustinus  et  poet  ipsum 
theologi  disputant  de  nomine  synagoga.  Quae  scilicet  ve-i 
teris  Testamenti  Ecclesia  Israel  dicitur,  in  versione  graeca 
et  latina  saepe  etiam  appellatur  synagoga  Exod.  XVI.  3. 
(graece,  ubi  latine  est  multitudo);  XXXIV.  31;  Num.  IV. 
34;  XXXI.  31;  Io.  IX.  22;  Act.  XIII.  43.  et  alibi;  vel 
etiam  coniunctim  u  in  medio  Ecclesiae  et  synagogae  »  (1) 
Prov.  V.  14.  Hinc  quaesitum  est,  a)  utrum  aliquid  distet, 
inter  significationem  horum  nominum;  b)  utrum  Ecclesia 
etiam  novi  Testamenti  dici  possit  synagoga;  c)  utrum  in 
Scripturis  aliquando  ita  dicatur?  Augustinus  et  post  ipsum 
plerique  theologi  ad  primum  animadvertunt,  inter  duo  no-i 
mina  hoc  distare,  quod  Ecclesia  seu  evocatio  non  nisi  de 
rationalibus  creaturis,  synagoga  vero  seu  congregatio  aut 
coactio  non  de  his  solis  sed  etiam  de  irrationalibus  proprie 
dici  potest.  Apud  LXX.  cuvacy^^_i«_ $xtoc  Is.  XIX.  6;  cuv- 
aytoyv  >.t0wv  Iob.VIII.  17.  Hinc  ad  secundum  respondent,  Ec-i 
clesiae  novi  Testamenti  potuisse  quidem  aptari  etiam  no-i 
men  synagoga,  quemadmodum  et  oves  Christi  appellantur; 
melius  tamen  gratiam  vocationis  significari  expresso  nomine 
Ecclesiae.  Ad  tertiam  denique  quaestionem  negant,  ullibi 
in  Scripturis  Ecclesiam  novi  Testamenti  appellari  nomine 
synagogae.  «Quamvis  proprie  dicatur  synagoga  Iudaeorum, 
Ecclesia  vero  Christianorum,  quia  congregatio  magis  peco-i 
rum,  convocatio  vero  magis  hominum  intelligi  solet;  tamen 
et  illam  dictam  invenimus  Ecclesiam,  et  nobis  fortasse  ma~i 
gis  convenit  dicere:  salva  nos  Domine  Deus  noster,  et 
congrega  nos  de  nationibus...  Neque  dedignari  nos  oportet, 
immo  gratias  ineffabiles  agere,  quod  sumus  oves  manuum 
eius,  quas  praevidebat  cum  diceret:  habeo  alias  oves  quae 
non  sunt  ex  hoc  ovili,  oportet  me  et  ipsas  adducere,  ut  sit 
unus  grex  et  unus  pastor  »  August.  in  Ps.  LXXVII.  Ad 
omnes  tres  supra  propositas  quaestiones  responsionem  habes 
apud  eundem  paucis  verbis  comprehensam:  «  In  synagoga 


(i)  rnyi  i>np 


populum  Israel  accipimus,  quia  et  ipsorum  propria  syna-> 
goga  dici  solet,  quamvis  et  Ecclesia  dicta  sit.  Nostram 
vero  Apostoli  numguani  synagogam  dixerunt  (1)  sed  seni- 
per  Ecclesiam,  sive  discernendi  causa,  sive  quod  inter  con-i 
gregationem,  unde  synagoga,  et  convocationem  unde  Eccle-i 
sia  nomen  accepit,  distat  aliquid;  quod  scilicet  congregari 
et  pecora  solent...  convocari  autem  magis  est  utentium  ra-i 
tione,  sicut  sunt  homines  »  Id.  in  Ps.  LXXXI. 

5°.  Significationibus  hactenus  propositis  directe  intelli- 
gitur  Ecclesia  adhuc  in  via  tendens  ad  supremam  suam  per-i 
fectionem  et  ad  finem  ultimum,  hoc  tamen  ipso  connotatur 
Ecclesia  etiam  pro  hoc  termino  perfectionis  et  glorificatio-i 
nis,  ad  quem  in  via  praeparatur  et  dirigitur.  Quando  enim 
Christus  u  dilexit  Ecclesiam  et  se  ipsum  tradidit  pro  ea, 
ut  illam  sanctificaret,  mundans  lavacro  aquae  in  verbo  vi-> 
tae,  ut  exhiberet  ipse  sibi  gloriosam  Ecclesiam,  non  haben-i 
tem  maculam  aut  rugam  aut  aliquid  huiusmodi,  sed  sit  san-i 
cta  et  immaculata  »  (Eph.  V.  25.  sq.);  haec  purificatio  et 
sanctificatio  Ecclesiae  in  praesenti  quidem  stadio  efficitur, 
sed  ita  et  eo  fine,  ut  plene  perficiatur  tandem  in  termino 
glorificationis,  ubi  sine  macula  et  ruga  in  omnibus  suis 
membris  erit  sancta  et  immaculata.  De  hac  connexione  et 
connotatione  Ecclesiae  in  termino  glorificationis  cum  prae-« 
senti  stadio  praeparationis  saepe  monuit  Augustinus  in  suis 
libris  contra  Donatistas,  praeformatores  haeresis  Catharo- 
rum.  «  Ubicumque  in  his  libris  (de  Baptism.  contra  Donat.) 


(1)  Recentiores  aliqui  proferant  duo  loca,  ubi  Ecclesia  graece  dicatur 
o-jvzyu-pi  lac.  II.  2.  et  EjtiouvaYo>Y’]  Heb.  X.  26.  Atque  inde  exprobrant 
Augustino  et  theologis  qui  illuni  sequuntur,  quod  latinara  vcrsionem  tan-i 
tum  non  textum  graecnm  legerint.  Sed  hoc  nihil  est;  nam  priori  loco  vel 
non  de  Ecclesia  sed  de  quovis  consessu  sermo  est,  vel  certe  non  de  Ec-> 
clesia  lesu  Christi  simpliciter  dicta,  quam  Augustinus  considerat,  sed  de 
aliquot  fidelium  sive  multorum  sive  paucorum  simul  considentium  con-i 
gregatione,  quae  rectissime  in  Vulgata  latina  dicitur  «  conventus  vester.  *» 
Nec  magis  in  loco  altero  Ecclesia,  de  qua  theologi  iuxta  mentem  Augu-i 
stini  loquuntur,  significatur  nomino  EmauvsrftoYT);  sed  est  ea  congressus 
seu,  ut  habet  interpres  latinus,  collectio  fidelium,  quemadmodum  iam  prae-i 
positio  EJii  et  tota  enuntiatio  manifestum  reddit:  «  Non  deserentes  (in-i 

termittentes)  collectionem  nostram  (p.7j  E Y xaT aXciAovre;  t  t  j  v  cnt3uv«Y(UY.iv 

iaurojv)  sicut  consuetudinis  est  quibusdam,  consolantes,  v 


8 

commemoravi  Ecclesiam  non  habentem  maculam  aut  rugam, 
non  sic  accipiendum  est,  quasi  iam  sit,  sed  quae  praeparatur 
ut  sit,  quando  apparebit  gloriosa  n  Aug.  Retract.  II.  IS. 
Nunc  u  augmentum  corporis  facit  in  aedificationem  sui,  r 
tunc  autem  erit  consummata  u  in  virum  perfectum,  in  men-i 
suram  aetatis  plenitudinis  Christi  r>  (ei;  [/.srpov  rfkistioc;  -ou 
7cVyjpa>(/.aTo;  to  li  XpiffTOu)  Eph.  IY.  12-16.). 

Iam  vero  Ecclesia,  qua  significatione  concludimus  hanc 
quaestionem  nominalem,  aliquando  directe  nominatur  spe-i 
ctata  secundum  finalem  perfectiQnem.  Ita  celebrat  Aposto-i 
lus  u  Ecclesiam  primitivorum  qui  conscripti  sunt  in  coelis  r 
Heb.  XII.  23.  Haec  de  nomine  satis  sunto,  de  re  ipsa  in 
sequentibus. 


THESIS  II. 

De  Ecclesia  Dei  spectata 

secundum  notionem  amplissimam  communionis  sanctorum. 


«  Ecclesia  Dei  sccnndnm  amplissimam  notionem  spectata  est  super- 
»  naturalis  societas  seu  civitas  eorum  omnium,  qui  sive  angeli,  sive  ho- 
»  mines  al)  Adam  usque  al  consummationem  sub  capite  Christo  fide  in 
n  via,  visione  beatifica  in  termino  adhaerentes  Deo  uniti  sunt  ad  com- 
t)  munionem  sanctorum,  » 


I.  Creaturae  rationales  omnes  ex  ipso  quidem  naturae  on 
dine  essentiali  factae  sunt  ad  Deum,  principium  et  ultimum 
finem,  primam  veritatem  et  summum  bonum,  modo  faculta-i 
tibus  naturalibus  congruo  cognoscendum  et  amandum,  atque 
ad  suam  perfectionem  et  leatitudinem  naturalem  (h.  e.  non 
supra  sed  iuxta  exigentiam  naturae  rationalis)  in  Deo  uh 
timo  fine  cognito  et  amato  obtinendam.  Unde  etiam  in  on 
dine  naturali  omnes  creaturae  rationales  haberent  seu  de-> 
berent  habere  naturalem  unionem  cum  Deo  principio  ac 
fine  atque  hoc  ipso  inter  se  invicem,  cognitione  et  amore 
sive  in  via  adhuc  ad  terminum  sive  iam  in  termino  consti-i 
tutae.  Hic  ordo  communionis  naturalis  creaturarum  ratio-i 
nalium  dici  posset  regnum  Dei  creatoris,  non  tamen  Ec-i 
clesia  Dei  in  significatione  nobiliori,  quae  nunc  est  propria 


-  0  - 

rogtii  Dei  sanctificatoris  secundum  usum  nempe  loquendi 
sacrum  includens  creaturarum  vocationem  supernaturalcm 
(t/jv  iv)  per  dona  superaddita  ad  finem,  qui  est  supra 

exigentiam  et  potentiam  naturae  creatae. 

Iam  vero  ad  ipsum  hunc  ordinem  supernaturalem  uni-i 
versitas  creaturae  rationalis,  angeli  videlicet  et  homines 
evecti  sunt,  et  vel  per  dona  gratiae  in  via  ducendi  ad  fh 
nem  supernaturalis  visionis  et  fruitionis  Dei,  vel  iam  per-i 
ducti  ad  hanc  finalem  visionem  et  fruitionem  in  donis  glo-i 
riae. 

a)  Qui  ex  angelis  cum  essent  in  via,  per  peccatum  ce-i 
ciderunt ,  ii  a  suo  fine,  intellectus  et  voluntatis  perver-i 
sione  delapsi,  omnibusque  donis  supernaturalibus  spoliati 
in  aeternum  manent  ex  hoc  ordine  exclusi;  qui  vero  in  ve-i 
ritate  et  charitate  perstiterunt,  ii  iam  finem  ultimum  as~i 
secuti  in  aeterna  visione  et  glorificatione  coelestem  consti-i 
tuunt  vel  potius  complent  hierarchiam. 

b)  Humanum  genus  peccato  in  primo  genitore,  sua  nempe 
radice  secundum  ordinem  physicum  suaque  origine  (origi- 
nante)  secundum  ordinem  moralem  quatenus  ille  in  origi-> 
nali  iustitia  constitutus  totum  suum  genus  repraesentabat 
ad  eorundem  donorum  hereditatem  vel  privationem,  gratia 
sanctificante  ceterisque  donis  gratuitis  privatum,  ac  pro-i 
inde  exulans  a  fine  supernaturali,  non  tamen  secundum  iu- 
stitiam  derelictum  est,  sed  ex  gratuita  Dei  misericordia 
restauratum.  Deus  Verbum  enim  ex  hoc  ipso  genere  primi 
Adam  assumere  voluit  naturam  humanam  et  nasci  secundus 
Adam,  ut  tamquam  caput  pro  membris  satisfaciendo  et  me-i 
rendo  repararet  gratiam  et  gloriam.  In  ipso  igitur  aeterno 
divino  consilio  incarnationis  Verbi  Redemptoris  patet  de-» 
cretum  esse  opus  redemptionis  seu  mundum  redemptum, 
qui  per  applicationem  redemptionis  in  actu  secundo  (ut  suo 
loco  videbimus)  est  Ecclesia  acquisita  sanguine  Dei  (Act. 
XX.  28.)  u  Dominus  dixit  ad  me.  Filius  meus  es  tu,  ego 
hodie  genui  te:  postula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  heredii 
tatem  tuam  et  possessionem  tuam  terminos  terrae  »  Ps.  II. 
7.  8;  CIX.  (Heb.  CX.). 

Quamobrem  sicut  omnes  homines  secundum  naturam  ex 
primo  Adam  nascuntur  filii  irae  in  statu  lapso,  ita  ex  gratia 


—  10  — 

redemptionis  secundo  Adam  inserendi  sunt  per  fidem,  spem 
et  charitatem.  u  Quod  scriptum  est,  non  esse  aliud  nomen 
sub  coelo  datum  hominibus,  in  quo  oporteat  nos  salvos  fieri, 
ex  illo  tempore  valet  ad  salvandum  genus  humanum,  ex 
quo  in  Adam  vitiatum  est  genus  humanum;  sicut  enim  in 
Adam  omnes  moriuntur,  ita  in  Christo  omnes  vivificabuntur. 
Quia  sicut  in  regno  mortis  nemo  sine  Adam,  ita  in  regno 
vitae  nemo  sine  Christo  »  Aug.  ep.  190.  al.  157.  Donorum 
vero  et  subministrationum  a  Christo  capite  dimanantium 
fundamentum  et  radix  est  fides  (Cone.  Trid.  sess.  VI.  c.  8), 
qua  velut  prima  iunctura  (Eph.  IV.  16.)  inseruntur  mem-i 
bra  Christo  capiti  status  reparati.  Fide  ergo  destituti  sub 
Christo  capite  totius  ordinis  reparati  membra  sunt  desti-i 
natione  tantum  ac  debito;  re  autem  manent  ab  eo  avulsi 
secundum  habitum,  non  tamen  secundum  omnes  gratias 
actuales  et  transeuntes  (1). 

Porro  totius  humani  generis  reparandi  ct  Christo  se~i 
eundo  Adam  inserendi  duo  praecipua  velut  stadia  distincta 
sunt  ex  eo,  quod  magnum  pietatis  sacramentum  initio  sta- 
tim  post  lapsum  erat  in  promissione  quidem  et  per  decur-i 
sum  aetatum  in  continua  praeparatione,  sed  non  nisi  in  ple^ 
nitudine  temporis  manifestatum  est  in  carne  (1.  Tim.  III.  16; 
Colos.  I.  26;  Gal.  IV.  4.).  In  stadio  priori  praeformaban-» 
tur  membra  Christo  capiti,  qui  erat  exspectatio  gentium; 
in  altero  formantur  eidem  capiti  Christo,  qui  iam  u  con-i 
summatus  factus  est  omnibus  obtemperantibus  sibi  causa 
salutis  aeternae  n  (Heb.  V.  9.);  ibi  praeformatio  per  fidem 
in  Redemptorem  promissum,  hic  formatio  per  fidem  in  eum- 
dem  Redemptorem  iam  missum;  unde  ibi  sacrificia,  sacra-i 
menta,  instituta  omnia  typi  erant  et  paedagogia  ad  Chri-i 
stum,  hic  sunt  res  ipsa  et  causa  coniunctionis  seu  insertio-i 
nis  actualis  in  Christum;  ibi  umbrae,  hic  corpus  (Coloss.  II. 
17.);  ibi  prophetia  praenuntians,  hic  evangelium  adimplens; 
gratia  vero  eadem,  sed  ibi  ex  meritis  Christi  adhuc  futuris 
et  ideo  parcior,  hic  ex  meritis  eisdem  iam  consummatis  et 
hinc  abundanti or.  «  Non  itaque  novo  consilio,  ait  s.  Leo, 
Deus  rebus  humanis  nec  sera  miseratione  consuluit;  sed  a 

(1)  Vide  propositiones  damnatas  2G.  27.  29,  iu  Bulla  0  Unigenitus;  » 
22.  in  Balla  «  Auctorem  fidei.  » 


-  11  - 

constitutione  mundi  unam  eamdemque  omnibus  causam  sa~i 
lutis  instituit.  Gratia  enim  Dei  qua  semper  est  universitas 
iustificata  sanctorum,  aucta  est  Christo  nascente  non  coe-i 
pta;  et  hoc  magnae  pietatis  sacramentum  quo  totus  iam 
mundus  impletus  est,  tam  potens  etiam  in  suis  significatio-i 
nibus  fuit,  ut  non  minus  adepti  sint,  qui  illud  credidere 
promissum,  quam  qui  suscepere  donatum  »  s.  Leo  serm.  23. 
(de  Nativ.  3.)  n.  4.  cf.  serm.  24.  n.  1.  Eadem  luculentius 
in  libris  de  vocat,  gent.  «  Nec  praeteritis  quidem  saeculis 
eadem  gratia,  quae  post  Domini  nostri  I.  Christi  resurre-i 
ctionem  ubique  diffusa  est,  defuit  mundo...  Sed  cum  in  illo 
populo  cui  utraque  eruditio  praefuit  (per  legem  scriptam 
et  per  totius  creaturae  testimonia),  nemo  nisi  gratia  iusti- 
ficatus  sit  per  spiritum  fidei,  quis  ambigat,  eos  qui  de  qui-< 
buscumque  nationibus  quibuslibet  temporibus  Deo  placere 
potuerunt,  spiritu  gratiae  Dei  fuisse  discretos?  Quae  etsi 
parcior  ante  atque  occultior  fuit,  nullis  tamen  saeculis  se 
negavit,  virtute  una,  quantitate  diversa:  consilio  incom-i 
mutabili,  opere  multiformi  »  De  vocat,  gent.  L.  II.  c.  4.  5. 
Fide  igitur  et  gratia  ab  exordio  usque  ad  finem  saeculorum 
fideles  omnes  coniunguntur  in  Christo  et  ad  Christum, 
unamque  formant  Ecclesiam  sensu  latiori,  quo  nunc  eam 
consideramus,  u  Praecesserunt  iusti  sic  in  eum  credentes 
venturum,  quomodo  nos  credimus  in  eum  qui  venit...  eadem 
tamen  fides  utrosque  coniungit  et  eos  qui  venturum  esse, 
et  eos  qui  eum  venisse  crediderunt  n  Aug.  in  Io.  tract.  45. 
n.  9.  u  Sancti  ante  legem,  sancti  sub  lege,  sancti  sub  gra-i 
tia,  omnes  hi  perficientes  corpus  Domini  in  membris  sunt 
Ecclesiae  constituti  »  s.  Greg.  L.  V.  ep.  18.  ad  Io.  Ep.  C.  P. 
u  Conditor  noster  habet  vineam,  universalem  scilicet  Ec^ 
clesiam,  quae  ab  Abel  iusto  (1)  usque  ad  ultimum  electum 
qui  in  fine  mundi  nasciturus  est,  quot  sanctos  protulit, 
quasi  tot  palmites  misit.  »  Enumerat  deinde  omnes  aetates, 
quibus  u  ab  huius  mundi  initio  usque  in  finem  ad  erudien- 

(1)  Saepe  Patres  et  antiquiores  scholastici  videntur  exordium  Eccle-i 
siae  repetere  potius  ab  Abel  quam  ab  Adam;  sed  omissis  rationibus  quH 
bus  alii  aliter  hunc  modum  loquendi  explicant,  simpliciter  dicemus  illos 
non  exordium  definire,  sed  Ecclesiam  in  terris  cum  primo  ex  eius  mem-i 
bris  defunctis  coniungere  voluisse,  Cf.  Suaroz  dc  Fide  disp.  IX.  sect.  2, 


12 

dam  plebam  fidelium  praedicatores  congregare  non  destitit.  » 
Ab  Adam  usque  ad  Noe,  a  Noe  usque  ad  Abraham,  ab  A- 
braham  usque  ad  Moysen,  a  Moyse  usque  ad  adventum  Do-» 
mini,  ab  adventu  Domini  usque  ad  finem  mundi  u  prius  per 
patres,  et  postmodum  per  legis  doctores  et  prophetas,  ad 
extremum  vero  per  Apostolos  quasi  per  operarios  in  vineae 
(universalis  scilicet  Ecclesiae)  cultura  laboravit  »  Id.  in 
Evang.  hom.  19.  n.  1. 

Haec  sunt  commentarii  instar  ad  doctrinam  Apostoli, 
ubi  veterem  oeconomiam  remissionis  u  praecedentium  deli-» 
ctorum  rt  per  fidem  in  propitiatione  Christi  adhuc  futura, 
coniungit  cum  oeconomia  in  praesenti  tempore  iustificationis 
per  fidem  in  eadem  propitiatione  iam  praestita,  u  Iustificati 
gratis  per  gratiam  ipsius  per  redemptionem  quae  est  in 
Christo  Iesu,  quem  proposuit  Deus  propitiationem  per  fidem 
in  sanguine  ipsius  aci  ostensionem  iustitiac  suar  (iustitiae 
iustificantis)  propter  remissionem  praecedentium  delicto-» 
rum  in  sustentatione  Dei  (Iv  tyj  avo-AYj  tco  Osou  in  longani^ 
mitate  Dei),  ad  ostensionem  iustitiae  eius  in  hoc  tempore 
(satisfactionis  iam  praestitae),  ut  sit  ipse  iustus,  et  iusti- 
ficans  eum  qui  est  ex  fide  Iesu  Christi  »  (tum  praesenti 
tum  antecedenti  tempore)  Rom.  III.  25.  26;  Heb.  IX.  15. 

Si  ergo  gratia  redemptionis  in  Christo  Iesu  spectatur, 
quae  iustificat  per  fidem  (tamquam  radicem  et  fundamen-» 
tum)  in  sanguine  ipsius,  omnes  qui  per  veram  fidem  per-» 
tinent  ad  caput  Christum,  constituunt  sub  capite  Christo 
unum  populum  Dei,  in  oeconomia  praeparationis  ab  Adam 
usque  ad  adventum  Christi,  in  oeconomia  perfectionis  a 
Christo  usque  in  finem  saeculorum  (cf.  Tract.  de  Trad. 
th.  XXYI.).  Hinc  saepe  in  Psalmis  et  in  Prophetis  de  filiis 
Abraham  patris  omnium  credentium,  de  Israel,  lerusalem, 
Sion  sermo  ita  est,  ut  spectetur  unus  populus  Dei  secun-» 
dum  duplicem  oeconomiam,  et  quae  in  illis  oraculis  dicun-» 
tur,  ei  conveniant  partim  secundum  unam  partim  secundam 
alteram  ,  vel  in  sensu  minus  pleno  secundum  priorem,  in 
sensu  pleniori  secundum  posteriorem.  Lege  e.  g.  postrema 
capita  Isaiae  41.  sqq.  Imo  plerumque  non  solum  duplex  istud 
stadium  Ecclesiae  in  via  sed  simul  etiam  status  eius  glori-» 
ficationis  in  termino  includitur,  de  quo  nunc  paucis  dicemus. 


11.  Sicut  oeconomia  antiqua  inchoationis  cohaeret  cum 
oeconomia  nova  perfectionis,  ita  haec  coniungitur  cum  statu 
finali  glorificationis  (cf.  Tract.  de  Sacram,  in  genere  th.  II.). 
Christus  satisfactione,  redemptione,  meritis  suis,  submini-i 
stratione  omnium  gratiarum,  fide,  spe  et  charitate  non  modo 
in  unum  populum  Dei  coniungit  homines  utriusque  oecono-i 
miae,  ipse  summus  angularis  lapis,  in  quo  omnis  aedificatio 
constructa  crescit  in  templum  sanctum  in  Domino,  de  qui-i 
bus  diximus;  sed  populus  Dei  in  via  qua  tenditur  ad  ter-i 
minum,  manet  coniunctus  cum  fratribus  suis,  qui  iam  sunt  • 
in  termino  per  eadem  Christi  merita  consummati,  ubi  fides 
et  spes  transeunt  in  visionem-et  fruitionem,  charitas  autem 
nuinquam  excidit,  sed  perficitur  secundum  perfectionem  vi-> 
sionis  in  fruitione.  Eadem  ratione  iam  in  stadio  viae  facti 
cives  sanctorum  et  domestici  Dei  (Eph.  II.  19.)  habent  com-i 
munionem  cum  angelis  sanctis,  qui  omnes  sunt  administra-i 
torii  spiritus  in  ministerium  missi  propter  eos,  qui  heredi-i 
tatem  capiunt  salutis  (Heb.  I.  14.)  u  Una  civitas  Dei,  cuius 
pars  in  nobis  peregrinatur,  pars  in  illis  opitulatur  »  Aug. 
Civ.  Dei  L.  X.  c.  7;  Enchirid.  c.  56. 

Omnes  igitur  fideles  ab  Adam  usque  ad  finem  huius 
mundi  in  multiplici  varietate  charismatum,  gratiarum,  vir-i 
tutum  et  meritorum  dum  versantur  in  via,  quibus  accen- 
seantur  oportet  etiam  animae  iustae  post  mortem  adhuc 
poenis  purgandae  et  ita  perducendae  ad  terminum,  omnes 
sanctorum  iam  consummatorum  ordines  et  angelorum  chori 
in  tanta  distinctione  graduum  sanctitatis  et  gloriae  a  Vir-i 
gine  matre  Dei,  coelestis  et  terrestris  hierarchiae  regina, 
usque  ad  ultimum  sanctorum  civem  ibi  regnantem  consti-« 
tuunt  unam  civitatem  Dei  supernaturalem  vocatione,  gu~i 
bernatione,  beatifieatione,  gratia  et  gloria,  sub  uno  capite 
Christo  qui  sicut  in  sua  persona  unitam  habet  divinae  hu-« 
manam  naturam,  ita  mediator  Dei  et  hominum  ipse  Deus- 
homo  reconciliavit  terrena  coelestibus. 

Hoc  modo  Paulus  per  Christum  et  sub  Christo  capite, 
quae  sunt  in  coelo  et  quae  in  terra,  coniuncta  esse  docet 
in  unam  Ecclesiam,  u  Ipse  est  caput  corporis.  Ecclesiae, 
qui  est  principium,  primogenitus  ex  mortuis,  ut  sit  in  omni-i 
bus  ipse  primatum  tenens;  quia  in  ipso  complacuit  omnem 


11  _ 

plenitudinem  inhabitare:  et  per  eum  reconciliare  omnia  in 
ipsum  pacificans  per  sanguinem  crucis  eius,  sive  quae  in 
terris  sive  quae  in  coelis  sunt  n  Coi.  I.  18.  Ha,ncpacificatio-i 
nem  terrestrium  et  coelestium  in  uno  capite  Christo  Apostolus 
alibi  appellat  omnium  quae  in  coelis  et  quae  in  terra  sunt, 
recapitulationem  in  Christo,  seu  restaurationem  ad  unum  ca-i 
put  Christum,  avaxsAxAaiwsasOai  tx  ttxvtx  iv  t<o  Xpi<jT(j>. 
Quae  quidem  recapitulatio  perficitur  per  redemptionem  ge~> 
neris  lapsi  in  terra  instaurando  ruinam  quae  lapsu  ange-« 
lorum  facta  erat  in  hierarchia  coelesti,  ut  vulgatus  inter-i 
pres  vertit:  u  instaurare  omnia  in  Christo,  quae  in  coelis 
et  quae  in  terra  sunt  in  ipso  »  Eph.  I.  10.  Ita  Augustinus 
explicat  verba  Apostoli:  u  Ideo  etiam  pro  angelis  fit,  quid-i 
quid  hominum  per  eius  mortem  redimitur  et  liberatur  a 
malo,  quoniam  cum  eis  quodam  modo  redit  in  gratiam, 
post  inimicitias  quas  inter  homines  et  sanctos  angelos  pec~« 
cata  fecerunt,  et  ex  ipsa  hominum  redemptione  ruinae  il— ■ 
lius  angelicae  detrimenta  reparantur.  Et  utique  noverunt 
angeli  sancti  docti  de  Deo,  cuius  veritatis  aeterna  contem-i 
piatione  beati  sunt,  quanti  numeri  supplementum  de  genere 
humano  integritas  illius  civitatis  exspectet.  Propter  hoc  ait 
Apostolus:  instaurare  omnia  in  Christo,  quae  in  coelis  sunt 
et  quae  in  terris  in  ipso.  Instaurantur  quippe  quae  in  coelis 
sunt,  cum  id  quod  inde  in  angelis  lapsum  est,  ex  hominibus 
redditur;  instaurantur  autem  (finaliter)  quae  in  terris  sunt, 
cum  ipsi  homines  qui  praedestinati  sunt  ad  aeternam  vitam, 
a  corruptionis  vetustate  renovantur  »  August.  Enchirid. 
c.  61.  62.  Haec  est  Ecclesia  Dei  secundum  amplissimam  si— « 
gnificationem  qua  nunc  loquimur,  in  triplici  suo  statu  mi-i 
litantis  j  purgantis  et  triumphantis  j  quorum  duo  priores 
peregrinantium  sunt  temporanei,  tertius  finalis  est  aeter-i 
nus;  iidemque  omnes  recapitulantur  in  Christo  et  sub  Chri-i 
sto,  qui  est  caput  corporis.  Ecclesiae,  in  omnibus  ipse  pri~» 
matum  tenens.  Ambrosius  explicans  descriptionem  Ecclesiae 
Eph.  IY.  ita  disserit.  «  Unum  templum  Dei  in  omnibus,  et 
unum  domicilii  coelestis  habitaculum  in  spiritu  universorum. 
In  quo  non  solum  sanctorum  hominum,  sed  omnium  creden-i 
tium  ,  omnium  etiam  superiorum  rationabilium  Virtutum 
ac  Potestatum  connexionem  fidei  spiritusque  accipiendam 


—  15  — 

arbitror,  ut  per  harmoniam  quamdam  virtutum  et  ministe-i 
riorum  corpus  unum  ex  omnibus  rationabilis  naturae  spiris 
tibus  adhaereat  capiti  suo  Christo  n  Ambros.  ep.  76.  n.  13. 
ad  Irenaeum.  Saepe  hanc  amplissimam  universitatem  Ec-i 
clesiae  sub  Christo  explicat  Augustinus.  «  Caput  nostrum 
Christus  est,  corpus  capitis  illius  nos  sumus  (Ecclesia  mili-i 
tans).  Numquid  soli  nos,  et  non  etiam  illi  qui  fuerunt  ante 
nos.  Omnes  qui  ab  initio  saeculi  fuerunt  iusti,  caput  Chri-i 
stum  habent.  Illum  enim  venturum  esse  crediderunt,  quem 
nos  venisse  iam  credimus,  et  in  eius  fide  et  ipsi  sanati  sunt, 
in  cuius  et  nos:  ut  esset  et  ipse  totius  caput  civitatis  Hie-i 
rusalem,  omnibus  connumeratis  fidelibus  ab  initio  usque  in 
finem,  adiunctis  etiam  legionibus  et  exercitibus  angelorum, 
ut  fiat  illa  una  civitas  sub  uno  rege,  et  una  quaedam  pro-i 
vincia  sub  uno  imperatore,  felix  in  perpetua  pace  et  salute, 
laudans  Deum  sine  fine,  beata  sine  fine  »  Aug.  in  Ps.  36. 
serm.  3;  in  Ioan.  tract.  45;  ep.  102.  aj.  49;  de  catechiz. 
rudib.  cf.  s.  Th.  3.  q.  8.  a.  4. 

Verbum  itaque  incarnatum  Christus  Iesus,  etiam  spe~i 
ctatus  ut  homo,  caput  est  huius  totius  Ecclesiae  ad  unita-i 
tem  coniungens  angelos  et  homines  secum  ipso  ,  inter  se 
ipsos,  cum  Deo  uno  et  trino  (1).  Ideo  civitas  Dei,  Ierusa- 
lem  coelestis  describitur  formis  dicendis  quibus  cum  illa 
consummatorum  in  coelo  connectatur,  ut  penes  Paulum,  vel 
saltem  connotetur,  ut  penes  Ioannem,  civitas  supernaturalis 
in  terra  cum  omnibus  donis  suis  spiritualibus;  nam  u  Deus 
benedixit  nos  in  omni  benedictione  spirituali  in  coelestibus  n 
(Eph.  I.  9.)  seu  supernaturalibus  (sv  toi;  e7roupavtoi;).  Mem-i 
bris  Ecclesiae  adhuc  in  terra  peregrinantis  dicit  Paulus: 
u  accessistis  ad  Sion  montem,  et  civitatem  Dei  viventis, 
Ierusalem  coelestem  (2),  et  multorum  millium  angelorum 

(1)  Quomodo  Christus  sit  caput  hominum  ct  angelorum  eadem  quidem 
ratione  secundum  dignitatis  eminentiam  et  gubernationis  potentiam,  di— > 
versa  autem  ratione  «  secundum  virtutem  influendi  »  et  naturae  congruen-i 
tiam,  ex  s.  Thoma  declaravimus  in  Tract.  de  Incarnat.  th.  XLI. 

(2)  Iernsalem  coelestia  erroupavto?  non  sola  illa  in  coelo  est,  sed  est 
etiam  Ierusalem  spiritalis,  supernaturalis,  antitypa  Ecclesia  in  terris 
comparate  ad  Ierusalem  materialem,  terrenam,  typicam.  Ita  in  compara-i 
tione  cum  synagoga  typica  veteris  Testamenti  ea  quae  pertinent  ad  Ec-i 
clesiam  novi  Testamenti,  dicuntur  coelestia  r«  ercoupavia:  *  neccsse  est  ergo 


—  16  — 

frequentiam,  et  Ecclesiam  primitivorum  qui  conscripti  sunt 
in  coelis,  et  iudicem  omnium  Deum,  et  (ad)  spiritus  iusto- 
rum  perfectorum  icvsupafft  Stxxtwv  TSTeXstoqAsvwv  et  Testa-i 
menti  novi  mediatorem  Iesum,  et  sanguinis  aspersionem  » 
Heb.  XII.  22-24.  loannes  vidit  Ierusalem  coeleitem  descen-i 
dentem  in  terras,  ubi  coelum  et  terra  coniunguntur,  et  in 
hac  coniunctione  status  militantium  in  terra  transformatur 
in  statum  triumphantium  in  coelo:  una  civitas  sancta  Ie-i 
rusalem  nova,  et  tabernaculum  Dei  cum  hominibus  et  ha~i 
bitabit  cum  eis,  quod  etiam  Paulus  Corinthiis  scripsit:  a  vos 
enim  estis  templum  Dei  vivi,  sicut  dicit  Deus,  quoniam  in-i 
habitabo  in  illis  et  inambulabo  inter  eos,  et  ero  illorum 
Deus  et  ipsi  erunt  mihi  populus  »  (2.  Cor.  VI.  16.);  sed 
praecedit  praeparatio  novitatis  in  luctu  et  dolore,  quae 
sunt  prima,  succedit  novitas  plena,  ubi  prima  abierunt  et 
ultra  non  erunt  (1).  u  Et  ego  loannes  vidi  sanctam  civita-i 
tem  Ierusalem  novam  descendentem  de  coelo  a  Deo,  sicut 
sponsam  ornatam  viro  suo;  et  audivi  vocem  magnam  de 
throno  dicentem:  ecce  tabernaculum  Dei  cum  hominibus  et 
habitabit  cum  eis,  et  ipsi  populus  eius  erunt,  et  ipse  Deus 
cum  eis  erit  eorum  Deus;  et  absterget  Deus  omnem  lacry- 
mam  ab  oculis  eorum,  et  mors  ultra  non  erit,  neque  luctus 
neque  clamor  neque  dolor  erit  ultra,  quia  prima  abierunt  » 
Apoc.  XXI.  2-5. 

Haec  est  Ierusalem  coelestis.  Ecclesia  una  in  coelo  et 
in  terra,  u  Coelestis  Hierusalem  dicitur,  cuius  cives  sunt 
omnes  sanctificati  homines,  qui  fuerunt  et  qui  sunt  et  qui 

exemplaria  qnidem  (unoo.typ.aTX  ectypa)  coelestium  his  (sanguine  hircornm  et 
vitulorum)  mundari;  ipsa  autem  coelestia  (aura  o;  ra  enoupxvta)  melioribus 
hostiis  quam  istis  >  Hcb.  IX.  25.  cf.  VIII.  5.  Eadem  est  oppositio  Gal.  IV. 
25.  26.,  inter  Ierusalem  quae  nunc  est  ct  servit  cum  filiis  suis,  et  inter 
Ierulii8alem  liberam  quae  sursum  est  rj  avto  'hpouaxXrjp.,  quae  est  mater 
nostra. 

(1)  u  Heredes  quidem  Dei,  coheredes  autem  Christi,  si  tamen  compai 
timur,  ut  et  conglorificemur.  Existimo  enim,  quod  non  sunt  condignao 
passiones  huius  temporis  ad  futuram  gloriam,  quae  revelabitur  in  nobis... 
Scimus  enim  quod  omnis  creatura  ingemiscit  et  parturit  usque  adhuc. 
Non  solum  autem  illa  sed  et  nos  ipsi  primitias  spiritus  habentes:  et 
ipsi  intra  nos  gemimus  adoptionem  filiorum  Dei  expectantes,  redemptionem 
porporis  nostri  n  Rom,  VI.  17-25. 


—  17  — 

futuri  sunt,  et  omnes  sanctificati  spiritus  etiam,  quicumque 
in  excelsis  coelorum  partibus  pia  devotione  obtemperant 
Deo.  •.  Huius  civitatis  rex  est  Dominus  Iesus  Christus  Ver-i 
bum  Dei,  quo  reguntur  summi  angeli,  et  Verbum  hominem 
assumens,  ut  eo  regerentur  et  homines  »  Aug.  de  catechiz. 
rudib.  c.  19.  Pulcherrime  in  hymno  dedicationis  Ecclesiae 
celebratur  coelestis  urbs  Ierusalem,  in  beata  pacis  visione 
ut  coeli  corusca  civitas  cincta  mille  angelorum  millibus; 
sed  simul  in  aedificatione,  ut  scalpri  ictibus  et  tunsione 
plurima  fabri  polita  malleo  hanc  saxa  molem  construunt. 

III.  Ex  omnibus  hactenus  declaratis  notio  Ecclesiae  Dei 
ampliori  isto  sensu  spectatae  satis  liquida  est.  Constituunt 
eam  omnes  rationales  creaturae,  quae  dono  supernaturali, 
habituali  ,  pertinente  ad  sanctificationem  subsunt  Christo 
capiti,  eoque  vel  in  via  ordinantur  vel  in  termino  perve-< 
nerunt  ad  finem  aeternae  glorificationis.  Haec  igitur  dona 
supernaturalia  sunt  vinculum  uniens  et  causa  formalis, 
qua  eaedem  creaturae,  pro  diversitate  donorum  gradu  di—» 
verso,  velut  membra  cum  Christo  capite,  in  Christo  cum 
Deo  sanctificatore,  in  Christo  et  Deo  inter  se  invicem  con- 
iunguntur  ad  societatem  Ecclesiae  Dei:  u  ut  et  vos  socie-i 
tatem  (xoivomav)  habeatis  nobiscum,  et  societas  nostra  sit 
cum  Patre  et  cum  Filio  eius  Iesu  Christo  »  1.  Io.  I.  3; 

•  1.  Cor.  I.  9.  Inter  ista  dona  habitualia  pro  peregrinantibus 
in  terra  omnium  radix  et  fundamentum  est  fides  ut  prima 
habitualis  dispositio  ad  sanctitatem,  omnium  consummatio 
et  corona  est  visio  beatifica  ut  ultimus  terminus  sanctita-i 
tis*  Si  ergo  dona  ab  infimis  usque  ad  suprema,  quatenus 
sunt  forma  huius  supernaturalis  societatis,  appellemus 
communi  nomine  sanctitatem,  hanc  ut  informantem  ratio-i 
nales  creaturas  concrete  exprimendo.  Ecclesia  Dei  dicenda 
erit  supernaturalis  societas  sanctorum,  vel  formula  in 
symbolis  solemni,  communio  sanctorum.  Quamvis  enim 
sancti  pleniori  sensu  et  per  excellentiam  sint  illi,  qui  per 
inhabitantem  Spiritum  Sanctum  et  per  habitum  gratiae  san-i 
ctificati  sunt  in  coelo  et  in  terra;  nihilominus  usu  loquendi 
biblico  fideles  omnes,  inter  quos  sunt  etiam  peccatores  privi 
gratia  iustificante,  appellantur  sancti,  atque  adeo  ipsa  fides 
ut  prima  dispositio  ad  illam  perfectam  sanctitatem,  assu- 
Fbahzblih.  Ve  Ecclesia  Christi  2 


18 

mitur  tamquam  forma,  per  quam  fideles  nondum  iustificati 
participant  nomen  sanctorum  Act.  IX,  32;  Rom.  I.  7; 
XII.  13;  XV.  25.  sqq.;  1.  Cor.  I.  2;  XIV.  33;  XVI.  1; 
2.  Cor.  I.  1;  1.  Tim.  V.  10.  et  alibi.  Catechismus  Roma-i 
nus  loquens  de  ipsa  Ecclesia  novi  Testamenti,  u  sancti  vo-i 
cantur  fideles,  inquit,  qui  populum  Dei  effecti  sunt,  qui  ve 
se  fide  et  baptismate  suscepto,  Christo  consecrarunt,  quamn 
quam  in  multis  offendunt,  et  quae  polliciti  sunt,  non  prae-i 
stant  »  (Part.  I.  c.  10.  §.  15.). 

Definitioni,  qua  Ecclesia  Dei  dicatur  communio  sancto¬ 
rum,  non  officit,  quod  in  symbolis  sancta  Ecclesia  et  com-i 
munio  sanctorum  distingui  videntur.  Nam  a)  Ecclesia  in 
symbolis  saltem  directe  non  sumitur  in  ampliori  illo  sensu, 
quo  nunc  eam  consideramus,  sed  secundum  statum  determi^ 
natum  quo  in  terris  a  Christo  est  instituta,  et  de  quo  toto 
hoc  tractatu  deinceps  nobis  agendum  erit,  b)  Si  Ecclesia  in 
professione  symboli  cum  s.  Augustino  (Enchir.  c.  56.)  intel- 
ligatur  sensu  ampliori,  articulus  de  communione  sanctorum 
a  praecedenti  de  sancta  Ecclesia  catholica  non  differt  sub- 
iecto;  sed  ut  in  Catechismo  Romano  dicitur  (1.  c.  §.  24.), 
est  illius  u  velut  explicatio  quaedam,  n 

Ex  sensu  declarato  quo  forma  sanctitatis  in  definitione 
supernaturalis  societatis  vel  communionis  sanctorum  intelli- 
gitur,  patet  oppositio  contra  Quesnellianam  doctrinam  in  Con-i 
stitutione  Unigenitus  damnatam,  qua  nomine  sanctorum  qui 
soli  sint  membra  Ecclesiae,  ex  toto  orationis  complexu  desi-> 
gnantur  soli  iusti  charitate  perfecti  et  praedestinati  (Pro- 
poss.  72.  73.  74.  75.  78.),  adeoque  pertinet  ad  errores  Pro¬ 
testandum  de  Ecclesia  invisibili  suo  loco  a  nobis  confutandos. 

Si  definitio  simpliciter  et  sine  declaratione  ponenda  est, 
ad  excludendam  ambiguitatem  potest  id,  quod  diximus  san-i 
ctitatem  ,  a  vera  fide  in  terris  usque  ad  visionem  beatam 
in  coelis,  ab  actu  denominari  verus  et  supernaturalis  cul-i 
tus  Dei,  ubi  etiam  habitus  ut  dispositio  ad  actum  inclu-i 
ditur.  Unde  Ecclesia  Dei  sensu,  quo  nunc  loquimur,  dicetur 
societas  vel  communio  vero  supernaturali  cultu  adhaeren-i 
tium  Deo.  Vide  Gregor,  de  Valentia  Analysis  Fidei  1.  IV. 
c.  2;  Wirceburgens.  T.  I.  disp.  II.  n.  79.  Ita  etiam  s.  Au-« 
gustinus  u  Ecclesiam  totam  non  solum  ex  parte  quae  pere- 


10 

grinatur  in  terris,  verum  etiam  ex  illa  quae  in  coelis  sem- 
per  cohaesit  Deo  »  simul  complectens,  u  quae,  inquit,  tota 
instituta  est  ad  colendum  unum  Deum  »  (Enchirid.  c.  56.). 

Corollarium.  Quandoquidem  Christus,  ut  in  sequentibus 
thesibus  declarabitur,  suam  Ecclesiam  in  terris  specialibus 
legibus  specialique  forma  instituit,  praeter  hanc  Ecclesiam 
Christi  alia  in  terris  iam  nulla  est  aut  esse  potest.  Plura 
ergo  requiruntur,  ut  quis  tamquam  membrum  simpliciter 
pertineat  ad  Ecclesiam  Christi,  quae  una  et  sola  est  Ec-> 
clesia  in  terris,  quam  quae  ad  generaliorem  notionem  Ec-i 
clesiae  sufficiunt,  cuius  formam  essentialem  et  sufficientem 
pro  peregrinantibus  in  terra  veram  fidem  esse  diximus. 
Unde  quod  Suarez  (de  Fide  disp.  IX.  sect.  1.  n.  B.  13-19.) 
cum  aliis  theologis  in  ipsa  Ecclesia  Christi  fidem  tamquam 
solam  formam  essentialem  ab  aliis  proprietatibus  et  i  n  st  i  — ■ 
tutis  a  Christo  in  sua  Ecclesia  determinatis  distinguit  ita, 
ut  illa  forma  essentialis  sufficiat  non  solum  ad  notionem 
generaliorem  Ecclesiae  Dei  in  terris,  quod  nos  diximus,  sed 
etiam  ad  rationem  Ecclesiae  Christi,  atque  idcirco  catechu-i 
meni,  excommunicati,  ipsique  schismatici  quamdiu  fidem  re-i 
tinent,  simpliciter  sint  ac  censeri  debeant  membra  Eccle-> 
siae  Iesu  Christi,  hic  inquam  sive  doctrinae  sive  locutionis 
modus,  ut  suo  loco  data  opera  demonstrabitur,  admittendus 
non  est,  quamquam  dissensio  inter  catholicos  theologos  sit 
potius  in  modo  loquendi  quam  in  re  ipsa. 

Ex  distinctione  ista  inter  notionem  generalem  Ecclesiae 
Dei  in  terris,  cuius  formam  fidem  esse  diximus,  et  inter 
statum  specialem  Ecclesiae  in  novo  Testamento  intelligitur, 
neminem  umquam  fuisse  salvatum  aut  salvari  posse,  qui 
non  actu  ipso  pertinuerit  aut  pertineat  ad  Ecclesiam  secun-i 
dum  illam  notionem  generalem:  u  sine  fide  impossibile  est 
placere  Deo  n  Heb.  XI.  6,  et  u  iustus  ex  fide  vivit  »  Rom. 
I.  17;  Gal.  III.  11.  Salvati  tamen  sunt  in  veteri  Testa-i 
mento  u  iuxta  fidem  defuncti  »  et  u  testimonio  fidei  probati  * 
Heb.  XI.  13.  39,  quin  pertinerent  ad  statum  specialem  Ec-i 
clesiae  a  Christo  determinatum;  et  salvari  adhuc  possunt, 
qui  perfecta  dispositione  animi  sunt  aptati  huic  statui  Ec-i 
clesiae,  licet  inculpabiliter  impediti,  non  sint  actu  et  sim-i 
pliciter  eius  membra.  Hanc  distinctionem  Suarezius  (1.  c. 


20 

n.  18.)  deflexit  ad  confirmandum  illum  suum  modum  con-i 
siderandi  et  loquendi  parum  commodum.  Postquam  probare 
conatus  est,  catechumenos  esse  simpliciter  membra  u  prae^ 
sentis  Ecclesiae,  »  ad  difficultates  oppositas  respondet,  u  In 
contrarium  adducta,  inquit,  solum  probant,  catechumenos 
non  esse  in  Ecclesia  quantum  ad  eas  peculiares  conditiones 
et  velat  accidentia,  quae  Christus  Ecclesiae  superaddidit, 
non  vero  non  esse  quoad  ea,  quae  sunt  quasi  substantia 
Ecclesiae,  quae  semper  eadem  fuit;  quae  duo  sunt  in  Ec-i 
clesia,  prout  nunc  est,  distinguenda.  »  Cum  scilicet  ex  una 
parte  videret,  posse  homines  per  fidem  charitate  perfectam 
salvari,  qui  actu  non  participant  statum  Ecclesiae  in  novo 
Testamento  determinatum,  ex  parte  vero  altera  saltem  ibi 
n.  18.  praeferret  modum  dicendi,  non  solum  voto  (ut  dixe-i 
rat  Bellarminus  de  Eccles.  1.  III.  c.  3.)  (I)  sed  in  actu 

(1)  Verissimum  est  simpliciter  loquendo,  quod  1.  c.  ait  Bellarminus: 
«  post  Christi  adventum  nulla'  est  vera  Eeclesia,  nisi  illa  quae  proprie 
dicitur  Christiana;  si  ergo  catechumeni  de  ista  non  sunt,  de  nulla  sunt.  » 
Simpliciter  de  Ecclesia  non  sunt  catechumeni;  at  cum  Ecclesia  Christiana 
comprehendat  tum  illud  quod  notione  generica  Ecclesiae  continetur,  tum 
ea  quae  specifice  statum  Christianae  Ecclesiae  constituunt,  et  cum  cate-i 
chumeni  secundum  notionem  illam  genericam  verae  fidei  et  professionis 
coniungantur  Ecclesiae  Christianae:  hinc  non  tantum  voto,  sed  secundum 
quid  etiam  actu  ad  Ecclesiam  Christianam  pertinere  dici  possunt.  Quoad 
rem  ipsam  Canus  1.  IV.  c.  2.  quem  Bellarminus  impugnat,  et  Suarez  1.  c. 
non  aliud  sibi  volunt,  nec  certe  nisi  modo  loqnendi,  quem  fatemur  minus 
idoneum,  a  Bellarmino  dissentiunt.  Quam  hoc  verum  sit,  apparet  confe-i 
rendo  ea  quae  habet  Suarez  1.  c.  (disp.  IX.  sect.  1.  n.  18.),  cum  iis  quae 
docet  disp.  XII.  sect.  4.  n.  22.  In  priori  loco  ait:  «  mihi  magis  placet 
catechumenum  fidelem  inter  Ecclesiae  membra  numerare.  Neque  mihi 
placet  si  dicatur  ad  salutem  satis  esse  votum  seu  desiderium  existendi  in 
Ecclesia,  si  alias  absolute  quispiam  manet  extra  Ecclesiam,  absolute 
est  etiam  dicendum  (catechumenum  esse)  membrum  praesentis  (christianae) 
Ecclesiae.  »  In  loco  autem  posteriori  disp.  XII.  tandem  idem  et  eodem 
modo  dicit,  quod  Bellarminus.  «  Concilia  revera  loquuntur  de  hac  Eccle-i 
sia  Christi,  et  de  illa  oportet  in  aliquo  sensu  verificari,  quod  extra 
illam  nemo  salvatur.  Melius  ergo  respondendum  iuxta  distinctionem  da-i 
tam  de  necessitate  in  re  vel  in  voto;  ita  enim  nemo  salvari  potest, 
nisi  hanc  Christi  Ecclesiam  in  re,  vel  in  voto  saltem  et  desiderio  ingre-i 
diatur.  Ita  in  simili  respondet  Bellarminus;  estqne  manifestum,  quia 
nullus  est  in  rc  ipsa  intra  hanc  Ecclesiam,  nisi  baptizatns  sit,  et  tamen 
salvari  potest,  quia  sicut  illi  sufficit  votum  baptismi,  ita  etiam  votum 
ingrediendi  Ecclesiam.  • 


—  21  — 

coniunctionem  cum  vera  Ecclesia  esse  necessariam  necessii 
tate  medii  ad  salutem:  hinc  conclusit,  substantiam  et  fori 
mam  essentialem  Ecclesiae  pro  quovis  statu  esse  unice  vei 
ram  fidem,  sicque  reliqua,  quae  Ecclesiam  Iesu  Christi  in 
propria  speciali  forma  constituunt  et  ab  Ecclesia  veteris 
Testamenti  distinguunt,  retulit  u  velut  ad  accidentia.  r> 
Qui  quidem  modus  loquendi  nobis  probari  non  potest;  imo 
simili  argumentatione  suaderi  etiam  posset,  eos  omnes  an 
ticulos  fidei  qui  non  quovis  tempore  in  veteri  etiam  Testai 
mento  explicite  credendi  erant,  esse  u  accidentalia  »  in  proi 
fessione  Christiana,  atque  adeo  Tertullianum  (cont.  Prax. 
c.  31.)  et  Patres  alios  professionem  e.  g.  ss.  Trinitatis  imi 
merito  dixisse  u  substantiam  novi  Testamenti,  »  quod  opii 
nari  fas  esse  non  putabimus,  etiamsi  forte  explicita  fides 
huiusmodi  articulorum,  ut  multi  theologi  et  cum  illis  Sua- 
rez  docent,  ne  pro  novo  quidem  Testamento  sit  simpliciter 
de  necessitate  medii  sed  tantum  praecepti  divini  (cf.  Sua- 
rez  disp.  XII.  sect.  4.). 

THESIS  III. 

De  statu  adhuc  imperfecto  et  perficiendo  Ecclesiae 

veteris  oeconomiae. 


a  Ecclesia  patriarchalis  inde  ab  Adam  tamqnam  inchoatio  minas  con- 
»  spiena  continebatur  professione  verae  iidei  et  vero  cnltn  Dei;  prae  hoc 
n  statn  forma  Ecclesiae  non  universalis  pro  ennetis  gentibns  sed  pecn- 
*  liaris  in  populo  Israel  a  Deo  per  Moy.sen  institutae  expressior  qnidem 
n  apparet  in  unitate  sacri  ministerii  imperii  et  magisterii;  attamen  et 
»  ipsa  adumbratio  dumtaxat  erat  et  introductio  ad  Ecclesiam  Iesn  Chri- 
»  sti  in  statu  perfecto  novi  Testamenti.  » 


Quamdiu  (omissa  nunc  consideratione  status  finalis  in 
consummatione  coelesti)  Ecclesiam  Dei  in  terris  spectamus 
secundum  generaliorem  superius  declaratam  notionem  seu 
cietatis  fidelium  aut  vero  cultu  Deum  colentium,  membra 
huius  societatis  intelliguntur  quidem  vera  fide  et  vero  su- 
pematurali  Dei  cultu  cum  Deo  et  inter  se  invicem  esse 
coniuncta;  nisi  enim  vinculo  aliquo  communi  consociaren- 


_  22  _ 

tur,  communio  aut  societas  nulla  foret;  nisi  hoc  vinculum 
constitueretur  fide  et  cultu  Dei,  societas  religiosa  ac  proinde 
Ecclesia  non  esset.  Nihilominus  quisque  videt  hanc  notio-i 
nem  eo  ipso,  quod  est  generica,  nimis  indeterminatam  esse 
et  abstractam.  Neque  enim  dicitur,  quibus  praesidiis  una 
vera  fide3  in  societate  fidelium  custodiatur  et  propagetur 
per  generationum  successiones,  qua  forma  regiminis  haec 
civitas  Dei  gubernetur,  quo  communi  ritu  cultus  divini, 
qui  inter  homines  non  modo  internus  sed  simul  externus 
sit  oportet,  eadem  communio  sanctorum  Deum  honoret  et 
ipsa  sanctificetur  (1);  non  dicitur,  inquam,  quo  magisterio 
fidei,  imperio  sacri  regiminis,  ministerio  sanctificationis 
seu  sacerdotio  ipsa  societas  religiosa  informetur  et  effor- 
metur.  Quo  horum  omnium,  professionis  nempe  fidei,  regi-i 
minis,  et  cultus  divini  perfectior  est  in  universalitate  unitas, 
perennitas,  sanctitas  formanda  et  continenda  per  magiste-« 
rium,  sacrum  imperium  et  ministerium  ad  sanctificationem 
et  salvationem  membrorum;  eo  perfectior  est  ipsa  religiosa 
societas,  seu  eo  perfectior  est  status  Ecclesiae. 

Iam  vero  sicut  generatim  in  oeconomia  revelationis  et 
salvationis  generis  humani  per  Christum  Redemptorem  di— « 
vina  omnipotentia  et  sapientia  ,  iustitia  et  misericordia 
triplex  veluti  stadium  discrevit,  quo  ab  imperfectioribus 
ad  perfectiora  continuo  processit  usque  ad  plenitudinem 
temporis;  ita  etiam  speciatim  in  statu  Ecclesiae,  quae  per 
ipsam  oeconomiam  revelationis  et  salvationis  ut  eius  con-i 
creta  expressio  eflormatur  ac  perficitur,  iidem  gradus  pro-« 
cedentis  perfectionis  ab  inchoatione  ad  incrementum  et  ad 
plenitudinem  observantur.  Clare  enim  distinguitur  status 
triplex.  Ecclesiae  patriarchalis  seu  (ut  dici  solet)  legis  na-i 
turae.  Ecclesiae  Mosaicac,  Ecclesiae  Iesu  Christi,  Yerbi 
iam  incarnati,  quae  manens  nunc  regnum  immobile  (Heb. 
XII-28.)  non  aliam  expectat  consummationem  status  sui 
quam  a  fide  ad  visionem  in  Ecclesia  coelesti. 

(1)  u  In  nnllnm  nomen  religionis  sen  vernm  seu  falsum  coagulari  ho-i 
mines  possunt,  nisi  aliquo  signacnlornm  vel  sacramentorum  visibilium  con-i 
sortio  colligentur,  quorum  sacramentorum  vis  (in  religione  vera)  inenarra-i 
biliter  valet  plurimum,  et  ideo  contempta  sacrilegos  facit;  impie  quippe 
contemnitur,  sine  quo  non  potest  perfici  pietas  n  Aug.  cont.  Faust.  l.XJX.  11. 


-  23  - 

•  I.  Ecclesia  in  statu  inchoationis  pro  humano  genere  re-i 
parando  instituta  est  statim  post  lapsum  promisso  semine 
mulieris,  quod  pro  ipsa,  et  quae  per  ipsum  conteret  caput 
serpentis  (1)  (Gen.  III.  15.).  Revelatio  enim  supernaturalis 
de  Deo,  de  eiu3  lege  et  cultu,  de  angelis  et  de  vita  aeterna, 
maxime  de  futuro  Reparatore  et  peccatorum  expiatione 
primis  parentibus  facta,  cum  gratiis  externis  coniuncta 
gratia  interna,  atque  ita  fides  et  spes  in  Deum  et  in  Rei 
demptorem,  harumque  maior  perfectio  charitas,  haec  ini 
quam  dona  supernaturalia  ex  misericordi  Dei  voluntate 
propter  Christi  tamquam  capitis  futura  merita  omnibus 
Adae  posteris  in  statu  redemptionis  praeparata  erant,  et 
cooperantibus  actu  conferebantur  (cf.  Heb.  XI.).  Fide  ergo 
non  modo  cordis  sed  pro  conditione  atque  exigentia  naturae 
humanae  etiam  professione  oris  (Rom.  X.  10.),  cultu  veri 
Dei  non  solum  interno  sed  etiam  visibili  externo,  sacrifii 
ciis  et  sacramentis  (2)  colligabantur  in  religiosam  societai 
tem  et  communionem  u  filiorum  Dei  r>  distinctam  et  religione 
separatam  ab  impiis  u  filiis  hominis  »  (Gen.  VI.  2.  4.). 

(1)  Vide  Bullam  Ineffabilia  Deus,  §.  Equidem  Patres  cf.  P.  Patri tii 

dissertationem  de  seu  de  Immacul.  Concept.  et  nostrum  Tract.  de 

Incarnat.  ed.  2.  p.  111. 

(2)  a  Nec  tamen  credendum  est,  et  ante  datam  circumcisionem  fa-> 
mulos  Dei,  quandoquidem  eis  inerat  mediatoris  fides  in  carne  venturi, 
nullo  sacramento  eius  (sacramentis  nempe  illum  praefigurantibus)  opitu-i 
latos  fuisse  parvulis  suis  »  Aug.  cont.  Iulian.  1.  V.  c.  11.  n.  45.  Vide 
Tract.  de  Sacram,  in  genere  th.  III.  Quod  vero  dicitur  de  sacramento 
pro  parvulis  non  minus  imo  etiam  potioribus  rationibus  valet  de  sacri-i 
ficiis  et  ritibus  aliis  ad  manifestandam  fidem  mediatoris  in  carne  venturi. 
Neque  tamen  haec  in  sic  dicto  statu  legis  naturae  speciatim  et  singil- 
latim  a  Deo  per  positivas  leges  determinata  erant,  ut  mox  dicemus,  sed 
in  connexione  cum  supernaturali  ordine  gratiae,  fidei,  cultus  interni 
erant  in  genere  ordinata  ut  respondens  manifestatio  per  cultum  exter-i 
num.  Lex  naturae  autem  in  re  praesenti  non  dicitur  solum  ut  humana 
natura  per  se  in  sua  essentia  et  exigentia  consideratur,  talis  enim  status 
purae  naturae  realiter  numquam  exstitit;  sed  natura  humana  consideratur 
in  statu  exaltationiB  ad  ordinem  supernaturalem  gratiae  et  fidei,  et  huic 
statui  connaturales  hoc  est  ex  ipsa  huius  status  natura  requisitae  et  ne~i 
cessariae  leges  fidei  licet  in  se  utique  supernaturales,  dicuntur,  non  abso-i 
lute  sed  ex  hypothesi  exaltationis,  lex  naturae  in  comparatione  cum  le— > 
gibus  positivis  per  Moysen  in  veteri,  per  Christum  et  Spiritum  Sanctum 
in  Apostolis  pro  Novo  Testamento  superadditis. 


24 


Augustinus  civitatem  Dei  seu  Ecclesiam  illius  primae 
aetatis  tum  ante  tum  post  diluvium  ita  describit,  u  Qua-i 
propter  inter  illos  tunc  hominum  populos...  quaeremus, 
si  possumus  invenire  illam  in  terris  peregrinantem  deita— * 
tem  Dei,  quae  usque  ad  diluvium  arcamque  deducta  est, 
atque  in  filiis  Noe  per  eorum  benedictiones  perseverasse 
monstratur,  maxime  in  maximo  qui  est  appellatus  Sem... 
Tenenda  est  igitur  series  generationum  ab  ipso  Sem,  ut 
ipsa  ostendat  post  diluvium  deitatem  Dei,  sicut  eam  se-i 
ries  generationum  ab  illo,  qui  est  appellatus  Seth,  osten^ 
debat  ante  diluvium...  Cum  ergo  quaerimus  in  illis  septua-i 
ginta  duabus  gentibus  (Gen.  X)  deitatem  Dei,  non  possu-i 
mus  affirmare,  illo  tempore  quo  erat  illis  labium  unum 
i.  e.  loquela  una,  tunc  iam  genus  humanum  alienatum 
fuisse  a  culta  veri  Dei,  ita  ut  in  solis  istis  generationibus 
pietas  vera  remaneret,  quae  descendunt  de  semine  Sem  per 
Arphaxat  et  tendunt  ad  Abraham;  sed  ab  illa  superbia 
aedificandae  turris  usque  ad  coelum...  terrena  apparuit  cH 
vitas  h.  e.  societas  impiorum;  utrum  itaque  ante  non  fue-i 
rit,  an  latuerit,  an  potius  utraque  permanserit,  pia  scili-« 
cet  in  duobus  filiis  Noe  qui  benedicti  sunt,  eorumque  po-« 
steris,  impia  vero  in  eo  qui  maledictus  est,  atque  eius 
progenie...  non  est  iudicatio  facilis.  Fortassis  enim,  quod 
profecto  credibilius  est,  et  in  filiis  duorum  illorum  iam 
tunc,  antequam  Babylon  coepisset  institui,  fuerunt  con-i 
temptores  Dei,  et  in  filiis  Cham  cultores  Dei;  utrumque 
tamen  hominum  genus  terris  numquam  defuisse,  creden-i 
dum  est  v  Aug.  civit.  Dei  1.  XYI.  c.  9.  10. 

Verum  sicut  revelatio  ipsa  tum  de  Deo,  tum  de  lege 
morali  et  liturgica,  tum  de  futuro  Redemptore  illis  initiis 
minus  ampla  minusque  distincta  erat  (vide  s.  Th.  2.  2. 
q.  174.  a.  6.  cf.  Tract.  de  Tradit,  th.  XXVI.);  ita  etiam  Ec~i 
clesia,  quae  est  concreta  expressio  ac  summa  ipsius  reve-i 
lationis,  minus  erat  conspicua.  Habebat  illa  quidem,  velut 
formans  principium,  sacerdotium,  religiosum  regimen,  ma-i 
gisterium  patriarcharum,  qui  ut  scriptum  est  de  Noe  (2.  Pet. 
II.  5.),  erant  u  praecones  iustitiae  n  (Tract.  de  Trad.  th.  XX. 
cf.  Mauclerum  de  Monarch.  eccles.  T.  I.  p.  226;  Phillips  Ius 
eccles.  T.  II.  p.  347;  Haneberg  Hiator,  revel.  sect.  I.  c.  4.) 


et  Deus  ipse  appellat  eos  «  prophetas  et  christos  suos  » 
(Gen.  XX,  7;  Ps.  CIY.  CV.  15;  1.  Paral.  XVI.  22.),  quod 
etiam  s.  Augustinus  animadvertit,  u  Et  ipsum  Noe  patriar-« 
cham.,.A  alios  supra  et  infra  usque  ad  hoc  tempus,  quo 
reges  (nempe  inde  a  Samuele  tempore  regum  proprie  dicti 
prophetae)  in  Dei  populo  esse  coeperunt,  propter  quaedam 
per  eos  facta  sive  quoquomodo  significata  sive  praedicta, 
quae  pertinerent  ad  civitatem  Dei  regnumque  coelorum, 
non  immerito  possumus  appellare  prophetas  ,  praesertim 
quia  nonnullos  eorum  id  expressius  legimus  nuncupatos  » 
Aug.  Civ.  Dei  1.  XVII.  c.  1.  Attamen  in  his  omnibus  mu-» 
neribus  tum  institutio  divina  et  perennis  successio,  tum 
ipsa  functio  non  tam  ex  positivis  legibus  quam  interno  di-» 
vino  instinctu  determinata  erat.  Unde  et  sacrificia  et  sa-i 
cramenta  et  universus  cultus  ritualis  in  genere  quidem 
erant  a  Deo  instituta,  in  specie  vero  et  in  particularibus, 
praesertim  usque  ad  proximam  peculiaris  populi  Dei  prae-» 
parationem  in  vocatione  Abraham,  videntur  permissa  fuisse 
determinationi  ipsorum  capitum  familiarum  seu  patriarcha-i 
rum.  De  hac  specifica  determinatione  intelligendum  est, 
quod  ait  s.  Thomas:  u  sicut  in  statu  legis  naturae  homi-i 
nes  nulla  lege  exterius  data  sed  solo  interiori  instinctu 
movebantur  ad  Deum  colendum,  ita  etiam  ex  interiori  in-i 
stinctu  determinabatur  eis,  quibus  rebus  sensibilibus  ad 
Dei  cultum  uterentur  »  s.  Th.  3.  q.  50.  a.  5.  ad  3. 

Hinc  Ecclesiae  unitas  visibilis  adhuc  laxior  et  inchoata 
fere  revocabatur  ad  unam  professionem  verae  fidei  et  ad 
veritatem  divini  cultus;  eoque  ipso  corpus  Ecclesiae,  quod 
unitate  continetur,  velut  in  prima  formatione  constitutum 
et  adhuc  imperfectum  erat.  In  hac  tamen  Ecclesia  seu  ci— * 
vitate  Dei  u  supra  et  infra  Noe  »  veritas  fidei  et  cultus 
divini  tum  perenni  traditione  per  ministerium  patriarchale 
ordinarium  conservabatur,  tum  incrementis  novarum  reve~» 
lationum  explicabatur,  per  ministerium  propheticum  ex-i 
traordinarium.  Ad  illos  enim  omnes  in  munere  u  praeco-» 
num  iustitiae  »  suo  modo  pertinebat,  quod  Deus  expresse 
dixit  de  Abraham:  u  scio  quod  praecepturus  sit  filiis  suis 
et  domui  suae  post  se,  ut  custodiant  viam  Domini,  et  fa-» 
ciant  iudicium  et  iustitiam  »  Gen.  XVIII.  19.  Munus  vero 


extraordinarium  prophetarum  ad  ulteriorem  revelationis 
explicationem  in  eis  agnoscendum  est  u  propter  quaedam 
per  eos  facta  sive  significata  sive  praedicta  (ex  supernatu- 
rali  nempe  Spiritus  Sancti  illustratione  et  motione,  vel  si—» 
mul  cum  externa  etiam  locutione,  divina  vel  sine  illa),  quae 
pertinerent  ad  civitatem  Dei  regnum  coelorum.  »  Cf.  Suarez 
de  Legibus  1.  I.  a.  3.  n.  12;  1.  IX.  c.  6.  n.  21;  c.  7.  n.  5.  6. 

II.  Quoniam  tota  vetus  oeconomia  praeparatio  erat  et 
typus  ad  Verbum  incarnatum  et  ad  eius  Ecclesiam,  pro-« 
phetia  ad  evar.gelium  ;  pro  hoc  eius  scopo  Deus  peculiarem 
sibi  populum  elegit  et  ministerio  Moysis  instituit,  in  quo 
sicut  prophetica  revelatio  in  dies  clarior,  ratio  typorum 
manifestior,  ita  forma  Ecclesiae  esset  expressior. 

1°.  Cultus  divinus  a  Deo  ipso  in  manu  mediatoris  (Gral. 
III.  19.)  institutus  erat  et  singillatim  determinatus  in  sa-i 
crificiis,  sacramentis,  cerimoniis,  solemnitatibus,  in  ipsa 
unitate  sacri  tabernaculi  seu  templi,  in  quo  solo  ad  unio-' 
nem  visibilem  totius  Ecclesiae  Israel  publicus  Dei  cultus 
per  sacrificia  ordinarie  celebrandus  erat. 

2°.  Ad  huius  divini  cultus  administrationem  et  perpe-» 
tuam  conservationem  Dei  iussu  consecrati  erant  ministri, 
et  instituti  in  certa  et  per  legem  Dei  fixa  successione  se-i 
eundum  tripartitam  hierarchiam  unius  sumini  sacerdotis, 
sacerdotum  secundi  ordinis  (4.  Reg.  XXIII.  4.),  Levitarum 
ministrantium  XeiToupyouvTcov  1.  Paral.  XVI.  4.  etc.). 

Per  hos  ipsos  sacerdotes  universus  populus  in  rebus  sa-i 
eris  regendus  et  indicandus  erat,  u  Si  difficile  et  ambi-i 
guum  apud  te  iudicium  esse  perspexeris...  surge  et  ascende 
ad  locum,  quem  elegerit  Dominus  Deus  tuus;  veniesque  ad 
sacerdotes  Levitici  generis  et  ad  indicem,  qui  fuerit  illo 
tempore,  quaeresque  ab  eis,  qui  indicabunt  tibi  indicii  ve-i 
ritatem;  et  facies  quodeumque  dixerint,  qui  praesunt  loco 
quem  elegerit  Dominus,  et  docuerint  te  iuxta  legem  eius... 
qui  autem  superbierit  nolens  obedire  sacerdotis  imperio, 
qui  eo  tempore  ministrat  Domino  Deo  tuoy  et  decreto  in-i 
dicisy  moriatur  homo  ille,  et  auferes  malum  de  Israel  * 
Deut.  XVII.  8.  sqq. 

3°.  Ex  his  ipsis  patet  non  modo  ius  regiminis,  sed  simul 
consequitur  sacerdotum  magisterium  ordinarium  ad  con« 


-  27  _ 

servationem  et  interpretationem  legis  ac  doctrinae  divinae, 
u  Et  scietis  quia  misi  ad  vos  mandatum  istud,  ut  esset  pa-i 
ctum  meum  cum  Levi  (et  cum  eius  posteris),  dicit  Domi-i 
nus  exercituum...  Labia  enim  sacerdotis  custodient  scien¬ 
tiam  et  legem  requirent  ex  ore  eius,  quia  angelus  (legatus) 
Domini  exercituum  est  »  Mal.  II.  4-7;  Lev.  X.  10.  11.  An-> 
gelus  nempe  Domini,  quo  nomine  etiam  prophetae  quandoque 
appellantur  (Agg.  I.  13;  Mal.  III.  1.),  sacerdos  est,  ut  ex 
ore  eius  requirant  doctrinam  legis  divinae;  hanc  enim  ex-i 
primit  nomen  hebraicum  rnin  . 

In  triplici  munere  sacri  ministerii,  regiminis,  magisterii 
eminens  summus  sacerdos  tum  hierarchiae  tum  populi  to-i 
tius  unitatem  in  cultu  divino,  in  sacra  disciplina  et  do^ 
ctrina  continebat. 

4°.  Nihilominus  oeconomia  illa  antiqua  erat  tantummodo 
praeparatio  ad  Testamentum  novum,  u  paedagogus  ad  Chri-i 
stum,  custodia  in  eam  fidem  quae  revelanda  erat,  introdu-i 
ctio  melioris  spei,  ibi  lex  per  Moysen  data,  hic  gratia  et 
veritas  per  Iesum  Christum  facta,  ibi  spiritus  servitutis, 
hic  spiritus  adoptionis  filiorum  »  (Io.  3.17;  Rom.  VIII.  1B; 
Gal.  III.  23.  24;  IV.  24-26;  Heb.  VII.  19.).  Adeoque  vetus 
oeconomia  comparata  cum  nova,  ad  quam  introducebat  erat 
imperfecta  tum  in  cultu  et  sacrificiis  quae  dicuntur  um-i 
brae  futurorum  bonorum  (Heb.  IX.  X.);  tum  in  disciplina 
quae  in  u  operibus  legis  »  accommodata  populo  carnali  ea- 
tenus  erat  u  lex  mandati  carnalis  »  (ib.  VII.  16.);  tum  in 
doctrina  quae  adhuc  erat  complenda  et  tandem  consum-i 
manda  per  ipsum  Verbum  incarnatum,  quapropter  etiam 
sacerdotium,  ut  pars  essentialis  totius  oeconomiae,  imper-i 
fectum  erat  in  efficacia  ministerii,  in  potestate  sacri  im-i 
perii  in  veritate  magisterii,  proindeque  sacerdotium  ipsum 
cum  suis  sacrificiis  in  Ecclesia  Mosaica  introductio  erat 
et  praefiguratio  sacerdotii  et  sacrificii  perfecti  in  Ecclesia 
Iesu  Christi,  u  Si  consummatio  per  sacerdotium  Leviticum 
erat....  quid  adhuc  necessarium  fuit  secundum  ordinem 
Melchisedech  alium  surgere  sacerdotem,  et  non  secundum 
ordinem  Aaron  dici?  Translato  enim  sacerdotio  necesse 
est,  ut  et  legis  translatio  fiat  n  Heb.  VII.  II.  12.  «  Tra-i 

xisti  Domine  omnia  ad  te,  quoniam  scisso  templi  velo  sancta 


—  2$  — 

sanctorum  ab  indignis  Pontificibus  recesserunt,  ut  figura 
in  veritatem,  prophetia  in  manifestationem  lex  in  Evange- 
lium  mutaretur.  Traxisti  Domine  omnia  ad  te,  ut  quod 
in  uno  Iudaeae  templo  obumbratis  significationibus  agebatur, 
pleno  apertoque  sacramento  universarum  ubique  nationum 
devotio  celebraret.  Nunc  etenim  et  ordo  clarior  Levitarum 
(diaconorum),  et  dignitas  amplior  Seniorum  (presbytero-i 
rum),  et  sacratior  est  unctio  sacerdotum  (Episcoporum)... 
Nunc  etiam  carnalium  sacrificiorum  varietate  cessante, 
omnes  differentias  hostiarum  una  corporis  et  sanguinis  tui 
implet  oblatio..  •  et  ita  in  te  universa  perficis  mysteria  , 
ut  sicut  unum  est  pro  omni  victima  sacrificium,  ita  unum 

de  omni  gente  sit  regnum  »  s.  Leo  serm.  B9.  al.  B7.  c.  7. 

B°.  Imperfectio  ista  veteris  sacerdotii  nominatim  in  ma-i 

gisterio,  de  qua  non  omnes  theologi  idem  sentiunt,  diligen- 
tiorem  requirit  explicationem.  Certe  in  illa  Ecclesia  Israel, 
cui  u  credita  erant  eloquia  Dei»  (Rom.  III.  2.),  quae  sci-i 
licet  specialiter  electa  et  destinata  erat  a  Deo  ad  conser-i 
vandam  integritatem  revelationis  iam  factae  et  ad  eam  in 
dies  novis  revelationibus  divinae  veritatis  et  divinorum 
consiliorum  perficiendam,  ut  praepararetur  plenitudo  tem-i 
poris,  in  qua  ex  hoc  ipso  populo  velut  de  terra  sitienti  et 
de  radice  Iesse  velut  flos  ascenderet  exspectatio  gentium  in 
signum  populorum  (Gen.  XLIX.  10;  Is.  XI.  1.  10;  LIII.  2; 
Rom.  IX.  6.),  in  hac  inquam  Ecclesia  magisterium  tam  ex-i 
celso  fini  idoneum  et  necessarium  atque  idcirco  supernatu- 
ralibus  charismatibus  ad  infallibilitatem  instructum  (cf.  de 
Tradit,  th.  VII.)  deesse  non  poterat.  Unde  complures  theo-« 
logi  opinantur,  sacerdotio  ipsi  Aaronico  simpliciter  vel  sal-i 
tem  usque  ad  adventum  ipsius  Christi  promissi  infallibili-i 
tatem  in  conservanda  et  proponenda  fidei  doctrina  asseren-i 
dam  esse  (cf.  Bellarmin.  de  Concil.  1.  II.  c.  8.).  Verum  haec 
sententia  utraque  tantas  habet  difficultates  oppositas,  ut 
firmis  argumentis  demonstrari  nequeat.  Nonnulli  affirmant, 
sacerdotes  etiam  tempore  Christi  atque  in  ipsa  Christi  con-i 
demnatione  non  in  doctrina  sed  circa  factum  dumtaxat  er-i 
rasse  (quale  quaeso  factum?  nempe  Iesum  Nazarenum  esse 
Christum  promissum,  quod  ut  finis  comprehendebat  totam 
doctrinam  antecedentem,  ut  fundamentum  totam  doctrinam 


—  29  - 

subsequentem),  vel  eoa  errasse  quidem  monte  ut  homines 
privatos,  minime  vero  in  publica  per  sacerdotalem  potesta-« 
tem  proposita  doctrina,  siquidem  pontifex  teste  Ioanne 
(XI.  Bl.)  prophetavit  atque  adeo  divino  instinctu  docuit  di—» 
vinam  veritatem.  At  haec  ex  tota  historia  evangelica  ma-i 
nifesto  refutantur,  et  nominatim  ex  solemni  ac  iudiciali 
sententia,  qua  pontifices  et  omne  eorum  concilium  Christum 
repudiandum  et  damnandum  esse  pronuntiarunt,  quia  Fi-i 
lium  Dei  se  fecit  (Matth.  XXVI.  63-66;  XXVII.  1;  Mare. 
XIV.  53.  61-64;  Luc.  XXII.  66-77;  Io.  XIX.  6.  7.  1B.)  cf. 
Stapleton  De  principiis  fidei  L.  II.  c.  12.  Si  autem  cum  Bel- 
larmino  1.  c.  concedas,  sacerdotes  in  ipsa  persona  Messiae 
iam  praesentis  populo  designanda  errasse  errore  doctrinali, 
dum  Christum  velut  u  impostorem  »  et  u  blasphemum,  quia 
Filium  Dei  se  fecisset,  »  repudiandum  esse  solemni  iudi- 
cio  pronuntiarunt;  iam  ex  ipso  fine  magisterii  in  Ecclesia 
Israel  demonstrare  non  potes,  sacerdotio  Aaronico  per  se 
spectato  annexum  fuisse  charisma  infallibilitatis  ante  ad-i 
ventum  Christi,  quod  tamen  cum  Messias  advenit,  in  sa-i 
cerdotio  eodem  adhuc  permanente  legitimo  desierit.  Finis 
enim  magisterii  saltem  longe  praecipuus  erat  praeparare 
via3  Domini,  et  «  desideratum  cunctis  gentibus  »  (Agg.  II. 
8.)  praemonstrare  tum  proxime  peculiari  populo  Israel  tum 
ipsis  gentibus  universis.  Si  ergo  constat,  magisterium  cum 
charismate  infallibilitatis  sacerdotio  Aaronico  per  se  spe-i 
ctato  non  fuisse  connexum  quoad  agnitionem  et  monstra-i 
tionem  Christi  iam  praesentis,  qua  complenda  et  absolvenda 
erat  tota  praecedens  praeparatio;  iam  non  possumus  ex  ipso 
fine  magisterii  in  Ecclesia  Mosaica  demonstrare,  magisterio 
saoerdotii  Aaronici  per  se  spectati  adfuisse  perfectionem 
infallibilitatis  ante  Christum,  quae  certe  defuit  praesente 
Christo  quoad  actus  praecipuos  agnitionis  et  monstrationis 
promissi  et  iam  missi  salvatoris.  Hoc  igitur  tam  essentiale 
discrimen  in  magisterio  ordinario  veteris  Testamenti,  quod 
ante  Christum  infallibile,  praesente  iam  Christo  fuerit  fal- 
libile,  demonstrandum  esset  disertis  testimoniis  Scripturae 
aut  Christianae  traditionis.  Sed  huiusmodi  testimonia  pro 
infallibilitate  magisterii  ordinarii  synagogae  proferri  non 
posse,  sicut  prostant  luculenta  pro  infallibilitate  magisterii 


-  30  _ 

in  Ecclesia  Christi,  etiam  Bellarminus  (1.  c.  cap.  6.)  satis 
clare  fatetur.  Calvino  enim  obiicienti  fallibilitatem  conci-i 
liorum  in  veteri  Testamento,  inter  alia  respondet  non  li—* 
cere  imperfectionem  magisterii  in  veteri  Testamento  trans-« 
ferre  ad  magisterium  Ecclesiae  Christi:  «  Certiores  enim 
et  maiores  promissiones  Dei  habet  Ecclesia  quam  synagoga; 
nec  enim  de  synagoga  usquam  legimus,  quod  de  Ecclesia 
Christus  dicit  (Matth.  XYI.):  super  hanc  petram  aedificabo 
Ecclesiam  meam,  et  portae  inferi  non  praevalebunt  adver-i 
sus  eam;  nec  id  quod  Apostolus  ait  (1.  Tim.  III.):  eam 
esse  columnam  et  firmamentum  veritatis;  neque  de  Caipha 
(vel  eius  antecessoribus)  scriptum  est,  sed  de  Petro  (et  eius 
successoribus):  rogavi  pro  te,  ut  non  deficiat  fides  tua 
(Luc.  XXII.)  »  Bellarmin.  1.  c. 

Alio  igitur  modo  infallibilitatis  charisma,  quod  etiam 
in  magisterio  Ecclesiae  veteris  Testamenti  negare  fas  non 
est,  ex  ipsa  propria  indole  illius  oeconomiae  concipiendum 
esse  videtur.  Sicut  ibi  veritas  divina  novis  continuis  re-i 
velationibus  explicanda  erat,  ita  ex  hoc  ipso  missio  ex-> 
traordinaria  prophetarum,  qui  nimirum  essent  ministri 
revelationis  cum  proprio  fine  illius  oeconomiae  intime  nexa 
et  conserta  intelligitur.  Unde  ad  magisterium  divinae  re-i 
ligionis  (in  doctrina  et  moribus)  pertinebat  non  solum  mu-i 
nus  ordinarium  sacerdotale  sed  etiam  munus  propheticum 
extraordinarium.  Ad  hoc  nempe  munus  propheticum  non 
minus  spectabat  custodia  et  vera  declaratio  revelationis  ac 
legis  iam  promulgatae  quam  illius  ulterior  explicatio  et 
incrementum  per  novas  revelationes.  Si  quando  igitur  ma-i 
gisterium  ordinarium  sua  culpa  deficeret,  charisma  prophe-i 
ticum  magisterii  extraordinarii  supplebat  defectum  ad'  in-i 
fallibilem  conservationem  doctrinae  et  fidei  divinae  in  Ec-i 
clesia  Israel.  Hinc  prophetae  sunt  etiam  pastores  populi 
(Ier.  XVII.  16.  hebr.  cf.  Zach.  XI.  4.)  et  custodes  consti-» 
tuti  super  muros  Ierusalem,  qui  «  tota  die  et  tota  nocte 

in  perpetuum  non  tacebunt _  donec  (Deus)  ponat  Ieru-i 

salem  laudem  in  terra  »  (Ecclesiam  scilicet  novi  Testamenti) 
Is.  LXII.  6.  7.  cf.  XXI.  11.  Imo  charisma  extraordinarium 
propheticum  in  singularibus  quibusdam  causis  et  occasio-i 
nibus  connectebatur  cum  summo  sacerdotio,  ut  quando  sum- 


31 


mus  sacerdos  iubebatur  responsa  Domini  exquirere  per  Urim 
et  Thummim  quod  in  vulgata  (Lev.  VIII.  8.)  vertitur  u  do-i 
ctrina  et  veritas  n  (cf.  Num.  XXVII.  21;  1.  Reg.  XIV.  18; 
XXII.  10;  XXIII.  9.  etc.);  hanc  connexionem  charismatis 
gratis  dati  pro  occasionibus  quibusdam  extraordinariis  cum 
summo  sacerdotio  indicat  Evangelista  Ioannes  (XI.  51.), 
qnando  ait  Caipham  eo  ipso  tempore,  quo  praevaricabat 
secundum  munus  ordinarium  magisterii,  etiam  inscium  pro-i 
phetasse  instinctu  extraordinario  u  cum  esset  pontifex  anni 
illius,  n 

Infallibilis  itaque  depositi  custodia  erat  utique  etiam 
in  Ecclesia  Mosaica,  non  tamen  per  promissam  perennem 
assistendam  Spiritus  veritatis  pro  magisterio  ordinario 
(sicut  in  novo  Testamento);  sed  quatenus  munus  utrumque, 
ordinarium  sacerdotii  et  extraordinarium  prophetiae,  con-i 
sideratur  coniunctum.  Hinc  missio  prophetarum  constitue-i 
bat  elementum  intestinum  ac  velut  partem  integrantem 
pro  indole  illius  oeconomiae,  atque  ideo  eorum  successio 
non  modo  usque  ad  reditum  ab  exilio  Babylonico  mor aliter 
continua  erat  et  manifesta;  sed  etiam  sub  templo  secundo 
charisma  inspirationis  non  desiit,  ut  tum  libri  per  inspH 
rationem  scripti  tum  facta  alia  demonstrant  (vide  Tract. 
de  Scriptura  thes.  XI.  corollar.  2.).  Quare  spectata  solum-i 
modo  perpetuitate,  munus  propheticum  in  veteri  Testa-« 
mento  dici  posset  ordinarium;  sed  quoniam  hac  appellatione 
in  institutis  divinis  non  solum  perennitas  sed  potius  ordo 
successionis  vel  propagationis  secundum  certam  et  fixam 
legem  intelligi  solet,  prophetiae  autem  spiritus  nulli  cer-i 
tae  legi  aut  medio  communicationis  alligatus,  ut  donum 
gratis  datum,  ubi  vult  spirat;  ideo  in  illa  quoque  oecono-i 
mia  munus  propheticum  erat  et  dici  debet  extraordinarium. 

6°.  Ex  dictis  intelligitur,  quomodo  Deus  permittere  po-i 
tuerit  veteris  sacerdotii  praevaricationem  in  magisterio, 
etiam  tum  et  tum  maxime,  quando  advenit  u  finis  legis 
Christus,  n  ut  in  eo  adimplerentur  lex  et  prophetae  tanquam 
in  fine,  ad  quem  ordinabantur,  et  ab  eo  tamquam  a  con-i 
summatore  fidei  adimplerentur  ultima  perfectione  revela-« 
tionis  et  institutorum  divinorum.  Sicut  qui  infallibiliter 
praemonstrabant  Christum  venturum,  erant  prophetae  ma- 


—  32  — 

gisterio  extraordinario,  ita  qui  monstrabat  praesentem  (ut 
nunc  nihil  dicamus  de  Simeone,  Anna  et  aliis)  erat  magi-» 
sterio  extraordinario  propbeta  et  plus  quam  propheta,  de 
quo  scriptum  erat  per  priscos  prophetas:  ecce  ego  mitto 
angelum  meum  ante  faciem  tuam,  qui  praeparabit  viam 
tuam  ante  te  Mattii.  XI.  9.  10.  «  Lex  et  prophetae  usque 
ad  Ioannem,  ex  eo  regnum  Dei  (iam  praesens)  evangeli- 
zatur  »  Luc.  XVI.  16.  Imo  quod  infinite  maius  est,  ipsum 
Verbum  caro  factum,  per  cuius  divinitatem  ut  per  causam 
inspirantem,  et  ad  cuiu3  divinitatem  ac  humanitatem  ut 
ad  causam  finalem  loquebantur  prophetae  verba  Domini, 
ipse  inquam  iam  Dominus  prophetarum,  qui  est  6  TcpoAyjTr); 
(I.  I.  21;  VI.  14;  VII.  40;  Matth.  XXI.  11.)  et  unus  ma-» 
gister  (Matth.  XXIII.  8.10;  Io.  XIII.  13.  14.)  praesens  per 
se  et  de  se  testabatur,  consummando  in  sua  divina  persona 
plenitudinem  muneris  prophetici  et  magisterii  divini  (Deute- 
ron.  XVIII.  15;  Act.  III.  22.).  Ipse  omni  populo  demonstra-» 
tus  praecedentibus  prophetiis  legis  et  prophetarum  adim-» 
pletis,  quam  adimpletionem  etiam  sensibiliter  exhibent  Moy-» 
ses  et  Elias,  lex  nimirum  et  prophetae,  testes  divini  eius 
magisterii  in  transfiguratione  (Matth.  XVII.  3.  5.  vide 
s.  Leon.  serm.  51.  c.  4.),  operum  et  miraculorum  velut  di-» 
vinis  sigillis  comprobatus,  praedicatione  praecursoris  desi-» 
gnatus,  ut  Filius  prae  omnibus  aliis  audiendus  a  Patre 
coelesti  declaratus  in  solemni  magisterii  initiatione  (Luc. 
III.  22;  IX.  30-35;  Io.  V.  33-37.  39.  46;  X.  38;  XV. 
24.  etc.). 

Hoc  magisterio  Christus,  per  se  ipsum  et  misso  SpirituS. 
per  Apostolos  iam  completis  fidei  revelationibus,  et  divinis  in-» 
stitutionibus,  ad  depositi  totius  custodiam  et  explicationem 
perenniter  manet  in  Ecclesia  sua  ipse  unus  magister  per  sUos 
legatos  in  perpetua  successione  a  se  institutos,  charismate  ve-» 
ritatis  suaque  praesenti  semper  tutela  munitos,  suo  nomine 
et  auctoritate  docentes;  quae  omnia  suis  locis  distinctius 
nobis  explicanda  et  demonstranda  erunt.  Hic  obiter  comme-» 
morantur,  ut  pateat,  quantis  nominibus  prae  magisterio 
ordinario  synagogae  praecellat  magisterium  ordinarium  Ec-» 
clesiae,  tum  ratione  Verbi  incarnati  a  quo  magisterium 
ipsum  et  tota  eius  auctoritas  derivatur  et  participatur. 


—  33  — 

tam  ratione  doctrinae  iam  consummatae,  tam  ratione  in- 
defectibilis  assistenti&e  Spiritus  veritatis.  Ex  hac  ipsa  per-i 
fectione  intelligitur,  cur  magisteriam  extraordinarium  pro-» 
pheticum,  intestinum  veteri  oeconomiae  propter  eius  statum 
imperfectum  et  adhuc  perficiendum,  minime  sit  inter  insti-i 
tuta  perennia  oeconomiae  iam  perfectae  (cf.  Matth.  XI. 
11-13;  1.  Pet.  I.  10-12.).  Illic  Moyses  et  prophetae  erant 
tamquam  famuli  in  domo  Dei  multifariam  multisque  modis 
(velut  per  partes  successivas  ac  gradibus  diversis  woXu(i.epci>5 
xoct  7toXuTpo7rti>c)  inspirati  ad  excolendum  Testamentum  ve-» 
tus  et  ad  praeparandum  novum,  hic  Filias  Dei  in  domo 
sua  iam  complevit  Testamentum  novum  et  regnum  immo-» 
bile,  manetque  auctor  fidei  et  consummator  cum  Ecclesia 
sua  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem  saeculi  (Heb. 
I.  1;  III.  3-6;  XII.  2.  27.  28  ). 

Summa  omnium  quae  hac  Thesi  demonstravimus,  huc 
tandem  revocatur.  Totus  praecedens  status  Ecclesiae  tum 
primitivae  inde  ab  Adam  destinatione  universalis  pro  omni-i 
bus  gentibus,  tum  Mosaicae  pro  populo  Dei  peculiari  tam-« 
quam  prophetia  realis  in  typis,  tamquam  prophetia  verbalis 
in  annuntiationibus,  et  praenuntiationibus,  generatim  tam-» 
quam  praeparatio  et  introductio  melioris  spei  in  omnibus 
institutis  et  legibus  ordinatus  erat  ad  Ecclesiam  Iesu  Chri-i 
sti  ut  ad  evangelium  reale  in  mysteriis  ac  rebus  adimple-» 
tis,  ut  ad  evangelium  verbale  in  doctrina  mysteriorum  et 
rerum  iam  praesentium,  denique  ut  ad  consummationem 
misericordiarum  Dei  in  gratia  et  veritate.  «  Redemptio 
Salvatoris...  ita  magnae  pietatis  suae  disposuit  sacramen-» 
tum,  ut  usque  ad  consummationem  quidem  mundi  praefinita 
generationum  plenitudo  decurreret,  sed  renovatio  originis 
per  iustificationem  indiscretae  fidei  ad  omnia  retro  saecula 
pertineret...  Nihil  ab  antiquis  significationibus  in  christiana 
religione  diversum  est,  nec  umquam  a  praecedentibus  iu- 
stis  nisi  in  Domino  Iesu  Christo  salvatio  sperata  est, 
dispensationibus  quidem  pro  divinae  voluntatis  ratione  va-» 
riatis  sed  in  idipsum  coruscantibus  et  legis  testimoniis,  et 
prophetiae  oraculis,  et  oblationibus  hostiarum;  quia  sic 
congruebat  illos  populos  erudiri,  ut  quae  revelata  non 
caperent,  obumbrata  susciperent  et  maior  Evangelii  esset 


Fbanzsiib.  De  Ecclesia  Christi 


8 


ra 


auctoritas,  cui  tot  signis  totque  mysteriis  veteris  Testa-i 
menti  paginae  deservissent...  Nihil  legalium  institutionum, 
nihil  propheticarum  resedit  figurarum,  quod,  non  totum  in 
Christi  sacramenta  transierit...  ut  merito  cessarint  nuntii, 
postquam  nuntiata  venerunt,  nec  vacuatur  reverentia  pro-i 
missionum  ,  quia  plenitudo  manifestata  est  gratiarum  n 
s.  Leo  serm.  LXYI.  (de  passion.  Dni  XV.)  c.  12.  Nimirum 
in  Ecclesia  Iesu  Christi  plenitudo  manifestata  est,  imo  Ec-i 
clesia  ipsa  dicitur  a  Paulo  (Eph.  I.  23.)  plenitudo  Christi 
etiam  secundum  hunc  eius  statum,  quo  adhuc  militat  in 
terris  docens  et  credens  in  fide,  regens  et  obediens  in  spe, 
sanctificans  et  sanctificata  in  charitate:  «  genus  electum, 
regale  sacerdotium,  gens  sancta,  populus  acquisitionis» 
(1.  Pet.  H.  9.). 


THESIS  IV. 


l)c  multiplici  discrimine  institutorum  veteris  Testamenti 
in  relatione  ad  Ecclesiam  novi  Testamenti. 


u  Iu  institutis  ac  legibus  veteris  Testamenti  distinguenda  sunt  1°.  ea, 
j>  quae  per  sc  necessaria  ad  salutem,  pertinent  ad  Testamentum  aeternum 
n  et  universale,  ab  aliis  quae  pro  peculiari  dumtaxat  populo  et  pro  tem- 
»  pore  introductionis  ad  meliorem  spem  erant  praecepta;  2°.  in  his  ipsis 
n  institutis  peculiaribus  distinguantur  oportet  illa,  quae  principali  suo 
n  fine  typica  erant  ad  Christum  venturum  eiusque  Ecclesiam,  ita  ut  post- 
»  quam  adimpleta  erant  in  Christo,  iam  eorum  observantia  abolita  et 
»  mortua  atque  post  sufficientem  Ecclesiae  propagationem  omnino  vetita 
n  ac  mortifera  censeri  debent;  alia  vero  quae,  sine  proxima  saltem  et 
»  immediata  Christi  praesignificatione,  ad  politicam  vel  religiosam  exter- 
»  nara  disciplinam  synagogae  pertinebant,  obligatione  iuris  divini  iam 
11  sublata  in  Ecclesia  Christi,  possunt  nihilominus  consuetudine  aut  lege 
n  humana  ecclesiastica  permitti  vel  etiam  praecipi,  n 


Forma  Ecclesiae  ut  erat  imperfecte  in  veteri  Testamento, 
quemadmodum  in  superiori  thesi  declaratum  est,  non  desiit, 
per  defectionem  sed  per  praenuntiatam  et  in  synagoga  ipsa 
praefiguratam  perfectionem;  velamen  enim  veteris  Testa-i 
menti  u  evacuatur  in  Christo  »  (2.  Cor.  III.  14.)  simili  pro-i 
fectu,  quo  in  praesenti  stadio  Ecclesiae  «  cum  venerit  quod 


perfectum  est,  evacuabitur  quod  ex  parte  est  »  (1.  Cor. 
XIII.  10.)  quare  operae  pretium  est,  paucis  hic  inquirere, 
quomodo  in  ista  translatione  ab  imperfecto  ad  perfectum 
sese  habuerit  desitio  veterum  institutorum,  quae  ab  Apo-i 
stolo  in  Christo  evacuata  esse  to  xaTapyou(Ae(xov  dicuntur. 

I.  In  veteri  Testamento  ea,  quae  generatim  dicimus  spH 
ritualia  (in  distinctione  ab  iis  quae  Apostolus  Heb.  VII. 
16.  appellat  u  legem  mandati  carnalis  »),  pertinentia  sci-i 
licet  ad  gratiam  oblatam  et  datam  intuitu  meritorum  re-i 
paratoris  naturae  humanae  in  primo  Adam  lapsae,  ad  fh 
dem,  spem,  et  charitatem,  ad  finem  vitae  aeternae,  haec 
(inquam)  omnia  sunt  et  semper  erant  Testamenti  aeterni 
pro  omnibus  gentibus  et  omnibus  temporibus  destinata. 
Manent  ergo  haec  communia  populo  Dei  seu  Ecclesiae  in 
quavis  oeconomia  sive  patriarchali,  sive  in  explicatiore 
Mosaica,  sive  in  perfectione  novi  Testamenti,  quamvis  in 
hoc  pro  ipsa  sua  perfectione  post  completum  u  magnum  pie-i 
tatis  sacramentum »  sint  abundatiora  in  se  et  ampliora  in 
extensione,  u  gratia  enim  Dei  qua  semper  est  universitas 
iustificata  sanctorum,  aucta  est  Christo  nascente  non  coe-i 
pta»  s.  Leo  serm.  XXIII.  (de  Nativ.  III.)  c.  4.  (cf.  thes.  II. 
III.)  quia  vero  haec  spiritualia  quovis  tempore  donaban-i 
tur  ex  meritis  Christi,  et  quia  eorum  perfectio  est  cha-i 
racter  proprius  novi  Testamenti;  propterea  illa  quandoque 
dicuntur  etiam  tempore  veteris  Testamenti  semper  perti-i 
nuisse  ad  Testamentum  novum.  Cf.  s,  August.  contra  Faust. 
1.  IV.  *,  s.  Thom.  1.  2.  q.  107.  a.  1. 

Ab  his  distinguenda  omnino  sunt,  quae  erant  propria  ve-i 
teris  Testamenti  in  oeconomia  Mosaica,  quatenus  continebat 
umbram,  typum  et  praeparationem  ad  Christum  venturum, 
et  ad  Testamentum  novum  in  ipso  veteri  promissum  et  praefi-i 
guratum.  Ad  hunc  ordinem  typicum  pertinent  omnia  insti-i 
tuta  politica  et  liturgica,  seu  iudicialia  et  caeremonialia 
(ut  a  theologis  dici  solent),  vel  principaliter  et  per  sese 
vel  saltem  indirecte,  quatenus  a  Deo  per  Moysen  data  sunt 
ad  populum  illum  peculiarem  efformandum  et  conservan-i 
dum,  ut  in  eo  praeparationes  ad  Christum  venturum  eius- 
que  Ecclesiam  custodirentur  et  per  temporum  successiones 
explicarentur;  atque  ita  (quod  Paulus  de  factis  quibusdam 


30 

historicis  illius  populi  dicit)  u  haec  omnia  iu  figura  contin-i 

gebant  illis  ?  1.  Cor.  X.  11. 

Quae  spectant  ad  ordinem  spiritualem,  Augustinus  ap-< 
pellat  u  praecepta  vitae  agendae;  »  theologi  nomine  gene- 
rico  dicunt  moralia,  eaque  sunt  theologica  pertinentia  ad 
fidem  et  mores  ac  propterea  ad  Testamentum  aeternum, 
quae  nec  mutata  sunt  in  Ecclesia  Iesu  Christi  nec  mutari 
possunt  nisi  explicatione  et  complexione  ad  statum  pefectio- 
rem  novi  Testamenti  (cf.  Matth.  V.  21.  sqq.;  XIX.  8.  sq.). 
Quae  autem  sunt  ordinis  typici  comprehensa  nomine  iudi- 
cialium  et  ccremonialium,  ab  Augustino  dicuntur  «  prae-i 
cepta  vitae  significandae.  » 

Hisce  posterioribus  synagoga  Mosaica  constituebatur  in 
sua  propria  et  peculiari  ratione,  ita  ut  iis  in  sua  futuro-i 
rum  significatione,  valore  et  scopo  sublatis  tota  peculiaris 
ratio  et  forma  synagogae  sublata  sit.  u  Translato  sacerdotio 
(principali  subiecto  et  centro  iudicialium  et  ceremonialium) 
necesse  est,  ut  et  legis  (totius  peculiaris  Testamenti)  trans-i 
latio  fiat  »  Heb.  VII.  12.  Iam  vero  ista  omnia  instituta 
ex  ipsa  intima  sua  natura  typorum  et  praeparationum  ad 
Christum  eiusque  opus  venturum  sponte  sua  desinebant  in 
hoc  suo  significatu  et  valore,  dum  complebantur  in  Christo 
iam  praesente  et  in  eius  Ecclesia  constituta:  u  quae  sunt 
umbra  futurorum,  corpus  autem  Christi  »  Colos.  II.  17. 
Amplissime  haec  disserit  Augustinus  in  libris  contra  Fau-i 
stum.  u  Iudaeo  dicenti  mihi,  cur  tenes  vetus  Testamentum, 
cuius  praecepta  non  servas?  respondeo,  servari  a  Christi a~> 
nis  etiam  ex  ipsis  libris  (V.  T.)  praecepta  vitae  agendae; 
praecepta  vero  vitae  significandae  tunc  recte  observata, 
cum  praenuntiabantur  ista,  quae  nunc  revelata  sunt.  Qua-i 
propter  etiam  ipsa  sic  non  observo  ad  religionem,  ut  te-i 
neam  tamen  ad  testificationem,  sicut  et  promissa  carnalia 
quae  ibi  continentur,  unde  proprie  dicitur  vetus  Testamen-i 
tum,  quamvis  mihi  aeterna  speranda  revelata  sunt»  Aug. 
cont.  Faust.  1.  X.  c.  2.  Multo  fusius  de  his  disputat  1.  XIX. 
cc.  8.  9.  10.  11. 

Veterum  igitur  institutorum  iudicialium  et  ceremonia-i 
lium  ac  proinde  synagogae  ut  verae  Ecclesiae  desitio  facta 
est  per  complementum  in  Christo  et  in  Ecclesia  Christi; 


desitio  inquam  illa  intelligitur  esse  transitus  futuri  in 
praesens,  umbrae  et  figurae  in  corpus  et  in  rem  signifi-i 
catam,  promissionis  in  donationemy  prophetiae  in  euan-i 
gelium:  a  non  veni  solvere  legem  sed  adimplere  »  Matth. 
V.  17. 

II.  Nihilominus  ut  de  illis  institutis  divinis  quidem 
sed  temporaneis  eorumque  extinctione  tempore  apostolico  et 
deinceps,  quando  iam  mortua  erant  vel  mortifera,  recte 
indicemus,  in  illis  distinguendi  sunt  quatuor  modi  obser-i 
vantiae  valde  diversi:  a)  observantia  in  formali  ratione 
promissionum  et  typorum  ad  Christum  adhuc  expectan- 
dum;  b)  observantia  existimata  necessaria  ex  perpetua  in-i 
stitutione  ac  lege  divina;  c)  observantia  in  ratione  insti-» 
tuti  religiosi  quondam  a  De*  filiis  Israel  dati  non  amplius 
necessaria  sed  tamen  permissa;  d)  observantia  non  ex  lege 
divina  veteris  Testamenti  retinenda,  sed  per  legem  huma-» 
nam  imponenda. 

1°.  Clarum  est,  primum  modum  observationis  pro  tem-i 
pore  novi  Testamenti  continere  negationem  Iesu  Christi. 
In  hac  permanens  synagoga  negavit  et  pervertit  propriam 
rationem  et  finem  ipsius  veteris  Testamenti,  atque  ita  per 
apostasiam  a  propria  sua  lege  incidit  in  infidelitatem  con-i 
trarie  oppositam  verae  fidei  et  Ecclesiae  novi  Testamenti 
promissae  et  praefiguratae  per  ipsam  illam  legem,  quemad-» 
modum  Salvator  eis  exprobravit:  u  est  qui  accusat  vos  Moy 
ses,  in  quo  vos  speratis  (tqXwix<xt6)  ;  si  enim  crederetis 
Moysi,  crederetis  forsitan  (erciaTeusve  av)  et  mihi  »  Io.  Y. 
46.  Quod  ipsum  Apostolus  ita  explicat,  u  Israel  sectando 
legem  iustitiae,  ad  legem  iustitiae  non  pervenit.  Quare? 
Quia  non  ex  fide,  sed  quasi  ex  operibus  (legis):  offende-» 
runt  enim  in  lapidem  offensionis...  Iustitiae  Dei  non  sub- 
iecti;  finis  enim  legis  Christus,  ad  iustitiam  omni  ere-» 
denti  n  Rom.  IX.  27.  sq. 

Secundum  hunc  igitur  observandi  modum  iudicialia  et 
ceremonialia  veteris  legis,  post  manifestationem  Iesu  Chri-» 
sti  eorumque  adimpletionis  in  ipso,  semper  erant  ac  ma-» 
nent  non  solum  mortua  i.  e.  nec  necessaria  nec  utilia,  sed 
omnino  mortifera,  u  Si  quaedam  facta  et  celebrationes  quae 
figurae  erant  ventura  praenuntiantes,  adhuc  a  Christianis 


—  3S  — 

fierent,  nihil  significaretur  nisi  nondum  venisse,  quae  tum 
figuris  praenuntiabantur.  Quod  enim  adhuc  venturum  prae-i 
nuntiatur,  aut  nondum  venit,  aut  si  iam  venit,  supervacue 
vel  fallaciter  praenuntiatur  »  Aug.  cont.  Faust.  1.  XIX.  c.  8. 

2°.  Quoad  modum  alterum,  quem  diximus,  observantiae 
ex  obligatione  divinae  legis  adhuc  permanente,  haec  oblH 
gatio  et  observantiae  necessitas  ad  salutem,  completa  re-> 
demptione  per  mortem  crucis,  obiective  et  in  se  certe  desiit 
pro  ipsis  etiam  Iudaeis  eoque  magis  pro  Christianis  ex  cir-i 
cumcisione;  nationes  enim  alias  et  consequenter  fideles  ex 
gentibus  ea  lex  peculiaris  data  pro  uno  populo  peculiari 
numquam  obligabat,  et  pro  ipso  populo  Israel,  ut  paulo 
ante  diximus,  erat  tantummodo  paedagogia  ad  Christum  et 
ad  eius  Ecclesiam  ac  perfectionem  legis  novae,  u  Prius  au-i 
tem  quam  veniret  fides  (lex  nova),  sub  lege  custodiebamur 
conclusi  in  eam  fidem,  quae  revelanda  erat;  itaque  lex  pae-i 
dagogus  noster  fuit  in  Christo  (sl;  Xpidvov),  ut  ex  fide  iu- 
slificemur;  at  ubi  venit  fides,  iam  non  sumus  sub  paeda-i 
gogo  r>  Gal.  III.  19.  sqq.  Ubi  Deus  per  Ieremiam  (XXXI. 
31).  promisit  «  Testamentum  novum,  »  Apostolus  subdit 
commentarium:  u  dicendo  autem  novum  veteravit  prius; 
quod  autem  antiquatur  et  senescit,  prope  interitum  est  » 
Heb.  VIII.  8-15.).  a  Nunc  autem  repromittit  dicens;  adhuc 
semel,  et  ego  movebo  non  solum  terram  sed  et  coelum 
(Agg.  II.  6.).  Quod  autem  adhuc  semel  dicit,  declarat  moi 
bilium  translationem,  ut  maneant  quae  sunt  immobilia. 
Itaque  regnum  immobile  suscipientes  habemus  gratiam  n 
ib.  XII.  26. 

Post  promulgationem  itaque  fidei  Christianae  Testamenti 
novi,  regni  immobilis  numquam  licuit  tenere  aut  docere 
observantias  paedagogiae.  Testamenti  antiquati  et  mobilium 
iam  translatorum  velut  adhuc  persistentes  in  suo  valore 
et  in  sua  vi  obligandi.  Contra  eos  qui  ita  ex  obligatione 
velut  necessarias  ad  iustitiam  Christianam  ceremonias  legis 
observandas  esse  docebant.  Apostolus  scripsit  totam  suam 
epistolam  ad  Galatas,  u  Ecce  ego  Paulus  dico  vobis,  quo-i 
niam  si  circumcidamini,  Christus  vobis  nihil  proderit. 
Evacuati  estis  a  Christo,  qui  in  lege  iustificamini;  a  gra-i 
tia  excidistis  »  Gal.  V.  2.  Declarat  hunc  locum  Augusti- 


—  39  — 

lius.  u  Eis  dictum,  si  circumcidamini,  Christus  vobis  nihil 
proderit,  qui  propterea  volebant  circumcidi,  quod  aliter  se 
putabant  in  Christo  salvos  esse  non  posse.  Hoc  ergo  animo, 
hac  voluntate,  hac  intentione  quisquis  tunc  circumcideba-i 
tur,  Christus  ei  nihil  omnino  proderat...  Illos  itaque  ar-i 
guit,  qui  se  iustificari  in  lege  credebant,  non  qui  legitima 
illa  in  eius  honorem,  a  quo  mandata  sunt,  observabant, 
intelligentes  et  qua  praenuntiandae  veritatis  ratione  man-i 
data  sint,  et  quousque  debeant  perdurare  »  Aug.  ad  Hiero- 
nym.  ep.  82.  n.  19. 

3°.  Alium  itaque  modum  observandi  legalia,  quem  ulti-i 
mis  verbis  indicat  Augustinus,  ab  utroque  antecedente 
omnino  diversus  esse  poterat;  si  nimirum  concedendo  et 
profitendo,  translationem  veteris  legis  iam  factam  esse,  ac 
propterea  necessitatem  aut  obligationem  istorum  ceremo- 
nialium  desiisse,  nihilominus  eadem  instituta  legalia  obser-i 
varentur  vel  ob  venerationem  eorum  originis  et  traditionis 
tot  saeculorum  in  populo  Dei,  seu  ut  loquitur  Augustinus 
(ad  Hieron.  ep.  40.  n.  6.),  u  ex  consuetudine  solemnitatis, 
non  ex  necessitate  salutis;  »  vel  ob  rationes  prudentis  oeco-i 
nomiae,  quo  modo  ipsum  Paulum  legalia  quandoque  obser-i 
vasse,  idem  Augustinus  (ep.  82.  n.  9.)  monet,  u  ne  per  do-i 
ctrinam  Christi  velut  sacrilega,  nec  Deo  mandante  conscri-i 
pta  damnari  putarentur,  et  ut  ostenderet,  nec  Iudaeos  tunc 
ab  eis  tamquam  a  nefariis  prohibendos,  nec  gentiles  ad  ea 
tamquam  necessaria  compellendos,  n 

Hunc  modum  observandi  legalia  aliquamdiu  fuisse  per-i 
missum,  adeoque  illa  licet  iam  mortua  nondum  fuisse  mon 
tifera,  luculentis  ipsorum  Apostolorum  ac  nominatim  Pauli 
factis  doctrinam  includentibus  demonstratur.  Act.  XVI.  3; 
XVIII.  18;  XXI.  20-26.  Quoad  doctrinam  imo  etiam  quoad 
modum  conversationis  et  praxim  universim  spectatam  plena 
utique  erat  consensio  inter  Apostolos  Petrum  et  gaulum. 

Sicut  enim  gentium  Apostolus  constanter  docebat,,  oblH 
gationem  illarum  ceremoniarum  desiisse,  adeoque  Als  ad 
iustitiam  Christianam  non  solum  pro  gentibus  sed  etiam 
pro  Iudaeis  minime  conducere;  ita  nihilominus  factus  est 
Iudaeis  tamquam  Iudaeus,  ut  Iudaeos  lucraretur;  iis  qui 
sub  lege  sunt,  quasi  sub  lege  esset,  cum  ipse  non  esset 


—  40  — 

sub  lege,  ut  eos  qui  sub  lege  erant,  lucrifaceret  1.  Cor.  IX. 
20;  et  Timotheum  circumcidit  u  propter  Iudaeos  »  Act.  XVI. 
3;  ipseque  ceremonias  legales  observabat,  ne  fideles  ex  cir-i 
cumcisione  aut  Iudaei  nondum  ad  fidem  conversi  in  opinio-i 
nem  inducerentur,  ab  Apostolo  veterem  legem  in  se  conde-i 
mnari  atque  (ut  aiebant)  doceri  «  discessionem  (a7co<TTa<7tav) 
a  Moyse  »  Act.  XXI.  21.  At  hoc  idem  de  abolita  et  minime 
necessaria  observantia  ceremoniarum  legis  primus  praedi-« 
cavit  ac  definivit  Petrus  in  Concilio  Apostolorum  directe 
quidem  pro  fidelibus  conversis  ex  gentibus,  sed  simul  etiam 
pro  Iudaeis  Act.  XV.  10.  11.  Quam  doctrinam  ipso  suo 
modo  conversationis  confirmabat;  «  Iudaeus  enim  cum  esset, 
gentiliter  (e9vixo>;)  vivebat  et  non  iudaice  n  Gal.  II.  14; 
ex  altera  vero  parte  non  secus  ac  Paulus  tolerabat  et,  ubi 
timebat  scandalum  Iudaeorum,  seu  (ut  Paulus  ait)  u  timens 
eos  qui  ex  circumcisione  erant»  (Gal.  II.  12.),  ipsemet  ob-i 
servabat  leges  ceremoniales.  Diversitas  oeconomiae  inter 
utrumque  Apostolum  continebatur  in  applicatione  unius 
eiusdem  doctrinae  ad  particularem  conditionem  Antioche-i 
norum.  Cum  enim  (providentia  speciali)  Paulo  creditum 
esset  u  Evangelium  praeputii,  sicut  et  Petro  circumcisio-i 
nis;  »  ille  gentilium,  ne  in  errorem  de  necessitate  legalium 
inducerentur,  hic  Iudaeorum  ne  ab  Ecclesia  christiana  aver-i 
terentur,  maiorem  rationem  habendam  esse  voluit  (1).  Gal. 
II.  7.11-14. 

Ex  doctrina  itaque  et  praxi  Apostolorum  certum  est, 
legem  illam  ceremonialem  licet  iam  mortuam  illis  tamen 
primis  initiis  Ecclesiae  Christianae  nondum  fuisse  mortife-i 
ram ;  non  minus  vero  ex  ipsa  ratione  et  indole  istius  tem-i 
porariae  permissionis,  ex  Patrum  imo  ex  totius  Ecclesiae 
consensu,  definitionibus  ac  condemnationibus  adversus  hae-> 
reticos  constat,  observantiam  earumdem  ceremoniarum,  le- 

(1)  De  ratione  modoqne  huius  dissensionis  inter  dnos  maximos  Apo-i 
stolos  orta  est  illa  alia  dissensio  inter  dnos  maximos  Doctoris  Ecclesiae 
Hieronymum  et  Angnstinnm,  cnins  amica  qnidem  sed  acris  expressio  pro-i 
stat  in  epistolis  invicem  datis  (inter  Angnstinianas  epp.  27.  40.  72.  73. 
75.  81.  82.).  Cepham  de  quo  Panlns  ad  Galatas  loquitur,  non  esse  Petrum 
Apostolum  sed  nescio  quem  alium,  ut  nonnulli  contendunt,  nec  Hiero-i 
nymo  nec  Augustino  unquam  in  mentem  venit. 


—  41  — 

galis  circumcisionis  aliorumque  veterum  sacramentorum, 
sacerdotii  Levitici,  sacrificiorum,  et  quae  sunt  alia  sacra 
huius  generis,  mox  u  constabilita  iam  et  latius  inter  gentes 
diffusa  Ecclesia  christiana  »  coepisse  esse  prorsus  illicitam 
atque  adeo  mortiferam.  In  decreto  pro  unione  Iacobitarum 
edito  in  Concilio  Florentino  (4.  Feb.  1442.)  post  definitio-» 
nem  cessationis  legalium  veteris  Testamenti,  et  declaratio-» 
nem  :  u  quemcumqne  etiam  post  passionem  in  legalibus  spem 
ponentem  et  illi  velut  ad  salutem  necessariis  se  subdentem, 
quasi  Christi  fides  sine  illis  salvare  non  posset,  peccasse 
mortaliter,  »  subditur  ulterior  elucidatio:  u  Non  tamen 
negat  (S. Romana  Ecclesia),  a  Christi  passione  usque  ad 
promulgatum  Evangelium  illa  potuisse  servari,  dum  tamen 
minime  ad  salutem  necessaria  crederentur,  sed  post  pro-» 
mulgatum  Evangelium  sine  interitu  salutis  aeternae  as-» 
serit  non  posse  servari.  Omnes  ergo  post  illud  tempus  cir-» 
cumcisionis,  sabbati  reliquorumque  legalium  observatores 
alienos  a  Christi  fide  denuntiat  et  salutis  aeternae  minime 
posse  esse  participes,  nisi  aliquando  ab  iis  erroribus  resi-» 
piscant.  7»  Eadem  compendio  habet  Professio  fidei  a  S.  Sede 
orientalibus  praescripta. 

Tempus  per  illa  verba  u  post  promulgatum  Evangelium  r> 
strictius  quidem  definitum  non  est,  videtur  autem  dicendum, 
hanc  satis  amplam  et  latius  propagatam  promulgationem 
inter  gentes  coincidere  cum  urbis  sanctae  ac  templi  prae-» 
nuntiato  finali  excidio  et  cum  dispersione  Ecclesiae  Hiero-» 
solymitanae,  quae  Christianis  constabat  ex  circumcisione. 
Ex  eo  igitur  tempore  observatio  legum  ac  rituum  synago-» 
gae  non  modo  negative  haud  necessaria  sed  privative  pro-» 
scripta  et  perniciosa  esse  coepit.  Nimirum  usque  ad  extre-» 
mam  sententiae  exsecutionem  a  Christo  indice  contra  urbem 
et  templum  pronuntiatae  lex  illa  prophetica  iam  amiserat 
vitam  officii  sui,  ut  loquitur  Augustinus,  nihilominus  ta~» 
men  religiose  deducenda  erat  ad  sepulturam;  sepulta  autem 
sub  urbis  ac  templi  cineribus  in  lucem  proferri  non  potest, 
quin  violetur  divina  oeconomia  in  institutione  Ecclesiae 
stabilita.  «Cur  mihi  dicere  non  liceat.  Apostolum  Paulum 
et  alios  rectae  fidei  Christianos  tum  illa  vetera  sacramenta 
paululum  observando  veraciter  commendare  debuisse,  ne 


-  42  - 

putarentur  illae  propheticae  significationis  observationes  a 
piissimis  patribus  custoditae,  tamquam  sacrilegia  diabolica 
a  posteris  detestandae?  Iam  enim  cum  venisset  fides,  quae 
prius  illis  observationibus  praenuntiata  post  mortem  et  re-> 
surrectionem  Domini  revelata  est,  amiserant  tamquam  vi-i 
tam  officii  sui.  Verumtamen  sicut  defuncta  corpora  neces-i 
sariorum  officiis  deducenda  erant  quodammodo  ad  sepultu-i 
ram,  nec  simulate  (ut  dixerat  s.  Hieronymus)  sed  religiose; 
non  autem  deserenda  continuo,  vel  inimicorum  obtrectatio-! 
nibus  tamquam  canum  morsibus  proiicienda.  Proinde  nunc 
quisquis  Christianorum,  quamvis  sit  ex  Iudaeis,  similiter 
ea  celebrare  voluerit,  tamquam  sopitos  cineres  eruens,  non 
erit  pius  deductor  vel  baiulus  corporis,  sed  impius  sepuH 
turae  violator  »  Aug.  ad  Hieronym.  ep.  82.  n.  15-17.  cf. 
cont.  Faust.  1.  XIX.  c.  17.  Sectae  iudaizantes,  quae  illas 
observationes  lege  divina  perpetuas  esse  contenderunt,  in 
haeresim  delapsae  sunt,  et  u  dum  vellent  et  Iudaei  esse  et 
Christiani,  nec  Iudaei  nec  Christiani  esse  potuerunt.  r> 

4°.  Remanet  nobis  ex  quaestionibus  propositis  postrema, 
utrum  et  intra  quos  limites  observantiae,  quae  in  veteri 
Testamento  ceremoniales  erant  divinitus  populo  Israel  prae-i 
scriptae,  possint  ab  Ecclesia  non  utique  divinis  (quae  abro-i 
gatae  sunt),  sed  suis  legibus  ecclesiasticis  vel  aequipollente 
legitima  consuetudine  imponi  fidelibus  custodiendae  ad  piam 
et  consentaneam  disciplinam? 

Benedictus  XIV.  in  litteris  encyclicis  (1.  Martii  1756.) 
ad  Episcopos  graeci  ritus  editis  pro  commendanda  et  ex-> 
plicanda  nova  editione  Euchologii  hanc  de  legalibus  Mo- 
saicis  doctrinam  §.  59.  sqq.  pluribus  collustrat,  u  Quam-i 
vis  promulgato  Evangelio,  inquit  §.  63.  cessarint  ceremo- 
nialia  praecepta  veteris  legis...  non  minus  tamen  in  pcn 
testate  est  Ecclesiae  Christi  iustis  concurrentibus  rationibus 
gravibusque  de  causis,  ut  obligationem  redintegret  obser-i 
vandi  aliquod  ex  praeceptis  ccrcmonialibus,  quae  erant 
in  lege  veteri,  licet  in  nova,  ut  innuimus,  abrogata  sint; 
dummodo  praeceptum  non  sit  ex  eorum  numero,  quae  in 
lege  veteri  praecipue  ordinata  erant  ad  praefigurandum 
Messiam  venturum,  cuiusmodi  patet  fuisse  exempli  gratia 
circumcisionem  et  animalium  sacrificia,  uti  ad  rem  nostram 


—  43  — 

advertit  Yasquez;  sed  sit  ex  genere  eorum;  quae  ad  ex¬ 
tentam  disciplinam  et  corporis  munditiem  pertinebant,  in 
quorum  classem  profecto  referenda  veniunt,  quae  de  cibis 
mundis  et  immundis  praescripta  fuerant.  Id  autem  assum-i 
ptum  non  minus  ex  occidentalis  quam  orientalis  Ecclesiae 
disciplina,  et  quidem  ex  priorum  saeculorum  monumentis 
comprobatur.  »  Ita  doctissimus  Pontifex.  Etiam  in  Floren-i 
tino  decreto  pro  Iacobitis  superius  citato,  primum  quidem 
ponitur  ut  doctrina  S.  E..  Ecclesiae,  u  illam  Mosaicae  legis 
ciborum  mundorum  et  immundorum  differentiam  ad  cere- 
monialia  pertinere,  quae  surgente  Evangelio  transierunt  et 
efficacia  esse  desierunt;  r>  ac  porro  u  nullam  cibi  naturam 
condemnandam  esse,  quam  societas  admittit  humana,  nec 
inter  animalia  discernendum...  quocumque  genere  mortis 
intereant;  »  nihilo  tamen  minus  etiam  ibi  habetur  ratio 
u  regularis  et  ecclesiasticae  disciplinae;  »  concluditur  enim: 
u  quamvis  pro  salute  corporis,  pro  v.irtutis  exercitio,  pro 
regulari  et  ecclesiastica  disciplina  possint  et  debeant  multa 
(per  legem  divinam)  nOn  negata  dimitti,  quia  iuxta  Aposto-i 
lum  omnia  licent  sed  non  omnia  expediunt.  » 

Multae  et  praecipuae  leges  ceremoniales  fundamentum 
et  formam  suam  propriam  habebant  in  significatione  typo-» 
rum  ad  Christum  venturum  et  ad  Ecclesiam  Christi,  in 
qua  propterea  institutiones  aliae  praesignificatae  illis  vete-» 
ribus  ceremoniis  typicis  sunt  ut  complementum  prophetiae. 
Huc  pertinent  sacramenta  veteris  legis,  et  in  primis  sacra-» 
mentum  circumcisionis  ut  signum  Redemptoris  nascituri  ex 
semine  Abraham,  et  ut  sigillum  adoptionis  in  peculiarem 
illum  populum,  atque  ideo  ut  typus  futurae  adoptionis  fi-» 
liorum  in  Ecclesia  novi  Testamenti  per  sanctificationem  in 
baptismo,  quae  est  u  circumcisio  non  manu  facta  sed  cir-» 
cumcisio  Christi  n  Coi.  II.  11.  12.  cf.  Rom.  II.  29.  Idem 
valet  de  sacerdotio  et  omnibus  sacrificiis  veteribus,  quoniam 
in  novo  Testamento  omnino  excluduntur  tum  per  sacri-» 
ficium  cruentum  in  cruce,  ad  quod  illa  referebantur,  tum 
per  sacerdotium  secundum  ordinem  Melchisedech,  in  quo  ex 
divina  institutione  «  carnalium  sacrificiorum  varietate  ces-» 
sante  omnes  differentias  hostiarum  una  corporis  et  sanguinis 
Christi  implet  oblatio  »  (s.  Leo  serm.  59.  c.  7.).  Praeter 


—  44  — 

sacramenta  et  sacrificia  huc  referuntur  sacra  illis  connexa 
ad  peculiarem  formam  externi  cultus,  et  observantiae  (1) 
pertinentes  ad  munditiem  seu  sanctitatem  legalem,  quas 
Paulus  (Heb.  IX.  9.  10.  13.)  vocat  u  iustitias  carnis  usque 
ad  tempus  correctionis  impositas,  »  si  nempe  ista  sacra  et 
observantiae  non  seorsum  singula  sed  in  complexu  specten-i 
tur,  quo  populi  typici  peculiarem  indolem  ritualem  et  sa-i 
cerdotalem  eiusque  separationem  a  cunctis  gentibus  constH 
tuebant. 

Hos  itaque  ritus  continentes  professionem  oeconomiae 
imperfectae  et  complendae  per  Redemptorem  venturum  ma-i 
nifestum  est,  nec  lege  ecclesiastica  restitui  nec  ab  Ecclesia 
in  suis  fidelibus  tolerari  posse.  Qua  in  re  s.  Augustinus  suum 
consensum  cum  s.  Hieronymo,  qui  aliter  eum  intellexisse 
videbatur,  efficacissime  exprimit:  u  Sicut  tu  libera  voce  pro-i 
nuntias,  ceremonias  Iudaeoram  et  perniciosas  esse  et  mon 
tiferas  Christianis,  et  quicumque  eas  observaverit  sive  ex 
Iudaeis  sive  ex  gentibus,  eum  in  barathrum  diaboli  devo-i 
lutum;  ita  ego  hanc  vocem  tuam  omnino  confirmo,  et  addo: 
quicumque  eas  observaverit  sive  ex  Iudaeis  sive  ex  gentH 
bus  ,  non  solum  veraciter  verum  etiam  simulate,  eum  in 
barathrum  diaboli  devolutum  »  Aug.  ep.  82.  n.  17.  18. 

Ex  praedictis  omnibus  apparet,  quanto  in  errore  ven 
sentur  illi,  qui  praesagiunt  tempus  futurum  quo  populus 
Iudaicus  conversus  ad  Christum  in  resuscitato  templo  Hie-i 
rosolymitano  una  cum  sacrificio  eucharistico  Agni  immacu-i 
lati  ex  mandato  divino  etiam  sacrificia  veteris  formae  im-i 
molaturus  sit  aliaque  sacra  restituturus. 

Ab  his  quae  memoravimus,  distingui  omnino  debent  le— < 
ges  iudiciales  et  quaedam  seorsum  singulae  ceremoniales, 
quae  non  in  significatione  typica  futurorum  in  Testamento 
novo,  sed  in  rationibus  disciplinaribus,  ethicis,  politicis  ge- 
neratim  spectatis  fundamentum  habebant.  Quare  ex  hoc  ipse 
fundamento  ordinis  ethici  aut  politici,  seu  ut  dicitur  in  dei 
creto  pro  Iacobitis,  pro  salute  corporis,  pro  virtutis  exer-i 
citio,  pro  regulari  et  ecclesiastica  disciplina,  huiusmodi  obi 
servandae  ,  quae  erant  et  quamvis  erant  in  veteri  Testa- 

(1)  Distinctionem  in  sacrificia,  sacramenta,  sacra,  et  observantias 
vide  etiam  apud  s.  Thom.  1.  2.  q.  101.  a.  4. 


45 


mento  lege  Mosaica  praescriptae  populo  Israel,  possunt  etiam 
in  novo  Testamento  pro  Christianis  a  legitima  potestate 
permitti  vel  etiam  praescribi.  Hanc  vero  non  esse  veteris 
legis  divinae  iam  abolitae  renovationem,  sed  novam  impo-i 
sitionem  legis  humanaej  per  se  manifestum  est;  quamvis 
pro  eiu3  honestate  et  congruitate  possit  et  soleat  appellari 
ad  veterem  legem  a  Deo  ipso  latam.  Ita  legis  Mosaicae  abs-i 
tinentia  u  a  sanguine  et  suffocato  »  ab  ipsis  Apostolis  etiam 
Christianis  ex  gentibus  praescripta  est  (Act.  XV.  20.  29; 
XXI.  25.),  et  quamvis  «  huius  apostolicae  prohibitionis  ces-i 
sante  causa,  etiam  cessavit  effectus  »  (decret.  pro  Iacob.), 
atque  inde  desiit  esse  lex  proprie  dicta  apostolica;  nihilo-i 
minus  eadem  abstinentia  per  plura  saecula  in  Ecclesia  oc-i 
cidentali  ,  et  usque  ad  nostram  aetatem  in  quibusdam  Ec-« 
clesiis  orientalibus,  sive  per  consuetudinem  sive  lege  posi-i 
tiva  ecclesiastica,  custodita  est;  hocque  ipsum  locum  habuit 
quoad  immunditias  quasdam  sive  corporis  sive  ciborum  in 
veteri  lege  statutas.  De  his  praeter  litteras  encyclicas  Be-« 
nedicti  XIV.  supra  citatas  legi  possunt  theologi  et  inter 
hos  Suarez  1.  IX.  de  legibus. 

Ex  dictis  obiter  adverti  potest,  quo  sensu  leges  quae-i 
dam  per  se  ecclesiasticae  quandoque  referantur  ad  legem 
Mosaicam,  et  sub  hac  relatione  dicantur  divinae.  Quando 
nimirum  ipsa  rei  praeceptae  substantia  derivatur  ex  lege 
naturae  (suppositis  institutionibus  ordinis  supernaturalis), 
modus  vero  determinatus  a  lege  ceremoniali  Mosaica  secun-i 
dum  eandem  formam  praescribitur  ab  Ecclesia,  merito  pro 
huiusmodi  praescriptionis  commendatione  appellatur  ad  ve-> 
terem  legem  a  Deo  ipso  latam.  Sic  ius  sacrorum  pastorum 
ad  congruam  sustentationem  ex  lege  naturae  derivatur,  et 
in  novo  etiam  Testamento  positiva  declaratione  firmatur 
(1.  Cor.  IX.  7.  sqq.;  1.  Tim.  V.  17.  18.);  sed  modus  huius 
sustentationis  per  decimarum  perceptionem  in  oeconomia 
Mosaica  pertinebat  ad  legem  ceremonialem  vel  (si  mavis) 
iudicialem  (Suarez  1.  c.  cap.  19.  n.  18.).  Quare  cum  obli-i 
gatio  ex  lege  illa  divina  iam  desierit,  lex  decimarum  for- 
maliter  spectata  pro  novo  Testamento  censenda  est  eccle-i 
siastica.  Nihilominus  tamen  Innocentius  III.  in  decreta-i 
libus  (1.  III  tit.  30.  cap.  26.  Tua  nobis)  obligationem,  na- 


-  43  — 

turam,  consecrationem  decimarum  novi  Testamenti  declarat 
ex  lege  divina  Testamenti  veteris,  cum  par  sit  aut  fortior 
ratio  in  sacerdotio  novi  Testamenti  prae  illo  veteri  Levi- 
tico  (1).  Hoc  modo  etiam  explicatur  ius  divinum  immuni-i 
tatis  ecclesiasticae  in  illis  etiam  rebus,  in  quibus  exemptio 
formaliter  spectata  non  ex  divino  sed  ex  canonico  tantum 
iure  est,  qua  de  re  conferri  possunt  Bellarrainus  de  Clericis 
1.  I.  cc.  28.  29;  Suarez  de  Religione  T.  I.  1.  III.  c.  8.  n.  10; 
contra  Reg.  Angi.  1.  IV.  mersus  finem. 


THESIS  V. 


Declaratur  distinctio  triplicis  potestatis  in  Ecclesia. 


«  Quamvis  verissima  et  maxime  necessaria  sit  solemnis  divisio  inter 
n  potestatem  ordinis  et  iurisdictionis;  attamen  potestas  iurisdictionis 
n  qnae  in  bimembri  illa  partitione  generice  sumitur,  ad  maiorem  clarita- 
»  tem  potest  et  ob  proprietates  inter  se  diversas  debet  in  s.  Theologia  di- 
»  stingui  in  potestatem  regiminis  seu  iurisdictionis  specifice  dictae,  et  in 
n  potestatem  authentici  atque  in  sua  plenitudine  infallibilis  magisterii,  ita 
i»  nt  theologice  vera  censeri  debeat  distinctio  trimembris  sacerdotii  scu 
*  sacri  ministerii,  ecclesiastici  imperii,  authentici  magisterii.  » 


Hanc  thesim  loco  non  suo  positam  fatemur,  si  ordo  re-i 
rum  intestinus  et  per  se  spectetur;  sed  quia  iam  in  the-i 
sibus  antecedentibus  praeassumpsimus  potestatem  triplicem 
a  Deo  in  Ecclesia  institutam,  et  multo  magis  quia  istam 
non  divisionem  sed  distinctionem  ecclesiastici  imperii  seu 
iurisdictionis  specifice  dictae  et  infallibilis  magisterii  se-i 
eundum  rationes  formales  multum  diversas  in  sequentibus 
quam  maxime  pro  Ecclesia  Iesu  Christi  nobis  retinendam. 


(1)  u  Nimis  profecto  videtur  iniquum,  si  decimae  quas  Deus  in  si— « 
gnum  universalis  dominii  sibi  reddi  praecepit,  suas  esse  decimas  et  pri-i 
mitias  asseverans  (Lev.  XXVII.  3  O .  >  _  fraudo  diminui  valeant,  cum 
Deo  debita  sit  solutio  decimamm,  in  tantum  ut  ad  eas  Clericis  exhiben-i 
das,  quibus  eas  ipse  pro  suo  cultu  concessit,  laici  ecclesiastica  sint 
districtione  cogendi.  Praetextu  nequitiae  Clericorum  nequeunt  (laici) 
eas,  nisi  quibus  ex  mandato  divino  debentur,  pro  suo  arbitrio  etogare  » 
Innocent.  1.  c. 


47 


eamque  in  s.  theologia  magno  usui  esse  putamus,  propter 
has  causas  extimas  istam  distinctionem  iam  in  hisce  prole- 
gomenis  explicare  et  vindicare  placuit  ,•  quantum  opus  est, 
ut  falsae  interpretationes  et  impugnationes  praecaveantur 
vel  amoveantur. 

I.  Divisio  potestatis  ecclesiasticae  in  potestatem  ordinis 
et  alteram  iurisdictionis  gencratim  spectatae  solet  statui 
ita,  ut  illa  prior  ad  corpus  Christi  reale,  ad  sacrificium 
nempe  et  sacramentum  Eucharisjticum,  haec  posterior  ad 
corpus  Christi  mysticum  seu  ad  membra  Ecclesiae  referri 
dicatur.  Cum  hic  modus  dicendi,  ut  plenam  comprehendat 
divisionem  ,  multis  explicationibus  indigere  videatur,  rem 
eamdem  ex  principiis  theologicis  paulo  aliter  declarabimus. 
Nihil  dicemus,  quod  non  apud  omnes  catholicos  ratum  esse 
debeat,  plura  tamen  quorum  theologicam  demonstrationem 
hic  non  dabimus  sed  supponamus  ex  aliis  locis  desumendam. 

Ecclesiam,  regnum  veritatis  et  sanctitatis  (Io.  XVII. 
17.  sqq.;  XVIII.  37.),  Christus  Redemptor  sanguine  suo, 
satisfactione  et  meritis  per  sacrificium  in  cruce  consummai 
tis,  acquisivit;  eamque  suis  institutis  fundavit  et  disposuit 
ad  hunc  finem  ,  ut  in  ea  hic  in  terris  omnes  homines  per 
fidem  veritatis  revelatae,  per  sanctitatem  spei  et  charitatis 
ceterarumque  virtutum  supernaturalium  praepararentur  ad 
regnum  visionis  et  fruitionis  in  coelis.  Sanctitatem  autem 
nobis  promeritam  Christus,  ut  ex  revelatione  novimus,  in 
sua  Ecclesia  confert  in  primis  ex  opere  operato,  mediate 
quidem  per  propitiatorium  ac  perenne  sacrificium  incruen-i 
tum  corporis  et  sanguinis  sui,  quo  ad  gratias  actuales  pro 
remissione  peccatorum  et  pro  donatione  sanctitatis  conce-i 
dendas  applicantur  satisfactiones  et  merita  sacrificii  cruenti 
semel  oblati  et  efficacis  in  sempiternum  Bteb.  X.  14.  (cf.  de 
Euch.  sacrific.  th.  XII.  XIII.);  immediate  vero  opus  ope~i 
ratum  sanctificationis  est  per  sacramenta,  quae  ab  institu-« 
tore  Christo  eiusque  satisfactione  et  meritis  dignitatem  et 
efficaciam  habent  ad  conferendam  ipsam  sanctitatem,  gra~> 
tiam  nempe  habitualem  omnibus  obicem  non  ponentibus  (cf. 
de  Sacram,  in  genere  th.  VI-IX.). 

Sicut  ergo  in  Ecclesia  Christi  sacrificium  et  sacramenta 
eunt  instituta  ad  sanctificationem  ex  opere  operato,  ita  ad 


—  18  — 

sacrum  hoc  ministerium  consecratur  sacerdotium,  s$u  ut 
in  concreto  loquamur,  a  Christo  summo  sacerdote  in  aeter-i 
num  secundum  ordinem  Melchisedech  sacerdotes  instituti 
sunt,  qui  potestate  ministeriali  ab  ipso  singulis  communi-' 
cata  offerant  sacrificium  novi  Testamenti  et  conferant  sa-i 
cramenta.  Communicatur  vero  potestas  sacerdotii  et  ipsa 
ex  opere  operato  per  sacramentum  Ordinis,  atque  indelebili 
charactere  obsignatur  (Tract.  de  Sacram,  in  genere  th.  XII. 
XIII.).  Propter  quam  causam  ipsa  in  suis  proprietatibus 
sequitur  naturam  characteris;  ac  proinde  in  omnibus  eodem 
charactere  insignitis  eadem  est,  atque  efficax  ad  omnes  actus 
pro  quibus  est  instituta,  in  ista  sua  efficacia  seu  quoad  va- 
lorem  independens  non  modo  a  meritis  ministri  sed  etiam 
a  quavis  superiori  potestate  in  Ecclesia,  indelebilis  in  hac 
vita,  nemini  denique  communicabitis,  qui  careat  charactere 
respondente  ipsi  potestati  (1).  Haec  sacerdotii  potestas  est, 

(1)  In  sacramento  Poenitentiae  quomodo  haec  vera  sint,  intelligen- 
dnm  est  ex  speciali  hnius  sacramenti  ratione  per  modnm  iudieii  a  Christo 
instituti,  a  solis  antem  Apostolis  eorumqne  in  sacerdotio  successoribus 
administrandi.  Proinde  non  minus  ad  hoc  quam  ad  alia  sacramenta  ad-i 
ministranda  essentialiter  requiritor  potestas  ordinis  obsignata  sacrament&li 
charactere  sacerdotii;  sed  quia  in  eodem  ex  Christi  institutione  exercetur 
iudicium  ad  remittenda  vel  retinenda  peccata,  indicium  scilicet  in  foro 
interno  conscientiae,  hoc  fieri  nequit  nisi  administrans  sit  legitimus  iudex 
instructus  iurisdictione  fori  interni  in  poenitentem  absolvendam.  Iam 
vero  in  potestate  ordinis  et  charactere  sacerdotii  continetur  quidem  apti- 
tudo  ad  hanc  iurisdictionem  fori  interni  (iurisdictionem  in  potentia  pro-» 
xima  dixeris),  sed  nulla  iurisdictio  in  actu.  Haec  igitur  iurisdictio  non 
iam  ad  licitam  dumtaxat  sed  omnino  ad  validam  administrationem  in-i 
dicii  sacramentalis  aliunde  obtinenda  est,  a  Superiore  nempe  qui  eam 
conferendi  hierarchica  polleat  potestate,  quae  potestas  ipsamet  est  iuris-i 
dictio  non  interni  fori  sacramentalis  sed  fori  externi,  ac  propterea  potest 
esse  in  eo  qui  ipsemet  careat  charactere  sacerdotali  et  proxima  potentia 
ad  iurisdictionem  s  aeramen  talem.  Patet  istam  iurisdictionem  fori  interni, 
sicut  in  collatione  ita,  ex  ipsa  subordinatione  hierarchica,  in  valido  exer-i 
citio  seu  perduratione  et  in  extensione  pendere  a  Superiore;  proinde  sicut 
quaevis  iurisdictio  ecclesiastica  ita  haec  quoque  fori  interni  in  solo  Su-> 
premo  Episcopo,  Pontifice  Romano,  absolute  independens  est  divinis  dum-i 
taxat  legibus  circumscripta. 

Duo  tamen  sunt  Sacramenta,  ad  quornm  validam  administrationem 
potestas  ordinis  non  requiritur.  De  baptismo  id  constat  ex  sola  tradi-i 
tione  divino-apostolica;  quamvis  etiam  ad  huius  sacramenti  administra 


a  * 


quae  propter  modum  collationis,  iucommutabilitatis  et  in- 
dependentiae  in  suo  valore  dicitur  potestas  ordinis,  ut  se-> 
cernatur  ab  altera  iurisdictionis. 

II.  Sacerdotium  cum  sacrificio  et  sacramentis  et  cum 
opere  operato  gratiae  in  Ecclesia  Iesu  Christi  sacerdotis  in 
aeternum,  pro  sanctitate  qua  ipse  eam  sanctificare  et  sibi 
gloriosam  exhibere  voluit  (Epb.V.  26.  27.),  est  quidem  esi 
senti  ale;  sed  tamen  his  infinitae  dilectioni  eius  ac  provi-i 
dentiae  erga  Ecclesiam  suam  satis  non  est  factum.  In  iis— « 
dem  enim  suis  ministris,  in  Apostolis  et  eorum  usque  ad 
consummationem  saeculi  successoribus,  quibus  contulit  ple~i 
nitudinem  saeerdotii,  aliam  instituit  potestatem,  quae  tum 
infallibilitatem  in  docendo  ad  propagationem  et  perennem 
conservationem  integritatis  fidei,  tum  supernaturaleiu  gu-« 
bernationem  in  regendo  ad  indeficientem  sanctitatem  morum 
Christianorum  in  se  comprehendit. 

Est  igitur  in  primis  potestas  et  munus  divinitus  iniun- 
ctum  sub  tutela  Christi  et  assistentia  Spiritus  veritatis 
cum  eis  manentis  in  aeternum  (Io.  XIV.  16.)  praedicandi, 
non  solum  subditis  in  Ecclesia  sed  omnibus  gentibus,  expli-i 
candi  ,  in  sua  integritate  conservandi  doctrinam  et  legem 
Dei  eiusque  divinas  sanctiones.  Potestatis  plonitudo,  ut  mox 


tionem  licitam,  extra  casnm  necessitatis,  ordinis  (saltem  (liaconatns)  pcn 
testate  opns  est.  Quoad  matrimonium  res  clara  est  etiam  ex  propria  ratione, 
huius  sacramenti,  quam  utique  ipsam  non  nisi  ex  revelatione  novimus. 
Cum  enim  a  matrimonium  in  lege  Evangeliea  veteribus  eoningiis  per  Chri-i 
stum  gratia  praestet  »  (Cone.  Trid.  sess.  XXIV.),  ac  proinde  ipse  validus 
contractus,  qno  fit  matrimonium  in  lege  Evangeliea  aeque  ac  fiebant  ve-i 
tera  coningia,  a  Christo  in  sua  Ecclesia  consecratus  sit  in  sacramentum 
effieax  gratiae,  ita  ut  inter  baptizato*  validus  contractus  matrimonialis 
fleri  non  possit,  quin  is  ipse  sit  sacramentum;  profecto  nemo  alius  quam 
efficientes  inter  se  matrimonialem  contractum  efficit  sacramentum. 

Pro  Sacramento  Chrismatis  potestas  ordinis  necessaria  et  sufficiens 
ad  valorem  integre  et  in  actu,  secundo  non  extat  nisi  in  plenitudine  sa -> 
cerdotii  h.  e.  in  Episcopis;  veruintamen  traditione,  ut  ea  ab  infallibili 
custode  depositi  in  Ecclesia  explicata  est,  certo  constat,  cum  charactere 
presbyterali  connexam  esse  potestatem,  non  actu  quidem  sed  tamen  in 
•potentia  proxima,  ut  isto  charactere  insignitis  auctoritate  Romani  Pon-i 
tificis  ad  hoc  sacramentum  conferendum  fieri  queat  potestas  in  actu  se-i 
eundo,  quae  propterea  est  et  dicitur  extraordinaria,  cum  in  Episcopis  sit 
ordinaria. 

Franzeltn.  De  Ecclesia  Christi 


4 


—  no  — 

Suarezii  explicationem  videbimus,  u  in  hoc  genere  nihil  aliud 
est  quam  quod  potestas  sit  ad  docendum  cum  assistentia 
Spiritus  Sancti  ac  certitudine  infallibili.  »•  Porro  ut  haec 
potestas  infallibiliter  docendi  in  regno  Christi  visibili,  quod 
licet  non  de  hoc  mundo  tamen  in  hoc  mundo  est,  efficacior 
sit  ad  custodiendum  ipsum  depositum  sacrae  doctrinae,  ad 
muniendam  unitatem  fidei  in  regno  veritatis,  et  maxime  ad 
regendum  regnum  sanctitatis,  cum  illa  a  divino  auctore  et 
consummatore  fidei  (Heb.  XII.  2.)  coniuncta  est  et  intime 
unita  potestas  gubernationis,  quae  proprie  est  ecclesiastici 
imperii  (Tit.  II.  15.)  seu  regiminis.  Petro  enim,  ut  veteres 
theologi  loquebantur,  cum  clavi  scientiae  ad  infallibiliter 
aperiendam  doctrinam  et  legem  Dei  simul  commissa  est  cla-i 
vis  potentiae  ad  regendum  suis  legibus,  iudiciis,  sanctioni-i 
bus,  ut  secundum  Christi  orationem  ac  mandatum  fide  in-i 
deficiens  docendo  et  potentia  regendo  confirmet  fratres  suos 
(Luc.  XXII.  32.);  dati  sunt  a  Christo  non  solum  doctores, 
sed  iidem  simul  doctores  et  pastores  ad  consummationem 
sanctorum  in  opus  ministerii,  in  aedificationem  corporis 
Christi  (Eph.  IV.  11.  12.  cf.  de  Tradit,  th.  XXV.  n.  I.); 
a  Spiritu  Sancto  positi  Episcopi  regere  Ecclesiam  Dei  (Act. 
XX.  28.);  constituti  praepositi  (  >Qyou|/.£vot)  ad  exigendam 
obedientiam  et  subiectionem,  qui  pervigilare  tenentur  quasi 
rationem  pro  animabus  subditorum  reddituri  (Heb.  XTIL  17.). 

Tota  haec  potestas  in  complexu  spectata,  significatione 
nominis  generica,  est  et  rectissime  dicitur  potestas  iurisdi- 
ctionis;  ex  utraque  enim  ratione,  tum  infallibilitate  do-i 
cendi  tum  potentia  regendi,  suis  definitionibus  suisque  le— « 
gibus  inducit  obligationem  obedientiae  secundum  hierarchi- 
cam  subordinationem,  quamvis  modo  diverso.  Sed  de  hac 
unitate  et  distinctione,  qualis  sit,  paulo  post  dicturi  sumus. 
Interim  advertatur,  quanta  sit  non  solum  realis  distinctio 
sed  diversitas  inter  potestatem  iurisdictionis  et  potestatem 
ordinis» 

III.  Hanc  diversitatem  inter  potestatem  ordinis  et  iu¬ 
risdictionis,  quamvis  de  illa  ex  iam  dictis  constare  queat, 
paucis  complectemur. 

1°.  Potestas  ordinis  essentialiter  nexa  est  cum  charactere 
sacramcntali.  Ex  adverso  illa  iurisdictionis  a  charactere  es- 


-  51  - 

sentialiter  non  pendet;  unde  iurisdictio  non  solum  episco-i 
palis  sed  etiam  suprema  et  plena  in  universam  Ecclesiam, 
quae  est  Romani  Pontificis,  inesse  potest  absque  charactere 
episcopali.  Quod  quidem  re  ipsa  locum  habet,  quoties  Pon-i 
tifex  eligitur  qui  nec  Episcopus  et  forte  nec  presbyter  nec 
diaconus  est;  ex  divina  nempe  institutione,  per  legitimam 
electionem  et  accedentem  ipsius  consensum  designato  Chri-i 
stus  continuo  totam  confert  iuris dictionis  potestatem  eamque 
divisam  a  potestate  ordinis;  haec  enim,  non  illa  confertur 
per  sacramentum  Ordinationis  seu  Consecrationis. 

2°.  In  quibus  idem  est  character  sacramentalis,  in  iis 
omnibus  eadem  est  potestas  ordinis;  non  ergo  in  eis  quoad 
hanc  potestatem  gradus  sunt  diversi:  u  ubicumque  fuerit 
Episcopus  sive  Romae  sive  Eugubii...  eiusdem  et  est  Sa-i 
cerdotii  n  (Hieronym.  ep.  146.  ad  Evang.). 

At  in  potestate  iurisdictionis  subordinatio  exstat  hierar- 
chica  et  discrimen  graduum  partim  iure  divino,  ut  ea  est 
successoris  Petri  suprema  et  universalis,  atque  ut  sub  ipso 
eam  participant  alii  Episcopi;  iure  ecclesiastico  subordinatio 
est  etiam  inter  Episcopos  Romano  Pontifici  inferiores.  Prior 
illa  subordinatio  essentialis  est  iuxta  divinam  constitutio-i 
nem  Ecclesiae,  atque  idcirco  incommutabilis;  posterior  Epi-i 
scoporum  inter  se  connectitur  quidem  cum  constitutione  Ec^ 
clesiae,  sed  est  mutabilis  secundum  eas  conditiones,  quae 
iure  reguntur  ecclesiastico. 

3°.  Carens  charactere  sacramentali,  ut  ex  dictis  patet, 
nullam  potest  habere  ordinjs  potestatem;  unde  haec  nec 
delegari,  nec  alio  modo  nisi  per  ipsam  sacramentalem  or-i 
dinationem  conferri  potest.  At  vero  insignitus  charactere 
sacramentali  valide  semper  (ex  parte  sua)  exercet  potestas 
tem  sui  ordinis,  quae  nec  restringi  nec  auferri  umquam 
potest.  Quod  usus  interdici,  atque  inde  sacrilege  illicitus 
reddi  queat.  Consequitur  ex  subordinatione  hierarchica  di—» 
vini  vel  etiam  ecclesiastici  iuris  in  gradibus  iurisdictionis. 

Ex  eadem  hac  subordinatione  manifestum  est,  potesta~« 
tem  iurisdictionis,  quatenus  non  suprema  sed  inferior  in 
singulis  Episcopis  consideratur,  tum  obnoxiam  esse  supe-i 
rioris  restrictioni,  suspensioni,  ablationi,  quo  ipso  actus  non 
modo  illiciti  fiant  sed  omnino  invalidi,  tum  posse  aliis  de- 


legari  intra  limites  iure  divino  vel  ecclesiastico  constitutos. 
Hinc  simul  assumptis  iis,  quae  n.  1°.  diximus,  patet  ratio, 
cur  per  delegationem  Summi  Pontificis  sive  ea  sit  per  legem 
generalem  sive  fiat  dispositione  et  actu  particulari,  ii  qui 
Episcopi  non  sunt,  possint  habere  iurisdictionem,  qua  in 
Conciliis  oecumenicis  concurrant  non  modo  ad  decernendum 
in  rebus  ecclesiasticae  disciplinae  sed  etiam  ad  definiendum 
in  rebus  fidei;  nam  et  hoc  alterum  non  ad  ordinis  sed  ad 
iurisdictionis  potestatem  generice  spectatam  pertinet. 

4°.  Postremo  efficacia  potestatis  ordinis  per  sacrificium 
et  sacramenta  est  ex  opere  operato  immediate  ad  sancti-i 
ficationem  animarum  donis  gratiae  internae,  quamvis  utique 
ista  simul  pertineant  ad  partem  nobilissimam  Ecclesiae, 
quatenus  visibilis  est. 

Efficientia  iurisdictionis  per  se  et  immediate  spectat  ad 
visibilem  unitatem  professionis  fidei  in  regno  veritatis,  at~i 
que  ad  visibile  regimen  regni  sanctitatis;  finali  ter  vero  ad 
ipsam  fidem  et  sanctitatem  internam  ex  opere  cooperantium. 

IV.  Verum  quod  potissimum  a  nobis  quaeritur,  non  est 
distinctio  aut  divisio  potestatis  iurisdictionis  generice  spe-i 
ctatae  ab  altera  potestate  ordinis;  sed  utrum  et  quomodo 
in  ipsa  illa  potestate  iurisdictionis  duae  rationes  formales, 
potestas  divini  magisterii  et  potestas  ecclesiastici  imperii 
seu  iurisdictionis  specifice  dictae  inter  se  distinctae  censeri 
debeant? 

1°.  Ut  nescio  quam  suspicionem  novitatis  alicubi  ingestam 
ab  ipso  limine  praeoccupemus,  videamus  primo  modum  sen-i 
tiendi  et  loquendi  de  hac  re  penes  vetustiores  theologos. 
Suarez  certe  ita  loquitur,  ut  distinctionem  supponere  vi-* 
deatur  communiter  receptam  ac  per  se  notam  ,  quae  pro-i 
batione  aut  defensione  non  indigeat.  Ubi  demonstrat,  Con-i 
stitutionem  Gregorii  XIII.  Ascendente  Domino  non  disci-i 
plinarem  tantum  sed  dogmaticam  esse,  atque  adeo  u  ex 
plenitudine  potestatis  n  infallibilem,  distinctionem  duplicis 
clavis,  doctrinae  et  iurisdictionis,  assumit  ut  certam  et  ne-> 
cessariam.  u  Quia  potestas  debet  esse  accommodata  actui, 
certum  est  hic  non  esse  tantum  sermonem  de  potestate  iu-i 
risdictionis,  sed  maxime  de  potestate  quae  clavis  scientiae 
appellatur;  nam  haec  erat  per  sc  necessaria  ad  hanc  decla- 


—  53  — 

rationem  faciendam  (ad  declarationem  doctrinae  videlicet, 
ad  quam  ergo  potestas  iurisdictionis  non  sufficiens  fuisset). 
Potestatis  autem  plenitudo  in  hoc  genere  nihil  aliud  est, 
quam  quod  potestas  sit  ad  docendam  cum  assistentia  SpH 
ritus  Sancti,  ac  certitudine  infallibili  »  Suarez  de  Relig. 
T.  IV.  1.  III.  c.  4.  n.  11.  Eamdem  assumit  distinctionem 
in  defensione  litterarum  Apostolicarum,  quibus  Paulus  V. 
condemnavit  doctrinam  ac  prohibuit  usum  iuramenti  a  rege 
Angliae  Iacobo  I.  subditis  catholicis  impositi  u  ad  detegen-i 
dos  et  reprimendos  papistas;  »  ubi  attendas  velim  auctoris 
animadversionem,  clavim  scientiae  pertinere  ad  condemna-i 
tionem  erroris  in  se  spectati,  clavim  potestatis  seu  iurisdi-i 
ctionis  referri  ad  personas,  quibus  fit  praeceptum  seu  pro~i 
hibitio.  u  Formula  iuramenti,  inquit,  continet  multa  reli-i 
gioni  et  bonis  moribus  contraria,  ergo  Pontifex  illam  repro-i 
bando  legitima  clavium  potestate  usus  est,  nimirum  clave 
scientia,c  declarando  iniustitiam  et  malitiam  illius  iura-i 
menti,  quod  est  proprium  munus  pastoris,  ad  quem  spectat 
pascere  gregem  Christi;  et  clave  potestatis  prohibendo  usum 
talis  iuramenti...  Ad  reprobandam  falsam  doctrinam  non 
oportet  esse  iudicem  competentem  auctoris  eius,  neque 
ipsum  aliter  audire  quam  per  scripta  sua;  ad  prohibendum 
autem  sub  praecepto  tale  iuramentum,  necessaria  quidem 
est  iurisdictio  in  eos,  ad  quos  fertur  praeceptum,  quam  An- 
gli  catholici  in  Summo  Pontifice  tamquam  in  suo  pastore 
recognoscunt;  recte  ergo  potuit  Pontifex  Angi  is  talem  pro-i 
hibitionem  imponere,  praesertim  cum  non  tam  legem  novam 
fecerit,  quam  divinam  et  naturalem  de  evitando  illicito 
iuramento  et  falsi  erroris  professione  fugienda  declaravit 
(clave  scientiae)  et  suo  praecepto  confirmavit  (clave  pote-i 
statis).  Respectu  autem  regis,  licet  verissimum  sit  Pontifi-i 
cem  esse  ipsius  iudicem  competentem,  ut  supra  ostendimus 
(ex  charactere  baptismi),  nihilominus  tamen  in  hoc  actu 
nullum  iudicium  iurisdictionis  in  regem  exercuit  »  Defens. 
fidei  cont.  Reg.  Angi.  1.  VI.  c.  7.  Nullum  iudicium  iuris-i 
dictionis  in  regem  exercuit;  sed  profecto  etiam  pro  rege 
sicut  pro  aliis  omnibus  u  declarando  malitiam  illius  iura-< 
menti  »  et  «  reprobando  falsam  doctrinam  v  exercuit  u  po-i 
testatem  quae  clavis  scientiae  dicitur,  n  ad  quam  per  se 


spectatam  non  opus  est  iudicio  iurisdictionis,  ut  Suarez  in 
toto  contextu  docet. 

Eodem  sensu  sed  paulo  alia  divisione  de  clavibus  loquH 
tur  egregius  theologus  Lovaniensis  Thomas  Stapleton;  ipse 
enim  ex  una  parte  ponit  clavim  scientiae,  ex  altera  claves 
potestatis  tum  ordinis  tum  iurisdictionis.  a  Claves  Eccle-i 

siae,  ait,  dividi  possunt  in  elavem  scientiae  et  potestatis _ 

Ad  elavem  scientiae  pertinet  aperire  Scripturas  (seu  uni-i 
versalius  doctrinam  et  legem  revelatam),  quam  Christus 
exercuit  Luc.  XXIV.  et  de  qua  dixit  legisperitis,  tulistis 
elavem  scientiae  Luc.  XI.  52.  Potestas  vero  clavium  est 
vel  ordinis  vel  iurisdictionis.  Ipsa  iurisdictio  est  vel  in 
foro  externo,  excommunicando,  suspendendo  ab  officio,  in-i 
dulgentias  concedendo,  et  leges  ferendo  (generalius  legifera, 
iudiciaria,  coerciti va);  vel  in  interno,  peccata  remittendo. 
Tota  haec  amplissima  et  adaequata  potestas  clavium  soli 
Petro  hoc  loco  (Matth.  XVI.)  a  Christo  Salvatore  promissa 
est  »  Staplet.  Opp.  T.  I.  de  Princip.  fidei  1.  VI.  c.  1. 

Haec,  obiter  indicasse  sufficiat,  ut  ipso  modo  loquendi 
veterum  theologorum  appareat,  magisterium  et  iurisdictio-i 
nis  imperium  in  Ecclesia  ab  eis  ita  intellecta  fuisse,  ut 
eorum  distinctionem  in  dubium  nec  ipsi  vocaverint  nec  ¥0-« 
cari  posse  putaverint.  Sed  ne  distinctio  ipsa  praepostere  ac~i 
cipiatur,  eius  formales  rationes  paulo  pressius  definiendae 
sunt.  Claritatis  et  brevitatis  causa  spectabimus  potestatem 
supremam  in  capite  Ecclesiae,  ex  qua  applicatio  ad  potesta-i 
tem  inferiorum  graduum  facile  fieri  potest,  salvis  utique  et 
retentis  limitationibus,  quae  ex  subordinatione  et  depen-« 
dentia  inferioris  a  superiore  consequuntur. 

2°.  In  primis  advertatur,  qualis  sit  unio  inter  clavim 
magisterii  et  clavim  iurisdictionis.  Totum  obiectum  mate-« 
riale  sacri  magisterii  est  etiam  vel  potest  esse  obiectum 
iurisdictionis,  et  vicissim  suprema  iurisdictio,  saltem  qua~i 
tenus  suis  actibus  refertur  ad  regimen  totius  Ecclesiae,  in-i 
eludit  infallibile  magisterium.  Quando  revelata  doctrina 
fidei  vel  morum  (1)  a  Pontifice  ex  cathedra  vel  in  oecume- 

(1)  Haec  distinctio  nsu  loquendi  ecclesiastico  consecrata  non  est  realis 
sed  rationis  cum  fundamento  in  ref  quatenus  mores  lege  divina  revelata 
reguntur,  qua  revelatione  etiam  lex  naturalis  continetm.  In  distinctione 


nico  Concilio  definitur,  ipsa  definitio  includit  tum  infalli-i 
bile  magisterium  tum  supremam  iurisdictionem  in  univer-i 
sam  Ecclesiam  ,  seu  potius  definitio  fit  assistente  Spiritu 
Sancto  per  actum  infallibilis  magisterii,  quatenus  doctrina 
in  se  declaratur  divinitus  revelata  vel  saltem  veritas  pro-» 
xime  nexa  cum  dogmate  revelato;  actus  vero  iurisdictionis 
includitur,  quatenus  doctrina  per  ipsam  definitionem  sub 
expliciti  vel  impliciti  anathematis  aut  alterius  censurae 
poena  intimatur  omnibus  fidelibus  (seu  potius  omnibus  ba~i 
ptizatis)  tenenda.  Insuper  Ecclesia  per  potestatem  iurisdi-« 
ctionis  divinam  fidem,  divinas  leges  et  instituta  divina  ad 
securiorem  custodiam  et  applicationem  suis  etiam  propriis 
legibus  velut  muro  et  antemurali  circumdat,  in  transgres-> 
sores  sua  iudicia  exercet,  suas  poenas  sancit.  Sed  in  his 
omnibus  sin  minus  tempore  saltem  natura  prior  praesuppo- 
nitur  facta  per  magisterium  formalis  vel  aequipollens  dei 
claratio  veritatis  doctrinae,  legum,  institutorum  divinorum. 
Pariter  ex  altera  parte  Ecclesia  in  suis  legibus,  quas  pcn 
testate  iurisdictionis  perfert  spectantes  ad  regimen  univer-i 
sale,  ad  sacram  liturgiam,  ad  sanctitatem  morum  Christia-i 
noram  simul  eodem  actu  exercet  potestatem  magisterii  de 
liuiusmodi  legum  suarum  honestate  et  sanctitate,  atque  huic 
fundamento  infallibilis  magisterii  innititur  infallibilitas  Eci 
clesiae  in  ipso  regimine  et  legislatione.  Quatenus  nempe  in 
egibus  et  praeceptis  includitur  vel  non  includitur  actus 
magisterii  respiciens  directe  vel  saltem  indirecte  totam  Eci 
clesiam,  inde  petitur  propria  ratio  distinctionis,  quam  cum 
aliis  theologis  ponit  Beliarminus  (de  Rom.  Pontif.  1.  IV. 
c.  5.)  inter  u  praecepta  morum,  »  in  quibus  nequeat  errare 
Romanus  Pontifex,  et  «  in  quibus  Pontificem  errare  non  sit 
absurdum.  » 

3’.  LJt  haec  unio  simul  et  distinctio  clarior  evadat  et 
efficacius  probetur,  consideremus  u  supremam  potestatem 
iurisdictionis  »  et  «  supremam  quoque  magisterii  potesta- 

cnim  nomine  fidei  obiectivae  nempe,  intelligitnr  revelata  doctrina  per  so 
primo  theoretica  et  fide  (snbiectiva)  crcdomla,  ex  qna  tamen  multae  con-i 
sequuntur  obligationes  morales;  nomine  viorum  vero  ibi  significatur  do-i 
ctrina  revelata  practica,  quae  utique  etiam  -fide  credenda,  sed  ex  sese  or- 
pinata  est  ad  imperandos  et  prohibendos  actus  morum. 


no 


tem  v  in  Romano  Pontifice,  quarum  illa  capite  quarto,  iiaec 
capite  quinto  Constitutionis  Pastor  aeternus  in  Concilio 
Vaticano  definita  est.  Caput  quartum  est  u  de  vi  et  ratione 
primatus  Romani  Pontificis.  »  Hanc  vim  et  rationem  for-i 
malis  definitio  conciliaris  declarat  u  plenam  et  supremam 
potestatem  iurisdictionis  in  universam  Ecclesiam;  r  et 
paulo  ante  in  expositione  doctrinali  dicitur  iurisdictionis 
potestas,  u  erga  quam  cuiusque  ritus  et  dignitatis  pastores 
atque  fideles,  tam  seorsum  singuli  quam  simul  omnes  v  ofi 
ficio  hierarchicae  subordinationis  veraeque  obedientiae  obi 
stringuntur.  Iam  vero  baec  potestas  iurisdictionis  in  unii 
versam  Ecclesiam,  et  erga  eam  officium  hierarchicae  subon 
dinationis  veraeque  obedientiae  docetur  non  solum  quidem 
sed  tamen  prae  ceteris  valere  in  rebus  quae  ad  fidem  et 
mores  pertinent:  plena  ct  suprema  potestas  iurisdictionis 
in  universam  Ecclesiam,  u  non  solum  in  rebus  quae  ad  fi— ■ 
dem  et  mores,  sed  etiam  in  iis  quae  ad  disciplinam  et  rei 
gimen  Ecclesiae  per  totum  orbem  diffusae  pertinent.  »  Poi 
testas  iurisdictionis  igitur  est  in  Ecclesiam,  in  pastores  ct 
fideles  qui  tum  singuli  tum  simul  omnes  erga  eam  officio 
hierarchicae  subordinationis  veraeque  obedientiae  obstrin^ 
guntur,  idque  etiam  et  maxime  in  rebus  pertinentibus  ad 
fidem  et  mores;  non  vero  dicitur  esse  iurisdictio  in  res  seu 
doctrinam  fidei  et  morum.  Etiam  circa  has  res,  circa  doi 
ctrinam  fidei  et  morum  in  primatu  Romani  Pontificis  comi 
prehenditur  suprema  potestas,  quae  est  potestas  veritatem 
carum  rerum,  doctrinae  nempe  fidei  et  morum,  assistente 
Spiritu  Sancto  infallibiliter  definiendi;  sed  de  hac  Concilium 
agit  sequenti  capite  quinto,  tamquam  de  potestate  distincta 
non  tamen  separata,  cum  utraque  in  primatu  contineatur, 
a  potestate  iurisdictionis  quam  antecedenti  capite  quarto 
declaraverat. 

Post  definitam  itaque  vim  et  rationem  primatus,  qua 
Romanus  Pontifex  habet  plenam  et  supremam  potestatem 
iurisdictionis  in  universam  Ecclesiam,  Concilium  docet, 
praeter  istam  et  simul  cum  ista  in  ipso  Apostolico  primatu 
u  supremam  quoque  magisterii  potestate/n  comprehendi.» 
Non  sufficit  ergo  credere  supremam  potestatem  iurisdictio-< 
nis  in  universam  Ecclesiam  etiam  in  rebus  quae  ad  fidem 


et  mores  pertinent,  sed  simul  cum  illa  credenda  est  suprema 
quoque  potestas  magisterii  (1).  Erant  inter  Catholicos  ante 
Concilii  Vaticani  definitionem,  qui  admittebant  sane  Ro-i 
mani  Pontificis  supremam  potestatem  iurisdictionis  in  rebus 
ad  fidem  et  mores  pertinentibns,  quatenus  nempe  ex  con-i 
sensu  Ecclesiae  vel  definitione  oecumenici  Concilii  iam  con-i 
staret  de  veritate  rerum  fidei  et  morum;  sed  negabant,  vel 
in  dubium  vocabant,  vel  saltem  ut  fidei  articulum  definien-i 
dam  non  esse  contendebant  supremam  et  hoc  ipso  infallibi-i 
lem  potestatem  magisterii.  Concilium  vero  utique  non  ex-> 
eludit,  quod  per  se  manifestum  est,  ad  exercendam  potesta-i 
tem  iurisdictionis  in  rebus  pertinentibus  ad  fidem  et  mores 
saltem  ratione  prius  praesupponi  veritatem  doctrinae,  sed 
docet  in  ipso  Pontifice  esse  non  solum  iurisdictionis  sed 
etiam  magisterii  supremam  potestatem,  vi  cuius  in  defi-i 
nienda  doctrina  fidei  vel  morum  per  assistendam  divinam 
ipsi  in  beato  Petro  promissam  infallibilitate  pollet,  ita  ut 
eius  definitiones  ex  sese  non  autem  ex  consensu  Ecclesiae 
irreformabiles  sint. 

Ex  huiusmodi  definitionibus  divinitus  revelatae  veritatis 
editis  per  plenitudinem  potestatis  magisterii,  quae  (ut  recte 
dixit  Suarez)  non  aliud  est  quam  infallibilitas  per  assisten-i 
tiam  Spiritus  Sancti,  pro  omnibus  non  solum  baptizatis  sed 
etiam  non  baptizatis  et  ideo  iurisdictioni  Ecclesiae  non  obi 
noxiis  (rem  per  se  spectando  et  praescindendo  ab  ignorantia 
excusante)  immediate  exsurgit  obligatio  fidei  divinae  propter 
auctoritatem  Dei  revelantis;  simul  vero  (ut  iam  diximus) 
in  definitione  ipsa  exercetur  suprema  potestas  iurisdictionis, 
erga  quam  omnes  pastores  et  fideles  officio  hierarchicae  subi 
ordinationis  veraeque  obedientiae  obstringuntur,  dum  Poni 
tifex  omnium  Christianorum  Pastoris  et  Doctoris  munere 
fungens  non  solum  veritatis  revelationem  definiendo  pro 
omnibus  certam  reddit  ad  credendum  fide  divina  et  catho-> 
lica  ,  quod  fit  per  supremam  potestatem  infallibilis  magi-« 
sterii,  sed  simul  sua  suprema  potestate  iurisdictionis  omni- 

(1)  Conferri  potest,  quamvis  in  dogmate  omnino  alio,  censnra  Propo-i 
sitionis  29.  Pistoriensinm  «  de  ritns  consecrationis  efficacia»  in  Balla 
Auctorem  Jldei,  de  qna  ^xitis  diximnB  in  Tractatu  de  Sacram.  Euchar. 
thesi  XH. 


58 


bus  Christianis  sibi  subditis  iniungit  officium  verae  obedien- 
tiae  ecclesiasticae,  ipsiusque  fidei  divinae  custodiam  com-i 
munit  sancitis  poenis  ecclesiasticis  vel  implicite,  vel  expli- 
cite  ut  in  canonibus  dogmaticis. 

Sane  Concilium  ipsum  Pastoralis  muneris  quatenus  su-> 
premum  magisterium  est,  duas  declarat  functiones,  quibus 
evidenter  in  formali  sua  ratione  a  potestate  iurisdictionis 
specifice  dictae  distinguitur.  Primo  ut  huic  Pastorali  mu~i 
neri  potestatis  nempe  magisterii,  de  qua  sola  ibi  agitur, 
Romani  Pontifices  satisfacerent,  u  indefessam  semper  ope- 
rajn  dederunt,  ut  salutaris  Christi  doctrina  apud  omnes 
terrae  populos  propagaretur;  »  secundo  u  pari  cura  vigila~> 
runt,  ut  ubi  recepta  esset,  sincera  et  pura  conservaretur.» 
Igitur  suprema  potestas  magisterii  etiam  ad  infideles  non 
baptizatos  extenditur;  non  enim  voluntaria  tantum  chari- 
tate,  qnae  potest  et  deberet  esse  cuiusvis  Christiani,  sed 
vi  muneris  pastoralis  suprema  potestas  magisterii  compre-i 
hendit  omnes  terrae  populos  docendos  ex  mandato  et  insti-i 
tutione  Christi;  «  docete  omnes  gentes;  »  iurisdictionis  vero 
specifice  dictae  suprema  potestas  est  in  universam  Ecclesiam 
i.  e.  in  omnes  qui  sunt  per  baptismum  Ecclesiae  obstricti, 
non  autem  in  alios:  u  quid  enim  est  mihi  de  iis  qui  foris 
sunt  iudicare?  nam  eos  qui  foris  sunt,  Deus  iudicabit.  » 
Illa  ergo  ex  Christi  institutione  et  iure  divino  latius  ex-i 
tenditur  quam  haec,  eoque  ipso  distinctae  intelliguntur. 
Sed  num  forte  intra  Ecclesiam,  ut  sincera  et  pura  conser-i 
vetur  doctrina,  magisterium  non  agit  sub  formali  sua  ra~i 
tione,  qua  distinguatur  a  potestate  iurisdictionis?  Imo  vero 
'Concilium  clarissime  describit,  quomodo  Romani  Pontifices 
ante  omnia  et  praecipue  sinceram  et  puram  Christi  doctri-i 
nam  conservent  non  iam  potestate  imperandi  seu  iurisdi-i 
ctionis,  sed  per  illam  quae  secundum  Christi  orationem  et 
promissionem,  u  ego  rogavi  pro  te  ut  non  deficiat  fides  tua,  » 
est  potestas  assistente  Spiritu  Sancto  infallibiliter  cogno-i 
scendi,  exponendi,  definiendi  traditam  ab  Apostolis  reve-i 
lationem,  atque  ita  custodiendi  fidei  depositum,  qua  pro-i 
fecto  descriptione  non  aliud  enuntiatur  nisi  illa  plenitudo 
potestatis  docendi  cum  assistentia  Spiritus  Sancti  et  cer-i 
titudine  infallibili,  quam  veteres  u  clavim  scientiae  »  ap- 


50 


piarunt.  Concilium  vero  aptissime  iuxta  constantem  do^ 
ctrinam  et  modum  loquendi  Scripturae  dicit  u  supremam 
magisterii  potestatem.»  In. periculis  quae  in  negotiis  fidei 
emergebant,  ait  Concilium  ,  Romani  Pontifices  pro  tempo-i 
rum  et  rerum  conditione  aliis  atque  aliis  adhibitis  auxiliis, 
u  ea  tenenda  definiverunt,  quae  sacris  Scripturis  et  Apo- 
stolicis  Traditionibus  consentanea,  Deo  auctore  cognoverunt. 
Neque  enim  Petri  successoribus  Spiritus  Sanctus  promissus 
est,  ut  ex  revelante  novam  doctrinam  patefacerent,  sed  ut 
eo  assistente  traditam  per  Apostolos  revelationem  sancte 
custodirent  et  fideliter  exponerent.  »  Eorum  porro  exposi-i 
tam  et  definitam  doctrinam  tamquam  Apostolicam  omnes 
Patres  et  Doctores  orthodoxi  secuti  sunt,  qua  quaeso  pri-i 
mum  et  potissimum  movente  ratione?  nempe  u  plenissime 
scientes,  hanc  sancti  Petri  Sedem  ab  omni  semper  errore 
illibatam  permanere  secundum  Domini  Salvatoris  nostri 
divinam  pollicitationem  discipulorum  suorum  principi  fa~« 
ctam:  ego  rogavi  pro  te  ut  non  deficiat  fides  tua,  et  tu 
aliquando  conversus  confirma  fratres  tuos.  » 

Nihilominus,  quod  supra  iam  declaravimus,  in  definitione 
et  custodia  depositi  infallibilitati  magisterii  coniungitur  et 
subiungitur  suprema  potestas  iurisdictionis.  Concilium  ipsum 
non  solum  capite  quarto,  ut  vidimus,  sed  etiam  in  hoc 
quinto  capite  «  de  infallibili  magisterie  »  istam  coniunctio- 
nem  utriusque  potestatis  satis  indicat.  Ponit  utique,  ut  ipsa 
res  postulat,  ad  cognoscendam,  exponendam,  definiendam, 
custodiendam  revelationem  ab  Apostolicis  traditam  (de  qui-i 
bus  in  contextu  praecedenti  dixerat)  primum  et  principaliter 
u  hoc  veritatis  et  fidei  numquam  deficientis  charisma 
Petro,  eiusque  in  hac  cathedra  successoribus  divinitus  coH 
latum,  n  cuius  nempe  infallibilitatis  in  docendo  seu  infali 
libilis  magisterii  functio  prima  sit  oportet,  in  omni  defini-i 
tione  et  in  custodia  depositi,  ex  hoc  enim  charismate  earum 
est  irrefragabilis  certitudo  et  irreformabilis  firmitas;  ve- 
ruratamen  Petri  successores  hoc  charismate  instructi  excelso 
suo  munere  funguntur  non  solum,  u  ut  universus  Christi 
grex  per  eos  ab  erroris  venenosa  esca  aversus  coelestis  do-i 
ctrinae  pabulo  nutriatur,  »  sed  etiam  «  ut  sublata  schisma-i 
tis  occasione  Ecclesia  tota  una  conservetur  atque  hoc  fun* 


—  60  — 

damento  innixa  firma  adversus  inferi  portas  consistat,  » 
quae  omnia,  quia  et  quatenus  de  doctrina  agitur,  quamvis 
saltem  ratione  priorem  requirant  functionem  infallibilis 
magisterii,  haec  tamen  functio  in  praesenti  ordine  provi-i 
dentiae  non  est  nec  potest  esse  sola  in  conspicua  militante 
Ecclesia,  sed  ei  ad  illum  ipsum  finem  unitatis  ac  firmitatis 
etiam  in  doctrina  coniungitur  et  subiungitur  potestas  iuris- 
dictionis,  quod  post  ea  quae  superius  dicta  sunt,  ulteriori 
declaratione  non  eget. 

4°.  Nunc  possumus,  quae  induximus  praecipua  discri-i 
mina  inter  potestatem  magisterii  et  ecclesiastici  imperii 
seu  iurisdictionis  specifice  dictae,  sub  unum  velut  conspe-i 
ctum  ponere. 

a)  Amplitudine  extensionis  ex  Christi  Salvatoris  mundi 
institutione  potestas  magisterii  latius  patet  quam  illa  iu-« 
risdictionis,  ad  omnes  gentes  non  solum  aggregatas  Eccle-i 
siae  sed  etiam  ad  vocandas  in  Ecclesiam.  Inde  suo  loco  vH 
debimus,  nominatim  in  disciplina  catechumenorum  multa 
praescripta  et  acta  fuisse,  ut  adhuc  nunc  pro  temporum  et 
rerum  conditione  aguntur,  quae  videri  possent  ex  potestate 
esse  ecclesiasticae  iurisdictionis,  certe  tamen  non  in  hac 
sed  in  potestate  magisterii  suum  habuerunt  et  habent  fun-i 
damentum. 

b)  Obiectum  magisterii  formaliter  spectati  (i.  e.  quater 
nus  est  magisterium)  est  divinae  doctrinae,  legis,  sanctionis 
in  praemiis  ac  poenis  per  divinam  iustitiara,  infallibilis 
manifestatio,  expositio,  definitio  et  per  hanc  infallibilita- 
tem  in  docendo  totius  sacri  depositi  custodia. 

Obiectum  iurisdictionis  non  est  manifestatio  revelatae 
veritatis  ac  legis  sed  eius  per  infallibile  magisterium  ma-i 
nifestatae  applicatio,  defensio,  vindicatio  in  Ecclesia  pro-i 
priis  ecclesiastici  imperii  legibus,  praeceptis,  iudiciis,  san-i 
ctionibus. 

c)  Authentica  infallibilis  magisterii  praedicatione,  ex-i 
positione,  definitione  doctrinae  tamquam  revelatae  imme-i 
diate  oritur  obligatio  obedierptiae  fidei  divinae  (oTraxoyj 
tckttsw;  Rom.  I.  5;  Gal.  III.  2.),  h.  e.  obedientiae  fidei  pro~i 
pter  solum  motivum  formale  auctoritatis  Dei  reuclantiSj 
quamvis,  quae  veritates  et  quo  sensu  revelatae  credi  de- 


-  Gt  - 

beant,  per  infallibilis  magisterii  propositionem  innotescat: 
credimus  quidquid  Ecclesia  proponit  credendum,  quia  Deus 
illud  reoclacit.  Hoc  est  quod  dixit  Augustinus,  a  Nos  ergo 
qui  sumus  vocamurque  Christiani,  non  in  Petrum  credimus 
(ut  obiectum  formale,  propter  quod  credimus,  et  ut  in  fh 
nem  quo  fide  tendimus),  sed  in  quem  credidit  Petrus,  Pe-i 
tri  (per  magisterium  derivatum  a  Christo)  de  Christo  ae~i 
dificati  sermonibus...  Ille  Petri  magister  Christus  in  do-> 
ctrina  quae  ducit  ad  vitam,  ipse  est  magister  noster  »  (unus 
magister  vester  Christus  revelando,  et  per  magisterium  pam 
ticipatum  in  Petro  et  in  Ecclesia  conservando  doctrinam 
revelatam)  Aug.  Civ.  Dei  L.  XVIII.  c.  54.  n.  1.  Et  haec 
obligatio  obedientiae  fidei,  eo  ipso  quod  est  propter  auctor 
ritatem  Dei  revelantis,  in  omnibus  aequalis  est;  cui  ipse 
definiens  Pontifex  vel  Concilium  subiiciuntur  non  minus 
quam  alii  quicumque  homines  sive  ?intra  Ecclesiam  sive 
(rem  in  se  et  obiective  spectando)  extra  Ecclesiam.  Potestas 
iurisdictionis  utique  et  ipsa  a  Christo  Rege  instituta  et  in 
suum  regnum  Ecclesiam  derivata  est,  sed  ita  ut  sit  pote-i 
stas  ecclesiastica  propria  Pontifici  et  aliis  quibus  munere  or-i 
dinario  communicatur,  vi  cuius  non  divinis  sed  suis  eccle-i 
siasticis  legibus,  iudiciis  ,  sanctionibus  gubernent,  hisque 
omnibus  etiam  doctrinam  et  legem  divinam,  per  infallibile 
magisterium  traditam,  applicent,  tueantur  et  vindicent  erga 
subditos,  qui  in  regno  Christi  secundum  hierarchicam  sub- 
ordinationem  iurisdictioni  sunt  obnoxii. 

Propterea  potestas  iurisdictionis  per  se  et  immediate  non 
ad  internos  sed  ad  externos  actus  in  visibili  regno  Christi 
refertur;  potestas  magisterii  primum  et  per  se  attingit  ac 
obstringit  mentem  et  voluntatem  internam.  Hinc  qui  do-i 
ctrinam  infallibilis  magisterii  potestate  definitam  negat  actu 
tantum  interno,  is  coram  Deo  et  in  sua  Deo  obstricta  con-i 
scientia  ab  unitate  fidei  et  Ecclesiae  deficiens  haereticus 
est,  quamdiu  in  eo  peccato  persistit;  non  iurisdictionis  ec-i 
clesiasticae  sed  Dei  et  suae  conscientiae  iudicio  condemna-i 
tus;  cum  autem  haeresim  externo  actu  prodit,  subiacet  po-i 
testati  iurisdictionis  eiusque  iudicio  ac  poenis  secundum 
ecclesiasticarum  legum  sanctiones.  Hoc  discrimen  aliunde 
theologice  et  iuridice  certum,  in  dogmatica  Constitutione 


-  G2  - 

definitionis  de  praeservatione  Matris  Dei  ab  omni  labe  cuH 
pae  originalis  expressius  declaratum  habemus.  Post  verba 
definitionis  ex  plenitudine  sane  potestatis  infallibilis  magi-i 
sterii  pronuntiatae,  doctrinam  banc  esse  a  Deo  revelatam 
atque  idcirco  ab  omnibus  fidelibus  firmiter  constanterque 
credendam.  Pontifex  concludit:  u  Quapropter  si  qui  secus 
ac  a  Nobis  definitum  est,  quod  Deus  avertat,  praesumpserint 
corde  sentire,  ii  noverint  ac  porro  sciant  se  proprio  iudicio 
condemnatos,  naufragium  circa  fidem  passos  esse  et  ab  uni-i 
tate  Ecclesiae  deficisse,  ac  praeterea  facto  ipso  suo  semet 
poenis  a  iure  statutis  subiicere,  si  quod  corde  sentiunt, 
verbo  aut  scripto  vel  alio  quovis  externo  modo  significare 
ausi  fuerint,  n 

Potestas  igitur  magisterii  non  tantummodo  forum  exter-i 
num  sed  proxime  et  directe  forum  internum  spectat,  illa 
iurisdictionis,  de  qua  loquimur,  pertinet  ad  forum  exter-i 
num,  eo  quod  licet  obligans  utique  conscientiam  coram  Deo 
suis  tamen  legibus,  iudiciis,  sanctionibus  proxime  et  directe 
versatur  circa  obiecta  fori  externi.  Nam  potestas  iurisdictio-i 
nis  in  foro  interno  alterius  rationis  est  et  sacramentalis  ad 
remittenda  peccata  in  conscientia  et  coram  Deo. 

d)  Potestas  magisterii  proprium  suum  obiectum  verita-i 
tem  nempe  doctrinae  et  legis  divinae  non  constituit,  sed 
eam  a  Deo  revelatam  infallibiliter  declarando  nibil  de  suo 
addit,  nibil  de  divinis  detrahit,  ut  toties  ss.  Patres  monue-i 
runt  (cf.  Tract.  de  Tradit.).  Hinc  doctrinae  ac  leges  semel 
infallibiliter  per  magisterium  propositae  aut  definitae  in-i 
commutabiles  sunt,  nec  ulla  est  abrogandi,  mutandi  aut  in 
iis  dispensandi  (1)  potestas.  Eadem  ratione  interpretatio 


(1)  Potestas  legifera  ex  ipsa  sua  natura  includit  potestatem  abro-i 
gandi,  mutandi,  dispensandi  quoad  leges  suas,  vel  latas  a  potestate  alia 
inferiori  et  snbiecta.  Potestas  vero  Ecclesiae  dispensandi  in  quibusdam 
legibus  non  suis  sed  divibi  iuris  proprie  non  continetur  in  potestate  le— ■ 
gifera,  sed  est  specialis  potestas  iuridica  ad  pascendas  oves  Christi  ne-i 
cessaria,  et  ideo  capiti  Ecclesiae  a  Christo  Dpo  concessa  ad  solvendum  in 
regno  suo,  quodcumque  ad  salutem  animarum  pertinens  vel  natura  sua 
vel  ex  positiva  Dei  lege  solutioni  non  repugnat.  Sic  matrimonium  ratum 
iure  quidem  non  humano  sed  divino  est  indissolubile,  non  tamen  indis-i 
solubile  absolute,  quamdiu  eius  significatio  per  carnem  unam  factam  non 


-  G3  - 

legis  divinae  a  magisterio  non  fitAnisi  inhaesioa;  si  quando 
lex  divina  applicari  videtur  interpretatione  quodammodo 
extensiva,  id  fit  per  legiferam  potestatem  iurisdictionis. 

Ex  adverso  potestas  iurisdictionis  suas  proprias  leges 
constituit,  atque  ita  novum  ius  conditur  vel  condi  potest, 
quod  sicut  in  suo  ortu  ita  in  suo  vigore,  vel  in  dispensa-i 
tione,  modificatione,  abrogatione  ipsa  potestate  iurisdi-i 
ctionis  pendet. 

Hinc  est  illa  diversitas  dictionis  in  definitionibus  magi-i 
sterii  declarantis  veritates  fidei  credendae,  et  in  decretis 
potestatis  iurisdictionis  statuentibus  leges  ecclesiasticas  ob- 
•  servandas,  quam  egregie  a  Patribus  Nicaenis  usurpatam 
explicat  s.  Atbanasius.  u  De  Paschate  quidem  ita  scripse-i 
runt:  decreta  sunt  quae  sequuntur  (eAoAe  t*  OxorsTa- 
YfjLsva);  tunc  enim  decretum  est,  ut  omnes  obedirent.  De  fide 
autem  (nempe  de  fidei  symbolo  et  veritatibus  in  illo  defH 
nitis)  nequaquam  dixere,  decretum  est,  sed  sic  credit  ca~« 
tholica  Ecclesia,  statimque  confessi  sunt,  quidnam  crede-i 
rent,  ut  declararent  non  recentiorera  sed  apostolicam  esse 
suam  sententiam;  et  quae  scripserunt,  non  ab  eis  inventa, 
sed  eadem  ipsa  esse  quae  docuerant  Apostoli  »  Athanas.  de 
Synod.  Arimin.  et  Seleuc.  n.  B. 

Sunt  itaque  rationes  gravis  momenti  pro  s.  Theologia, 
cur  potestas  iurisdictionis  ut  pro  sua  diversitate  a  pote~« 
state  ^ordinis  generice  spectari  et  dici  solet,  ipsamet  in 
regno  veritatis  fidei  et  sanctitatis  morum  distinguatur,  qua-i 
tenus  est  suprema  potestas  ecclesiastici  imperii  seu  speci-i 
fice  dictae  iurisdictionis  in  universam  Ecclesiam,  et  quate-i 
nus  est  suprema  potestas  infallibilis  magisterii,  quemadmo-i 
dum  ipsum  Concilium  oecumenicum  utramque  non  velut 
unam  confundendo  sed  velut  duas  connumerando  distinctis 


est  plena,  ita  ut  tum  generali  lege  per  professionem  religiosam  alteru-i 
trius  coniugis  tum  particulari  Pontificis  dispensatione  dissolvi  qneat.  Sic 
etiam  promissiones  per  vota  vel  iuramenta  Deo  factae  ex  legitimis  cansis 
dispensari  possunt,  quoniam  Christus  Deus  bonornm  snorum  seu  iurinm 
administrationem  in  sua  Ecclesia  in  terris  commisit  suo  Vicario  ita,  ut 
Deus  ipse  ius  suum  actu  humano  antecedente  velut  acquisitum  per  suum 
Vicarium  remittat  (vide  Suarez  de  Relig.  T.  II.  1.  II.  c.  40;  T.  III.  1.  VI. 
cc.  16.  17.). 


<54 


capitibus  definivit  et  declaravit,  ita  ut  ergo  duae  istae  cla-i 
ves  s.  Petri  censendae  sint  consertae  quidem  et  inseparabi-i 
liter  unitae,  .non  tamen  confusae  in  unam,  cum  ambae  sane 
datae  sint  a  Christo  ad  ligandum  et  solvendum,  modo  ta-i 
men  diverso  ratione  tum  extensionis,  tum  specialis  obiecti, 
tum  efficientiae  seu  proprietatis  solutionum  ac  ligaminum. 


SECTIO  II. 


DE  REVELATO  FACTO  INSTITUTIONIS  ET  CONSTITUTIONIS 

ECCLESIAE  IESU  CHRISTI. 


CAPUT  I. 

ECCLESIAE  IESU  CHRISTI  INSTITUTIO  IN  SUA  PRAEPARATIONE 

ET  INCHOATIONE. 

Post  praenotiones  et  generales  considerationes  Ecclesiae 
Dei,  quas  praestruximus,  iam  unice  de  Ecclesia  Iesu  Chri-i 
sti  sanguine  eius  acquisita  et  tamquam  complexione  novi 
Testamenti  secundum  propriam  suam  formam  in  terris  con-i 
stituta,  ut  ea  ab  ipso  Deo  verbis  et  factis  proposita  est, 
in  toto  hoc  tractatu  erimus  solliciti,  primum  quidem  acturi 
de  ipsa  huius  Ecclesiae  Christi  institutione. 

THESIS  VI. 

Ecclesiae  institutio  praenuntiata  et  descripta 
in  prophetiis  veteris  Testamenti. 


«  Ecclesia  novi  Testamenti  constituenda  a  Christo  ex  omnibus  genti¬ 
li  bus  universalis  ac  perennis  praenuntiata  est  in  prophetiis  veteris  Testa- 
»  menti  atque  descripta  ut  unnni  regnum  potestatis  in  proprio  regimine, 
n  regnum  veritatis  in  proprio  magisterio,  regnum  sanctifieationis  in  pro- 
»  prio  sacerdotio,  quae  omnis  potestas  originaliter  et  tamquam  in  fonte 
v  sit  in  Christo  institutore,  per  participationem  in  eius  ministris  ad  rc- 
n  gendarn,  docendam,  sanctificandam  Ecclesiam  in  suis  membris.  •» 


1°.  Sicut  in  veteri  Testamento  typi  et  prophetiae  obie- 
ctum  princeps  habent  ipsum  Messiam  Salvatorem,  ita  fere 
ubique  una  cum  Christo  praefiguratur  et  praenuntiatur 
opus  cius:  u  ecce  merces  eius  cum  eo,  et  opus  illius  coram 
illo;  sicut  pastor  gregem  suum  pascet,  in  brachio  suo  con-i 
gregabit  agnos»  Is.  XL.  10;  LXII.  11.  Hoc  autem  Messiae 


Fbaszelin.  D.c  Ecclesia  Christi 


5 


00 

opus  in  effectu,  simul  merces  et  fructus  operis  merentis, 
quemadmodum  illud  prophetae  cum  ipso  Redemptore  hui 
mani  generis,  intime  coniunctum  et  in  unitate  cum  ipso 
praeviderunt,  est  eius  regnum  universale  in  omnibus  gem 
tibus.  u  Reminiscentur  et  convertentur  ad  Dominum  omnes 
fines  terrae,  et  adorabunt  in  cospectu  eius  omnes  familiae 
gentium;  quoniam  Domini  est  regnum  et  ipse  dominabii 
tur  gentium.  »  Ps.  XXL  28.  29.  u  Deus  iudicium  tuum  regi 
da  et  iustitiain  tuam  filio  regis...  orietur  in  diebus  eius  iu- 
stitia  et  abundantia  pacis,  donec  auferatur  luna;  et  domii 
nabitur  a  mari  usque  ad  mare,  et  a  flumine  usque  ad 
terminos  orbis  terrarum  (1)...  et  adorabunt  eum  omnes 
reges  terrae,  omnes  gentes  servient  ei.  »  Ps.  LXXI.  1.  sqq.; 
Zach.  IX.  10. 

Hoc  regnum  fundandum  a  Filio  Dei  qui  idem  est  Fii 
lius  hominis  sicut  universale  omnium  gentium,  ita  praedii 
citur  futurum  perenne  omnium  temporum,  u  In  diebus  ain 
tem  regnorum  illorum  suscitabit  Deus  coeli  regnum  quod 
in  aeternum  non  dissipabitur,  et  regnum  eius  alteri  pcn 
pulo  non  tradetur  (non  substituetur  aut  succedet  ei  um- 
quam  aliud  regnum,  sicut  quatuor  regna  mundana,  unum 
alteri  substituentur,  et  sibi  succedent);  comminuet  autem 
et  consumet  universa  regna  haec,  et  ipsum  stabit  in  aeten 
num.  Secundum  quod  vidisti,  quod  de  monte  abscissus  est 
lapis  sine  manibus,  et  comminuit  testam  et  ferrum,  et  aes, 
et  argentum,  et  aurum  (quatuor  imperia  mundana  numei 
rantur  ascendendo  a  testa  et  ferro  ultimi  Romani  usque 
ad  aurum  Assyro-babylonici),  Deus  magnus  ostendit  regi, 
quae  ventura  sunt  postea.  »  u  Aspiciebam  ergo  in  visione 
noctis,  et  ecce  cum  nubibus  coeli  quasi  filius  hominis  vei 
niebat,  et  usque  ad  antiquum  dierum  pervenit,  et  in  com 
spectu  eius  obtulerunt  eum.  Et  dedit  ei  potestatem  et  hoi 
norem  et  regnum,  et  omnes  populi  et  tribus  et  linguae  ipsi 
servient;  potestas  eius  potestas  aeterna  quae  non  aufere-i 
tur,  et'  regnum  eius  quod  non  corrumpetur  »  Dan.  II.  44; 
VII.  13.  14.  27;  Agg.  II.  7.  8.  22.  23. 

(1)  quae  in  line  Psalmo  sensu  immediato  et  restrictiori  ad  .Salomo-i 
nem  referri  videntur,  certum  est  sensu  typico  ac  pleno  pertinere  ad  Fi-i 
lium  Dei  et  Filium  David  Christum  ciusAuc  regnum  fundandum  in  terris. 


07 


2°.  Hoc  regnum  universale  omnium  gentium  et  perenne 
omnium  temporum  promittitur  regnum  unum,  ut  in  cogni-i 
tione,  adoratione,  cultu  veri  Dei  sit  populus  unus,  una  ci— » 
vitas  sancta  tamquam  novus  Israel  et  nova  Ierusalem  no-i 
vumque  templum  in  Sion,  u  Consurge,  consurge,  induere 
fortitudine  tua  Sion,  induere  vestimentis  gloriae  tuae  Ie-i 
rusalem,  civitas  sancti...  quia  consolatus  est  Dominus  po-« 
pulum  suum,  redemit  Ierusalem:  paravit  Dominus  bra~« 
chium  suum  in  oculis  omnium  gentium,  et  videbunt  omnes 
jines  terrae  salutare  Dei  nostri.  »  Is.  LII.  1.  sqq.  «  Surge, 
illuminare  Ierusalem,  quia  venit  lumen  tuum,  et  gloria  Do-i 
mini  super  te  orta  est...  et  ambulabunt  gentes  in  lumine 
tuo...  et  dilatabitur  cor  tuum,  quando  conversa  fuerit  ad 
te  multitudo  maris,  fortitudo  gentium  venerit  tibi,  et 
aperientur  portae  tuae  iugiter,  die  ac  nocte  non  clauden-i 
tur,  ut  afferatur  ad  te  fortitudo  gentium,  et  reges  earum 

adducantur  _  et  vocabunt  te  civitatem  Domini,  Sion 

Sancti  Israel  n  (1).  Is.  LX.  1.  sq.;  XL.  8-23.  «  Et  erit 
in  novissimo  dierum  (2),  erit  mons  domus  Domini  praepa-i 
ratus  in  vertice  montium  et  sublimis  super  colles,  et  fluent 
ad  eum  populi,  et  properabunt  gentes  multae,  et  dicent: 
venite  ascendamus  ad  montem  Domini  et  ad  domum  Dei 
Iacob,  et  docebit  nos  de  viis  suis,  et  ibimus  in  semitis  eius, 
quia  de  Sion  exibit  lex  et  verbum  Domini  de  Ierusalem... 
et  regnabit  Dominus  super  eos  in  monte  Sion  ex  hoc  et 
usque  in  aeternum  n  Midi.  IV.  1.  sqq.;  Is.  II.  2.  sqq.;  Zach. 
VIII.  3-8.  u  Et  erit  in  illa  die,  exibunt  aquae  vivae  de  Ie~« 
rusalem,  medium  earum  ad  mare  orientis,  et  medium  ea~i 
rum  ad  mare  novissimum  (occidentis),  in  aestate  et  hieme 
erunt.  Et  erit  Dominus  rex  super  omnem  terram;  in  dic 

illa  erit  Dominus  unus,  et  erit  nomen  eius  unum _ Et 

omnes  qui  reliqui  fuerint  de  universis  gentibus,  quae  ve-> 
nerunt  contra  Ierusalem  (antea  hostiles  Ecclesiae),  ascen- 

(1)  Sanctus  Israelis  nomen  Dei  frequens  est  2.  Reg.  19.  22;  Is.  1.  4; 
6.  19;  10.  17;  12.  7;  29,  19;  30.  11;  41.  14.  10;  43.  3;  Icr.  50.  29;  Ez.  39.  7; 
Ps.  78.  41.  etr. 

(2)  Xoriasimum  dierum  (  OWI1  IHirOII.  tempora  novissinln  dicun- 

x''  •  r  •»  •  - :  —  ' 

tur  saepe  tempora  novi  Testamenti,  Num.  24.  14:  Deut.  4.  30;  Is.  2.  2; 
ler.  48.  47;  49.  39;  Dan.  2.  28.  etc. 


08 

dent  ab  anno  in  annum,  ut  adorent  regem  Dominum  exer-i 
cituum  *  Zach.  XIV.  8.  sqq. 

3°.  Novus  hic  populus  Israel,  nova  Ierusalem,  civitas 
Domini,  nova  Sion,  ut  in  prophetis  promittitur,  constitue-i 
tur  in  sua  propria  forma  regiminis,  magisterii,  sacerdotii, 
quae  ab  uno  summo  rege,  magistro,  sacerdote  Christo  de-> 
rivatur. 

a)  Christus  erit  summus  rex  in  supernaturali  hoc  regno 
pacis;  quoniam  vero  est  regnum  perenne  et  visibile  in 
terris  eius  imperii  participes  constituentur  ab  ipso  alii  pa~i 
Stores  et  principes,  qui  eius  nomine  et  potestate  regant 
populum  Dei  super  omnem  terram,  u  Ego  autem  constitu-i 
tus  sum  rex  ab  eo  super  Sion  montem  sanctum  eius.  Do-i 
minus  dixit  ad  me:  Filius  meus  es  tu,  ego  hodie  genui  te. 
Postula  a  me,  et  dabo  tibi  gentes  hereditatem  tuam,  et 
possessionem  tuam  terminos  terrae,  r  Ps.  II.  6.  «  Parvulus 
natus  est  nobis,  et  filius  datus  est  nobis,  et  factus  est  prin-i 
cipatus  super  humerum  eius;  et  vocabitur  nomen  eius  Ad~i 
mirabilis.  Consiliarius,  Deus,  Fortis,  Pater  futuri  sae-i 
culi  (1),  Princeps  pacis;  multiplicabitur  eius  imperium,  et 
pacis  non  erit  finis;  super  solium  David  et  super  regnum 
eius  (typo  translato  ad  antitypum)  sedebit,  ut  confirmet 
illud  et  corroboret  in  iudicio  et  iustitia,  amodo  et  usque 
in  sempiternum  »  Is.  IX.  6.  7.  a  Et  suscitabo  super  eas 
(oves  Domini)  pastorem  unum,  qui  pascat  eas,  servum  meum 
David;  ipse  pascet  eas,  et  ipse  erit  eis  in  pastorem;  ego 
autem  Dominus  ero  eis  in  Deum,  et  servus  meus  David  in 
medio  eorum;  ego  Dominus  locutus  sum  r>  Ez.  XXXIV.  23. 
sqq.;  XXXVII.  24-28.  u  Ego  congregabo  reliquias  gregis 
mei  de  omnibus  terris...  et  crescent  et  multiplicabuntur; 
et  suscitabo  super  eos  pastores  et  pascent  eos...  Ecce  dies 
veniunt  dicit  Dominus,  et  suscitabo  David  germen  (2)  iu- 

(1)  -%-zq  to-j  jxsXXovto?  otwvo;  Cod.  Alex.  LXX. 

(2)  nQ2C  Nomen  frequens  Messiae  surgentis  de  terra  sitienti  et  de 
radice  Iesse.  Penes  LXX.  vertitur  aliquando  ovaroXr,  et  in  nostra  VuH 
gata  oriens  (cf.  Tract.  de  Ineam,  th.  XXXVIII.  ed.  2.  p.  3G9.).  Prima 

significatio  verbi  nQ2£  adhuc  conservata  in  dialectis  syra  et  arabica 
fuit  splendere.  Hinc  Messias  Deus-homo  in  novo  Testamento  dicitur 


-  69  - 

stum,  et  regnabit  rex,  et  sapiens  erit,  et  faciet  iudicium 
et  iustitiam  »  Ier.  XXIII.  3-6.  In  mirabili  Psalmo  XLIV. 
post  insignem  descriptionem  Christi  sponsi  et  sponsae  eius 
Ecclesiae,  verba  diriguntur  ad  Christum:  u  pro  patribus 
tuis  (1)  nati  sunt  tibi  filii,  constitues  eos  principes  super 
omnem  terram  »  ib.  17. 

6)  Idem  rex  et  pastor  super  solium  et  super  regnum 
David  sempiternum  promissus  est  ut  propheta  fidelis,  unde 
regnum  eius  est  sicut  regnum  pacis  ita  veritatis  et  iusti- 
tiae.  Iam  in  institutione  antiqui  et  typici  populi  Israel 
Deus  pollicetur  Moysi  legislatori  et  prophetae  populi:  u  pro-i 
phetam  suscitabo  eis  de  medio  fratrum  suorum  similem  tui 
(similitudine  principalis  praefigurati  ad  figuram  et  imagi-i 
nem  adumbrantem,  filii  in  domo  sua  ad  famulum  fidelem 
in  domo  Dei),  et  ponam  verba  mea  in  ore  eius;  »  nuntiat- 
que  Moyses  promissionem  populo  :  u  prophetam  de  gente  tua 
et  de  fratribus  tuis  sicut  me  suscitabit  tibi  Dominus  Deus 
tuus;  ipsum  audies  »  Deut.  XVIII.  15-19.  (cf.  Matth. 
XVII.  5;  Io.  VI.  14;  Act.  III.  22.  23;  VII.  36.).  Ad 
hunc  Moysi  et  per  Moysen  promissum  prophetam  respici-i 
tur,  quando  populus  in  ultimo  stadio  veteris  oeconomiae  re-i 
gnum  et  summums  acerdotium  commisit  familiae  Asmonaeo- 
rnm,  «donec  surgat  propheta  fidelis  »  (2)  1.  Macch.  XIV.  41. 


u  oriens  ab  alto  *  avaroXr]  e{-  Luc.  I.  79.  cnm  in  Testamento  veteri 

magis  consideretur  oriens  de  terra  homo-Dens.  Utrnmqne,  ab  alto  et  de 
terra,  inngitur  Is.  XLV.  8:  «  rorate  coeli  desnper  et  nubes  pluant  iu- 
stum,  aperiatur  terra  et  germinat  salvatoiem.  » 

(1)  Hebraice:  «  loco  patrum  tuorum  (  TprQN  Tltin  loco  patriarcha-i 
rum  et  regam)  erunt  filii  tui.  »  Sensus  ipse  manet  integer  penes  Augu-i 
stinum,  qui  cum  aliis  verba  sumpsit  ut  directa  ad  sponsam  Ecclesiam, 
quod  tamen  littera  hebraica,  saltem  ut  nunc  eam  habemus,  non  permiti 
tit.  Ideo  ipse  nomine  patrum  intellexit  Apostolos,  u  Patres  missi  sunt 
Apostoli,  pro  patribus  filii  nati  sunt  tibi,  constituti  sunt  Episcopi.  Hoi 
die  enim  Episcopi,  qui  sunt  per  totum  mundum  ,  unde  nati  sunt  ?  Ipsa 
Ecelesia  patres  illos  appellat,  ipsa  illos  genuit  et  constituit  in  sedibus 
patrum....  Filios  genuit  Ecclesia,  constituit  eos  pro  patribus  suis  prin-i 
cipes  super  omnem  terram.  »  Aug.  in  Ps.  XLIV.  n.  32. 

(2)  ’Eu>;  too  ivaaT7)3ai  npo<prT7jv  trkjtov.  Quod  articulus  ad  nomen  npoArjTr,? 
deest,  compensatur  per  articulum  ad  verbum  avaarTjaai,  quo  non  quaecum-i 
que  sed  certa  et  praenuntiata  suscitatio  prophetae  fidelis  designatur  (fi- 


-  70  - 

«  Filii  Sion  exultate  et  laetamini  in  Domino  Deo  vestro, 
quia  dabit  vobis  doctorem  iustitiae,  et  descendere  faciet 
ad  vos  imbrem  matutinum  et  serotinum  (autumnalem  et 
vernum),  sicut  in  principio»  (1)  Ioel.  II.  23.  Hinc  «de 
Sion  exibit  lex  et  verbum  Domini  de  Ierusalem  »  Mal.  1.  c.; 
eidemque  Ierusalem  promittit  Deus:  «  ponam  universos  fi— ' 
lios  tuos  doctos  a  Domino,  et  multitudinem  pacis  filiis  tuis. 


delis  nfjTo;  cui  fides  debetur:  «  a  Jesu  Christo  qui  est  testis  fidelis  6 
jj.xotuj  6  niaro;',  »  verum  est  testimonium  meum  »  etc.). 

(1)  Duas  movent  difficultates,  quod  promissio  doctoris  iustitiae  et 
pluvia  nihil  videntur  habere  commune,  nec  apte  inter  se  cohaerere  ;  de~i 
inde  quod  idem  nomen  miQ  in  primo  hemistichio  vertitur  doctor  in 
secundo  imber  quam  utramque  significationem  nomen  habere  non  possunt 
negare  spargere  sensu  proprio  guttas  aquae,  sensu  translato  spar-i 

gere  doctrinam);  sed  nolunt  admittere  duplicem  significationem  diversam 
in  uno  contextu.  At  in  primis  coniunctio  in  eodem  contextu  bonorum  ty-> 
picorum  veteris  oeconomiae,  idest  felicitatis  terrenae,  cum  bonis  praefi-i 
guratis  et  promissis  pro  novo  Testamento  in  prophetis  est  frequentis  sima, 
et  pro  rationibus  quibus  una  ad  alteram  oeconomiam  refertur,  aptissima. 
Vide  Is.  LXII;  Ez.  XXXIV.  23-26;  Os.  II.  19.  22;  Am.  IX.  11.  13; 
Mich.  IV.  1.  4.  etc.  Ceterum  potest  etiam  in  secundo  hemistichio  prae-i 
sertim  ut  est  in  hebraico,  sub  imagine  imbris,  ut  alibi  saepius,  expres-i 
sus  intelligi  adventus  Domini  suis  gratiis  seu  adventus  Messiae:  «  quasi 
diluculum  praeparatus  est  egressus  eius,  et  veniet  quasi  imber  nobis  tem-i 
poraneus  et  serotinus  terrae  »  Os.  VI.  3;  Ps.  LXXI.  6;  Is.  XLV.  8.  Quod 
deinde  idem  nomen  in  uno  contextu  diversa  significatione  sumitur,  huius- 
modi  lusus  verborum  (avxavaxXaai?)  nihil  habet  difficultatis,  imo  penes  scri-i 
ptores  hebraicos  non  parum  venustatis  ;  vide  textus  hebraicos  Iud.  X.  4; 
XV.  16;  Eccl.  VII.  6;  Ioel  I.  15;  Is.  XXXII.  7;  Am.  VIII.  2.  etc.  In-- 
super  in  nostro  loco  diversa  significatio  per  apposita  ita  determinata  est, 
ut  nemo  prudens  falli  pissit;  in  priori  inciso  nomen  habet  articulum  et 
appositum  «  ad  iustitiam,  »  quod  frustra  inanibus  coniecturis  cum  pluvia 

conciliare  conantur  njz>"vsz  miEn;  in  altero  hemistichio  significatio  ex- 

IT  T  S  *  V  * 

presse  determinatur  per  additum  pluvia  mie  Necessarium  id 

V  V 

fuit,  quia  JVVIQ  alibi  sernper  doctorem  vel  legislatorem  significat  4.  Reg. 
XVII.  28;  Is.'  IX.  14;  XXX.  20;  Hab.  II.  18;  Prov.  V.  13;  Iob  XXXVI.  20. 
In  unico  loco  obscuro  Ps.  LXXXIV.  (Vulg.  LXXXIII.)  7.  recentiores  ver-i 
tunt  pluviam;  sed  veteres  omnes,  Alexandrini,  Vulgata,  Hieronymus,  Sy-i 
riaca,  Aethiopica,  etiam  ibi  doctorem  vel  legislatorem  interpretati  sunt. 
(Confer  etiam,  si  fas  est,  gnomonem  Burkii,  et  Hengstenberg  Christolo- 
giam  P.  III.  in  Ioel  II.  23.). 


-  71  - 

et  in  iustitia  fundaberis  »  Is.  LIV.  13;  Ier.  XXXI.  33.  34; 
XXXII.  38 — 10.  Quia  porro  divinum  hoc  magisterium  pe~i 
renne  sit  necesse  est,  u  dabo  vobis  pastores  iuxta  cor  meum, 

et  pascent  vos  scientia  et  doctrina _  et  congregabuntur 

ad  eam  omnes  gentes  in  nomine  Domini  in  Ierusalem,  et 
non  ambulabunt  post  pravitatem  cordis  sui  pessimi  »  Ier. 
III.  1B.  sqq. 

Quapropter  nomen  novae  huius  Ierusalem  erit  civitas 
veritatis,  et  Sion  vocabitur  mons  sanctitatis,  u  Habitabo 
in  medio  Ierusalem,  et  vocabitur  Ierusalem  civitas  veri-i 
tatis  et  mons  Domini  exercituum  mons  sanctificatus  (in  te— ' 
xtu  hebraico  mons- sanctitatis)...  Ecce  ego  salvabo  populum 
meum  de  terra  orientis  et  de  terra  occasus  solis...  et  erunt 
mihi  in  populum,  et  ego  ero  eis  in  Deum  in  veritate  et  in 
iustitia  »  Zach.  VIII.  3.  7.  8. 

c)  Sicut  Ecclesia  praedicta  est  regnum  pacis  et  regnum 
veritatis  in  Christo  et  sub  Christo  summo  rege  et  magistro, 
a  quo  homines  ab  eo  constituti  perenniter  potestatem  regni 
et  magisterii  participent,  ita  idem  regnum  praenuntiatum 
est  fore  sacerdotale  per  summum  sacerdotem  sanctificatorem 
Christum,  a  quo  in  homines  ab  ipso  assumptos  ministeriale 
sacerdotium  derivetur. 

a)  Ex  prophetarum  visionibus  in  Christo  diadema  regis 
et  diadema  sacerdotis  intime  uniuntur  pro  perenni  eius 
regno,  et  ideo  utriusque  unio  valet  iugiter  in  hoc  regno, 
ut  sit  sacerdotale.  Iesus  filius  losedec  summus  sacerdos  di— « 
citur  diserte  typus  -portendens  Messiam  :  «  audi  Iesu  sacer-i 
dos  magne,  tu  et  amici  tui...  viri  portendentes  sunt:  ecce 
enim  ego  adducam  servum  meum  Orientem  »  (  no-i 

men  indubitatum  Messiae)  Zach.  III.  8.  Iam  vero  in  hoc 
viro  portendente  propheta  iubetur  unire  sacerdotale  regio 
diademati,  ut  iugiter  sit  u  consilium  pacis,  n  i.  e.  unitatis 
inter  potestatem  utramque.  u  Sumes  aurum  et  argentum, 
et  facies  coronas  (cf.  Apoc.  XIX.  12.),  et  ponas  in  capite 
Iesu  filii  losedec  sacerdotis  magni;  et  loqueris  ad  eum  di— ' 
cens:  haec  ait  Dominus  exercituum,  ecce  vir  oriens  nomen 
eius...  et  ipse  extruet  templum  Domino  ;  et  ipse  portabit 
gloriam  et  sedebit  et  dominabitur  super  solio  suo,  et  erit 
sacerdos  super  solio  suo,  et  consilium  pacis  erit  inter  il- 


los  duos  (1)...  et  qui  procul  sunt,  venient  et  aedificabunt 
in  templo  Domini.  »  Zach.  VI.  11.  sqq.  De  unione  regiae  et 
sacerdotalis  dignitatis  in  Christo,  et  per  Christum  in  Ec-i 
clesia  multis  disserit  s.  Epiphanius  Haeres.  XXIX.  n.  2-4. 

P)  Christus  proprio  sensu  sacerdos  praedicitur  suo  cruento 
sacrificio  acquisiturus  sibi  Ecclesiam  omnium  gentium.  «Obla-i 
tus  est,  quia  ipse  voluit,  et  non  aperuit  os  suum;  sicut  ovis 
ad  occisionem  ducetur....  si  posuerit  pro  peccato  animam 
suam  (2),  videbit  semen  longaevum..., in  scientia  sua  iusti- 
ficabit  iustus  servus  meus  multos,  et  iniquitates  eorum  ipse 
portabit;  ideo  dispertiam  ei  plurimos,  et  fortium  dividet 
spolia,  pro  eo  quod  tradidit  in  mortem  animam  suam  »  Is. 
LIII.  Hoc  sacrificio  Christi  abolenda  sunt  omnia  typica  sa~i 
crificia  antiqua,  u  Sacrificium  et  oblationem  noluisti;  aures 
autem  perfecisti  mihi.  Holocausta  et  pro  peccato  non  postu-i 
lasti:  tunc  dixi,  ecce  venio...  Annuntiavi  iustitiam  tuam 
in  Ecclesia  magna....  non  abscondi  misericordiam  tuam  et 
veritatem  tuam  a  concilio  multo  »  (3)  Ps.  XXXIX.  7.  sqq. 


(1)  u  Ipse  ct  rex  et  Pontifex  est,  et  sedebit  tam  in  regali  quam  in 
sacerdotali  throno,  et  consilium  pacifi  um  erit  inter  utrumqne,  ut  nec  re-i 
gale  fastigium  sacerdotalem  deprimat  dignitatem,  nec  sa-erdotii  dignitas 
regale  fastigium;  sed  in  nnins  gloria  Domini  Iesn  ntrumque  consentiat  » 
s.  Hieronvm  in  h.  1.  T.  VI.  p.  830.  (ed.  Vallarsi).  Nempe  in  Christo  et 
in  Christi  Ecclesia  haec  paria  sunt,  et  sibi  invicem  intime  nnita,  regnum 
sacerdotale  et  regalo  sacerdotium.  Obiter  animadvertas,  ubi  populus  Is— > 

rael  Exod.  XIX.  fi.  in  textu  hebraico  (owb  rotao)  et  in  latina 

•  — :  %*.v  v  i  —  ' 

versione  nostra  dicitur  regnum  sacerdotale,  LXX'inverso  modo  reddidisse 
sacerdotium  regale  [taaiXEtov  Uparsupa  atque  ita  s.  Petrus  (1.  Pet.  II.  9.) 
celebrat  Ecclesiam  novi  Testamenti.  In  Apoc.  I.  6.  de  eadem  Ecclesia  di— i 
citur:  e-oijjsev  (JaaiXsiav,  lepsT?  to>  ©eoj  xai  rcaTpi  aorou  «  fecit  nos 

regnum  sacerdotes  (in  Vulg.  et  sacerdotes)  Deo  et  Patri  suo.  » 

(2)  Verba  oblatus  est  et  pro  peccato  OVJX  victima  vel  sa- 

6  6  r-j-i  r  |  ,  r  |  , 

cri  licium  pro  peccato  sunt  omniuo  liturgica  de  proprie  dicto  sacrificio. 
Vide  Tract.  de  Euchar.  Sacrif.  th.  X.  n.  II.  de  Ineam,  th.  XLVII.  ed.  2. 
pag.  503. 


(3)  -  In  Tioc  Psalmi  textu  animadvertas  sequentia.  In  primis  habe-i 
mus  commentarium  ipsius  Apostoli  Pauli  in  hunc  locum  Heb.  X.  5-12. 

u  Sacrificium  (cruentum),  oblatio  (incruenta)  ,  holocausta,  pro  peccato  » 

•  •  •  • 

nson  m>iv  rimo  rui  sunt  sacrificia  veteris  Testamenti  secun- 

t  t  •:  t 

dum  suas  diversas  species,  quae  praedicuntur  abolenda;  sed  abolenda  per  sa-i 
crificium  ab  ipso  Christo  offerendum.  Hoc  sacrificium  Christi  obscurius  qui- 


73 


y)  Sacerdotium  Christi  praedicitur  u  aeternum  secundum 
ordinem  Melchisedech,  n  qui  sacerdos  altissimi  in  typo  sa~i 
crificium  obtulit  panem  et  vinum  Ps*  CIX.  4.  (Gen.  XIV. 
18.).  Secundum  hunc  ordinem  sacerdotii  Christi  praenun-i 
tiatur  in  eius  Ecclesia  futurum  iuge  sacrificium  incruentum 
u  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum  »  ad  magnificationem  no-i 
minis  Dei  u  in  gentibus  »  Mal.  I.  11,  de  qua  prophetia  egH 
mus  in  Tract.  de  Euch.  sacrif.  th.  X. 

Hinc  porro  consequitur  et  a  prophetis  praenuntiatur 
etiam  iuge  sacerdotium  in  Ecclesia,  utique  a  summo  sacer-i 
dote  secundum  ordinem  Melchisedech  institutum  et  deriva-i 
tum.  u  Venio,  ut  congregem  cum  omnibus  gentibus  et  lin-i 
guis  (heb.  omnes  gentes  et  linguas),  et  venient,  et  videbunt 
gloriam  meam.  Et  ponam  in  eis  signum  (1),  et  mittam  ex 


dem  continetur  in  textu  hebraico,  saltem  ut  nunc  exstat,  et  ex  eo  in  ver- 
sione  latina  illis  verbis:  «aures  autem  perfecisti  (heb.  fodisti)  mihi; 
tunc  dixi,  ecce  venio...  ut  facerem  voluntatem  tnam;  »  sed  intimum  ea-i 
mm  sensum  Paulus  explicat:  «  corpus  autem  aptasti  mihi....  tunc  dixi, 
ecce  venio,  in  capite  libri  scriptum  est  de  me,  ut  faciam,  Deus,  volunta-i 
tem  tnam,  »  ISou  rjxw...  tou  xotipat,  6  ©£o;,  to  0$Xrjxa  aou.  Subdit  vero  Apo-i 
stolus  commentarium:  per  hanc  prophetiam  auferri  (auferenda  praedici) 
omnia  vetera  sacrificia,  «  ut  sequens  statuat.  »  hoc  autem  esse  «  oblationem 
corporis  Christi  semel;  n  nam  «  hic  unam  pro  peccatis  offerens  hostiam  (piav 
Ouutav)  in  sempiternum  sedet  in  dexteris  Dei.  »  Si  quaeritur,  quomodo 
verbis  illis,  «  aures  perfecisti  vel  fodisti  mihi  v  ^  IH1S  imtk 

•  t  *  *  x 

subsit  sensus  ab  Apostolo  ex  LXX.  expressus,  «  corpus  aptasti  mihi;  » 
certum  e  t,  illis  verbis  significari  aliquem  sibi  obedientem  facere,  obe- 
diens  autem  nsque  ad  mortem  crucis  factus  non  est  nec  fleri  potuit  Fi-i 
lius  Dei,  nisi  in  assumpta  humanitate,  cum  Verbum  caro  factum  est. 
Utrum  vero  dicas,  verba  assumpsisse  Paulum  ex  LXX.  vel  ex  Paulo  post- 
modura  transiisse  in  illam  versionera,  non  tanti  est;  veritas  enim  expli-i 
catioris  istius  interpretationis  semper  auctoritate  Apostoli  inspirati  ad 
scribendum  non  illorum  interpretum  nititur. 

(1)  «In  die  illa  radix  Iesse,  qui  stat  in  signum  populorum...  et  le— ' 
vabit  signum  in  nationes,  et  congregabit  profugos  Israel  et  dispersos 
Inda  a  quatuor  plagis  terrae  »  Is.  XI.  10-12;  LX1I.  10-12.  Christus  ipse 
est  signum  in  nationes,  et  in  sua  Ecclesia  posuit  «  sigua  et  portenta  et 
virtutes,  «  ipsa;ne  Ecclesia  horum  omnium  complexu  e*t  signum  populo-i 
rum  (vide  Cone.  Vatie,  sess.  3.  cap.  3.).  Ad  haec  alludit  s.  martyr  Igna- 
tius  ep.  ad  Smyrn.  n.  1.  «  Ex  hoc  fructu  nos  sumus  per  divine  beatam 
passionem  eius,  et  per  resurrectionem  suam  elevet  signum  in  sanctos  et  fh 
deles  suos  sive  in  Iudaeis  sive  in  gentibus  in  uno  corpore  Ecclesiae  suae.  * 


74 


eis  qui  salvati  fuerint,  ad  gentes,  in  mare  (  wvtfm  Tar-i 
tessum),  in  Africam,  et  Lydiam  tendentes  arcum,  in  Ita^ 
liam  (1)  et  Graeciam,  ud  insulas  longe,  ad  eos  qui  non  au~« 
dierunt  de  me,  et  non  viderunt  gloriam  meam.  Et  annunn 

tiabunt  gloriam  meam  gentibus .  Et  assumam  ex  eis 

sacerdotes  et  levitas,  dicit  Dominus.  Quia  sicut  coelum 
novum  et  terra  nova...  sic  stabit  semen  vestrum  et  nomen 
vestrum  »  Is.  LXVT.  18.  sqq.;  Mal.  III.  3.4.  u  In  diebus  illis 
et  in  tempore  illo  germinare  faciam  David  germen  iustitiae 
(nomen  Messiae  cf.  Is.  IV.  2;  Ier.  XXIII.  5;  Zacb.  III.  8; 
VI.  12.)...  quia  haec  dicit  Dominus  :  non  interibit  de  David 
vir,  qui  sedeat  super  thronum  domus  Israel;  et  de  sacer-i 
dotibus  et  de  levitis  non  interibit  vir  a  facie  mea  (mini-i 
strans  coram  me),  qui  offerat  holocautomata  et  incendat 
sacrificium  et  caedat  victimas  omnibus  diebus...  Si  irritum 
potest  fieri  pactum  meum  cum  die  et  pactum  meum  cum 
nocte,  ut  non  sit  dies  et  non  in  tempore  suo,  et  pactum 
meum  irritum  esse  poterit  cum  David  servo  meo,  ut  non 
sit  ex  eo  filius,  qui  regnet  in  throno  eius,  et  levitae  et 
sacerdotes  ministri  mei.  Sicut  enumerari  non  possunt  steE 
lae  coeli  et  metiri  arena  maris,  sic  multiplicabo  semen  Da~i 
vid  (eos  qui  sunt  a  Christo,  quem  germinare  faciet  Da  vidi 
germen  iustitiae),  et  levitas  ministros  meos.  »  Ier.  XXXIII. 
15.  sqq. 

Manifestum  est,  sicut  hic  promittitur  praefiguratum  ae-« 
ternum  regnum  Christi  alterius  ordinis  sublimioris,  quam 
fuerat  regnum  typicum  Davidis,  ita  promitti  in  hoc  regno 


(i)  t>x?sz  satis  apte  Italia  intelligitar  ex  coniunctione  ipsa  enm 

Graecia  (  Ionia)  et  cum  insulis  quo  nomine  in  prophetis  tra-i 

ctos  seu  littora  ad  mare  mediterraneum  significari  solent.  Neque  hanc  si— > 
gnificationem  Italiae  ex  aliis  locis  refelles,  ubi  nomen  adhuc  oc-i 

currit;  nam  Gen.  X.  2;  Ez.  XXVII.  13.  pariter  iungitur  cum  Graecia,  et 
hoc  loco  Ez.  facile  Tyrrheni  vel  co’oniae  Phoenicum  intelligi  possunt;  ex 
vaga  autem  commemoratione  Ez.  XXXII.  26.  et  significatione  potius  my-i 
stica  Ez.  XXXVIII.  2.  3;  XXXIX.  1.  nihil  certi  eruitur  (cf.  Aug.  Civ. 
Dei  XX.  11.),  Hieronymus  incertus  fluctuat  inter  significationem  Italo-i 
rum  vel  Iberorum,  quos  Hispanos  (semel  in  Ez.  XXVII.  13.  etiam  Iberos 
orientales)  intelligi  posse  ait;  sed  Hispani  apud  Isaiam  iam  nomine  Tarsis 
(Tartessus)  comprehenduntur. 


sacerdotium  alterius  ordinis  ipsi  indoli  regni  respondensy 
sicut  terra  nova  et  coelum  novum,  ita  novum  sacerdotium 
sublimius,  quam  fuerat  in  typo  sacerdotium  le viticum  fcf. 
Heb.  VIII.  IX.  XIII.  10.).  Sicut  Paulus  (Heb.  VII.  11-14.)  ex 
eo  inter  alia,  quod  Christus  non  est  ex  tribu  Levi,  demon-i 
strat  eius  sacerdotium  alterius  ordinis  et  non  leviticum 
esse,  ita  etiam  sacerdotes  et  levitae  in  regno  Christi  a 
prophetis  11.  cc.  promittuntur  futuri  non  ex  genere  levitico, 
sed  assumendi  ex  omnibus  gentibus,  multiplicandi  et  obla-i 
turi  sacrificia  usque  ad  consummationem  saeculi  quamdiu 
erunt  dies  et  nox  (1).  Translato  autem  et  mutato  sacem 
dotio,  utique  fieri  necesse  est  translationem  et  mutationem 
legis,  cultus  externi,  et  nominatim  sacrificii  (Heb.  VII.  12.), 
quod  alibi  praedictum  esse  vidimus  futurum  .unicum  secun-i 
dum  ordinem  typi  in  Melchisedech.  Quando  igitur  Ieremias 
diversas  species  sacrificiorum  veteris  oeconomiae,  in  qua 
ipse  propheta,  et  illi  erant,  quibus  proxime  prophetabat, 
videtur  transferre  ad  sacerdotes  in  regno  Christi  (2),  non 
aliud  intelligendum  est,  nisi  quod  omnibus  illis  typicis  sa~i 
crificiis  successurum  sit  unum  sacrificium  per  illa  omnia 
praefiguratum,  u  Carnalium  sacrificiorum  varietate  cessante 
omnes  differentias  hostiarum  una  corporis  et  sanguinis  tui 
implet  oblatio...  ut  sicut  unum  est  pro  omni  victima  sa^ 
crificium,  ita  unum  de  omni  gente  sit  regnum  »  s.  Leo 
serm.  59.  c.  7.  cf.  serm.  68.  c.  3.  a  Mensam  sacerdos  ipse  mei 
diator  Testamenti  novi  exhibet  secundum  ordinem  Melchi-i 
sedech  de  corpore  et  sanguine  suo  ;  id  enim  sacrificium  suc-i 
cessit  omnibus  illis  sacrificiis  veteris  Testamenti,  quae  im-i 
molabantur  in  umbra  futuri.  Propter  quod  etiam  vocem 
illam  in  psalmo  tricesimo  et  nono  eiusdem  mediatoris  per 
prophetiam  loquentis  intelligimus,  sacrificium  et  oblatio-i 
nem  noluisti,  corpus  autem  perfecisti  mihi;  quia  pro  illis 


(1)  Confer  8.  Hieronym.  commentar,  in  Is.  LXVI.  22.  (T.  IV.  p.  825.). 

(2)  Quod  in  Vulgata  dicitur,  «  offerat  holocautomata  et  incendat  sa-i 
crificium  et  caedat  victimas,  »  videtur  paulo  durius.  Numerantur  omnes 

tres  species  praecipuae  sacrificiorum  typicorum  H3T  r?n3P 

sicut  vidimus  in  Ps.  XXXIX,  verba  autem  ex  hebraico  strictius  trans-i 

lata  haec  sunt:  offerens  holocaustum,  et  adolcns  festum,  et  faciens  sacri -> 

:  rui  rrain  :  rtnan  -pppai  :  nbiy  nbya 


ficium  n 


76 


omnibus  sacrificiis  et  oblationibus  corpus  eius  offertur,  et 
participantibus  ministratur  »  Aug.  Civ.  Dei  XVII.  c.  20. 

n.  2.  u  Unus  verus  mediator _  et  sacerdos  est,  ipse  offe-i 

rens,  ipse  et  oblatio.  Cuius  rei  sacramentum  quotidianum 
esse  voluit  Ecclesiae  sacrificium;  quae  cum  ipsius  capitis 
corpus  sit,  se  ipsam  per  ipsum  discit  offerre  (1).  Huius  veri 
sacrificii  multiplicia  variaque  signa  erant  sacrificia  prisca 
sanctorum,  ut  hoc  unum  per  multa  figuraretur,  tamquam 
verbis  multis  res  una  diceretur,  ut  sine  fastidio  multum 
commendaretur.  Huic  summo  veroque  sacrificio  cuncta  sa~i 
crificia  falsa  (imperfecta  in  umbra  et  figura  cf.  Heb.  VIII. 
7.)  cesserunt.  »  Ibid.  1.  X.  c.  20. 

Pauca  quae  citavimus,  sufficiunt,  ut  indefectibile  re~i 
gnum  Christi  in  terris  proprio  regimine,  magisterio,  et 
sacerdotio  in  se  cohaerens  a  Christo  ipso  Redemptore  acqui-i 
rendum  suo  sanguine,  et  ex  omnibus  gentibus  ad  aeternam 
omnium  gentium  salutem  fundandum,  clarissime  in  prophe-i 
tis  praenuntiatum  esse  intelligamus,  adeo  ut  aeternum  hoc 
et  universale  regnum  constituat  unum  ex  insignioribus  cha-i 
racteribus  et  illustrioribus  notis  promissi  Messiae.  Multa 
alia  prophetarum  oracula  huc  pertinentia  facile  induci  pos-i 
sent,  quae  non  minori  luce  splendent.  Is.  XI.  1.  11.  12, 
XL.  2.  9;  XLII.  6.  10  ;  LI.  3-7;  LIV;  LXII;  LXV.  16. 
sqq.;  Hos.  II.  16.  sqq.;  III.  5  ;  Ioel.  II.  27-32;  III.  16-21. 
Amos  III.  16.  sqq.;  IX.  11;  Soph.  III.  14;  Zach.  II.  10; 
XIV.  8.  9.  Norma  aliqua  ad  discernendas  prophetias,  quae 
vel  sensu  immediato  vel  typico  ad  Christum  ct  eius  Ec-> 
clesiam  referuntur,  ex  modo  citandi  s.  Pauli  Rom.XV.  8-12. 
deduci  potest. 

Prophetiae  promissionum  et  complementum  executionis 
sese  mutuo  collustrant,  ac  manifesto  divinitatis  sigillo  con-i 
firmant;  ad  ipsius  igitur  complementi  considerationem  no-i 
bis  transeundum  est. 


(1)  Ita  in  editione  Maurina;  sed  habent  aliae  editiones  lectionem  am-i 
pliorem,  quae  colorem  praesefert  omnino  Augustinianum;  «  Ecclesiae  sacri-< 
ficium;  cnm  ipsius  corporis  ipse  sit  caput,  et  ipsius  capitis  ipsa  sit  cor-i 
pus,  tam  ipsa  per  ipsum,  quam  ipse  per  ipsam  suetus  offerri.  » 


77 


THESIS  vir. 

In  Eoangeliis  annuntiatur  regnum  Dei,  regnum  Iesu 
Christi  propriae  constitutionis  ac  formae  fundandum 
in  terris. 


u  Quamvis  regnum  Dei  et  regnum  coelorum  in  Scripturis  non  uno 
»  semper  sensu  accipiatur,  in  Evangeliis  tamen  1°.  hoc  nomine  annuntia- 
»  tur  regnum  Iesu  Christi  in  terra,  ut  societas  in  se  et  per  se  consistens 
y>  in  propria  sua  forma,  ab  aliis  societatibus  distincta  et  diversa,  ordinis 
»  nempe  non  terreni  sed  supernaturalis,  quamvis  in  terra  ex  hominibus 
n  constituta;  quae  eadem  unitas  in  se  constituta  et  propria  forma  regni 
»2°.  a  Christo  fundatore  aliis  nominibus  ac  symbolis  parabolarum  deseri  - 
r>  bitur  et  annuntiatur.  » 

I.  Regnum  Dei  est  quidem  etiam  regnum  creatoris  in 
ordine  naturali.  «Domini  est  terra  et  plenitudo  eius,  or-i 
bis  terrarum  et  universi  qui  babitant  in  eo,  quia  ipse  su~i 
per  maria  fundavit  eum  »  Ps.  XXIII.  1;  XLIX.  12.  u  Do-i 
minus  in  coelo  paravit  sedem  suam,  et  regnum  ipsius  omni-i 
bus  dominabitur....  benedicite  Domino  omnia  opera  eius  in 
omni  loco  dominationis  eius  »  Ps.  CII.  19.  22;  CXLIY.  11. 
12;  1.  Paral.  XXIV.  11.  12;  Tob.  XIII.  1;  Dan.III.lOO; 
IV.  31.  At  phrasis  complexa  regnum  Dei,  regnum  coelorum, 
et  regnum  simpliciter  in  relatione  ad  Deum  in  novo  Te~i 
stamento  non  appellatur  nisi  regnum  supernaturale,  quod 
Christus  Redemptor  sanguine  suo  acquisivit  et  hominibus 
comparavit,  atque,  qua  parte  illud  in  terris  est,  ipsemet 
suis  legibus,  institutis  ac  dotibus  efformavit  u  sibique  glo-i 
riosum  exhibuit,  n  Consideratur  autem  hoc  regnum  super¬ 
naturale  Iesu  Christi  secundum  triplicem  rationem. 

1°.  Directe  spectantur  gratiae,  virtutes,  dona  ac  orna-i 
menta  spiritualia  interna,  dum  horum  manifestatio  in  con-i 
spicuis  regni  institutis  externaque  visibili  forma  indirecte 
tantum  significatur  vel  supponitur.  Pharisaeis  regnum  Mes-i 
siae  fingentibus  externum  in  prosperitate  et  gloria  mun-i 
dana  Christus  Dominus  respondet:  «  regnum  Dei  non  venit 
cum  observatione;  neque  dicent;  ecce  hic,  aut  ecce  illic; 


78 


ecce  enim  regnum  Dei  intra  vos  est  »  (£vto<;  Ofiwv  eaxiv) 
Luc.  XVII.  20.  21.  cf.  XII.  31.  «  Non  est  enim  regnum 
Dei  esca  et  potus;  sed  iustitia  et  pax  et  gaudium  in  Spi— « 
ritu  Sancto  »  Rom.  XIV.  27;  1.  Cor.  IV.  20.  cf.  Mattii. 
XIX.  12. 

2°.  Saepe  directe  significatur  regnum  consummatum  in 
vita  aeterna,  ubi  Deus  regnat  in  omnibus  sanctis,  et  omnes 
sancti  regnant  cum  ipso;  in  plurimis  tamen  locis  simul  in-i 
eluditur  etiam  regnum  in  terris  tamquam  praeparatio  ad 
ipsum  regnum  consummatum,  u  Multi  ab  oriente  et  occi-« 
dente  venient  et  recumbent  cum  Abrabam,  Isaac  et  Iacob 
in  regno  coelorum;  filii  autem  regni  (primum  vocati  Iudaei 
ad  regnum  in  terris)  eiicientur  in  tenebras  exteriores  » 
Matt.  VIII.  11;  Luc.  XIII.  28;  u  vocavit  vos  in  regnum 
suum  et  gloriam»  1.  Thess.  II.  12;  aut  digni  habeamini 
in  regno  Dei,  pro  quo  (unsp  et  patimini  »  2.  Thess.  I. 
5;  u  salvum  faciet  in  regnum  suum  coeleste  »  2.  Tim.  IV. 
18.  cf.  Matth.  V.  3.  10;  VII.  21;  XXVI.  29;  Mare.  IX. 
46;  X.  23-25;  Luc.  XXII.  16.  18.  29.  30;  XXIII.  42; 
Io.  III.  3.  5;  Act.  XIV.  21;  1.  Cor.  VI.  9.  10;  XV.  50; 
Gal.  V.  21  ;  Eph.  V.  5;  lac.  II.  6;  2.  Pet.  I.  11;  Apo- 
cal.  V.  10. 

Quandoque  celebratur  hoc  regnum,  quatenus  completo 
iam  numero  sanctorum  et  corporibus  etiam  glorificatis  cH 
vitas  Dei  erit  in  omnibus  suis  partibus  perfecta.  Descripto 
secundo  suo  adventu  u  cum  potestate  magna  et  maiestate,  » 
eiusque  signis  enumeratis  subdit  Dominus:  u  cum  videritis 
haec  fieri,  scitote  quoniam  prope  est  regnum  Dei  »  Luc.  XXI. 
31.  a  Deinde  finis,  cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Patri... 
oportet  autem  illum  regnare  (in  regno  in  terris),  donec  poi 
nat  omnes  inimicos  sub  pedibus  eius  »  1.  Cor.  XV.  23-28. 
u  Testificor  autem  coram  Deo  et  Iesu  Christo,  qui  iudica- 
turus  est  vivos  et  mortuos,  per  adventum  ipsius  et  regnum 
eius»  2.  Tim.  IV.  1;  Matth.  XIII.  43;  XXV.  34;  Apo- 
cal.  XXII.  5. 

Si  vera  esset  plurium  Patrum  interpretatio  Matth.  XVI. 
28;  Mare.  VIII.  39;  Luc.  IX.  27.  ipsa  Christi  glorificatio 
corporea  in  sua  vita  adhuc  mortali  diceretur  regnum  Chri-i 
sti,  regnum  Dei.  u  Proprie  signanterque  promiserat,  quos- 


dani  de  adstantibus  discipulis  non  prius  gustare  mortem, 
quam  viderent  Filium  hominis  venientem  in  regno  suo, 
idest  in  regia  claritate,  quam  specialiter  ad  naturam  sui 
scepti  hominis  pertinentem  his  tribus  viris  (Apostolis)  vcn 
luit  esse  conspicuam  »  s.  Leo  M.  serm.  51.  c.  2;  Chrysosto- 
mus  in  Matth.  hom.  56.  al.  57.  n.  1.  et  alii.  Sed  praefe-i 
renda  est  significatio  regni  Dei  (ut  habent  Marcus  et  Lucas), 
de  qua  statim  dicturi  sumus;  ut  intelligatur  cum  s.  Gre- 
gorio  M.  aliisque  regnum  Dei  haec  Ecclesia  Christi  constii 
tuta  et  late  propagata  in  terris  (s.  Greg.  in  Evang.  hom.  32. 
num.  6.). 

3°.  Haec  significatio  regni  Dei,  regni  Christi,  regni  coe-i 
lorum  in  novo  Testamento  frequentissima  est,  ut  directe 
his  nominibus  designetur  regnum  visibile  proprii  nominis 
propriaeque  formae  a  Christo  in  hominibus  et  ex  hominibus 
in  terra  instituendum  ubi  de  promissione  annuntiante,  aut 
institutum  ubi  de  facto  iam  completo  sermo  est.  In  visibili 
hoc  regno  utique  includitur  tamquam  dos  et  proprietas  im 
tima  id,  quod  primo  loco  vidimus  designari  nomine  regni 
Dei,  et  connectitur  tamquam  terminus  ac  finis  id,  quod 
loco  altero  significari  diximus,  regnum  scilicet  Dei  consumi 
matum;  attamen  regnum  tertio  hoc  loco  directe  significai 
tum  distinguitur  (distinctione  inadaequata)  ab  illo  priori 
quidem  ut  totum  a  sua  parte  formali;  ad  alterum  vero  se 
habet  ut  inchoatum  ad  perfectum  vel  etiam  ut  medium  ad 
suum  finem.  De  regni  ita  considerati  institutione  hic  agH 
mus,  non  ut  iam  facta  sed  ut  annuntiata  in  Evangeliis. 

II.  Sicut  in  propheticis  praenuntiationibus  Messiae  veni 
turi  vidimus  tamquam  opus  eius  cum  ipso  designari  unii 
versale  et  incorruptibile  regnum,  ita  in  annuntiatione  exi 
secutionis  ac  implementi  daelaratur  finis  et  opus  adventus 
Christi  constitutio  regni  eius  perenniter  inter  homines  per- 
stituri.  Haec  igitur  constitutio  regni  Christi  compendio 
complectitur  totum  opus  ac  finem  magni  sacramenti  incan 
nationis,  redemptionem  mundi,  expiationem  peccati,  sanctii 
ficationem  et  salvationem  generis  humani,  atque  supremam 
Dei  glorificationem  in  hoc  regno,  in  mundo  redempto,  sam 
ctificato,  salvato,  qui  est  Ecclesia  unita  suo  capiti  Christo 
Redemptori  et  Salvatori. 


80 


1°.  Sane  in  annuntiatione  incarnationis  per  angelum  tria 
haec  declarantur  tamquam  summa  totius  mysterii:  persona 
quae  est  Filius  Altissimi  et  Filius  simul  natus  ex  Virgine 
matre,  adeoque  Deus  et  homo,  Emmanuel  Nobiscum  Deus 
secundum  Isaiae  prophetiam  in  hac  ipsa  annuntiatione  dei 
claratam  verbis  et  adimpletam  facto  (vide  de  Incarnat. 
th.  XV.);  tum  nomen  lesu  atque  in  eo  implicite  finis  ac 
munus  Redemptoris;  postremo  hoc  munus  et  hic  finis  dei 
scriptus  explicite  in  regno  aeterno  Redemptoris  constituendo 
in  redemptis  et  ex  redemptis  secundum  typos  et  prophetias 
antecedentes  in  veteri  oeconomia  praeparationis,  u  Ecce 
concipies  in  utero  et  paries  Filium  (Spiritus  Sanctus  supen 
veniet  in  te  et  virtus  Altissimi  obumbrabit  tibi);  et  vocabis 
nomen  eius  Jesum;  hic  erit  magnus  et  Filius  Altissimi 
vocabitur  (quod  nascetur  ex  te  Sanctum,  vocabitur  Filius 
Dei);  et  dabit  illi  Dominus  Deus  sedem  (tov  Qpovov)  Da- 
vid  patris  eius,  et  regnabit  in  domo  lacob  in  aeternum, 
et  regni  eius  non  erit  finis  »  Luc.  I.  31-35.  In  declarai 
tione  angeli  ad  s.  Ioseph  ipsum  nomen  lesu  Salvatoris  comi 
prehendit  ea  omnia,  quae  in  annuntiatione  ad  beatissimam 
Matrem  explicite  praedicantur.  Utraque  autem  angeli  am 
nuntiatio  a  s.  Evangelista  adhuc  collustratur  expresse  in 
illa  contestando  complementum  prophetiae  de  Emmanuele. 
«  Quod  in  ea  natum  est,  de  Spiritu  Sancto  est;  pariet  aui 
tem  Filium,  et  vocabis  nomen  eius  lesv.m  ipse  enim  sali 
vum  faciet  populum  suum  a  peccatis  eorum.  Hoc  autem 
totum  factum  est,  ut  adimpleretur  quod  dictum  est  a  Doi 
mino  per  prophetam  dicentem:  ecce  Virgo  in  utero  hai 
bebit,  et  pariet  Filium,  et  vocabunt  nomen  eius  Enxma- 
nuely  quod  est  interpretatum  Nobiscum  Deus  »  Matth.  I. 
20-23. 

Per  thronum  David  et  regnum  in  domo  lacob  directe 
significari  regnum  visibile  in  terris  tamquam  complemem 
tum  typorum  antecedentium  in  populo  Israel  ex  verbis  ipsis 
clarum  est,  quamvis  connexio  cum  regno  consummato  in  coei 
lis  simul  indicetur.  Unde  etiam  duratio  in  aeternum  (st; 
to’j;  aliova;)  pro  utraque  forma  regni  secundum  subiectam 
materiam  accipienda  est,  ut  in  una  forma  sit  usque  ad  com 
summationem  saeculi  et  sine  fine  corruptionis  (Dan.  II.  44; 


—  SI  — 

VII.  14.)  quamvis  non  sine  fine  perfectionis;  in  altera  sim-i 
pliciter  sine  fine  in  aeternum. 

Supernaturalis  autem  indoles  huius  regni  aeterni,  ac 
proinde  diversitas  et  eminentia  prae  regnis  et  societatibus 
ordinis  naturalis,  atque  hoc  ipso  propria  eius  forma  et  in 
se  consistentia  evidens  est  tura  ex  persona  fundatoris  ac 
regis,  qui  est  Filius  Altissimi  et  Filius  hominis,  Nobiscum 
Deus;  tum  ex  fine, et  intima  ratione  ipsius  regni,  quae 
est  salvatio  a  peccatis,  ut  sit  regnum  sanctificationis  in 
plenitudine  temporis,  sanctitatis  in  aeternitate. 

2°.  Praedicatio  praecursoris  ad  parandam  viam  Domini 
haec  erat:  u  poenitentiam  agite,  appropinquavit  enim  re~i 
gnum  coelorum  r>  Matth.  III.  2.  Teste  ipso  Christo  post 
oeconomiam  praeparationis  in  lege  et  prophetis  inde  a 
Io  anne  incipit  evangelium  oeconomiae  adimpletionis,  quae 
dicitur  et  est  regnum  Dei.  u  Lex  et  prophetae  usque  ad 
Ioannera;  ex  eo  regnum  Dei  evangelizatur  »  Luc.  XVL  16. 
cf.  Matth.  XI.  12.13.  Hinc  evangelium  ipsius  Iesu  Christi 
et  discipulorum  eius  comprehenditur  hoc  compendio,  ut  sit 
Evangelium  seu  verbum  regni,  u  Venit  Iesus  in  Galilaeam 
praedicans  Evangelium  regni  Dei,  et  dicens,  quoniam  im-i 
pletum  est  tempus  et  appropinquavit  regnum  Dei;  r>  u  cir- 
cuibat  Iesus  praedicans  Eangelium  regni;  n  u  qui  audit 
verbum  regni;  u  praedicabitur  hoc  Evangelium  regni  in 
universo  orbe  in  testimonium  omnibus  gentibus  ;  »  a  et  aliis 
civitatibus  oportet  me  evangelizare  regnum  Dei,  quia  ideo 
ei;  tooto  misshs  sum;  »  Iudaeis  Messiam  promissum  et 
missum  repudiantibus  ait  ipse:  u  auferetur  a  vobis  regnum 
Dei,  et  dabitur  genti  (gens  una  quia  regnum  unum)  facienti 
fructus  eius  »  Matth.  IV.  23;  IX.  35;  XIII.  11.  19;  XXI. 
43;  XXIV.  14;  Mare.  I.  14;  Luc.  IV.  43;  VIII.  1;  IX.  2. 
11.  60;  XVIII.  17;  Act.  I.  3;  VIII.  12;  XIX.  8;  XX.  25; 
XXVIII.  23.  31. 

3°.  Regnum  Messiae  in  terris  secundum  prophetarum 
praenuntiationes  expectabant  Iudaei  non  solum  carnales, 
sed  omnes  etiam  pii  et  spirituales;  imo  haec  expectatio 
regni  ceincidebat  cum  exspectatione  adventus  Messiae; 
unum  enim  ex  solemnibus  nominibus  ad  designandas  pro-> 
prietates  ac  notas  Messiae  erat.  Filius  Dacici,  seu  Israc‘1 


JbBAxzEi.iN.  De  Ecclesia  Christi 


& 


82 

Io.  I.  4Q;  Mattii.*  II.  2;  XXVII.  11;  Io.  XIX.  19-22.  Hinc 
ad  celebrandas  prophetias  in  Iesu  Nazareno  adimpletas  ve- 
lut  synonymae  habentur  acclamationes:  u  benedictus  qui 
venit  rex  Israel  n  Io.  XII.  13-16;  Luc.  XIX.  38;  u  qui 
venit  Filias  David  »  Matth.  XXI.  9;  et  a  benedictum  quod 
venit  regnum  patris  nostri  David  »  Mare.  XI.  10. 

Haec  autem  regni  Messiani  exspectatio,  quamvis  quoad 
eius  indolem  in  hominibus  carnalibus  fuerit  erronea,  quoad 
rem  tamen  regni  visibilis  propriaeque  constitutionis  ac  for-i 
mae  inter  homines  fundandi,  quo  regnum  typicum  veteris 
Testamenti  perficeretur  et  transferretur  in  regnum  praefi-i 
guratum  Testamenti  novi,  a  Christo  ipso  et  a  sacris  scri-i 
ptoribus  manifestissime  approbatur  et  confirmatur  tum 
modo,  quo  vidimus  Christum  et  Apostolos  totam  suam  prae-i 
dicationem  declarasse  Evangelium  regni  a  populo  exspe-« 
ctati;  tum  modo  quo  hoc  regnum,  in  veteri  Testamento 
praefiguratum  et  promissum,  exhibebant  ut  sedem  David, 
regnum  aeternum  Filii  David,  regnum  Emmanuelis;  tum 
modo  quo  exspectationem  Israiditarum  approbando  refe-i 
runt  et  describunt,  u  Ioseph  ab  Arimathaea  et  ipse  (ut  alii 
discipuli  cf.  Matth.  XXVIII.  57.)  erat  exspectans  regnum 
Dei  n  Mare.  XV.  43;  Luc.  XXIII.  51;  u  ut  sedeant  hi  duo 
filii  mei  in  regno  tuo...  ait  illis:  non  est  meum  dare  vo-i 
bis,  sed  quibus  paratum  est  a  Patre  meo  »  Matth.  XX.  21; 
u  si  in  tempore  hoc  restitues  regnum  Israel?  dixit  autem 
eis:  non  est  vestrum  nosse  tempora  vel  momenta  (huius 
restitutionis  certae,  verum  regni  supernaturalis  et  univer-i 
salis)  ;  sed  accipietis  virtutem  Spiritus  supervenientis  in 
vos,  et  eritis  mihi  testes.usque  ad  ultimum  terrae  n 
Act.  I.  6. 

4°.  In  ipsa  proxima  praeparatione  sacrificii  crucis,  quo 
regnum  erat  acquisiturus,  Christus  Redemptor  se  regem  et 
regnum  sibi,  regnum  suum  verissimum  in  hoc  mundo  pro-i 
fessus  est;  de  visibili  enim  regno  in  hoc  mundo  tota  quae-i 
stio  erat  tum  Iudaeorum  tum  Pilati;  et  hoc  regnum  ab  eis 
negatum  vindicavit  esse  suum,  sed  alterius  ordinis  ac  ipsi 
fingebant,  ordinis  nempe  supernaturalis.  u  Regnum  meum 

non  est  de  hoc  mundo _ nunc  autem  regnum  meum  non 

est  hinc»  n  Verba  satis  per  se  clara  Augustinus  commenta- 


83 


tur:  u  non  ait  regnum  meum  non  est  in  hoc  mundo,  sed 
non  est  dc  hoc  mundo.non  ait:  nunc  autem  regnum 
meum  non  est  hic,  sed  non  est  hinc;  hic  est  enim  regnum 
eius  usque  in  finem  sacculi»  Aug.  in  Ioan.  tract.  115. 
n.  2.  De  se  ipso  regni  acquisitore  et  fundatore  Christus 
ait*,  «vos  de  deorsum  estis,  ego  de  supernis  sum;  vos  de 
mundo  hoc  estis,  ego  non  sum  de  hoc  mundo  r>  Io.  VIII. 
23;  XVII.  13-16.  Erat  verus  homo  in  hoc  mundo,  sed  homo 
qui  persona  divina  per  alteram  suam  divinam  naturam  est 
Deus;  ita  et  eius  regnum  splendor  relucens  et  expressa 
imago  Dei-hominis  est  verum  regnum  visibile  in  hoc  mundo 
sed  ex  omnibus  suis  causi3  suisque  dotibus  regnum  super- 
naturalis  ordinis,  et  hoc  sensu  spirituale  licet  visibile  ex 
hominibus  et  in  hominibus  constitutum,  non  de  hoc  mundo 
regnum  divino-humanum.  Hancque  ipsam  ad  exemplar 
Christum  expressam  imaginem  regni  ut  discipuli,  cives  re-i 
gni,  singuli  in  se  referant,  ipsemet  in  oratione  illa  testa-> 
mentaria  post  ultimam  coenam  mandavit  et  Patrem  roga-i 
vit.  u  Cum  dilexisset  suos  qui  erant  in  mundo. . .  et  mundus 
eos  odio  habuit,  quia  non  sunt  de  mundo,  sicut  ego  non 
sum  de  mundo  »  Io.  XIII.  1;  XV.  19;  XVI.  11.12.16. 

Porro  ordinem  supernaturalem  sui  regni  non  solum  ne-i 
gative  quod  non  sit  de  hoc  mundo,  sed  etiam  positive  in 
illa  responsione  ad  Pilatum  Christus  declarat  velut  ex 
prima  et  essentiali  regni  proprietate,  quod  sit  regnum  ve-i 
ritatis;  fundat  enim  suum  regnum  in  veritate,  quam  ipse 
rex  veritas  de  supernis  affert  hominibus  in  mundo  et  re~i 
velat,  u  Tu  dicis  (h.  e.  verum  dicis  cf.  Matth.  XXVI.  64.), 
quia  rex  sum  ego:  ego  in  hoc  natus  sum  et  ad  hoc  veni 
in  mundum  (cf.  Io.  XVI.  28.  etc.),  ut  testimonium  perhi-i 
beam  veritati,  omnis  qui  est  ex  veritate,  audit  vocem 
meam  n  Io.  XVIII.  36.  37.  Sicut  praedicta  est  Ierusalein 
civitas  veritatis  et  Sion  mons  sanctitatis  (th.  VI.),  ita  hoc 
fundamentum  regni  Iesu  Christi,  qui  est  ipsa  veritas  et 
ipsa  vita  (*/i  dXyjQeia  xai  n  £ioy))  Io.  XIV.  6.  in  novo  Testa-< 
mento  in  primis  praedicatur,  quod  suo  loco  videbimus.  «  Gra-i 
tia  et  veritas  per  Iesum  Christum  facta  est;  n  u  alium  Pa- 
raclitum  dabit  vobis,  ut  maneat  vobiscum  in  aeternum 
Spiritum  veritatis;  n  u  Spiritus  veritatis  docebit  vos  omnem 


81 

veritatem;  »  u  Ecclesia  Dei  vivi  columna  et  firmamentum 
veritatis»  Io.  I.  17;  XIV.  16;  XVI.  13;  1.  Tim.  III.  15. 
Haec  veritas  est,  quae  sanctificat  cives  in  regno  veritatis, 
u  Vere  discipuli  mei  eritis  et  cognoscetis  veritatem,  et  veritas 
liberabit  vos;  »  u  sanctifica  eos  in  veritate  »  (4v  a>.7j9eia); 

u  genuit  nos  verbo  veritatis,  ut  simus  initium  aliquod  crea~> 

turae  eius  n  (a7rap£y)v  I  i  vx  tcdv  ocutou  XTKjpiaTwv)  Io.  VIII. 

32;  XVII.  17.  19;  lac.  I.  18. 

Declaratur  itaque  in  ipsis  initiis  Evangelii  et  in  pro-i 
xima  praeparatione  regnum  Dei,  regnum  coelorum,  regnum 
Iesu  Christi,  vel  etiam  regnum  simpliciter  ab  ipso  Re-« 
demptore  constituendum  ex  hominibus  et  pro  hominibus  in 
terra,  substituendum  regno  Israelis  imperfecto  praefiguranti 
hoc  regnum  novi  Testamenti,  adeoque  regnum  visibile  in 
sua  propria  forma  et  unitate  consistens,  perpetuo  duratu~> 
rum  u  (regnabit  in  aeternum),  »  universale  ex  omnibus  gen-> 
tibus  u  (Evangelium  regni  in  universo  orbe),  »  regnum  su- 
pernaturale  veritatis  et  sanctitatis,  cuius  cives  sunt  disci-i 
puli  et  filii  veritatis,  sicut  regnum  ipsum  et  sicut  ipse  rex 
ac  fundator,  in  hoc  mundo  sed  non  de  hoc  mundo. 

III.  Hoc  ipsum  regnum  Iesu  Christi  in  terris  exhibetur 
sub  alio  schemate  unius  gregis  ab  ipso  Christo  bono  pastore 
constituendi  ex  omnibus  gentibus  tamquam  ovibus  eius  san-i 
guine  redimendis  et  ab  ipso  magno  pastore  pascendis,  etiam 
per  pastores  ministros  ad  aeternam  salutem  ovium  Christi. 
Multiplicibus  item  parabolis  Evangelium  regni,  quo  vidi-i 
mus  comprehendi  compendium  evangelicae  praedicationis  et 
proximae  praeparationis.  Dominus  ipse  illustrare  voluit,  et 
velut  oculis  exhibere,  cuiusmodi  hoc  regnum  Dei  in  terris 
unum  et  universale  futurum  sit. 

1°.  In  veteri  Testamento  populus  Israel  peculium  veri 
Dei  saepe  describitur  velut  grex  ovium  Domini,  u  Ipse  est 
Dominus  Deus  noster,  et  nos  populus  pascuae  eius  et  oves 
manus  eius  »  Ps.  LXXIII.  1;  LXXVIII.  13;  XCIV.  7; 
XCIX.  3;  Ierem.  XXIII;  Ezech.  XXXIV;  Mich.  VII.  14. 
et  alibi  saepe.  Pastores  autem  Israel  sacerdotes  nempe  et 
principes  theocratiae  veteris  Testamenti  Dominus  arguit, 
qui  dispergebant  gregem,  eisque  reprobatis  praedicit  sub-i 
stituendum  novum  Israel,  gregem  Dei  ex  omnibus  gentibus. 


-  85  - 

super  quem  suscitabit  Dominus  ovium  «  pastorem  unum, 
servum  suum  David,  qui  pascat  eas  et  ipse  erit  eis  in  pa~i 
storem.  »  u  Et  servus  meus  David  rex  super  eos,  et  pastor 
uuus  erit  omnium  eorum...  et  percutiam  illis  foedus  pacis, 
pactum  sempiternum  erit  eis  »  Ezech.  XXXIV.  23;  XXXVII. 
24.  26;  Zach.  XI.  7.  Sub  hoc  uno  pastore,  qui  est  u  germen 
David,  n  Deus  promittit,  u  suscitabo  super  eos  pastores,  et 
pascent  eos;  non  formidabunt  ultra  et  non  pavebunt  » 
u  Ier.  XXIII.  4.  5.  Pastores  isti  promittuntur  pro  nova  Ie- 
rusalem  non  unius  populi  sed  omnium  gentium,  «  Et  dabo 
vobis  pastores  iuxta  cor  meum,  et  pascent  vos  scientia  et 
doctrina...  In  tempore  illo  vocabunt  Ierusalem  solium  Dcn 
mini,  (non  arca  Testamenti  veteris  sed  nova  civitas  Dei 
tota  erit  solium  Domini),  et  congregabuntur  ad  eam  omnes 
gentes  in  nomine  Domini  in  Ierusalem  »  Ier.  III.  15.  17. 
(Vide  th.  VI.). 

Iam  hunc  unum  gregem,  hoc  promissum  unum  ovile  ex 
omnibus  gentibus  sub  uno  pastore  Christus  Dominus  decla-i 
rat  gregem  esse  suarum  ovium,  et  se  ipsum  esse  unum  pa-i 
storem. 

n)  Ut  pastorem  bonum  se  annuntiat,  quia  effusione  san-i 
guinis  sui  pro  salute  ovium  suarum  ipse  eas  congregat  imo 
efficit  suas  oves,  u  Ego  sum  pastor  bonus;  bonus  pastor  ani-i 
mam  suam  dat  pro  ovibus  suis;  n  u  et  animam  meam  pono 
pro  ovibus  meis;  n  a  et  vitam  aeternam  do  eis  n  Io.  X.  10. 
11.15.28. 

Congregat  oves  ac  pascit  eas  doctrina  sui  magisterii,  et 
regit  potestate  sui  imperii;  atque  ita  homines  constituun-« 
tur  oves  Christi  auditu  fidei  eius  magisterium,  sanctitate 
morum  ductum  eius  imperii  sequentes,  u  Vos  non  creditis, 
quia  non  estis  de  ovibus  meis;  oves  meae  vocem  meam  au-« 
diunt ;  et  ego  cognosco  eas  et  sequuntur  me;  »  u  ego  sum 
pastor  bonus,  et  cognosco  meas,  et  cognoscunt  me  meae  » 
lo.  X.  14.  26.  27. 

Sicut  pastor  unus,  ita  non  solum  ex  filiis  Israel  sed 
aeque  etiam  ex  gentibus  sub  uno  pastore  unum  erit  ovile, 
u  Et  alias  oves  habeo  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili,  et  illas 
oportet  me  adducere,  et  vocem  meam  audient,  et  fiet  unum 
ovile  et  unus  pastor  r>  Io.  X.  16. 


80 


b)  Hic  unus  pastor  (6  tcoijuqv  6  cum  articulo)  est 

Christus  ipse;  sed  quoniam  suum  ovile  in  terris  et  ovile 
unum  perenniter  futurum  esse  voluit;  promisit  enim  ne~» 
minem,  saltem  ut  collective  sunt  unus  grex  et  unum  ovile, 
oves  rapturum  de  manu  sua  quae  est  ipsa  manus  seu  po-i 
testas  Patris  (Io.  X.  28-30.):  propterea  ab  ipso,  auctoritate 
propria  uno  pastore,  instituendi  sunt  alii  pastores  ad  eius 
ministerium,  qui  in  relatione  ad  ovile  eius  nomine  et  au-« 
ctoritate  pascant,  in  relatione  ad  Christum  ut  oves  eius  et 
ipsi  pascantur;  alii  ergo  erunt  pastores,  sed  nulli  alia 
auctoritate  quam  eius,  qui  unus  est  pastor  divinus.  Verum 
quae  forma  futura  sit  gregis  et  pastorum,  postquam  Do~i 
minus  et  pastor  bonus  ovium  propriarum  visibilis  in  terris 
pascere  ipse  desierit,  id  multo  amplius  et  distinctius  tra-< 
ctandum  est  in  declaratione  ipsius  iam  exsecutionis,  quae 
ad  hunc  locum  non  pertinet.  Intelligemus  tunc,  quomodo 
divinus  pastor  totum  suum  ovile,  quod  modo  ab  ipso  an-i 
nuntiatum  vidimus  sacrificio  vitae  suae  sanctifieatum,  do-« 
ctrina  et  potestate  sua  gubernatum,  ex  omnibus  gentibus 
collectum  ut  sit  unum  sub  uno  pastore,  commiserit  cum 
potestate  a  se  communicata  uni  supremo  pastori  vicario, 
ut  visibili  ministerio  unitas  ovilis  visibilis  perpetuo  ser-i 
vetur:  u  pasce  agnos  meos,  pasce  oves  meas»  Io.  XXI. 
16-17.  Sicut  autem  ad  unitatem  instituit  unum  pastorem 
supremum  et  universalem  gregis  totius,  ita  ob  unitatem 
simul  et  universalitatem  gregis  voluit  sub  illo  uno  esse 
pastores  multos,  qui  singuli  non  sane  totum  gregem,  sed 
u  qui  in  ipsis  est  pascant  gregem  Dei  providentes  »  (stci- 
<T/toTo>jvT£s)  1.  Pet.  V.  2.  Omnes  uno  pastores  Christo  mini-i 
strantes  in  terris  membra  sunt,  ut  s.  Augustinus  loquitur, 
pastoris  divini  cuius  oves  sunt  propriae,  atque  ita  unus 
pastor  et  unum  ovile,  u  Habeat  ovile  Domini  praepositos, 
et  filios  et  mercenarios.  Praepositi  autem  qui  filii  sunt, 
pastores  sunt.  Si  pastores  sunt,  quomodo  unus  pastor,  nisi 
quia  sunt  illi  omnes  unius  membra  pastoris,  cuius  sunt 
oves  propriae?  »  Aug.  in  Io.  Tract.  46.  n.  5. 

2'.  Dum  Christus  Dominus  regnum  Dei  in  terris  a  se 
const  it  i.u»n  luiu  annuntiat,  illud  cuiusmodi  futurum  sit, 
saepe  describit  parabolis,  in  quibus  hoc  suum  regnum  ve- 


87 


teri  regno  typico,  in  propria  sua  forma  ac  constitutione 
conspicuum,  substituendum  vel  explicite  declarat  vel  indicat 
implicite  ipsa  regni  sui  universalitate,  in  quo  non  unus 
populus  peculiaris,  sicut  typica  illa  oeconomia  a  Deo  insti-i 
tuta  erat,  sed  sine  discrimine  nationis  et  generis  omnes 
gentes,  mundus  transformatus  comprehendantur. 

Veteris  Testamenti  regnum  Dei  in  populo  peculiari  de~i 
scribitur  a  prophetis  sub  symbolo  vineae  plantatae  a  Do-i 
mino  Deo,  quae  a  sylvis  et  desertis  incultis  seu  ab  omni-i 
bus  gentibus  alienis  separata  constituebat  regnum  Dei  utique 
visibile  sui  nominis  propriaeque  formae.  «  Vineam  de  Ae-i 
gypto  transtulisti;  eiecisti  gentes,  et  plantasti  eam...  plan-i 
tasti  radices  eius  et  implevit  terram  »  Ps.  LXXIX.  9.  sqq.  ; 
Is.  V.  1.  sqq.;  Ier.  II.  21;  XII.  10;  Ezech.  XIX.  10.  sqq.; 
Iam  vero  eandem  parabolam  assumit  Christus  Dominus  pro 
suo  regno  in  terris,  et  ad  declarandam  translationem  regni 
Dei  ad  gentes,  quae  erunt  gens  una  quia  regnum  unum, 
simulque  describit  causam  huius  translationis  seu  potius 
ablationis  regni  a  populo  Iudaico  per  prophetas  praenun-i 
tiatam,  quia  u  occidetur  Christus,  et  non  erit  eius  populus 
qui  eum  negaturus  est...  Confirmabit  autem  pactum  mul-i 
tis  »  Dan.  IX.  26.  27.  Descriptio  Salvatoris  haec  est. 

u  Homo  erat  paterfamilias  (oUo$£<jtcoty);),  qui  plantavit  vH 
neam,  et  sepem  circundedit  ei,  et  fodit  in  ea  torcular,  et 
aedificavit  turrim,  et  locavit  eam  agricolis.  »  Iisdem  paene 
verbis  fundatio  regni  Dei  in  populo  Israel  describitur  Is.  V. 
2.  concludendo:  u  vinea  enim  Domini  «exercituum  domus 
Israel  est.  »  Paterfamilias  Dominus  vineae,  quam  omnibus 
praesidiis  et  subsidiis  abunde  instruxerat,  misit  continua 
quadam  successione  servos  suos  (prophetas  aliosque  mini-i 
stros  fideles),  ut  ab  agricolis  fructus  reciperet.  Hi  vero 
alium  ceciderunt,  alium  occiderunt,  alium  lapidaverunt, 
u  Novissime  autem  misit  ad  eos  Filium  suum  (unum  habens 
Filium  carissimum  Mare.  Filium  dilectum  Fuc.)  dicens: 
verebuntur  Filium  meum.  Agricolae  autem...  apprehensum 
eum  eiecerunt  extra  vineam  et  occiderunt»  (1).  Quid  iam 


(1)  u  Jesus  ut  sanctificaret  per  snum  sanguinem  populum,  extra  por-i 
tam  passus  est  »  Heb.  XIII,  12;  extra  portam  nempe  Ierusalem,  quae 


88 

faciet  Dominus  vineae  agricolis  illis?  u  Malos  male  perdet, 
ct  vineam  suam  locabit  aliis  agricolis  (dabit  aliis  Mare. 
Lue.),  qui  reddant  ei  fructus  temporibus  suis...  Ideo  dico 
vobis,  quia  auferetur  a  vobis  regnum  Dei,  et  dabitur  genti 
facienti  fructus  eius  »  Matth.  XXI.  33.  sqq.;  Mare.  XII. 
Luc.  XX. 

Cum  hac  parabola  vineae  intime  cohaeret  altera,  in  qua 
regnum  coelorum  in  terris  repraesentatur  convivio  nuptia-i 
rum  Filii  regis.  De  nuptiis  Filii  Dei  incarnati  cum  Ecclesia 
et  de  Ecclesia  sponsa  suo  loco  agemus,  ubi  etiam  videbi-i 
mus  iam  in  veteri  Testamento  descriptam  desponsationem 
cum  uno  populo  Dei  peculiari,  sed  ita  ut  sponsa  infidelis 
esset  repudianda,  ac  illi  priori  substituenda  u  desponsatio 
in  sempiternum,  »  in  qua  ait  Dominus:  u  dicam  hon  populo 
meo:  populus  meus;  et  ipse  dicet:  Deus  meus  es  tu  »  Os.  II. 

Singulae  partes  huius  symboli  nuptiarum  respondent 
singulis  partibus  prioris  parabolae,  ita  ut  manifesta  sit 
una  utriusque  significatio,  u  Simile  factum  est  regnum  coe-i 
lorum  homini  regi,  qui  fecit  nuptias  filio  suo.  Et  misit 
servos  suos  vocare  invitatos  (xaXedai  tou;  xexV/jjjtevous)  ad 

nuptias,  et  nolebant  venire.  Iterum  misit  alios  servos _ 

illi  autem  neglexerunt...  reliqui  vero  tenuerunt  servos  eius, 
et  contumeliis  affectos  occiderunt.  »  Quod  coloni,  quibus 
primum  locata  erat  vinea  repraesentans  regnum  Dei  in 
terris,  fecerunt  servis  successione  temporum  missis  ad  re~i 
quirendum  fructum,  hoc  idem  servis  regis  simili  successione 
missis  fecerunt  primum  et  ante  alios  invitati  atque  ita  ab 
ipso  rege  praeparati  ad  nuptias.  Quod  vero  in  priori  para-i 
bola  est  missio  Filii  quem  occiderunt,  hic  sunt  nuptiae 
Filii  quas  spreverunt.  Unde  sicut  ibi  malos  male  perdet, 
vinea  regni  Dei  datur  aliis,  et  hoc  regnum  transfertur  ad 
gentes:  ita  eadem  omnia  repetuntur  in  convivio  nuptiarum 
Filii,  quae  ipsae  sunt  regnum  coelorum  in  terris,  u  Rex  au~i 

tem. _  perdidit  homicidas  illos  et  civitatem  illorum  sue-» 

cendit  (Ierusalem  centrum  regni  typici).  Ite  ergo  ad 
exitus  viarum,  et  quoscumque  inveneritis,  vocate  ad  nu* 

sedes  erat  ac  centrum  illius  regni  ac  Testamenti  quod  fecit  patribus  ecn 
rum  educens  eos  ex  terra  Aegypti,  nunc  vero  per  regnum  et  Testamen-i 
tum  novum  mediatoris  Icsu  Christi  erat  antiquandum.  Heb.  VIII.  6-13. 


-  89  - 

ptias.  Et  egressi  servi  eius  in  vias,  congregaverunt  omnes 
quos  invenerunt,  malos  et  bonos  (1),  et  impletae  sunt  nin 
ptiae  discumbentium.»  Additur  illud  magnum  discrimen 
inter  discumbentes,  quod  pro  praesenti  statu  nuptiarum 
regni  inter  ornatos  veste  nuptiali  sunt  etiam  non  habentes 
vestem  iustitiae,  cum  iustis  in  uno  regno  visibili  commixti 
etiam  peccatores,  u  Intravit  autem  rex  ut  videret  discum-i 
bentes,  et  vidit  ibi  hominem  non  vestitum  veste  nuptiali  » 
Mattb.  XXII.  2-14.  Sed  de  hoc  stadio  unius,  universalis, 
visibilis  regni  coelorum  in  terris,  in  quo  sint  cum  iustis 
etiam  peccatores,  Evangelia  proponunt  aliam  seriem  para-i 
bolarum  Christi  Salvatoris,  quas  duce  Augustino  Episcopi 
Africae  potissimum  urgebant  adversus  Donatistas,  quare 
illae  reservandae  nobis  sunt  ad  alium  locum,  ubi  data  opera 
tractabimus  de  membris  Ecclesiae. 

Quod  vinea  locata  gentibus,  collecti  ex  viis  et  plateis 
discumbentes  in  nuptiis  Filii  regis  significant,  hoc  ipsum 
exhibetur  per  regnum  coelorum  sub  symbolo  grani  sinapis 
verbis  licet  paucissimis  adumbratum,  u  Simile  est  regnum 
coelorum  grano  sinapis. cum  autem  creverit  maius  est 
omnibus  oleribus,  et  fit  arbor,  ita  ut  volucres  coeli  veniant 
et  habitent  in  ramis  eius  »  Mattb.  XIII.  31.  32.  Regnum 
nempe  coelorum  fundandum  in  terris  a  Iesu  Christo  ex  ini-i 
tiis  humana  aestimatione  minimis  et  contemptis  crescit 
multo  sublimius  omnibus  regnis  terrenis  comprehendens 
omnes  gentes  ad  vitam  earum  et  salutem.  Ita  etiam  trans-i 
formatio  mundi  in  regno  et  per  regnum  Iesu  Christi  adum-i 
bratur,  dum  dicitur  u  simile  regnum  coelorum  fermento,  » 
quod  quantitate  minimum  atque  absconditum  totam  massam 
farinae  pervadit  et  transformat:  a  abscondit  in  farinae  satis 
tribus  (cf.  Gen.  XVIII.  6.),  donec  fermentatura  est  totum  n 
Matth.  XIII.  33. 

Quin  ulterius  progrediamur,  ex  dictis  in  thesi  satis  cla-« 
rum  est,  qua  forma  suam  divinam  religionem,  veritatem  a 

(1)  Distinctior  est  ennmeratio  penes  Lucam  et  inde  clarior  regni  uni-i 
versalitas.  u  Tnnc  iratns  paterfamilias  dixit  servo  suo:  exi  cito  in  pla-i 
teas  et  vicos  civitatis,  et  pauperes  ae  debiles  et  caecos  et  claudos  intro-i 
duc  huc....  exi  in  vias  ct  sepes,  ct  compelle  intrare,  ut  impleatur  domus 
mea  »  Luc.  XIV.  21.  seqq. 


90 


se  revelatam  sanctitatem  a  se  praescriptam,  instituendam 
ac  fundandam  esse,  Christus  Salvator  inde  a  sua  manife-i 
statione  in  carne  et  a  primis  initiis  praedicationis  ac  prae-i 
parationis  declaraverit.  Nempe  non  religionem  tantummodo 
velut  in  abstracto  revelare  consilium  erat  divinum,  quam 
singuli  fidei  persuasione  et  moribus  vitae  sibi  permissi  ac 
nullis  auctoritatis  et  potestatis,  obedientiae  et  subiectionis 
vinculis  colligati  tamquam  in  schola  philosophica  privatim 
sequerentur;  sed  imo  sicut  a  prophetis  vidimus  praenuntia-i 
tum,  ita  a  promisso  et  misso  Redemptore  in  exsecutionis 
ipsis  initiis  est  annuntiatum,  ex  omnibus  gentibus  fundari 
regnum,  regnum  coelorum,  regnum  Dei  in  terris  unum 
et  universale,  quod  ipsum  regnum  informetur  fide  et  pro-i 
fessione  revelatae  veritatis,  disciplina  et  institutis  super- 
naturalis  sanctitatis,  atque  ita  in  hoc  regno  unitate  sociali 
per  auctoritatem  et  potestatem  tum  universitas  omnium  tum 
per  se  singuli  conserventur  et  regantur  in  professione  re-> 
velatae  veritatis  et  in  assecutione  supernaturalis  sancti-i 
tatis.  Regnum  igitur  coelorum,  regnum  Dei,  regnum  Iesu 
Christi,  cuius  fundatio  ab  ipso  annuntiata  est  modo,  quo 
vidimus,  est  ipsa  in  concreto  religio  Iesu  Christi,  quae  cH 
tra  et  extra  hanc  formam  regni  esse  non  potest. 


91 


THESIS  VIII. 


Proxima  praeparatio  et  inchoatio 
institutionis  Ecclesiae. 


u  Christus  Dominus  in  ipsa  forma  suae  praedicationis  velut  in  exem- 
n  piari  exhibuit  formam  suae  Ecclesiae;  haneque  formam  constitutam  in 
n  visibili  ac  vivente  auctoritate  ex  una  parte  et  in  obedientia  fidei  erga 
»  eandem  auctoritatem  ex  parte  altera  transfudit  in  Ecclesiam,  dum  huius 
»  institutionem  initiavit  discipulorum  fidelium  vocatione,  atque  ex  his 
»  omnibus  duodecim  Apostolorum  electione,  quibus  iu  unum  corpus  sub  so 
»  uno  capite  constitutis  auctoritatem  communicavit  ad  postulandam  obe- 
»  dientiam  fidei,  simul  praeparando  plenioris  potestatis  participationem 
»  perennem  et  sub  uno  visibili  capite  hierarchicam  unitatem  pro  tempore 
»  oblatae  suae  visibilis  praesentiae,  n 


I.  Christus  Dominus,  ut  ex  toto  Evangelio  manifestum 
est,  inde  ab  exordio  suae  praedicationis  in  primis  se  ipsum 
demonstravit  legatum  divinum  ac  Messiam  promissum,  et 
a  Iudaeis  eo  ipso  tempore  secundum  prophetarum  oracula 
expectatum  (cf.  P.  Patritii  in  Evangel.  dissert.  26.  n.  7. 
et  dissert.  27.  c.  4.  p.  4.),  qui  proinde  in  doctrina,  in  cultu, 
in  regno  Dei  completurus  sit,  quod  de  Messia  eiusque  regno 
in  tota  patriarchali,  Mosaica,  et  prophetica  oeconomia  fuerat 
praenuntiatum  ac  praefiguratum.  Post  supernaturales  Mes-i 
siae  promissi  manifestationes  in  ipsa  eius  nativitate  (Luc.  II. 
8-19;  25-38.  Matth.  II.  1.  sqq.),  ad  demonstrandum  eum 
iam  praesentem,  et  ad  viam  Domini  praeparandam  missus  est 
Ioannes  in  spiritu  Eliae  et  plus  quam  propheta  (Matth.  III. 
1-14;  Mare.  I.  1-8;  Luc.  1.15-17.  68-79;  III.  1-17;  Io.  I. 
15.36;  III.  27.  sqq.).  In  ipsa  solemni  praedicationis  initia-« 
tione  visibilis  species  Spiritus  Sancti  et  vox  Patris  decla-i 
rantis  universo  populo  eum  u  Filium  suum  dilectum,  in  quo 
sibi  complacuit  »  (Matth.  III.  16.17.  cf.  XVII.  5;  Io.  XII. 
28.  30.);  miracula  per  totam  vitam  publicam  continua,  et 
ex  manifesta  directione  atque  etiam  diserta  declaratione 
ad  eumdem  finem  conciliandae  fidei  in  divinam  missionem 


02 

patrata  (1);  prophetiae  in  eius  nativitate,  vita,  doctrina 
adimpletae  (2);  divina  vitae  sanctitas  repugnans  falsitati  do-i 
ctrinae  et  rapinae  seu  usurpationi  divinitatis  (cf.  Phil,  II.  6); 


(1)  Evangelia  fere  integra  componuntur  verbis  Christi  et  factis  de-i 

monstrantibus  verborum  divinam  veritatem;  ita  enim  Deus  loquitur  ver-i 
bis  et  factis  (cf.  Tract.  de  Tradit,  append.  ed.  2.  p.  656.  sq.  679.  sq.). 

Sicut  autem  non  tota  Christi  doctrina,  sod  fere  non  nisi  eius  fundamenta 
et  praecipua  elementa  in  Evangeliis  consignata  sunt,  ita  et  facta  divina 
pleraque  solum  generali  indicatione  et  non  nisi  pauciora  distincta  descri-i 
ptione  referuntur  (Io.  XX.  30.  31.).  «  Circuibat  Iesns.  praedicans  re-i 
gnum  Dei  et  sanans  omnem  languorem  et  omnem  infirmitatem  in  populo; 
et  abiit  opinio  eius  (rj  axoq  auvou)  in  totam  Syriam,  et  obtulerant  ei 
omnes  male  habentes,  et  curavit  eos  «  (EOepaTteuaev  autou;).  »  u  Euntes 

t.  renuntiate  Ioanni  -quae  vidistis  et  audistis;  caeci  vident,  claudi  ambu-i 
lant,  leprosi  mundantur,  surdi  audiunt,  mortui  resurgunt,  pauperes  evan- 
gelizantur.  *  «  Et  secuti  sunt  cum  multi  (oyXoi  rcoXXot),  et  curavit  eos 
omnes.  »  u  Et  obtulerunt  ei  omnes  male  habentes,  et  rogabant  ut  vel  fim-i 
briam  vestimenti  eius  tangerent;  et  quicumque  tetigerunt,  salvi  facti 
sunt  »  Matth.  IV,  23.  24;  VIII.  16;  IX.  35;  XI.  5.  20-24;  XII.  15; 
XIV.  2.  14.  36;  XV.  30.  31;  XIX.  2.  etc.  Populus  in  hoc  velut  continuo 
miraculo  agnoscit  rem  hactenus  inauditam,  et  ex  promissionibus  prophe-i 
tarum  uni  Messiae  propriam,  u  Numquam  apparuit  sic  in  Israel.  »  u  Et 
stupebant  omnes  turbae  et  dicebant:  nnmiuid  hic  est  Filius  David  ?  » 
u  Illi  ergo  homines  cum  vidissent,  qnod  Jesus  fecerat  signum,  dicebant  : 
hic  est  vere  propheta  qui  venturus  est  (6  6  £p/o(A£voi)  in  mun-i 

dum.  »  u  Multi  crediderunt  in  eum,  et  dicebant:  Christus  cum  venerit, 
numquid  plura  signa  faciet,  quam  quae  hic  facit?  *  Matth.  IX.  33;  XII.  23; 
Mare.  VII.  37;  Io.  III.  2;  VI,  14;  VII.  31.  Apostoius  et  Evangelista  ve-i 
lut  insolitum  notat,  si  quando  non  multas  virtutes  fecit  »  (oo  noXla; 
oovajiEi;).  Matth.  XIII.  58.  Scopus  signorum  ex  ipsa  eorum  indole,  et 
modo  omnibusque  adiunctis  manifestus,  diserte  etiam  a  Christo  ipso  de-i 
claratur,  u  Ut  autem  sciatis,  quia  Filius  hominis  habet  potestatem  in 
terra  dimittendi  peccata  (quis  potest  dimittere  peccata,  nisi  solus  Deus?), 
tunc  ait  paralytico:  surge,  tolle  lectum  tuum,  et  vade  in  domum  tuam  ; 
et  surrexit  et  abiit  in  domum  suam.  »  u  Ipsa  opera  quae  ego  facio,  te-i 
stimonium  perhibent  de  me,  quia  Pater  misit  me.  »  «  Operibus  credite, 
ut  cognoscatis  et  credatis,  quia  Pater  in  me,  et  ego  in  Patre.  »  u  Si  opera 
non  fecissem  in  cis,  quae  nemo  alius  fecit,  peccatura  non  haberent.  » 
u  Propter  populum  qui  circumstat,  dixi,  ut  credant,  quia  tu  me  misisti; 
haec  cum  dixisset  voce  magna  clamavit:  Laxare  veni  foras;  et  statim 
prodiit,  qui  fuerat  mortuus.  »  Matth.  IX.  6.  (Mare.  IV.  7.);  XIV.  33  ; 
Mare.  IX.  23-25;  Io.  II.  11;  IV.  53;  V.  36;  IX.  3.  4;  X.  37.  38;  XI.  4. 
15.  42.  45;  XIV.  12;  XV.  24. 

(2)  Matth.  V.  17.  18;  Luc.  XVIII.  31;  XXIV.  27.  44;  Io.  I.  45; 
V»  39.  46;  XIII.  19;  XIV.  29;  Act.  III.  18-25;  XVII.  2.  3.  11;  XVIII. 


93 


ipsa  doctrina  docendique  modus,  ubi  lucebat  lux  veritatis 
in  mysterii  sanctitate  et  sublimitate,  maiestas  in  ineffabili 
suavitate,  divinitas  in  humanitate  (1),  haec  omnia  (dein-i 
ceps  per  passionem  et  mortem  in  singulis  suis  adiunctis 
praenuntiatam,  per  resurrectionem,  per  missionem  Spiritus 
Sancti  et  aedificationem  Ecclesiae  completa  et  confirmata) 
totidem  radii  erant  luminis  externi  collustrantes  divinita-i 
tem  doctrinae  et  personae,  quibus  accedente  interno  lumine 
gratiae  Iesus  Nazarenus  evidenter  credibilis  et  credendus 
demonstrabatur  secundum  prophetias  Scripturarum  Messias 
promissus  et  missus  a  Patre,  rex  Israel  salvator  et  pastor 
unus  populi  Dei,  sponsor  pacti  novi  et  aeterni,  pater  fu-i 
turi  saeculi,  desideratus  cunctis  gentibus,  in  quo  benedi-i 
cendae  erant  omnes  generationes.  Filius  Dei  genitus  in  die 
aeterno,  cuius  egressus  tum  ab  initio  a  diebus  aeternitatis 
tum  novissime  ex  Bethlehem,  Deus  ipse  veniens  ad  salvan-i 
dum,  Emmanuel  Deus-nobiscuin. 

Sua  autem  missione  a  Patre,  et  sua  suprema  auctoritate 
demonstrata  Christus  plenam  u  obedientiam  fidei  »  postulat 
in  suam  doctrinam  veritatis  et  in  sua  praecepta  ac  insti-i 
tuta  sanctitatis  sub  sanctione  vitae  vel  mortis  aeternae, 
u  Sic  Deus  dilexit  mundum,  ut  Filium  suum  unigenitum 
daret,  ut  omnis  qui  credit  in  eum,  non  pereat,  sed  habeat 
vitam  aeternam.  Qui  credit  in  eum,  non  iudicatur;  qui  au~i 
tem  non  credit,  iam  iudicatus  est,  quia  non  credit  in  no-> 
mine  unigeniti  Filii  Dei  r>  Io.  III.  16.  18.  36.  a  Si  prae-i 
cepta  mea  servaveritis,  manebitis  in  dilectione  mea;  sicut 
et  ego  Patris  mei  praecepta  servavi,  et  maneo  in  eius  di— ' 
lectione  »  Io.  XIV.  15.21.24;  XV.  10.  14;  1.  Io.  II.  3.  etc. 

II.  Hanc  formam  auctoritatis  divinitus  datae  in  magi-i 
sterio  et  sacra  imperio  ex  una  parte,  et  ei  respondentis 
u  obedientiae  fidei  »  ex  parte  altera,  voluit  Christus  non 


28.  etc.  Per  totnm  EvangcliumA  frequentissime  appellatur  ad  prophetias 
Scripturarum,  atque  ostenduntur  singula,  quae  narrantur  de  Christo,  fa~i 
cta  esse,  «  ut  impleretur  Scriptura.  » 

(1)  u  Admirabantur  turbae  super  doctrina  eius;  erat  enim  docens  sicut 
potestatem  habens;  et  non  sicut  scribae  eorum  et  Pharisaoi.  »  u  Nuiuquam 
sic  locutus  est  homo,  sicut  hic  homo.  »  Matth.  VII.  28.  20;  Mare.  I.  22j 
Lue.  IV.  32;  Io.  IV.  41;  VII.  40.  (ef.  Tract.  de  Ineam,  cd.  2.  p.  35.  30.). 


U4 


solum  pro  tempore  suae  visibilis  praesentiae  in  divina  sua 
persona,  cui  auctoritas  divina  veritatis  et  legislationis  in 
docendo  et  praecipiendo  originaliter  et  essentialiter  inerat 
u  (via,  veritas,  et  vita);  »  sed  formam  eandem  voluit  inte-i 
stinam  ac  propriam  totius  regni  sui  in  terris.  Manifestum 
id  reddidit  in  ipsa  prima  initiatione  regni  sui  tum  factis 
eam  formam  futuram  praeparando  tum  verbis  promittendo. 

1°.  Re  sane  vera  Christus  Dominus  cum  primum  coepit 
praedicare  regnum  Dei  in  terris  a  se  instituendum,  con-i 
tinuo  vocavit  ac  perpetua  vitae  consuetudine  in  unam  so-i 
cietatem  sibi  u  Domino  ac  magistro  »  (Io.  XIII.  14.)  con- 
iunxit  discipulos,  atque  ex  his  ipsis  elegit  duodecim,  quos 
constituit  unum  speciale  collegium  multis  praerogativis  di— ' 
stinctum  ab  aliis  suis  fidelibus,  idque  solemnitate  diserte 
adnotata  in  Evangelio.  u  Factum  est  autem  in  illis  die-i 
bus,  exiit  in  montem  orare,  et  erat  pernoctans  in  oratione 
Dei.  Et  cum  dies  factus  esset,  vocavit  discipulos  suos,  et 
elegit  duodecim  ex  ipsis,  quos  et  Apostolos  nominavit:  SH 
monem  quem  cognominavit  Petrum,  et  Andream  fratrem 
eius  »  etc.  Lue.  VI.  12.  sqq.  (1)  (cf.  Io.  YI.  67-69;  Act.  I. 
21.  22.). 

Memoratu  dignissimum  est,  quod  inde  iam  nomine  col- 
legiali  eis  proprio,  ut  unum  corpus  morale  constanter  ap-i 
pellantur  illi  duodecim  cum  articulo,  ot  Matth.  X.  1 ; 

XI.  1;  XX.  17.24;  XXYI.  14.  20.47;  Mare.  III.  14.;  IV.  10; 
YI.  7;  IX.  34;  X.  32;  XI.  11;  XIV.  10.17.  20.47;  Act.  YI.  2. 
Imo  idem  nomen  duodecim  retinent  ut  proprium  etiam  post 
interitum  proditoris  et  ante  electionem  Mathiae  Io.  XX.  24; 
1.  Cor.  XV.  5.  (in  textu  graeco),  quando  alibi  undecim  oi 
sv&fixa  dicti  reperiuntur  Matth.  XXVIII.  16;  Mare.  XVI.  14; 
Luc.  XXIV.  9;  Act.  I.  26.  Hoc  ipso  nomine  oi  evScxa  appeH 
latur  collegium,  etiam  ubi  soli  decem  sunt  Luc.  XXIV.  33. 
colb  Io.  XX.  24.  Vicissim  conservatur  nomen  duodecim  ad 

(1)  MnltOs  iam  tum  fuisse  discipulos  patet  ex  ipsis  verbis  Lucae  et 
ex  v.  17.  ubi  dicitur  «  turba  (o/Xo?)  discipulorum  eius.  »  Prima  vocatio 
discipulorum  facta  est  mox  post  reditum  Christi  ex  deserto,  adeoque  ipso 
initio  praedicationis  ante  primum  pascha  (Io.  I.  37.  sqq.),  electio  autem 
duodecim  Apostolorum  ex  «  turba  discipulorum  cius  r>  locum  habuit  post 
secundum  pascha. 


—  05  — 

designandum  totum  collegium  etiam  pro  tempore,  quo  as-» 
sumpto  Mathia  et  Paulo  iam  sunt  tredecim  vero  sensu  Apo-» 
stoli  Matth.  XIX.  28;  Apoc.  XXI.  14. 

Iam  hos  duodecim  excellentiori  munere  ab  aliis  omnibus 
discipulis  discretos  fuisse,  clarum  est  ex  ipso  facto  et  modo 
electionis,  ex  nomine  indito  Apostolorum  seu  legatorum 
Christi  in  eius  regno,  ex  locutionibus  hoc  distinctum  colle-» 
gium  comparantibus  cum  aliis  Christi  discipulis  et  fidelibus, 
e.  g.  a  undecim  et  qui  cum  ipsis  erant  n*(pi  ev&exoc  xoci  ot 
cuv  auToi;)  cf.  Luc.  XXIV.  9.  33.,  ex  modo  quo  diserte 
munus  Apostolorum  ad  testificationem  authenticam  etiam 
ante  adventum  Spiritus  Sancti  omnino  distinguitur  in  op-» 
positione  ad  testes  quosvis  alios  quantumvis  fide  et  scientia 
idoneos:  u  oportet  ex  his  viris  qui  nobiscum  sunt  congre-i 
gati  omni  tempore...  testem  resurrectionis  eius  nobiscum 
fieri  unum  ex  istis...  ostende  quem  elegeris  accipere  locum 
ministerii  huius  et  apostolatus  (xXyjpov  ttj;  oixovo|xtx;  tocu- 
ty)<;  xai  gLtcoctoXtjs).  ..  et  annumeratus  est  cum  undecim  Apo-i 
stolis  n  Act.  I.  21.  sq.  Verum  his  omnibus  opus  non  est, 
tota  enim  Christi  oeconomia  luculenter  demonstrat  specia-i 
lem  relationem,  quam  habent  Apostoli  in  regno  Dei  tum  ad 
Dominum,  a  quo  mittuntur,  tum  ad  alios  discipulos  uni-i 
versos  sive  unitos  sive  uniendos,  pro  quibus  mittuntur. 

2°.  Considerando  itaque  Apostolos  in  priori  isto  stadio 
praeformationis,  de  quo  nunc  agimus,  in  primis  videmus 
dominum  hos  duodecim  selectos  erudire  prae  reliqua  muH 
titudine  discipulorum  in  mysteriis  regni  Dei  ad  ministerium 
legatorum  suorum  ipso  nomine  apostolatus  expressum.  Hu- 
iuA  rei  testimonium  exhibet  tota  historia  evangelica.  u  Quia 
vobis  datum  est  nosse  mysteria  regni  coelorum,  illis  autem 
in  parabolis...  Vestri  autem  beati  oculi  quia  vident,  et  aures 
quia  audiunt  »  Matth.  XIII.  11.  16.  u  Vos  autem  dixi  ami-i 
cos,  quia  omnia  quaecumque  audivi  a  Patre  meo  (revelanda 
hominibus),  nota  feci  vobis  »  (Eyviopica  vel  in  se  ex- 

plicite  vel  saltem  implicite  in  promissione  Spiritus  Sancti) 
Io.  XV.  15.  cf.  XVI.  12.  Finis  huius  peculiaris  institutio-i 
nis  declaratur  praecepto,  ut  quod  ipsi  Apostoli  seorsum  et 
velut  in  tenebris  audierunt,  u  dicant  in  lumine  et  praedi-» 
cent  super  tecta  n  Matth.  X.  27. 


_  06  _ 

Hinc  primum  quidem  videmus  eos  in  intimo  comitatu 
Iesu  per  civitates  et  castella  praedicantis  et  evangelizantis 
regnum  Dei:  «  ipse  iter  faciebat...  evangelizans  regnum 
Dei,  et  duodecim  cum  illo  »  Luc.  VITI.  1.  Tum  vero  ipsos 
duodecim  dominus  mittit  «  praedicare  regnum  Dei,  n  ean-i 
dem  qua  ipse  utebatur,  formam  iniungens,  ut  scilicet  de— > 
monstrata  signis  et  virtutibus  missione  divina  auctoritati 
praedicationis  ac  magisterii  respondeat  ex  altera  parte  of-i 
ficium  obedientiae  fidei  sub  sanctione  damnationis  aeternae 
in  die  iudicii,  forma,  demonstratio,  auctoiitas,  sanctio  prae-« 
dicationis  Apostolorum  eadem  est,  quae  in  praedicatione 
Christi  ipsius,  nisi  quod  in  Christo,  quia  unigenitus  missus 
a  Patre,  potestas  et  auctoritas  est  ut  in  fonte,  in  Apostolis 
eadem  est  derioata  a  Christo,  quia  homines  missi  ab  ipso. 
De  Christi  praedicatione  dictum  est:  u  tunc  coepit  expro-i 
brare  civitatibus,  in  quibus  factae  sunt  plurimae  virtutes 
eius,  quia  non  egissent  poenitentiam...  Tyro  et  Sidoni  re-i 
missius  erit  in  die  iudicii  quam  vobis;  et  tu  Capharnaum... 
dico  vobis,  quia  terrae  sodomorum  remissius  erit  in  die  iu-i 
dicii  quam  tibi  »  Matth.  XI.  20.  sqq.  de  Apostolis:  u  Hos 
duodecim  misit  Iesus  praecipiens  eis.  ..  euntes  praedicate  di— ' 
centes,  quia  appropinquavit  regnum  coelorum;  infirmos  cu-i 
rate,  mortuos  suscitate,  leprosos  mundate,  daemones  eiicite... 
et  quicumque  non  receperit  vos  neque  audierit  (axouffY)  - 
axorj  tyj;  xidTew;)  sermones  vestros...  amen  dico  vobis,  to-i 
lerabilius  erit  terrae  Sodomorum  et  Gomorrhaeorum  in  die 
iudicii  quam  illi  civitati  »  Matth.  X.  5-15;  Luc.  IX.  1-6. 

Principium  auctoritatis  Christi  derivatae  in  suos  lega-i 
tos,  quod  diximus,  generale  statuit  divinus  magister.  Pri-i 
mum  et  per  se  illud  enuntiatum  reperitur  in  electione  et 
missione  duodecim  Apostolorum,  u  Hos  duodecim  misit  Ie-i 
sus,  praecipiens  eis...  euntes  praedicate...  qui  recipit  vos  , 
me  recipit;  et  qui  me  recipit,  reeipit  eum  qui  me  misit  n 
Matth.  X.  5.7.40.  Ut  autem  a  potestate  quae  originaliter 
et  exemplariter  est  in  ipso  Christo  rege,  magistro  et  sacer-i 
dote,  per  participationem  derivata  intelligatur  omnis  pote-i 
stas  quae  est  in  regno  Christi,  simulque  adumbrata  iam 
exhibeatur  distinctio  graduum  hierarchiae  in  eodem  regno; 
Dominus  post  collegium  duodecim  Apostolorum  in  illa  lega- 


07 

torum  auctoritate  iam  institutum  (1),  u  designavit  et  alios 
septuaginta  duos,  et  misit,  illos  binos  ante  faciem  suam  in 
omnem  civitatem  et  locum,  quo  erat  ipse  venturus.  »  Hos 
itaque,  quamvis  a  se  missos,  nec  Apostolos  creavit,  nec 
Apostolis  aequavit,  sed  tamen  idem  derivationis  principium, 
et  consequenter  reductio  auctoritatis  ad  ipsum  fontem  Chri-i 
stum  sane  etiam  pro  ipsis  valet:  u  qui  vos  audit,  me  audit, 
et  qui  vos  spernit  me  spernit;  qui  autem  me  spernit,  sper-i 
nit  eum  qui  me  misit  »  Luc.  X.  1.  16. 

3°.  Ipsum  collegium  duodecim  Apostolorum  licet  nondum 
in  ultima  sua  forma  et  perfectione  plene  constitutum,  huic 
tamen  plenae  constitutioni  a  Christo  Domino  iam  in  vita 
sua  mortali  praeparabatur  in  primis  quoad  ordinem  hierar- 
chicum. 

a)  Quamdiu  visibilis  ipse  Dominus  ac  Magister  cum  Apo~« 
stolis  versabatur,  alii  visibili  capiti  aut  centro  ac  glutino 
unitatis  nec  locus  nec  opus  erat.  At  vero  omni  oblata  oc-i 
casione  Christus  ipse  monet  et  praenuntiat,  pro  tempore  fu~i 
turo  post  suum  discessum,  aliquem  ex  ipsis  et  super  ipsos 
constituendum  esse  maiorem,  primam,  praecessorem  (viyou- 
jjlsvov)  in  regno  Dei  super  terram.  Ubi  sermonenAhabet  de 
suo  abitu  ab  Apostolis,  fere  semper  coniungitur  quaestio 
inter  ipsos,  «  quis  eorum  videretur  esse  maior?  »  Nullum 
ergo  adhuc  noverant  iam  tunc  u  maiorem  n  inter  ipsos,  ali— « 
quem  tamen  futurum  pro  tempore  constituti  regni  Christi 
in  terris  omnino  certum  habebant.  In  responsionibus  Domini 
ad  has  eorum  quaestiones,  explicite  vel  implicite  haec  tria 
solent  contineri:  nullum  adhuc  esse  constitutum  inter  ipsos 
maiorem,  seque  solum  esse  eis  duceni  ac  magistrum  (6  jcafhrj- 
yyjTTi;);  esse  tamen  sui  loco  non  amplius  cum  eis  visibiliter 
versaturi  aliquem  ex  ipsis  constituendum  maiorem  ac  prae-> 
cessorem ;  hoc  a  se  impertiendum  ministerium  in  exercenda 
potestate  longe  diversum  esse  ab  ambitiosa  dominatione  prin- 
cipum  inter  gentes,  ita  ut  praecessor  licet  potestate  maior, 
humilitate  tamen  sentiat  se  omnium  ministrum  ad  exem- 

(1)  Creatio  collegii  Apostolici  et  posterius  Apostolorum  missio  (Lue. 
VI.  12;  Mattii.  X.  5.)  facta  est  utraque  post  secundam  pascha;  missio 
septuaginta  duorum  (ai.  septuaginta)  incidit  in  autumnum  post  tertium 
pascha. 

Fbanzelin.  De  Ecclesia  Christi 


7 


98 

pium  ipsius  Domini  ac  Magistri,  videlicet  exercendo  pote-< 
statem  maioris  non  ad  suum  commodum  et  ambitionem,  sed 
ad  fructum  et  salutem  [communem  in  regno  Dei.  u  Facta 
est  autem  et  contentio  inter  eos,  quis  eorum  videretur  esse 
maior  (pro  eo  tempore  nempe,  quando  futurum  sit,  quod 
Christus  dixit.  Filius  hominis  secundum  quod  definitum  est, 
vadit,  ex  qua  praenuntiatione  contentio  ista  exorta  est). 
Dixit  autem  eis:  reges  gentium  dominantur  eorum,  et 
qui  potestatem  habent,  benefici  vocantur  (1).  Vos  autem  non 
sic;  sed  qui  maior  est  in  vobis,  fiat  sicut  minor,  et  qui 
praecessor  est,  sicut  ministrator.  Nam  quis  maior  est,  qui 
recumbit  an  qui  ministrat?  nonne  qui  recumbit?  ego  autem 
in  medio  vestrum  sum,  sicut  qui  ministrat  »  Luc.  XXII.  24. 
sqq.;  cf.  Matth.  XX.  24-28;  Mare.  X.  42-45.  «  Dominus  et 
Magister  »  (Io.  XIII.  13.  14.  16.)  se  ipsum  proponit  exem-i 
pium  quoad  utrumque,  primo  quoad  veram  potestatem  et 
auctoritatem;  erit  ergo  in  regno  Dei  aliquis  inter  Apostolos 
maior  et  praecessor  (6  jasiAcov,  6  r,you{/.svo$)  una  potestate 
et  auctoritate;  quod  etiam  apparet  ex  oppositione  inter 
praecessorem  et  ministratorem,  maiorem  et  minorem,  qui 
re  ipsa  maior  et  praecessor  erit,  sit  non  re  et  potestate  sed 
modo  eius  exercitii  sicut  minor  et  ministrator;  idem  deni-i 
que  patet  ex  inducta  comparatione  maioris  et  praecessoris 
in  regno  Dei  cum  vera  potestate  eiusque  perverso  exercitio 
penes  reges  gentium.  Ideo  Dominus  secundo  se  proponit 
exemplum  quoad  exercitium  potestatis  in  regno  suo.  Eam- 
dem  tum  promissionem  tum  monitionem  de  futuro  unius 
primatu  et  de  modo  eius  exercitii  Dominus  saepe  repetit, 
u  Si  quis  vult  primus  (xpwTo;)  esse,  erit  omnium  novissi-« 
mus  et  omnium  minister  n  Mare.  IX.  33.  34.  Dixerat  de  vera 

(1)  Dominantur  eornm  xyptsuouoi  «utwv  penes  Matth.  ct  Mare.  11.  ce. 
dicitur  xaTax-jptsuoua’.,  quod  verbum  de  tyrannide  et  abusu  potestatis  le— « 
gitimae  vel  illegitimae  usurpatur  ut  pen*\s  LXX  in  Ps.  X.  10.  de  op-i 
pressione  pauperum  y.izixjy.vjii'.  rwv  tov.  et  Act.  XIX.  15.  daemo-i 

niacus  vel  daemon  vim  inferens  aliis  di-itur  nv;y;x«  to  ~ovr(pov  xaraxu- 
pisujav,  et  s.  Petrus  vetat  legitimos  pactores  dominari  in  Cleris  p.7)o'  o>; 
xaTaxjpisuovTs;  zhjv  xajjowv.  Nomen  vero  sysvyirrf;  honorificum  reges  vel 
superba  ambitione  sibi,  vel  s-rvili  adulatione  eis  alii  attribuebant,  ut 
Ptolemaeus  sispyiTr,;  ab  aliis  dictus  xax-pyi77,;,  et  Cuius  Caligula  tyran-i 
nus  a  Philone  Indaeo  (Leg.  ad  Cai.)  salutatus  oo>ntp  xxt  s-jspyszr,;. 


09 

auctoritate  pharisaeorum  et  scribarum,  quatenus  «  sederunt 
super  cathedram  Moysi,  »  ex  hoc  enim  infert:  u  omnia  ergo 
quaecumque  dixerint  vobis  (6<ra  eav  stxoxjtv  djxiv  vyjpsiv)  , 
servate  et  facite;  »  tum  vero  reprobat  modum  exercendi 
auctoritatem  et  opera  eorum,  alligant  enim  onera  gravia 
et  importabilia,  omnia  opera  eorum  faciunt,  ut  videantur 
ab  hominibus,  amant  ((piXoust  ambitu  et  fastu)  primos  re~i 
cubitus,  primas  cathedras,  salutationes  in  foro,  et  vocari  ab 
hominibus  Rabbi  (xaXctaOai  i,  pa|3(3t).  Inde  transitum 

facit  ad  auctoritatem  eiusque  exercendi  modum  in  regno 
suo.  u  Yos  autem  nolite  vocari  Rabbi,  unus  est  enim  Ma-i 
gister  vester  (up.wv  d  xaOrjyYjTr)?),  omnes  autem  vos  fratres 
estis;  et  patrem  nolite  vocare  vobis  super  terram,  unus  est 
enim  pater  vester  qui  in  coelis  est;  nec  vocemini  magistri 
(xaO-ioyvjTai),  quia  Magister  (6  xotO-yiyvester  unus  est 
Christus.  Qui  maior  est  vestrum  (d  $s  |/,ei£tov  ujaujv),  erit 
minister  vester  »  Matth.  XXIII.  8-11.  cf.  XVIII.  1;  Luc. 
IX.  46.  sq.  Unus  videlicet  est  Magister  Christus  dupliciter, 
unus  Magister  visibilis  pro  tempore,  quo  loquebatur,  visi-i 
bilis  suae  praesentiae  in  terris;  unus  Magister  ad  omne 
tempus  futurum,  pro  quo  potissimum  loquebatur;  quia  omne 
authenticum  magisterium  et  omnis  potestas  (to  xaOAysfAo- 
vixov)  in  regno  eius  non  est  nisi  participatio  ab  ipso  deri-i 
vata,  et  quia  hoc  magisterium  externum  efficaciam  non  ha~i 
bet  nisi  ab  eius  magisterio  interno;  ideo  «  omnes  erunt  do-i 
cibiles  Dei  »  (9co&i&axToi  cf.  Tract.  de  Trad.  ed.  2.  p.  107. 
sqq.).  Sicut  unus  Magister  Christus,  ita  unus  pater  in  coe-i 
lis,  sensu  nempe  eminentiae  (x.a.O*  o~spo£/)v).  Hoc  ipso  non 
excluditur  sed  includitur,  sicut  in  ordine  naturali  ita  in 
regno  Christi,  paternitas  et  magisterium  per  participatio-i 
nem;  ideo  Dominus  subiungit,  u  qui  maior  est  vestrum,  r 
hoc  autem  ipsum  non  est  ad  fastum  pharisaicum  u  (nolite 
vocari  Rabhi),  »  sed  ad  ministerium  in  salutem  u  (erit  mi-i 
nister  vester),  n 

b)  Hunc  maiorem,  primum,  praecessorem  inter  et  su-i 
per  Apostolos  Dominus  in  hoc  stadio  vitae  suae  mortalis 
et  corporalis  praesentiae  nondum  quidem  constituit  sed  clare 
designavit  Simonem,  et  rem  ipsam  istius  primatus  praepa-i 
ravit  eiusque  rationem  ac  modum  declaravit. 


-  100  - 

Haec  praeparatio  iam  continetur  in  prima  statim  Si—» 
monis  vocatione,  qua  nomen  Petri  seu  fundamenti  ei  im-i 
posuit,  u  Intuitus  eum  Iesus  dixit:  tu  es  Simon  filius- 
Iona,  tu  vocaberis  Cephas,  quod  interpretatur  Petrus  n 
Ioann.  I.  42.  In  electione  et.  iterum  in  missione  duodecim 
Apostolorum  hoc  nomen  Petrus  expressius  notatur  et  ra-< 
tione  huius  nominis  et  rei  significatae  non  solum  ordine 
ubique  primus  ponitur,  sed  etiam  diserte  primus  inter 
Apostolos  esse  declaratur,  «  Elegit  duodecim  ex  eis,  quos 
et  Apostolos  nominavit:  Simonem  quem  cognominavit  Pe-i 
trum  ,  et  Andream  fratrem  eius,  Iacobum  ,  et  Ioan- 
nem  »  etc.  Luc.  VI.  14.  u  Et  convocatis  duodecim  disci-> 
pulis  suis  dedit  eis  potestatem  spiritum  immundorum.... 
Duodecim  autem  Apostolorum  nomina  haec  sunt.  Primus 
Simon  qui  dicitur  Petrus,  et  Andreas  frater  eius,  Iaco- 
bus...  Hos  duodecim  misit  Iesus  r>  Matth.  X.  2.  sqq.;  Mare. 
III.  16.  Factis  ipsis  eum  Dominus  tamquam  praecessorem 
a  reliquis  Apostolis  discrevit.  Non  solum  inter  eos,  quos 
ad  peculiarem  confidentiam  admisit,  ubique  primus  notatur 
Petrus,  sed  fere  cum  ipso  solo  prae  aliis  divinus  Magister 
agere  videtur.  In  suscitatione  filiae  Iairi  u  non  permisit 
intrare  secum  quemquam  nisi  Petrum,  et  Iacobum,  et  Ioan- 
nem;  *  in  transfiguratione  u  assumpsit  Petrum,  et  Iacobum, 
et  Ioannem...  Petrus  vero  et  qui  cum  illo  erant  (IIcTpo; 
xai  oi  duv  auTto)  (1),  gravati  erant  somno;  et  evigilantes 
viderunt  maiestatem  eius...  ait  Petrus  ad  lesum,  praeceptor 
bonum  est,  nos  hic  esse;  *  ad  agoniam  in  monte  oliveti 
u  assumit  Petrum,  et  Iacobum,  et  Ioannem  secum...  et  ve-i 
nit  et  invenit  eos  dormientes;  et  ait  Petro:  Simon  dormis, 
non  potuisti  una  hora  vigilare  mecum?  vigilate  et  orate  » 
Luc.  VIII.  51;  IX.  28.  sqq.;  Mare.  XIV.  33.  sqq.  Iubet 
Petrum  laxare  retia  ad  capturam  piscium,  et  cum  ad  pro~> 
digium  u  stupor  circumdederat  eum,  et  omnes  qui  cum  illo 
erant  tou;  suv  aoTw),  similiter  autem  Iacobum  et 


(1)  Hic  modos  connumerandi  vel  subnumerandi  Apostolos  reliquos 
Petro  etiam  alibi  occurrens  penes  Evangelistas  notatu  sano  dignus  est. 
u  Dixit  Petrus  et  qui  cum  illo  erant  •?  (ot  [jlst'  avrou)  Luc.  VIII.  45;  u  stans 
Petrus  cum  undecim  »  (UiTso;  tjv  toi;  £vozz.i)  Act.  II.  14;  adhuc  expres-i 
sius:  -  dicite  discipulis  eius  ct  Petro  n  Mare.  XVI.  7. 


_  101  _ 

Ioannem...  Et  ait  ad  Simonem  Iesus:  noli  timere,  ex  hoc 
iam  homines  eris  capiens  n  (1)  Luc.  V.  10.  Cum  Apostoli 
videntes  Iesum  super  mare  ambulantem  turbati  dicunt,  quia 
phantasma  est;  «  respondens  (ad  verbum  Domini,  ego  sum, 
nolite  timere)  Petrus  dixit.  Domine,  si  tu  es,  iube  me  ad 
te  venire  super  aquas;  et  ipse  ait,  veni...  et  continuo  Iesus 
extendens  manum,  apprehendit  eum  »  Matth.  XIV.  28.  Cum 
colligentes  didrachma  (tributum  templi)  quaerunt:  Magister 
vester  non  solvit  didrachma?  Filius  Dei  patrat  miraculum, 
ut  solvat  pro  se  simul  et  Petro,  tamquam  una  secum  per-i 
sona  iuridica:  tolle  piscem  u  et  aperto  ore  eius  invenies 
staterem  ,  illam  sumens  da  eis  pro  rnc  et  te  »  (2)  Matth. 
XVII.  27. 

Istae  maioris,  primi,  praecessoris  inter  Apostolos  velut 
primae  delineationes  non  seorsum  singulae  sed  in  complexu 
omnes  spectandae  sunt,  ut  convergere  tandem  intelligantur 
ad  explicitam  istius  primatus  declarationem.  Dominus  enim 
Christus  ultimo  anno  praedicationis  suae,  quando  primum 
coepit  discipulis  praenuntiare  suum  discessum  ,  passionem 
ac  mortem  (Mare.  VIII.  31-33.),  paucisque  diebus  antequam 
transfiguratione  in  monte  suam  glorificationem  praemon-i 
straret,  atque  iterum  in  ultima  coena  cum  iam  transiturus 
esset  ex  hoc  mundo,  disertis  verbis  et  solemni  testimonio 
promisit,  se  aedificaturum  in  uno  Petro  ex  omnibus  Apo-< 
stolis  electo  Ecclesiam  suam,  tunc  primum  in  Evangeliis 
hoc  nomine  proprio  appellatam;  et  in  hac  una  civitate  Dei 
ita  aedificanda  super  petram,  ut  portae  inferi  nunquam  prae-i 
valeant  adversus  eam,  quoniam  regnum  est  aeternum  quod 
genti  alteri  non  dabitur,  et  Christus  ipse  regnabit  in  domo 
Iacob  in  aeternum,  se  eidem  Petro  daturum  supremam  po-« 
testatem  clavium  ad  solvenda  et  liganda,  quaecumque  per-i 
tinent  ad  istud  regnum  coelorum  visibile  in  terris,  ita  ut 


(1)  Speciali  huic  promissioni  et  vocationi  nihil  obest,  quod  alibi  Pe-i 
tro  simul  cum  fratre  Andrea  dixit:  «  faciam  vos  fieri  piscatores  homi-i 
num  »  Matth.  IV.  19. 

(2)  Hunc  modum  loquendi  et  agendi  Christi  erga  Petrum  omnino  me-i 
morabilem  videntur  etiam  discipuli  advertisse;  nam  continuo  «  in  illa 
hora  n  inter  eos  orta  est  solita  quaestio:  «  quis  putas  maior  est  in  regno 
coelorum.  »*  Matth.  XVIII.  1. 


_  102 

quemadmodum  ipsum  hoc  regnum  inchoatum  in  terris  sic 
et  potestas  tamquam  finem  respiciat  regnum  consummai 
tum  in  coelis,  et  pro  eo  vigorem  ac  valorem  habeat  (Matth. 
XYI.  18.)*  Ratio  petrae  et  promissae  potestatis  clavium  in 
regno  coelorum  explicatur  secundum  unum  aliquod  intesti-« 
num  elementum  in  ultima  coena,  dum  Christus  petra  an-i 
gularis  et  fundamentum  ex  se  ipso  promittit,  se  firmatu- 
turum  fidem  Petri  ita,  ut  per  Petrum  confirmet  fratres, 
totam  scilicet  fraternitatem,  quae  in  mundo  est  confortanda 
in*fide  (1.  Pet.  V.  9.)  seu  totam  Ecclesiam,  sicque  Ecclesia 
super  petram  fundata  futura  sit  columna  et  firmamentum 
veritatis  (Luc.  XXII.  32.).  Sed  quoniam  haec  iam  sunt  de-« 
claratio  intimae  rationis  regni  Dei  in  terris,  secundum  for-i 
mam  suam  monarchicam,  de  iis  in  explicatione  ipsius  con-i 
stitutionis  Ecclesiae  alio  loco  nobis  agendum  est. 

4°.  Quando  Christus  supremam  potestatem  in  civitate 
Dei,  in  regno  coelorum  promisit  et  praeparavit  futuram  in 
uno  primo  et  praecessore,  huncque  designavit  Simonem  Pe-> 
trum,  sane  non  dissolvit  collegium  duodecim  Apostolorum, 
sed  sicut  tunc  unum  erat  sub  Christo  visibili  capite,  ita 
eius  unitatem  in  omne  tempus  futurum,  quam  diu  persistet 
Ecclesia  adversus  quam  portae  inferi  non  praevalebunt,  at-« 
que  adeo  etiam  in  successione  apostolica  sub  uno  capite  vi-i 
sibili,  sibi  potestate  vicaria  et  participata  substituto,  fir-i 
mam  et  conservandam  esse  voluit.  Hinc  brevi  tempore  post 
promissionem  supremae  illius  potestatis  clavium  factam  uni 
Petro  prae  omnibus  et  super  omnes  Apostolos  Christus  de~i 
clarat  etiam  potestatem  sacri  imperii  in  Ecclesia,  quatenus 
illa  constituenda  sit  in  collegio  apostolico  non  seorsum  a 
Petro  sed  una  cum  Petro  et  in  subordinatione  sub  ipso,  ut 
haec  subordinatio  iam  continetur  in  promissione  antea  facta 
uni  Petro  (1). 

Manifestum  est,  a  Christo  Domino  Matth.  XVIII.  17.18. 
designari  potestatem  iudicialem  atque  universim  regiminis 
pro  Ecclesia  et  in  Ecclesia  futuram;  sed  quaeritur,  cuinam 

(1)  Ex  supputatione  P.  Patri tii  (in  Evangel.  T.  II.  chronicon)  sermo 
ad  Petrum  Matth.  XVI.  factus  est  post  tertium  pascha  vitae  publicae 
Christi  ante  mediam  aestatem,  sermo  ad  Apostolos  Matth.  XVIII.  eodem 
anno  mense  Septembri  ineunte. 


103 

in  Ecclesia  sit  illa  potestas  conferenda,  quodnani  sit,  (ut 
loqui  solent)  illius  determinatum  subiectum?  Totus  sermo 
Christi  in  illo  capite  Matthaei  (coli.  Mare.  IX.  34.  sqq.) 
dirigitur  ad  Apostolos.  «  In  illa  hora  accesserunt  discipuli 
(oi  uaOnjTxt)  ad  Iesum  »  Mattii.;  u  residens  vocavit  duode-i 
cim  n  (tou;  §co5exx)  Mare.  Huic  collegio  duodecim  discipu-i 
lorum  in  progressu  sermonis  inter  alia  denuntiat  ea,  de 
quibus  nunc  sumus  solliciti,  u  Si  peccaverit  in  te  frater 
tuus,  vade  et  corripe  eum...  si  te  non  audierit,  adhibe  te- 
cum  adhuc  unum  vel  duos...  Quod  si  non  audierit  eos,  dic 
Ecclesiae;  si  autem  Ecclesiam  non  audierit,  sit  tibi  sicut 
ethnicus  et  publicanus.  Arnen  dico  vobis,  quaecumque  alli^ 
gaveritis  super  terram,  erunt  ligata  et  in  coelo,  et  quae-i 
cumque  solveritis  super  terram,  erunt  soluta  et  in  coelo.  » 
In  verbis  illis,  dic  Ecclesiae,  si  Ecclesiam  non  audierit, 
significatur  iudicium  et  iuridica  sententia  pronuntianda  ab 
Ecclesia,  ut  pervicaces  excludantur  tamquam  ethnici  et  pu-i 
blicani,  in  oppositione  ad  correctionem  privatam  ex  officio 
charitatis,  de  quo  in  proxime  antecedentibus  agitur;  sed 
huiusmodi  potestas  iuridica  iam  per  se  supponit  non  totam 
Ecclesiam  ut  subiectum  potestatis,  sed  aliquos  in  Ecclesia, 
qui  eo  iure  et  officio  sint  insigniti  idque  non  ab  alio  nisi 
ab  auctore  ipso  Ecclesiae,  qui  hic  loquitur  et  futuram  in 
Ecclesia  institutionem  enunciat  (1).  Sed  neque  opus  est  hac 


(1)  Pericope  haec  Matth.  XVIII.  15.  sqq.  in  liturgia  Romana  foria  III. 
hebdomadae  III.  qnadrage simae,  ante  emendationem  iussu  s.  Pii  V.  an-i 
no  1570  institutam,  hoc  praefixum  habebat  exordium:  -  In  illo  tempore 
respiciens  Iesus  in  discipulos  suos  dicit  Simoni  Petro,  si  peccaverit  in  te 
frater  tnus,  vade  et  corripe  enm...  dic  Ecclesiae;  si  autem  Ecclesiam  non 
audierit,  entu  iis  quae  sequuntur.  Iuxta  emendationem  ex  contoxtn 
(Matth.  XVIII.  1.  21;  Mare.  IX.  34.)  necessariam  nunc  legitur:  -  In  iI'o 
tempore  dixit  Iesus  discipulis  suis,  si  peccaverit  in  te  frater  tuus  •»  etc. 
Ex  antiqua  illa  lectione  Richeriani  et  Ianseniani  argumentum  pro  sua 
haeresi  pet  bant,  contendentes  nomine  Ecclesiae  h.  1.  intelligi  omnes  fi-> 
deles,  haneque  Ecclesiam  omnium  fidelium  esse  imiu-diatum  subiectum 
potestatis,  ab  ipsis  derivandae  in  Petrum  et  Apostolos  ac  Petri  et  Apo-i 
stolorum  successores,  ita  ut  qui  praesunt  in  Ecclesia  potestatem  habeant 
sibi  a  fidelibus  delegatam,  ac  proinde  ipsimet  a  potestate  quatenus  in 
fidelibus  residet,  dependeant,  et  suam  non  nisi  nomine  et  ex  consensu 
saltem  tacito  fidelium  exercere  possint,  cum  reliquis  consectariis.  Lectio 


104  _ 

deductione  ,  cum  significatio  nominis  Ecclesia  luculenter 
ipsis  verbis  in  proximo  contextu  determinetur:  amen  dico 
vobis  (Apostolis  ,  toi  $  So>&sx.a),  quaecumque  alligaveritis, 
solveritis  super  terram,  erunt  ligata,  soluta  in  coelo.  In 
antecedentibus  ligans  et  solvens  minus  explicite  indicatur 
Ecclesia,  hic  explicite  ea  potestas  promittitur  solis  illis 
duodecim,  collegio  nempe  Apostolico  in  Ecclesia,  hoc  est  pro 
omnibus  futuris  temporibus  quamdiu  persistit  Ecclesia;  de 
potestate  ergo  agitur  ordinaria  et  propaganda  ad  successio-i 
nem  collegii  Apostolici,  prouti  hoc  iam  ab  institutore  Chri-i 
sto  promissum  erat  ordinandum  et  disponendum  cum  Petro 
et  sub  Petro;  de  potestate  enim  extraordinaria  qnae  fuerit 
in  singulis  Apostolis  et  sine  successione  non  ex  hoc  et  huic 
similibus  locis  sed  aliunde  constare  debet.  Porro  verba  Chri-i 
sti,  quaecumque  alligaveritis,  solveritis,  referuntur  uti- 


illa  antiquior  sine  dubio  indigebat  emendatione;  quoad  ipsum  dogma  vero 
neque  in  illo  modo  legen  !i  ulla  esset  difficultas.  Oratio  nempe  Christi  ha-i 
bita  ad  Apostolos  continet  in  longe  maxima  parte  praecepta  privatorum 
officiorum  et  virtutis  Christianae,  in  parte  aliqua  promissiones  potestatis 
et  munium  publicorum  in  Ecclesia.  Unde  sicut  in  aliis  huiusmodi  Christi 
sermonibus  praecepta  illa  spectant  ad  omnes,  ad  Petrum  et  Apostolos  ce-i 
teros  qui  et  ipsi  sunt  oves  Christi,  non  minus  quam  ad  alios  fideles  ; 
promissa  vero  et  instituta  potestatis  non  nisi  ad  Apostolos  et  in  primis 
pio  eius  munere  ad  Petrum  atque  ad  eorum  successores  pertinent.  Iam 
vero  penes  Matth.  commate  17.  nomine  Ecclesiae  subieetnm  iudiciariae 
potestatis,  non  autem  subiectum  privatorum  officiorum  exprimitur,  atque 
adeo,  collegium  Apostolicum  et  in  illo  ac  super  illud  Petrus  designatur, 
formaliter  ut  Petrus  et  Apostoli  in  suo  quiquo  ordine  rectores  et  indices 
in  Ecclesia  luturi  nuntiantur,  non  vero  ut  officiis  privatis  coram  Deo 
obstringantur.  Haec  distinctio  personae  privatae  et  potestatis  publicae  in 
Ecclesia  non  minus  valeret,  etiamsi  legeretur,  «  dixit  Iesus  Simoni  Pe-i 
tro,  si  peccaverit  in  te  frater  tuus  corrige  eum...  si  eos  non  audierit,  dic 
Ecclesiae.  »  Nam  virtus  correctionis  fraternae  etiam  ipsi  commendatur  ut 
homini  privato;  provocatio  vero  iudicii  Ecclesiae  in  Petro  non  aliud  esse 
potest  nisi  provo-atio  et  usus  ecclesiasticae  potestatis,  cuius  supremum 
subiectum  tst  ipse.  Ita  Bellarminus  supponens  verba  directa  ad  Petrum, 
«quae  dicuntur  ei,  inquit,  ut  uni  ex  fidelibus,  certe  omnibus  fidelibus 
dicta  intelliguntnr,  ut  Matth.  XVIII.  si  peccaverit  in  te  frater  tuus  etc... 
quaedam  denique  dicuntur  illi  ratione  officii  pastoralis,  quae  dicta  intel- 
liguntur  omnibus  successoribus  »  (de  Rom.  Pont.  1.  II.  c.  12.  in  fine).  Vide 
F.  A.  Zaccaria  in  opusculo:  Dottrine  false  di  Antonio  Pereira  p.  50.  sqq. 
et  ibi  citatum  Bellarminum  contra  Sarpium. 


_  105 

que  ad  iudicialem  etiam  potestatem  in  proxime  anteceden-i 
tibus  indicatam,  eamque  includunt,  multo  tamen  latius  pa-> 
tent  ad  regimen  Ecclesiae,  de  quo  suis  locis  dicemus. 

Sicut  igitur  hierarchia  sub  uno  capite  visibili  ad  con-i 
servandam  unitatem  in  ipso  collegio  Apostolico  praeparata 
est  a  Christo  Domino  adhuc  in  mortali  vita  versante  cum 
Apostolis,  ut  paulo  ante  vidimus,  ita  in  eodem  vitae  mon 
talis  stadio  tota  Ecclesia  praedisposita  est,  ut  ipsa  una  Ec~i 
clesia  ad  unitatis  conservationem  distinguatur  secundum 
eam  partem  quae  habet  potestatem  ligandi  et  solvendi,  at~« 
que  secundum  eam  partem  quae  non  est  subiectum  sed  ob- 
iectum  tantummodo  et  finis  potestatis  eiusdem.  Ecclesia 
quae  regit  et  Ecclesia  quae  regitur,  non  duae  sed  una  Ec~i 
clesia  in  membra  tamen  iuribus  et  officiis  inaequalia  ab 
ipso  institutore  Christo  distincta. 

III.  Oeconomia  in  praedicatione  ipsius  Christi  Domini 
apparet  manifesto  ita  disposita,  ut  quemadmodum  hierar- 
chica  auctoritas  et  unitas  in  Ecclesia,  de  qua  diximus,  sic 
etiam  universalitas,  synagogae  unius  populi  Iudaici  abolitio 
et  Ecclesiae  omnium  gentium  substitutio  praepararetur  et 
praeformaretur  in  vita  Christi  mortali,  non  tamen  consum-i 
maretur  ante  novi  Testamenti  sanctionem  per  mortem  te~i 
statoris  et  eius  sanguinis  effusionem  (cf.  Luc.  XXII.  20; 
Heb.  IX.  15.  sqq.).  De  ipsa  personali  sua  praedicatione  Do-i 
minus  protestatur:  a  non  sum  missus  nisi  ad  oves,  quae 
perierunt,  domus  Israel  »  Matth.  XY.  24.  Simul  vero  de 
morte  sua  declarat:  «  animam  meam  pono  pro  ovibus  meis, 
et  alias  oves  habeo,  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili,  et  illas 
oportet  me  adducere  »  Io.  X.  16.  Hanc  universalitatem  ovi-i 
lis  futuram  praeformat  rebus  et  factis  vitae  suae  mortalis, 
in  vocatione  Magorum  ad  adorandum  regem  Iudaeorum,  cui 
ius  stellam  viderant  in  oriente,  Matth.  II;  in  commenda-i 
tione,  confirmatione,  exauditione  fidei  tum  Samaritanorum 
Ioann.  IV;  Luc.  XVII.  18.,  tum  mulieris  Syrophoenissae 
Matth.  XV.  28.,  tum  centurionis  rogantis  sanationem  servi 
Matth.  VIII.  5.  sqq.,  tum  aliorum  gentilium  Io.  XII.  20.  23. 
in  primitiis  confessionis  gentilium  (centurionis  et  qui  cum 
eo  erant)  in  ipsa  iam  morte  Christi  secundum  symbolicam 
praedicationem,  in  linguis  gentium  orbis  Romani  et  per  eum 


100 

orbis  universi,  inscriptam  vexillo  crucis  Matth.  XXVII.  54; 
Luc.  XXIII.  38. 

Insuper  pro  tempore  vitae  suae  mortalis  tam  verbis  quam 
factis  Dominus  commendat  sanctitatem  templi  Hierosolymi-i 
tani,  observationem  legis  ceremonialis,  auctoritatem  docen-i 
tium  legem  Moysis  in  cathedra  Moysis  Matth.  XXI.  12.13; 
XXIII.  2.  3.  17-21.  23;  XXVI.  18;  Io.  II.  16;  V.  35; 
XVIII.  20.  At  simul  annuntiat,  instare  iam  tempus,  quo 
templum  Hierosolymitanum  non  amplius  futurum  sit  san-i 
ctuarium  publici  cultus  et  sacrificiorum,  domum  veteris  istius 
oeconomiae  fore  desertam,  urbem  cum  templo  ut  sedem  cuH 
tus  Mosaici  perpetua  vastitate  delendam,  regnum  Dei  a  Iu- 
daeis  auferendum.  Hinc  declarat  et  promittit,  particulari 
oeconomiae  veteri  substituendam  esse  novam  universalem; 
publicus  cultus  enim  non  erit  restrictus  ad  unum  locum, 
sed  ubique  celebrandus;  regnum  Dei  dabitur  genti  facienti 
fructus  eius;  evangelium  praedicabitur  in  testimonium  cun-i 
ctis  gentibus;  multi  venient  ab  oriente  et  occidente  in  re-> 
gnum  coelorum,  filii  autem  regni  eiicientur  in  tenebras  exi 
teriores  Matth.  VIII.  11.  12;  XXI.  43;  XXIII.  38;  XXIV. 
2.  14.  15;  Io.  IV.  21-24.  Quam  Christus  verbis  praenum 
tiat,  specialibus  factis  praemonstrat  synagogae  transforma-i 
tionem.  Legi  iudiciali  Mosaicae  substituit  misericordiam 
paratam  poenitentibus  in  absolutione  adulterae  Io.  VIII. 
8.  11.  Eiectum  a  synagoga  suscipit  inter  fideles  in  suam 
communionem  Io.  IX.  22.  35-38.  (cf.  XVI.  2.).  Legem  li- 
turgicam  et  ceremonialem  veterem  ostendit  sibi  legislatori 
subiectam,  mutabilem  ac  mutandam,  quia  ipse  est  u  templo 
maior,  »  et  «  Dominus  etiam  Sabbathi  »  (Matth.  XII.  6.  8. 

Eadem  ratione,  qua  ipsius  Salvatoris  praedicatio  proi 
xime  directa  ad  oves  domus  Israel,  simul  praeformabat  Eci 
clesiam  universalem.  Apostolorum  quoque  missio  in  priori 
hoc  stadio  adhuc  particularis  quidem  erat,  sed  ita  ut  praei 
parationem  contineret  futurae  post  consummatam  redemi 
ptionem  missionis  universalis  ad  stabiliendum  regnum  Dei 
in  omnibus  gentibus,  u  Hos  duodecim  misit  Iesus,  praecii 
piens  eis  dicens:  in  viam  gentium  ne  abieritis  et  in  civii 
tates  Samaritanorum  ne  intraveritis,  sed  potius  ite  ad  oves 
quae  perierunt  domus  Israel.  »  Praedicatio  haec  iniungitur: 


107 

u  appropinquavit  regnum  coelorum;  »  quoniam  vero  hoc  re-i 
gnum  erit  non  inter  oves  tantummodo  domus  Israel,  sed 
inter  gentes,  et  regnum  erit  Filii  hominis  promissum,  mox 
subiongit  Dominus:  u  ad  praesides  et  ad  reges  ducemini 
propter  me  in  testimonium  illis  et  gentibus...  amen  dico 
vobis,  non  consummabitis  civitates  Israel,  donec  veniat  Fi— > 
lius  hominis  »  Matth.  X.  5-7.  18.  23.  Hunc  adventum  Filii 
hominis  ipsemet  ubi  praenuntiat  suam  mortem  ad  redem-i 
ptionem  mundi,  declarat  esse  adventum  regni  sui.  «  Amen 
dico  vobis,  sunt  quidam  de  hic  stantibus  qui  non  gustabunt 
mortem,  donec  videant  Filium  hominis  venientem  in  regno 
suo,  n  vel  ut  est  penes  Lucam,  u  donec  videant  regnum 
Dei,  r)  et  penes  Marcum,  u  donec  videant  regnum  Dei  ve-> 
niens  in  virtute  »  Matth.  XYI.  28;  Mare.  VIII.  39;  Luc. 
IX.  27.  u  Quia  nonnulli  ex  discipulis  usque  adeo  in  corpore 
victuri  erant,  ut  Ecclesiam  Dei  constructam  conspicerent 
et  contra  mundi  huius  gloriam  erectam,  consolatoria  pro^ 
missione  nunc  dicitur:  sunt  quidam  de  hic  stantibus,  qui 
non  gustabunt  mortem,  donec  videant  regnum  Dei  »  s.  Gre-i 
gor.  M.  in  Evang.  hom.  32.  n.  6. 

IV.  Sicut  forma  externa  auctoritatis  et  distinctionis  hie- 
rarchicae  visibilis  unitatis  et  universalitatis  Ecclesiae,  qua-i 
lis  in  omne  futurum  tempus  constituenda  erat,  adhuc  in 
promissione  et  praeparatione  continebatur,  ita  etiam  cha-i 
rismata  interna  et  dona  Spiritus  Sancti  sive  singulis  sive 
omnibus  in  unitate  spectatis  Apostolis  in  priori  hoc  stadio 
nondum  erant  in  sua  plenitudine  collata,  sed  tamquam  pre-i 
tium  sanguinis  Christi  adhuc  promissa,  et  ante  completam 
redemptionem  non  nisi  ex  parte  ac  velut  per  modum  arrhae 
praelibata.  «  Nondum  enim  erat  Spiritus  datus  (in  plenitu-« 
dine  promissa),  quia  Iesus  nondum  erat  glorificatus  r>  Io. 
VII.  39.  u  Expedit  vobis,  ut  ego  vadam;  si  enim  non  abiero, 
Paraclitus  non  veniet  ad  vos;  si  autem  abiero,  mittam  eum 
ad  vos...  Adhuc  multa  habeo  vobis  dicere;  sed  non  potestis 
portare  modo,  cum  autem  venerit  ille  Spiritus  veritatis, 
docebit  vos  omnem  veritatem  »  ibid.  XVI.  7.  sqq.  s.  Gre- 
gorius  Nazianzenus  hanc  per  quosdam  veluti  gradus  Spiril 
tus  Sancti  donationem  ita  declarat,  u  Spiritus  discipulis 
datus  est  trifariam  et  quantum  capere  poterant,  secundum 


_  108 

tria  tempora,  antequam  Christus  per  passionem  glorificatus 
esset,  postquam  fuit  glorificatus  per  resurrectionem,  post 
eius  ascensionem  ad  coelos.  »  Prima  donatio,  ut  Gregorius 
ibi  prosequitur,  erat  occultior  ad  morborum  et  daemonum 
expulsionem  (Matth.  X.),  altera  expressior  per  insufflatio-i 
nem  ad  remittenda  et  retinenda  peccata  (Io.  XX.),  tertia 
quodammodo  substantialis  (ou<jud$u>;  w;  ocv  eiroi  ti;)  visibili 
nempe  specie  in  linguis  igneis  die  pentecostes,  et  cum  ef— * 
fectu  plenitudinis  donorum  (Gregor.  Naz.  orat.  41.  al.  44. 
num.  11.). 

In  oeconomia  itaque  redemptionis  Christus  Salvator 
ipsam  mundi  sanctificationem  ac  proinde  Ecclesiae  suae, 
quae  est  mundus  sanctificatus,  plenam  constitutionem  pri-i 
mum  promeruit  pretio  sanguinis  sui;  atque  ideo  eam  reser-« 
vavit  operae  Spiritus  Sancti,  cuius  missio  tamquam  causa 
proxima  ad  plenam  illam  aedificationem  Ecclesiae  hoc  ipso 
intelligitur  effectus  principalis  meritorum  Christi  continens 
in  se  tamquam  in  principio  omnes  alios  effectus  pro  regno 
gratiae  et  veritatis.  «  Sicut  Salvator  veniens  factus  est  im- 
pletio  legis  et  prophetarum,  ita  impletio  Evangelii  est  Spi-« 
ritus  Sanctus.  Christus  adveniens  stabilivit,  quae  sunt  a 
Patre,  dicta  nempe  in  lege  et  prophetis;  ideo  Paulus  ait, 
plenitudo  legis  Christus.  Spiritus  Sanctus  veniens  adimple-i 
vit,  quae  sunt  Evangelii.  Quaecumque  sunt  in  lege,  Chri-i 
stus  implet;  quaecumque  sunt  in  Christi  doctrina.  Spiritus 
implet...  Adimplet  Filius  quae  sunt  Patris,  et  a  se  ipso 
non  loquitur;  adimplet  Spiritus,  quae  sunt  Filii,  et  a  se 
ipso  non  loquitur  v  (1)  Serm.  de  Spir.  S.  inter  Opp.  Chrys. 
ed.  Maurin.  T.  III.  p.  808.  809.  Mundi  expiatio  antecedit 
in  opere  misericordiae  per  mortem  Filii  Dei  incarnati,  mundi 
redempti  sanctificatio  per  plenam  constitutionem  Ecclesiae 
in  omnibus  gratiis  ac  donis  consequitur  ex  illa  morte  ut 

(1)  6  co)T7,;j  eX0o)v  rfcVSTo  :;Xrpa>[jLX  voaou  xxi  “oocpr.rtuv,  outuj 

T:Xrl(ctu[Ax  tou  EuaYY*Xtou  70  t:vsu[ax.  'O  Xoioto;  eXOov  sjiejiaiom  *a  sapa  tou 
rxrpo;  ta  ev  tm  voiao»  Etpr,usvx  xat  npoArjTa:7  otx  touto  Xzyv.  IlauXo;,  “Xr- 
ptuax  voaou  XptOTO;.  To  nv:uu.a  70  af.ov  eXOov  £-Xr,po);s  tx  tou  Eua-yveXtou. 
'OoX  EOTtV  iv  -Q)  VOLLro^  ^  OOX  EOTIV  ev  tou  X^sietou  6:0x0- 

xxXtx,  70  "Vcujax  nXr,poT.  'AvxnXrAoot  6  uio;  7x  70u  ~nTpo$,  xxi  exutou 
ou  XxXct  avxrrXrAo*:  70  Avsuaa  tx  70u  uiou,  xxi  atp’  iau70u  ou  XxXei. 


-  10)  - 

opus  dilectionis  atque  ideo  appropriatum  Spiritui  sancti-» 
tatis  et  sanctificationis,  u  Cur  non  venit  Spiritus,  antequam 
ille  abierat?  Quia  nondum  maledictum  sublatum  erat,  non-» 
dum  peccatum  solutum,  sed  omnes  adhuc  erant  poenae  ob-» 
noxii,  propterea  ille  non  venit.  Poterat  ipse  (Christus)  haec 
operari,  sed  illum  (Spiritum)  sinit  operari  prodigia,  ut  di-» 
scant  eius  dignitatem...  Idcirco  ipse  incarnatus  est,  SpH 
ritui  operationem  reservans  »  (1).  Chrys.  in  Ioan.  hom.  78. 
al.  77.  n.  3. 

Ab  ipso  itaque  Christo  capite  in  vita  sua  adhuc  mortali 
et  ante  effusum  sanguinem  tamquam  pretium  acquisitionis 
(Act.  XX.  28.),  videmus  Ecclesiae  institutionem  inchoatam 
et  praeformatam,  tum  secundum  formam  eius  externam  et 
conspicuam  tum  secundum  formam  internam  et  spiritualem, 
sive  ut  Paulus  loquitur  (Eph.  IV.  4.),  secundum  unitatem 
corporis  et  spiritus.  Forma  quidem  visibilis  constituitur  a 
Christo  ipso  in  auctoritate  visibili  (qua  nempe  viventes  ho-» 
mines  fungantur)  ex  una  parte,  hocque  ipso  obedientia  fidei 
(quae  in  fide  fundatur  et  fide  exercetur)  erga  eandem  au-» 
ctoritatem  ex  parte  altera,  quibus  totum  corpus  ac  societas 
fidelium  contineatur  ac  regatur;  illi  enim  ipsi  qui  auctori-» 
tate  sibi  a  Christo  communicata  funguntur,  etiam  inter  se 
in  unum  corpus  constituti  vicissim  erga  superiorem  aucto-» 
ritatem  obedientia  fidei  obstringuntur.  Versans  adhuc  visi-» 
bilis  in  terris  ipse  Christus  totum  corpus  docentium  et 
obedientium  unus  dux  et  magister  (et;  6  jcaQyjyTOTr,;)  docet, 
regit,  et  continet  sua  suprema  auctoritate,  hancque  totam 
in  se  concludit.  Apostolis  vero  nondum  nisi  ad  fines  parti-» 
culares  et  velut  per  intervalla  communicat.  Verum  his  ipsis 
factis  communicationis  et  disertis  promissionibus  Apostolos 
totamque  Ecclesiam  praeparat  ac  praeformat  pleniori  ac 
perenni  suae  auctoritatis  communicationi,  qua  sibi  non  am-» 
piius  visibiliter  conversaturo  cum  hominibus  substituat  tum 
unum  vicarium  in  suprema  potestate,  tum  in  potestate  hie- 
rarchice  disposita  Apostolos  omnes  et  in  unitate  coniunctum 
collegium  Apostolicuin.  Hac  autem  substitutione  et  commu-» 
nicatione  fit,  ut  unus  magister  Christus  per  auctoritatem 


(1)  Aia  to'j~o  xat  auro;  saaoxwotj,  t»o  nvcyjj.ar*.  *rp£v  tr,v  ivspyv.xv. 


110 

visibilem  in  suis  legatis  institutam  (2.  Cor.  V.  20.)  ipse- 
met  perenniter  doceat,  regat,  et  contineat  Ecclesiam  suam. 
Ad  hanc  plenam  Ecclesiae  Christi  institutionem,  cuius  prae-i 
parationem  hactenus  consideravimus,  ipso  ordine  doctrinae 
nunc  deducimur. 


CAPUT  II. 


INSTITUTIO  ET  CONSTITUTIO  ECCLESIAE  VISIBILIS 

A  CHRISTO  COMPLETA 

IN  SUIS  EPIPHANIIS  ANTE  ASCENSUM  IN  COELUM. 


Iam  consummata  per  cruentum  sacrificium  redemptione 
mundi  et  pretio  acquisitionis  Ecclesiae  persoluto,  divinus 
Salvator  u  usque  in  diem,  qua  praecipiens  Apostolis  per 
Spiritum  Sanctum  quos  elegit,  assumptus  est  n  (1),  eisdem 
u  praebuit  se  ipsum  vivum  post  passionem  suam  in  multis 
argumentis  per  dies  quadraginta  apparens  eis  et  loquens 
de  regno  Dei  »  Act.  I.  3.  Frequenter  igitur  Dominus  eis 
praesens  locutus  est  non  solum  ad  demonstrationem  suae 
resurrectionis  sed  ut  compleret  institutionem  et  constitu-i 
tionem  regni  Dei  in  terris;  hanc  enim  tum  frequentiam 
apparitionum  tum  scopum  earumdem  verba  clare  indicant, 
u  Diebus  quadraginta  cum  his  (discipulis)  commoratus  ape~i 
ruit  corda  eorum...  ordinavitque  eos  et  instruxit  ad  prae-i 
dicationem  dogmatis  ac  doctrinae  suae,  disponens  Testa-i 
menti  novi  solcnincni  disciplinam  »  Lactant,  de  mort.  per- 
secut.  1.1.  c.  2.  u  Non  ergo  ii  dies  qui  inter  resurrectionem 

(1)  r\i  EVTciXajXivo;  tot;  WnoaroXos;  o:a  rrvrjuaro;  aA.ou,  oy; 

£AXe?aro,  av:Xr;s.0rr  Nimirum  usque  in  diem  assumptionis  per  triennium 
docuerat  et  ad  munus  suum  praeparaverat  Apo.-tnlos.  speciatim  in  eo  iH 
los  constituit  post  r  «surrectionem  suam  per  dies  quadraginta,  haneque 
suam  doctrinam,  sua  mandata  et  muneris  potestatem  eis  tradidit  per  Spi-i 
ritum  Sanctum  primo  minus  plene  deinde  plenius  communicatum. 


111 

Domini  ascensionemque  fluxerunt,  otioso  transiere  decursu, 
sed  magna  in  his  confirmata  sacramenta,  magna  sunt 
revolata  mysteria  »  s.  Leo  serm.  1.  de  Ascens.  Quamvis 
autem  sicut  de  ceteris  Christi  rebus  et  verbis,  ita  etiam 
de  his  apparitionibus  ac  institutionibus  per  quadraginta 
illos  dies  non  omnia  scripta  sint  (Io.  XX.  30;  XXI.  25); 
ea  tamen  quae  pertinent  ad  institutionem  et  constitutionem 
Ecclesiae,  de  qua  nunc  agimus,  quoad  rem  ipsam  Evange- 
liis  scriptis  ita  comprehenduntur,  ut  non  tam  ad  eorum 
completionem  aut  ampliationem,  quam  ad  securam  et  di— > 
stinctam  intelligentiam  traditio  catholica  necessaria  esse 
videatur.  Apparitiones  Domini  per  illos  dies  collegio  Apo- 
stolico  licet  non  semper  pleno  factae  in  Evangeliis  descri-i 
buntur  quinque,  prima  ipso  vespere  diei  resurrectionis,  al~» 
tera  post  dies  octo,  utrsuque  Hierosolymis  Lue.  XXIV. 
36-43;  Io.  XX.  19-29.  cf.  1.  Cor.  XV.  5;  tertia  Io.  XXL 
et  quarta  Matth.  XXVIII.  16-20.  in  Galilaea  (1);  quinta 
denique  Hierosolymis,  quando  Dominus  in  coelum  ascendit 
Mare.  XVI.  14-19;  Luc.  XXIV.  44-51;  Act.  I.  4-9.  cf. 
I.  Cor.  XV.  7.  Ex  hisce  epiphaniis  secunda  in  Evangeliis 
refertur  tantummodo,  quatenus  pertinebat  ad  veritatem 
resurrectionis  demonstrandam,  facta  in  gratiam  Thomae, 
atque  velut  pars  aut  supplementum  primae  spectari  potest; 
in  reliquis  quatuor  Christus  u  loquens  de  regno  Dei,  »  per-i 
fecit  eam,  quam  diximus,  regni  institutionem  et  constitue 
tionem.  Considerabimus  ergo  eas  eo  ipso  ordine,  quo  factae 
sunt;  neque  enim  alium  accomodatiorem  ordinem  exposi-i 
tionis  reperire  est  praeter  eum,  quam  sapientia  incarnata 
in  rebus  ipsis  et  in  doctrina  rebus  connexa  disposuit. 


(1)  Hunc  esse  ordinem  inter  istas  duas  apparitiones,  colligitur  ex. 
Io.  XXI.  40. 


THESIS  IX. 


De  munere  Apostolorum  in  prima  Christi  apparitione 

enuntiato  et  instituto. 


u  Sicut  Christus  a  Patre,  ita  Apostoli  a  Christo  missi  sunt  Io.  XX. 
»  21;  quapropter  haec  missio  Apostolorum  intelligemla  est  in  complexu 
»  continere  munus  et  potestatem  ad  EeMesiam  nomine  ac  vice  Christi  vi¬ 
ri  sibiliter  regendam,  docendam,  sanctificandam.  » 


Consideranda  nobis  est  vis  propria  magnae  huius  mis-i 
sionis  Apostolorum  primum  generalius,  quatenus  Christus 
ipse  eam  declarat  ex  sua  missione  a  Patre;  deinde  ex  ipsa 
hac  comparatione  missionis  principalis  in  Christo  cum  mis-i 
sione  derivata  in  Apostolis  intelligere  conabimur  specialius 
munera  in  hac  missione  inclusa  et  per  eam  in  Apostolis 
instituta 

I.  Manifestum  in  primis  est,  verba  Domini  non  theore- 
ticam  solum  doctrinam  vel  promissionem  continere,  sed  le— ■ 
giferam  et  efficacem  institutionem;  adeoque  id  quod  signi-i 
ficant,  actu  conferunt  et  efficiunt. 

1°.  Propositiones  Io.  XX.  21-23.  duae  sunt,  una  prae-i 
missa  instar  principii,  u  sicut  misit  me  Pater,  et  ego 
mitto  vos;  »  altera  per  modum  consequentis,  quae  in  illo 
principio  implicite  contenta  ex  eo  deducitur,  et  ponitur 
explicite:  «accipite  Spiritum  Sanctum,  quorum  remiseritis 
peccata,  remittuntur  eis,  et  quorum  retinueritis,  retenta 
sunt,  n  Atqui  propositio  haec  consequens  evidenter  practica 
est  continens  institutionem  legiferam  et  conferens  potestas 
tem  ;  ergo  practica  est  etiam  propositio  praemissa,  in  qua 
illa  ut  in  principio  continetur,  ex  qua  instar  consequentis 
deducitur.  Nimirum  actu  et  ipso  effectu  confertur  Apostolis 
missio  a  Christo,  sicut  ipse  missus  est  a  Patre. 

2°.  Missio  haec  Apostolorum  a  Christo  facta  est  ad  si— « 
militudinem  missionis  Christi  ipsius  a  Patre:  u  sicut  misit 
me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  »  In  missione,  adeoque  etiam 
in  similitudine  missionis  hic  expressa  a  Christo,  tria  con- 


113 

sideranda  sunt,  relatio  et  communicatio  mittentis  ad  mis-i 
sum,  est  enim  missio  (ut  ait  s.  Thomas  1.  q.  43.  a.  1.)  aquae-i 
dam  processio;  »  tum  id  quod  communicatur,  auctoritas 
scilicet  et  potestas  missi  derivata  a  mittente;  finis  denique 
ac  terminus  missionis  seu  opus,  ad  quod  mittitur.  Expri-» 
mit  igitur  Dominus  in  primis  similitudinem  in  habitudine 
communicationis:  sicut  Pater  me,  ita  ego  vos  mitto;  a 
Patre  in  me,  a  me  in  vos  missio  et  communicatio  deriva-i 
tur.  u  Hic  verba  mediatoris  agnoscimus;  mediam  quippe  se 
ostendit  dicendo:  ille  me,  et  ego  vos  n  August.  in  Io. 
tract.  121.  Porro  ex  hac  ipsa  mediatione,  quod  a  Patre 
Christus,  vicissim  a  Christo  Apostoli  mittuntur,  non  qui-i 
dem  identitas  propter  diversitatem  infinitam  subiecti,  sed 
similitudo  necessario  intelligitur  in  re  ipsa  missionis,  in 
potestate  inquam,  quae  communicatur  mittendo,  et  in  opere 
ad  quod  mittuntur.  Nisi  hoc  ita  esset,  verbum  mittere  in 
priori  inciso.  Patet’  mittit,  et  in  posteriori,  ego  mitto,  si— « 
gnificatione  ex  toto  diversa  seu  acquivoca  sumendum  foret, 
quod  iam  per  se  absurdum  est,  et  excluditur  ipsa  compa-i 
ratione,  qua  diserte  exprimitur  similitudo  seu  analogia  in 
ipsa  missione,  in  opere  (ut  diximus)  ad  quod  mittuntur, 
et  hoc  ipso  etiam  in  potestate  necessaria  ad  opus  missionis: 
sicut  misit  me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  «.Cum  igitur  iam 
omnia  sublata  sint  impedimenta,  inquit,  et  victoriam  splen-i 
didam  statuerim,  et  omnia  sint  restaurata  (per  mortem 
crucis);  inde  tandem  ait;  sicut  misit  me  Pater,  et  ego 
mitto  vos...  Hic  eorum  animos  erigit,  et  fide  eos  dignissi-» 
mos  exhibet,  siquidem  ipsius  opus  suscepturi  erant;  nec 
iam  invocatio  Patris  est,  sed  sua  propria  auctoritate  dat 
eis  potestatem  n  (1)  Chrys.  in  Io.  hom.  86. 

3°.  Ex  his  ipsis  constat,  propositionem  qua  missio  im-i 
pertitur  Apostolis,  esse  universalem,  nec  posse  restringi 
ad  illam  particularem  dumtaxat  potestatem  remittendi  vel 
retinendi  peccata,  quae  in  consequenti  enuntiatur  et  con-i 
fertur.  Neque  enim  dictum  est,  ego  mitto  vos,  ut  quorum 


(1)  ’Evt«u8*  ETtxtpa  ayTtov  tr,v  ^j/rtv  xai  oiixvur.  r.oXy  to  ai-ionerrov, 
clyc  [aeXXoisv  ccjtou  to  ip,yov  avaor/EoOx'.,  xor.  gvxsti  naoaxXrA’ rpo;  tov  rratE&a 
aXX’  auOeVTta  otoam  autot;  rrjv  oyvajr.v. 

Fraszeitn.  Ve  Ecclesia  Christi  s 


114 


remiseritis  peccata,  remittantur  eis;  sed  longe  alius  est 
sermo  Christi  redemptoris  et  fundatoris  Ecclesiae.  Duae 
sunt  in  sermone  partes  distinctae,  quarum  unaquaeque 
sensum  completum  continens  per  se  consistit,  quod  quidem 
Evangelista  eo  clarius  ostendit  unius  sententiae  ab  altera 
divisione,  a  Dixit  ergo  eis  iterum,  pax  vobis;  sicut  misit 
me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  Haec  cum  dixisset,  insufflavit 
et  dixit  eis,  accipite  Spiritum  Sanctum;  quorum  remiseritis 
peccata,  remittuntur  eis.  »  In  priori  illa  sententia  potestas 
et  opus  missionis  Apostolorum  non  alio  modo  determinatur 
nisi  secundum  missionem  ipsius  Christi  a  Patre.  Atqui  haec 
sane  generalis  est  ad  salutem  generis  humani,  ergo  etiam 
missio  Apostolorum,  quam  Christus  suae  missioni  respon-i 
dere  et  similem  esse  dicit,  debet  intelligi  generalis,  quae 
potestatem  particularem  remissionis  peccatorum  in  altera 
parte  institutam  comprehendit  quidem  implicitam,  sed  non 
hanc  solam,  nec  ad  hanc  restricta  est.  Si  cui  sophisma  otn 
scuritatem  iniiceret,  quod  ex  nostro  ratiocinio  Apostoli 
etiam  ad  redemptionem  mundi,  ad  meritum  et  largitionem 
gratiarum  missi  viderentur,  patet  responsio.  Redemptio  et 
merita  Christi  supponuntur  completa,  et  sunt  fundamentum 
ipsius  missionis  Apostolorum,  quae  pertinet  ad  applicatio-i 
nem  redemptionjs  ac  meritorum  Christi  (vide  superius  do-i 
ctrinam  Chrysostomi),  ad  applicationem  nempe  meritorum 
et  gratiarum  minis  teri  alem,  adeoque  modis  ac  mediis  a 
Christo  institutis  et  totam  vim  suam  mutuantibus  ab  ipso 
Christo  Redemptore;  neque  enim  aequalis  sed  similis  dici— ' 
tur  missio  Apostolorum.  Sed  haec  paulo  post  distinctius 
explicabuntur. 

4°.  Subiectum  missionis  sunt  omnes  et  soli  illi,  qui  per-i 
tinebant  et  quatenus  pertinebant  ad  collegium  Apostolicum, 
et  (quod  de  potestate  perenniter  in  regno  Christi  exercenda 
ideoque  ordinaria  semper  valet)  ad  legitimos  eiusdem  coli 
legii  successores.  Ioannes  distincte  narrat  (XX.  19.  24.)  ap-i 
paritionem  factam  esse,  «  ubi  erant  discipuli  congregati  » 
(oi  j;.aOyjTat  cuvAyAsvot),  sed  Thomas  u  unus  ex  duodecim  » 
(si;  i/,  twv  $ci>$exx)  non  erat  cum  eis,  unus  scilicet  ex 
collegio  Apostolorum,  quamvis  tunc  exciso  iam  proditore 
non  duodecim  sed  undecim  essent  numero  (th.  VIII.)  Lucas 


115 

(XXIV.  33.)  nominat  u  congregatos  undecim  et  eos,  qui 

CUm  illis  erant  »  ('Tuv6pG'i<7(/.£vou;  tou$  ivAsxa  xai  t o Lt ;  <jov 

auroi;).  Quamvis  alii  velut  concomitanter  fuerint  appari-« 
tioni  praesentes,  ipse  tamen  modus  dicendi  demonstrat,  col-< 
legium  Apostolorum  directe  spectari  (ol  evSexa  xai  oi  auv 
aoTot;)  in  epiphania;  verba  autem  quibus  missio,  sicut  ipse 
Christus  missus  est,  enuntiatur,  et  potestas  in  regno  Dei 
per  missionem  confertur,  non  posse  pertinere  ad  alios  quam 
ad  u  congregatos  undecim,  n  constat  ex  ipso  fine  electionis 
Apostolorum  et  instituti  collegii  Apostolici,  ut  sit  aucto-i 
ritas  missionis  seu  apostolatus  a  Christo  derivata  ex  una 
parte,  et  obedientia  fidei  ex  parte  altera,  de  qua  re  in  su~i 
periori  thesi  satis  dictum  est.  Paulus  Iesum  appellat  «Apo-i 
stolum  et  Pontificem  confessionis  nostrae  »  (Heb.  III.  1.), 
et  quemadmodum  penes  Ioannem  Christus  missionem  im-i 
pertit  sicut  ipse  missus  est  a  Patre,  ita  Paulus  declarat 
apostolatum  seu  missionum  (a7ro;ToV/)v)  eiusque  potestatem 
acceptam  per  Iesum  Christum:  u  per  quem  accepimus  gra~» 
tiam  et  apostolatum  ad  obediendum  fidei  in  omnibus  gen-i 
tibus  pro  nomine  eius  »  (1)  Rom.  I.  5.  Porro  hanc  missio-i 
nem  pertinere  ad  omnes,  qui  sunt  et  quatenus  sunt  in 
collegio  Apostolico  et  ad  eorum  successionem  in  communi 
spectatam,  ex  eo  etiam  patet,  quod  verba  Christi  certe  non 
minus  pro  Thoma  tunc  absente  valent  quam  pro  reliquis 
praesentibus,  referuntur  enim  ad  illos  undecim  (~po$  tou; 
ev&sxa).  Explicat  id  lucide  s.  Cyrillus  Alexandrinus,  u  Quo-i 
modo  ergo  Thomas,  non  immerito  quaeret  aliquis,  si  vere  tunc 
aberat.  Spiritus  Sancti  factus  est  particeps,  cum  discipulis 
Dominus  apparuit,  et  insufflavit  dicens:  accipite  Spiritum 
Sanctum?  Respondemus,  Spiritus  Sancti  virtutem  in  omnes, 
qui  gratiam  (Apostolatus)  acceperunt,  permanasse,  et  lar-i 
gientis  scopum  adimplevisse.  Dedit  autem  Christus  non  ali—* 
quibus  seorsum,  sed  omnibus  in  communi  (in  uno  toto 
spectatis)  discipulis.  Quapropter  eum  (Spiritum)  accipiunt, 
tametsi  aliqui  non  aderant,  dantis  liberalitate  non  ad  solos 
praesentes  restricta,  sed  in  totum  sanctorum  Apostolorum 

(1)  Al.'  oCt  sXxAorx-v  /av.v  xx». 
cOvist  Cimo  toj  ovoaxto;  xjtov. 


i ! ;  inaxoAv 


:v  -aat  ?otJ 


_  110 

chorum  permeante  »  (1)  Cyrill.  Alex,  in  Io.  1.  XII.  T.  IV. 
p.  1100.  Eundem  in  sensum  ratiocinatur  Augustinus  (ad 
Hesycli.  ep.  199.  n.  10.),  qui  in  re  alia  demonstrans  verba 
a  Christo  Apostolis  dicta  etiam  ad  Paulum  pertinere,  hanc 
affert  rationem:  u  quamvis  enim  nondum  inter  eos  erat, 
quando  eis  hoc  dictum  est,  ad  eorum  tamen  collegium  at~i 
que  societatem  etiam  ipsum  non  ambigimus  pertinere.  » 

II.  Quoniam  missio  Apostolis  confertur  a  Christo,  sicut 
ipse  missus  est  a  Patre,  hoc  ipso  habemur'  primum  consi-i 
derare  proprias  rationes  huius  missionis  Christi  a  Patre, 
atque  deinde  in  his  constituere  normam,  ut  missionem  Apo~i 
stolorum  a  Christo  illi  similem  plenius  intelligamus. 

1°.  Cum  missio  sit  p/'ocessio  a  mittente  ad  aliquem  ter-i 
minum,  in  missione  Christi  utrumque  considerandum  est. 

a)  Missio  supponit  et  includit  originem  a  Patre  mit-i 
tente  (vide  Tract.  de  Trinitate),  a  A  me  ipso  non  veni,  sed 
est  verus,  qui  misit  me...  ego  scio  eum,  quia  ab  ipso  sum, 
et  ipse  me  misit  »  Io.  VII.  28.  Quoniam  vero  haec  proces-i 
sio  est  Filii  a  Patre  per  generationem,  et  proinde  Filius 
consubstantialis  est  et  unum  cum  Patre  secundum  naturam 
divinam;  ideo  omnia  quae  sunt  Patris  mittentis,  sunt  Filii 
missi  sed  ab  illo  huic  communicata,  «  Nunc  cognoverunt, 
quia  omnia  quae  dedisti  mihi,  abs  te  sunt,  et  cognove-i 
runt  vere,  quia  a  te  exivi,  et  crediderunt,  quia  tu  me  mi-i 
sisti...  et  mea  omnia  tua  sunt,  et  tua  mea  sunt  n  ibid.  XVII. 
7-10.  Ergo  etiam  doctrina,  opera,  auctoritas,  ct  potestas 
in  misso  sunt  a  mittente,  u  Mea  doctrina  non  est  mea,  sed 
cius  qui  misit  me  n  ibid.  VII.  16.  u  qui  verbum  meum  au-' 
dit,  et  credit  ei,  qui  misit  me,  habet  vitam  aeternam, 
non  possum  ego  a  me  facere  quidquam;  sicut  audio,  sic 
iudico.,.  Opera  quae  dedit  mihi  Pater,  ut  perficiam  ea, 
ipsa  opera  testimonium  perhibent  de  me,  quia  Pater  misit 
me...  Et  verbum  eius  non  habetis  in  vobis  manens,  quia, 
quem  misit  ille,  huic  vos  non  creditis  n  ibid.  V.  24-38. 

b)  Ut  terminus  ad  quem  mittitur,  spectanda  sunt  mu-i 
nera  in  missione  Filii.  Haec  licet  propria  Filio  secundum 

(1)  A:oto/.s  Se  6  Xf.iTo;  oj  ttatv  ava  [xspo;  aXX’  6X0:?  toi?  (j.*07)rat;. 

toj  o-.oovto;  A’.Xo7t[x'.a? _  i-avta  oir,xoyii1;  tov  tmv  ay.wv  '  A"o?toXwv 


117 

humanitatem,  in  qua  formaliter  missus  intelligitur,  habent 
tamen  modum  excellentiae  incommunicabilis  ex  divinitate 
personae,  quae  in  assumpta  natura  mittitur,  et  per  hanc 
naturam  hisce  muneribus  fungitur.  Munera  haec  simulque 
excellentia  eorundem  in  Filio  misso  universi  m  sunt  a)  po-» 
testas  imperii:  «  dedit  ei  potestatem  iudicium.  facere,  quia 
Filius  hominis  est;  »  «  dedit  ei  potestatem  omnis  carnis;  » 
«  data  est  mihi  omnis  potestas  in  coelo  et  in  terra;  r>  «  do-i 
navit  illi  nomen,  quod  est  supra  omne  nomen,  ut  in  no~i 
mine  Iesu  omne  genii  flectatur  coelestium,  terrestrium,  et 
infernorum;  r>  (3)  auctoritas  magisterii:  «magister  vester 
unus  est  Christus;  »  «  docens  eos,  sicut  potestatem  ha-i 
bens;  »  «  novissime  locutus  est  nobis  in  Filio,  quem  con-i 
stituit  heredem  universorum;  »  «unigenitus  Filius  qui  est 
in  sinu  Patris,  ipse  enarravit;  «  quod  vidimus,  testamur» 
(Io.  III.  1 1  .);  «creditis  in  Deum,  et  in  me  credite;  » 
«erunt  omnes  docibiles  Dei;  »  y)  sanctificatio  sacerdotii, 
in  quo  se  ipsum  obtulit  hostiam,  proprioque  merito  infinito 
et  propria  potestate  est  redemptor  et  sanctificator:  «  non 
semet  ipsum  clarificavit,  ut  pontifex  fieret,  sed  qui  locutus 
est  ad  eum.  Filius  meus  es  tu,  ego  hodie  genui  te;  »  «fi—» 
delis  pontifex  ad  Deum,  ut  repropitiaret  delicta  populi;  » 
«  ingrediens  mundum  dicit,  hostiam  et  oblationem  noluisti, 
corpus  autem  aptasti  mihi...  tunc  dixi,  ecce  venio,  ut  fa-> 
ciam,  Deus,  voluntatem  tuam...  in  qua  voluntate  sanctifi- 
cati  sumus  per  oblationem  corporis  Christi  semel;  »  «  qui 
per  Spiritum  Sanctum  semet  ipsum  obtulit  immaculatum 
Deo,  emundabit  conscientiam  nostram  ab  operibus  mortuis:  » 
«  una  oblatione  consummavit  in  sempiternum  sanctificatos;  n 
u  et  pro  eis  ego  sanctifico  me  ipsum,  ut  sint  et  ipsi  san-i 
ctificati  in  veritate.  »  5)  Munera  haec  Filii  missi  a  Patre 
simul  sumpta  comprehenduntur,  et  in  sua  excellentia  in- 
telliguntur,  quatenus  imperio,  magisterio  et  sacerdotio  suo 
constituit  Ecclesiam  sibi  et  Ecclesiam  suam,  «  animam 
pono  pro  ovibus  meis,  oves  meae  vocem  meam  audiunt,  et 
ego  cognosco  eas,  et  sequuntur  me,  et  ego  vitam  aeternam 
do  eis;  »  «  aedificabo  Ecclesiam  meam;  »  «  dilexit  Eccle-i 
siam,  et  semet  ipsum  tradidit  pro  ea....  ut  exhiberet  ipse 
sibi  gloriosam  Ecclesiam;  »  «Ecclesiam  Dei,  quam  (sibi) 


118 

acquisivit  sanguine  suo  »  (Av  7T£pis7rotr)<jaTQ  Sta  tou  ISioo 
aiaaTo?);  u  Christus  caput  est  Ecclesiae,  ipse  salvator  cor-i 
poris  eius  t)  (dti)Tr,p  tou  acop.arG;). 

c)  Ex  his  etiam  patet  finis  missionis  Iesu  Christi.  Fi — ■ 
nis  proximus  et  opus  Filii  Dei  missi  in  mundum  est  re~i 
demptio,  sanctificatio  et  salvatio  in  regno  et  per  regnum 
Dei  constituendum  in  terris,  «  Oportet  me  evangelizare  re~i 
gnum  Dei,  quia  ad  hoc  missus  sum  »  Luc.  VI.  43.  u  Sicut 
dedisti  ei  potestatem  omnis  carnis,  ut  omne  quod  dedisti 
ei,  det  eis  vitam  aeternam;  haec  est  autem  vita  aeterna, 
ut  cognoscant  te  solum  Deum  verum,  et  quem  misisti  Ie- 
sum  Christum...  opus  consummavi,  quod  dedisti  mihi,  ut 
faciam  n  Io.  XVII.  2.  sqq. 

Demum  finis  ultimus  missionis  est  glorificatio  Patris 
in  Filio,  et  Filii  a  Patre,  u  Ut  omnes  honorificent  Filium, 
sicut  honorificant  Patrem,  qui  misit  illum  »  Io.  Y.  23.  u  Pa~i 
ter  venit  hora,  clarifica  Filium  tuum,  ut  Filius  tuus  cla-i 
rificet  te. ego  te  clarificavi  super  terram,  opus  consum-i 
mavi,  quod  dedisti  mihi,  ut  faciam;  et  nunc  clarifica  me 
tu  Pater  apud  temetipsum  claritate,  quam  habui,  prius-i 
quam  mundus  esset,  apud  te  »  ibid.  XVII.  1.  sqq. 

2°.  Iam  vero  huic  praecellenti  missioni  Christi  a  Patre 
respondet,  ex  disertis  verbis  ipsius,  missio  Apostolorum  a 
Christo,  ut  superius  ostensum  est,  non  quidem  secundum 
aequalitatem  in  essentia,  sed  secundum  similitudinem  per 
participationem:  «  sicut  misit  me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  » 

a)  In  primis  ergo  missio  Apostolorum  necessario  ali—* 
quam  originem  et  processionem  dicit  a  Christo  mittente, 
verum  pro  differentia  subiecti  non  per  communicationem 
naturae  sicut  inter  Patrem  et  filium,  sed  sicut  inter  su~i 
premum  Dominum  eiusque  legatum  per  participationem  po~i 
testatis,  et  communicationem  donorum  quae  ad  eius  admi- 
nistrationem  requiruntur.  Eo  fere  modo  quo  Filius  unige-i 
nitus  est  per  generationem  in  unitate  naturae,  et  tamen 
primogenitus  inter  multos  fratres,  qui  filii  sunt  adoptionis 
u  consortes  divinae  naturae,  »  et  per  donum  gratiae  super- 
naturaliter  ei  assimilati;  a  voluntarie  enim  ((Jou>7)9ei5  non 
naturaliter)  nos  genuit  verbo  veritatis.  » 

b)  Hanc  processionem  Apostolorum  a  Christo,  et  assi- 


—  119  — 

milationem  ad  missionem  Christi  a  Patre  nunc  consideramus 
in  communicatione  sacri  imperii,  magisterii,  sacerdotii,  quae 
vidimus  in  Filio  misso  esse  originaliter  et  praecellenter, 
in  missis  Apostolis  sunt  derivata  et  ministerialiter.  Ducem 
habemus,  in  re  aliunde  certa,  s.  Doctorem  Ecclesiae  Cyril- 
lum.  u  Sicut  misit  me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  His  verbis 
D.  N.  Iesus  Christus  ordinavit  orbis  duces,  et  doctores, 
et  dic  inorum,  mysteriorum  suorum  dispensatores  (I),  quos 
etiam  luminarium  instar  lucere  iam  et  illuminare  iubet  non 
solnm  Iudaeorum  regionem....  sed  omnem  potius  quae  sub 
sole  est.  Columnae  et  firmamentum  veritatis  facti  sunt 
beati  discipuli,  quos  enim  misisse  se  dicit,  sicut  Pater 
ipsum  misit,  simul  quidem  Apostolatus  dignitatem  osten-i 
dens  et  traditae  eis  potestatis  incomparabilem  gloriam,  una 
vero,  ut  par  erat,  Apostolicorum  munerum  viam  demon-i 
strans.  Nam  si  suos  ipse  discipulos  ita  mittendos  esse  cen- 
suit,  sicut  ipsum  Pater  misit,  quomodo  necesse  non  erat, 
ut  qui  similium  imitatores  esse  deberent,  dispicerent,  ad 
quid  perficiendum  Pater  Filium  miserit?...  Postquam  magna 
apostolatus  dignitate  eos  claros  effecit,  et  sicut  modo  dixi,  di" 
vinorum  altarium  ministros  ac  sacerdotes  constituit  (2),  sta- 
tim  eos  sanctificat  manifesto  sufflatu  proprium  suum  spiri-i 
tum  eis  largiens  »  Cyrill.  Alex,  in  h.  1.  T.  IV.  p.  1093-1095. 

a)  Quoniam  missio  est  tamquam  legatorum  pro  Christo 
in  regno  et  ad  regnum  Dei,  propterea  sicut  potestas  im-> 
perii  a  Patre  communicatur  Filio  secundum  humanitatem 


(1)  Ks/EtOOTOVrjXE  (AcV  £V  TOJTO'.$  6  XUplOg  IrAOV?  0  XpilTO?  TOJ? 

Tri;  o:xoufi£V7j5  xaor,Y7)Ta5  te  xxt  o-.oa;xsXou;  xxt  twv  0:-.o>v,  x-jtou  p.j7Trpuov 
otxovop.ou;. 

(2)  Aauxipoy?  ar.oArA-xA  xto  jAEAXto  *ri?  a“o;toXf;  al-nouaTt, 

kov  OuatajTr(p’.ti>v,  xaOazsp  £or,v  apTtw;,  o'.xovop.ou;  te  xai  IspoupYoy;  avao:t£a?. 
Si  in  sacerdotio  spectatur  sola  potestas  sacrificandi,  cura  ea  in  nltima 
coena  Apostolis  iam  collata,  et  pro  eorum  in  sacerdotio  successoribus  in-i 
stituta  fuerit  (Couc.  Trid.  sess.  22.  cap.  1.  can.  2.),  verba  gen<  ralia  mis- 
siouiB,  sicut  ipse  Christus  missus  est  a  Patre,  non  nisi  conjinnntionem 
istiuB  potestatis  includere  censeri  possunt;  quatenus  tamen  sacerdotium 
latius  sumitur  pro  potestate  liturgica  in  ordinando  externo  cultn  divino 
(cf.  Cone.  Trid.  sess.  7.  de  Sacrameut.  cau.  10.  13;  sess.  22.  cap.  5.), 
merito  dicere  potuit  Cyrillns,  institutionem  sacerdotii  in  verbis  missionis 
Apostolorum  implicite  contineri. 


120 

in  ipsa  missione,  sed  propter  divinitatem  personae  in  eo 
est  principalis  ut  in  fonte;  ita  Christus  ipsa  missione  hanc 
suam  potestatem  communicat,  verum  ita,  ut  manens  in  ipso 
principaliter  in  Apostolos  tamquam  eius  legatos  derivetur 
participata  et  ministerialis.  Christus  suam  propriam  po-i 
testatem  imperii  in  regno  suo  exercet  et  applicat  per  le— * 
gatos  Apostolos;  Apostoli  missi  nullam  habent  potestatem 
nisi  exercendam  vice  ac  nomine  Christi  mittentis. 

Sanctus  et  verus,  qui  accepit  a  Patre  et  habet  elavem 
David,  qui  aperit  et  nemo  claudit,  claudit  et  nemo  aperit 
(Apoc.  III.  7.  cf.  II.  28.);  is  pro  hoc  suo  regno  David  promisit 
Apostolis:  u  si  autem  Ecclesiam  non  audierit,  sit  tibi  sicut 
ethnicus  et  publicanus:  amen  dico  vobis,  quaecumque  alii— > 
gaveritis  super  terram,  erunt  ligata  et  in  coelo,  et  quae-i 
cumque  solveritis  super  terram,  erunt  soluta  et  in  coelo.  » 
Nunc  autem  actu  eos  mittit  pro  regno  suo  super  terram, 
sicut  ipse  missus  est  a  Patre;  unde  profecto  missio  haec 
ab  eo,  qui  aperit  et  nemo  claudit,  claudit  et  nemo  aperit, 
continet  illam  promissam  potestatem  (et  in  potestate  offi— « 
cium)  quaecumque  alligandi  et  solvendi  in  Ecclesia  (perti-« 
nentia  ad  propriam  rationem  et  finem  Ecclesiae)  super  ter-« 
ram  sententiis  iudicialibus,  quae  ratae  habeantur  in  coelo. 
Hinc  luculentius  patet,  quomodo  Dominus  ex  generali  illa 
missione  inferat  ac  determinet  potestatem  specialem  iudicii 
ad  remittenda  vel  retinenda  peccata;  vicissim  vero  haec 
illatio  potestatis  specialis  iudiciorum  confirmat,  quod  dixH 
mus  de  comprehensione  iurisdictionis  (seu  sacri  imperii)  ge~i 
neralis  in  missione  Apostolorum  a  Christo  analoga  missioni 
Christi  a  Patre.  Quando  igitur  Apostolus  protestatur,  exer-i 
citium  suae  iurisdictionis  valere  in  nomine  ac  virtute  Do-i 
mini  nostri  Iesu  Christi,  hoc  ipsum  significat,  virtutem 
scilicet  esse  participatam  ex  missione  Christi  et  exercen-i 
dam  vice  ac  nomine  Christi,  u  Iudicavi  ut  praesens....  in 
nomine  Domini  nostri  Iesu  Christi,  congregatis  vobis  et 
meo  spiritu  (1),  cum  virtute  Domini  nostri  Iesu  tradere 

(1)  Non  ipsi  congregati  indicant,  sed  Paulus  absens  corpore  praesens 
autem  spiritu  et  efficacia  virtutis  sibi  communicatae  a  Christo  mittente 
iudicat  in  ipsis  et  dc  ipsis  congregatis.  Confer  quae  superius  (th.  VIII. 
n.  II.  4.)  diximus  de  iudicio  Ecclesiae. 


121 

huiusmodi  Satanae  in  interitum  carnis,  ut  spiritus  salvus 
sit  n  1.  Cor.  V.  4.  «  Si  venero  non  parcam;  an  experimen-i 
tum  quaeritis  eius,  qui  in  me  loquitur  Christus?  »  2.  Co- 
rinth.  XIII.  3. 

P)  Missio  in  regno  veritatis,  ad  cuius  testimonium  Ie- 
sus  venit  in  mundum  (Io.  XVIII.  37.),  includit  communi^ 
cationem  magisterii  a  Christo  mittente  in  Apostolos  missos, 
sicut  doctrina  in  magisterio  ipsius  Christi  est  doctrina  Patris 
mittentis.  At  personae  Verbi  secundum  divinitatem  commu-i 
nicatur  sapientia  generando,  secundum  humanitatem  com-i 
municatur  ipsa  missione,  quae  est  assumptio  hypostatica 
humanae  naturae;  Apostolis  vero  Christus  mittens  commu-i 
nicat  suam  doctrinam  verbo  externo,  multoque  magis  per 
Spiritum  Sanctum  illuminatione  interna.  Ex  ipsa  porro 
ratione  missionis  patet,  istam  communicationem  doctrinae 
non  esse  personalem  dumtaxat  pro  ipsis  Apostolis,  sed  con-i 
stituere  formam  internam  publici  muneris  apostolatus  ad 
docendas  omnes  gentes.  Quare  Apostolorum  hoc  magister 
rium  sicut  totum  exercetur  auctoritate  et  nomine  Christi 
mittentis,  ita  Christus  mittendo  ipse  docet  per  suos  lega-i 
tos,  atque  hac  ratione  manet  u  magister  unus  Christus,  v 
et  in  Ecclesia  u  omnes  sunt  docibiles  Dei.  »  Missus  a  Patre 
de  se  ait  :  u  mea  doctrina  non  est  mea,  sed  eius  qui  misit 
me;  »  missi  a  Christo  protestantur:  u  pro  Christo  legatione 
fungimur,  tamquam  Deo  exhortante  per  nos;  obsecramus 
pro  Christo,  reconciliamini  Deo  »  2.  Cor.  V.  20. 

Eadem  est  ratio  signorum  missionis.  Sicut  in  magiste-i 
rio  Filii  missi  a  Patre  includitur  demonstratio  et  confir-i 
matio  auctoritatis  divinae  per  opera  divina;  ita  eadem  de-i 
monstratio  pertinet  ad  missionem  Apostolorum.  Ille  ait: 
u  opera  quae  dedit  mihi  Pater,  ut  perficiam  ea;  ipsa  opera 
quae  ego  facio,  testimonium  perhibent  de  me,  quia  Pater 
misit  me  »  Io.  V.  36.  Apostoli  dicunt:  u  non  audeo  ali— ' 
quid  loqui  eorum,  quae  per  me  non  efficit  Christus  in  obe- 
dientiam  gentium  (el;  u7caxo7)v  s9vu>v),  verbo  et  factis,  in 
virtute  signorum  et  prodigiorum,  in  virtute  Spiritus  San-i 
cti  n  Rom.  XV.  18.  Sed  Christus  ea  facit  ut  Filius  et 
yirtus  Patris,  adeoque  virtute  sua:  Apostoli  operantur  ut 
legati  tantummodo,  non  sua  sed  mittentis  virtute.  «  Nos 


_  122 

quid  intuemini,  quasi  nostra  virtute  aut  potestate  fecerii 
mus  hunc  ambulare?...  in  fide  nominis  eius  hunc,  quem  vos 
vidistis  et  nostis  confirmavit  nomen  eius  »  Act.  III.  12.  16. 

y)  Missio  in  regno  sanctificationis  et  in  ministerio  novi 
testamenti  sine  dubio  comprehendit  sacerdotium;  neque 
enim  sanctificatio  perficitur  sine  sacerdotio  (Heb.  IX.  22. 
23.),  et  testamentum  divinum  inter  homines  essentialem 
cum  sacerdotio  connexionem  habet  (ibid.  VII- 12;  VIII.  6.) 
Christus  sacerdos  magnus  et  conditor  novi  testamenti  mis-i 
sus  est  a  Patre,  ut  salvaret  mundum  redemptione  aeterna 
per  unum  sacrificium  cruentam;  u  una  enim  oblatione  coni 
summavit  (TSTeXeuojcev)  in  sempiternum  sanctificatos  »  (Heb. 
X-14.);  pariterque  ut  hanc  redemptionem  semel  completam 
(s<pa?:3t£)  ipse  sacerdos  in  aeternum  secundum  ordinem  Mel- 
chisedech  iugiter  in  effectum  deduceret  per  suum  perenne 
sacrificium  incruentum  et  per  sua  sacramenta  in  Ecclesia 
suo  sanguine  sacrificii  sibi  acquisita,  et  visibilibus  insti-i 
tutis  ac  invisibilibus  donis  Spiritus  Sancti  a  se  fundata. 

Haec  redemptionis  applicatio  et  membrorum  Ecclesiae 
sanctificatio  commissa  est  Apostolis  in  sua  missione  tami 
quam  ministris  magni  et  aeterni  sacerdotis,  licet  adhilc  in 
confuso  et  modo  ex  aliis  Christi  mandatis  distinctius  dei 
terminato  vel  determinando.  Si  enim  ipsorum  missio  nihil 
pertineret  ad  has  praecipuas  et  intimas  rationes  missionis 
Christi  a  Patre,  quomodo  quaeso  integra  maneret  signifii 
catio  verbi  et  institutionis  Christi  Salvatoris  :  «  sicut  misit 
me  Paterf  et  ego  mitto  vos?  » 

Missi  itaque  sunt,  ut  sacrificium  redemptionis  a  magno 
sacerdote  sine  ministro  in  cruce  oblatum,  ministerio  suo 
iugiter  applicarent  per  sacrificium  'incruentum  (explicite 
iam  institutum  ipsisque  mandatum  in  ultima  coena)  et  per 
sacramenta  (a  Christo  instituta  vel  instituenda);  verum  per 
sacrificium  et  sacramenta  non  sua  sed  Christi,  quoniam  sicut 
ab  ipso  ex  meritis  sui  sacrificii  cruenti  sunt  instituta,  ita 
ab  ipso  principaliter  sacrificium  incruentum  offertur  et  sai 
cramenta  peraguntur  ministerio  legatorum  suorum  (Tract. 
de  Sacram,  in  genere  th.  X.).  Sunt  missi  ad  sanctificandam 
Ecclesiam  non  suam  sed  Christi  Redemptoris  et  fundatoris, 
idque  potestate  quae  in  Christo  principalis  ad  ipsos  per 


1  23 


missionem  derivatur  participata.  Potestas  ergo  haec  sacer-i 
dotii  in  eis  est  ministerialis,  per  quam  magnus  sacerdos 
suum  aeternum  sacerdotium  iugiter  in  sua  Ecclesia  exse-i 
quitur.  u  Sic  nos  existimet  homo  ut  ministros  Christi  et 
dispensatores  mysteriorum  Dei  »  1.  Cor.  IV.  1.  u  Numquid 
Paulus  crucifixus  est  pro  vobis,  aut  in  nomine  Pauli  bapti- 
zati  estis?. Quid  igitur  est  Apollo,  quid  vero  Paulus? 
ministri  eius  cui  credidistis»  ibid.  I.  13;  III.  B.  «  Omnia 
autem  ex  Deo,  qui  nos  reconciliavit  sibi  per  Christum;  et 
dedit  nobis  ministerium  reconciliationis  »  2.  Cor.  V.  18.  19. 

c)  Nunc  facile  apparet,  quomodo  sacrum  imperium,  ma-i 
gisterium,  et  sacerdotium  ex  ipsa  ratione  missionis  sit  to-i 
tum  ad  laudem  et  gloriam  mittentis.  Quemadmodum  Filius 
missus  (in  humanitate  sua)  clarificatio  est  Patris  mittentis, 
isque  de  se  ipso  testatus  est:  u  qui  quaerit  gloriam  eius, 
qui  misit  illum,  hic  verax  est»  Io.  VII.  17;  ita  de  Apo~i 
stolis  ait:  u  verba  quae  dedisti  mihi,  dedi  eis...  et  clari  - 
ficatus  sum  in  eis....  sicut  tu  me  misisti  in  mundum,  et 
ego  eos  misi  in  mundum...  ego  in  eis  et  tu  in  me,  ut  sint 
consummati  in  unum,  ut  cognoscat  mundus,  quia  tu  me 
misisti  »  ibid.  XVII.  8.  sqq.  Et  Apostoli  protestantur: 
u  illuminatio  gloriae  Christi,  qui  est  imago  Dei;  non  enim 
nosmet  ipsos  praedicamus,  sed  Iesum  Christum  Dominum 
nostrum,  nos  autem  servos  vestros  per  Iesum  »  2.  Cor. 
IV.  1-6. 

Est  igitur  missio  Apostolorum  ex  ipsa  missione  Iesu 
Christi  vel  ut  emanatio,  qua  iam  glorificatus  nec  amplius 
visibili  praesentia  nobiscum  versaturus  eos  sibi  in  regni 
sui  super  terram  sacro  imperio,  magisterio,  sacerdotio  as~i 
sumit  ministros,  sibique  substituit,  ut  ipsi  pro  ipso  et  ipse 
per  ipsos  ad  regendam,  docendum,  et  sanctificandam  Eccle-> 
siam  eius  sanguine  acquisitam  hisce  muneribus  fungantur, 
quamdiu  Ecclesia  in  terris  est  perstitura. 


124 


THESIS  X. 


De  institutione  regni  Iesu  Christi  super  terram 
secundum  formam  monarchiae  in  tertia  apparitione. 


u  Christus  Iesus  regnum  suum  in  terris  ita  instituit,  ut  tum  in  pro- 
»  xima  praeparatione  Matth.  XVI.  Lnc.  XXII.  tum  in  respondente  illi 
»  exsecutione  Io.  XXI.  unum  Simonem  Petrum  ex  ceteris  et  super  ceteros 
n  Apostolos  elegerit,  quem  potestate  instruxit  suprema  et  universali  tum 
n  super  singulas  partes  et  singula  membra  Ecclesiae  tum  super  totum 
n  corpus  Ecclesiae;  quae  quidem  potestas  sit  vicaria  a  Christo  derivata, 
»  immediata  immediatione  virtutis  in  totum  et  in  partes,  plena  quoad 
r>  obiectum  proprium  regni  coelorum  in  terris.  Propterea  hac  ipsa  po- 
n  testate  constituitur  principium  formans  et  continens  visibilem  unita- 
»  tem  Ecclesiae  ex  ipsa  institutione  Christi  fundatoris  ac  iure  proinde 
»  divino.  » 


Postquam  universim  in  prima  apparitione  Io.  XX.  21. 
missio  a  Christo  data  est  Apostolis  secundum  analogiam 
missionis  Christi  a  Patre,  atque  ita  in  complexu  potestas 
apostolica  instituta  in  regno  Dei  super  terram.  Dominus 
in  duabus  epiphaniis  sub  sequentibus,  ut  ab  Evangelistis 
referuntur,  distincte  iam  ordinem  et  modum  potestatis  in 
Ecclesia  atque  hoc  ipso  formam  suae  Ecclesiae  visibilis  de-i 
terminat  ae  declarat. 

Penes  Evangelistas  Matth.  XXVIII.  7.  10;  Mare.  XVI. 
7.  discipuli,  et  apud  Marcum  quidem  expresse  Petrus,  i  Li¬ 
bentur  exspectare  Domini  manifestationes  in  Galilaea: 
u  dicite  discipulis  eius  et  Petro,  quia  praecedet  vos  in  Ga-i 
lilaeam,  ibi  eum  videbitis,  sicut  dixit  vobis  »  l.  c.;  ex  qua 
monitione  iam  coniici  merito  potest,  has  in  Galilaea  appa-i 
ritiones  pro  Apostolis  et  nominatim  pro  Petro  insigniores 
et  momenti  maximi  futuras  esse  (1).  Re  ipsa,  quoniam  sco- 

(1)  Animadvertit  hoc  idem  Gregorius  Nyssenns  (vel  Hesychins  Hie- 
rosolvm.),  quamvis  de  sola  apparitione  Matth.  XXVIII.  loquatur,  u  Mihi 
autem  videtur  magnam  vim  (r.OXXrv  euoxtiv)  habere,  quod  dictum  est  pe-i 
nes  Matthaeum  de  discipulis,  nempe  ut  abeant  in  Galilaeam  et  ibi  me  vi- 


125 


pu9  longe  praecipuus  harum  manifestationum  erat  perficere 
institutiones  et  constitutionem  regni  Dei,  videmus  hoc  re-> 
gnum  quoad  fundamentalia  principia  plene  constitutum  in 
duabus  hisce  epiphaniis,  quas  in  Galilaea  factas  referunt 
Evangelia  Io.  XXI.  Matth.  XXVIII.  instituto  uno  supremo 
pastore  super  omnes  oves  Christi,  et  tradita  collegio  Apo-» 
stolorum  atque  explicata  potestate  in  omnes  gentes. 

Ioannes  consulto  adnotat,  manifestationem  istam  a  se 
c.  XXI.  narratam,  fuisse  tertiam  inter  eas,  quae  disci-» 
pulis  (rot?  paQijToci;)  factae  sunt.  Ex  hoc  in  primis  intel- 
ligitur,  Evangelistam  habuisse  specialem  rationem  appari-i 
tionum,  quae  fiebant  collegio  Apostolorum;  si  enim  etiam 
aliae  in  Evangeliis  narratae  computarentur  omnes,  haec 
non  tertia  fuisset  sed  septima.  Praeterea  discimus,  connu-i 
merari  apparitiones  tamquam  factas  toti  collegio,  sive  Apo-i 
stoli  omnes  adessent,  ut  in  secunda,  sive  aliqui  abessent, 
ut  in  prima  et  hac  tertia.  Unde  iterum  tum  collegium 
Apostolicum  constitutum  ut  unum  corpus,  tum  (quod  inde 
consequitur)  principium  rapraesentationis  demonstratur, 
quatenus  nimirum  non  solum  praesentes  sed  etiam  absentes 
includuntur  in  iuribus  collatis  et  officiis  impositis,  quod 
iam  superius  ex  ss.  Cyrillo  et  Augustino  adnotavimus. 
Postremo  ex  hac  numeratione  Ioannis  constat,  manifesta-» 
tionem  istam  ad  visibile  caput  tum  Apostolis  tum  toti 
ovili  Christi  Iesu  instituendum  directam,  priorem  fuisse 
alter4  Matth.  XXVIII.  in  qua  posteriore  proinde  potestas 
et  missio  ad  omnes  gentes  collegio  Apostolico  iam  sub  uno 
capite  constituto  et  non  nisi  -in  unione  et  subordinatione 
sub  eodem  hoc  capite  impertita  intelligi  potest.  Hunc  eum- 
dem  ordinem  constanter  in  promissione  quoque  potestatis 
Matth.  XVI.  XVIII.  ab  Ecclesiae  conditore  observatum 
fuisse,  animadversione  sane  dignissimum  est.  Unde  etiam 
patet,  in  missione  collegio  Apostolico  facta  incluso  Petro, 
de  qua  in  thesi  superiori  egimus,  constitutionem  internam 


debunt.  Cum  enim  multae  futnrae  essent  apparitiones,  ad  unam  tamquam 
eximiam  prae  ceteris  respicit  promissio,  secundum  quam  appariturus  eis 
erat  in  monte  »  (Galilaeae  iuxta  Mt.  XXVIII.  16.)  Gregor.  Nyss».  or.  2. 
do  resurreet.  Mignc  T.  XLVI.  p.  65.  Combifesii  Auctuar.  T.  I.  p.  770. 


12G  - 


et  subordinationem  in  ipso  collegio  a  Salvatore  ex  promis-i 
sione  anteoedenti  (Mattii.  XYI.)  et  ex  institutione  mox  se~i 
cutura  (Io.  XXI.)  suppositam  fuisse  et  reservatam,  ut  eam 
in  missione  quam  ibi  solum  generatim  ex  sua  a  Patre  mis-i 
sione  determinaverat,  explicite  enuntiare  nihil  opus  fuerit. 

His  obiter  praenotatis  accedimus  ad  ipsam  iam  institu-i 
tionem  factam  in  hac  tertia  Christi  manifestatione  consi-i 
derandam,  quantum  ad  distinctiorem  intelligentiam  insti-i 
tutionis  Ecclesiae  postulatur;  neque  enim  de  Petri  eiusque 
successorum  principatu  secundum  totam  suam  amplitudinem 
nunc  tractatum  scribimus.  Quoniam  vero  divinus  fundator 
Ecclesiae  rationes  visibilis  capitis  a  se  in  Petro  instituti 
diserte  declaravit  non  solum  in  ipsa  institutione  pro  prae-< 
senti,  de  qua  agimus,  sed  etiam  explicatione  realiter  pa-i 
rallela  sub  alio  tamen  atque  alio  schemate  in  promissione 
pro  futuro  Matth.  XVI.  Luc.  XXII.  31.  32.,  idcirco  (ut 
iam  superius  praemonuimus)  divina  haec  testimonia  ad  col- 
lustrationem  pro  nostro  intellectu  unius  per  alterum  simul 
coniungamus  necesse  est. 

Certe  inter  promissionem  et  ipsam  institutionem  rerum 
parallelismus  manifestus  est.  Ubique  eadem  est  persona  te- 
stificans  et  instituens,  Christus  fundator  Ecclesiae;  eadem 
persona,  ad  quam  unam  prae  aliis  omnibus  testimonium  et 
institutio  refertur,  Simon  Petrus;  idem  terminus  persona-i 
rum,  prae  quibus  et  super  quas  Petrus  constituitur,  nempe 
collegium  Apostolorum  et  universa  Christi  Ecclesia  sub 
aliis  et  aliis  nominibus  u  Ecclesia  mea,  regnum  caelorum; 
fratres  tui,  oves  meae  et  agni  mei;  »  idem  obiectum  reale, 
potestas  scilicet  eadem  promissa  ac  instituta,  sub  diversa 
licet  metaphora  petrae  Ecclesiae,  clavium  regni,  firmamenti 
fidei,  pastor atus  ovilis  Christi;  idem  prostremo  utrobique 
finis  in  promissione  et  institutione;  finis,  inquam,  est  pro-i 
pria  forma,  indeficiens  securitas,  visibilis  unitas  Ecclesiae. 

u  Interrogabat  discipulos  suos....  vos  autem  quem  me 
esse  dicitis:  Responderis  Simon  Petrus  dixit.  Respon-i 
dens  autem  Iesus  dixit  ei:  beatus  es  Simon  Bar  Iona.... 
et  erjo  diro  tibi,  quia  tu  es  Petrus,  et  super  hanc  petram 
aedificabo  Ecclesiam  meam...  et  tibi  dabo  claves  regni  coe-i 
lorum  n  Matth.  «Simon,  Simon  ecce  Satanas  expetivit  vos... 


127 


ego  autem  rogavi  pro  te,  ut  non  deficiat  fides  tua,  ct  tu 
aliquando  conversus  confirma  fratres  tuos  »  Luc.  u  Hoc 
iam  tertio  manifestatus  est  Iesus  discipulis  suis,  cum  sur- 
rexisset  a  mortuis.  Cum  ergo  prandissent,  dicit  Simoni 

Petro  Iesus:  Simon  Ioannis  (1):  diligis  me  plus  his  ?  _ 

Dicit  ei:  pasce  agnos  meos...  pasce  oves  meas»  Ioan. 

'  In  considerationem  veniunt  haec  quatuor,  quae  Christi 
fundatoris  Ecclesiae  promissione  et  institutione  determinan-i 
tur,  subiectum  potestatis,  obiectum  terminans  sive  exten-i 
sio  potestatis,  obiectum  formale  sive  intensio  potestatis 
eiusdem,  postremo  et  ad  praesentem  nostrum  scopum  ma-i 
xime  finis  potestatis,  qui  est  forma  unitatis  visibilis  et 
indefectibilis  per  hanc  ipsam  supremam  potestatem  consti-i 
tuta  a  Christo  atque  inserta  Ecclesiae  universali. 

I.  Subiectum  quod  adtinet,  ex  verbis  disertis  tam  pro-i 
missionis  quam  institutionis  clarius  est,  quam  ut  ulterio-i 
rem  demonstrationem  admittat,  esse  unum  Simonem  filium 
Ioannis,  cui  promittuntur  et  conferuntur,  quae  tribus  illis 
locis  citatis  continentur,  eumque  formali  ter  Petrum  consti-i 
tuunt,  nempe  u  Petrum  aedificandae  Ecclesiae,  petram 
dictum,  claves  regni  coelorum  consecutum  et  solvendi  et 
alligandi  in  coelis  et  in  terris  potestatem  »  (Tertull.  Prae- 
script.  c.  22.).  Aeque  clarum  est,  illum  unum  esse  subie-i 
ctum  prae  ceteris  Apostolis,  quoniam  evidenter  unus  eli-i 
gitur  ex  omnibus  simul  per  modum  unius  corporis  seu  coH 
legii  spectatis,  coram  quibus  et  in  quo  collegio  ipsi  uni 
Simoni  Petro  munus  ibi  expressum  promittitur  et  confertur. 
Nihilominus  illustrationem  aliquam  merentur,  tum  quae  in 
duplici  loco  Matth.  et  Ioan.  de  congrua  dispositione  subiecti 
promissionis  et  institutionis  habentur,  tum  dicta  quaedam 
ss.  Patrum  quae  praepostero  sensu  accepta  obscuritatem 
inducere  possent. 

1°.  Tamquam  dispositio  congrua  ad  promissionem  ab  ipso 
Salvatore  provocatur  Petri  prae  omnibus  Apostolis  edita 
professio  ficlci  in  Christum  Filium  Dei  vivi,  utique  in-i 
clusa  cliaritate,  u  Vos  autem  (Apostoli  omnes  una  cum  Pe- 

(1)  Ioannes  et  Iona  in  N.  T.  idem  nomen  est,  hoc  ex  illo  contractam 
(vide  P.  Patri tinm  in  Evang.  IX.  c.  5.). 


128 

tro  spectati)  quem  me  esse  dicitis?»  Prae  aliis  omnibus 
u  respondens  Simon  Petrus  dixit  (ex  speciali  revelatione 
Patris  qui  est  in  coelis),  tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi.  » 
Pari  modo  ad  ipsam  collationem  potestatis  promissae  ante-i 
cedit’  trina  solemnis  provocatio  Petri  prae  ceteris  Apostolis 
ad  professionem  charitatis  in  Christum  Filium  Dei  vivi, 
sane  velut  fundamento  supposita  fide,  u  Simon  Ioannis  di—» 
ligis  me  plus  liis?  Respondit  ei,  etiam  Domine,  tu  scis, 
quia  amo  te.  »  Fides  primum  praestruitur  ad  promissio-i 
nem,  charitas  deinde  ad  ipsam  exsecutionem  :  u  fides  et  cha- 
ritas  initium  vitae  et  finis,  initium  quidem  fides,  finis  vero 
cliaritas;  duo  haec  in  veritate  coniuncta  Dei  sunt  n  apjno 
[xsv  7Ct<TTi;,  tAo;  Se  aya7rr).  toc  Se  Suo  ev  svot7)Ti  yevojxevx 
Qeou  effxiv)  s.*Ignatius  M.  ep.  ad  Ephes.  n.  14.  Huic  ita-i 
que  duplici  professioni  fidei  in  charitate  et  charitatis  in 
fide  ab  uno  Petro  inter  omnes  et  prae  omnibus  Apostolis 
proclamatae  )Dominus  directe  respondit  verbis  suae  promis-i 
sionis  et  institutionis,  n  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi: 
et  ego  dico  tibi,  quia  tu  es  Petrus,  et  super  hanc  Petram 
aedificabo  Ecclesiam  meam.  »  «  Tu  scis,  quia  amo  te:  pasce 
agnos  meos...  oves  meas.  »  Iam  intelligis,  quid  valeat  illa, 
quae  induci  solet,  difficultas,  Petrum  professionem  edidisse 
nomine  omnium  Apostolorum,  et  ideo  illud  quod  a  Christo 
retribuitur  professioni  aeque  ad  omnes  spectare,  ut  quemadi 
modum  pares  erant  professione,  ita  et  pares  constituantur 
potestate.  At  haec  nomine  aliorum  supposita  professio,  di— > 
serte,  excluditur  in  muneris  ipsa  collatione  penes  Ioannem; 
ibi  enim  de  solius  Petri  dilectione,  et  de  dilectione  super 
omnes  alios  Apostolos  Dominus  quaerit:  u  Simon  Ioannis  di— i 
ligis  me  plus  his?  n  Hinc  cum  promissio  certe  respondeat 
exsecutioni,  sicut  solius  Petri  professioni  amoris  confertur, 
etiam  solius  Petri  professioni  fidei  munus  promissum  esse 
necessario  tenendum  est.  Quoad  ipsam  vero  professionem 
fidei  penes  Matth.  Christus  omnes  quidem  interrogaverat, 
u  vos  quem  me  esse  dicitis,  »  et  post  professionem  editam 
u  praecepit  discipulis  suis,  ut  nemini  dicerent  (pro  eo  tem-i 
pore),  quia  ipse  est  Christus;  »  attamen  professio  solius 
erat  Petri,  neque  sicut  paucos  ante  menses  Io.  VI.  70.  re-i 
spondit,  u  nos  credidimus  et  cognovimus,  quia  tu  es  Cliri- 


120 

stu3  Filius  Dei  »  (1);  sed  simpliciter  de  firmitate  et  fer-> 
vore  suae,  non  etiam  aliorum,  fidei  testatus  est:  tu  es 
Christus  Filius  Dei  vivi;  »  imo  Christus  ipse  peculiare  hoc 
donum  fidei  ex  revelatione  Patris  esse,  pro  solo  Petro  tunc 
declaravit,  et  propter  illud  ipsum  prae  ceteris  Apostolis 
beatum  praedicavit:  «  beatus  es  Simon  Bar  Iona,  quia 
caro  et  sanguis  non  revelavit  tibi,  sed  Pater  meus  qui 
in  coelis  est.  Ceterum  etiamsi,  his  omnibus  insuper  ha-i 
bitis,  omnino  eamdem  dispositionem  fidei  in  omnibus  Apo-i 
stolis  supponeremus,  concedendo  praeterea,  Petrum  non 
modo  suam  sed  omnium  fidem  exprimere  voluisse  tamquam 
praecessorem  eorum  in  confessione  (2);  absurde  omnino  ex 
supposita  aequalitate  fidei  concluderetur  aequalitas  mune-i 
ris.  Promissio  enim  muneris  non  est  promissio  mercedis 
debitae  omnibus,  qui  forent  in  eadem  dispositione;  sed  pro~> 
fessio  fidei  non  potest  concipi  nisi  ut  dispositio  congrua, 
cui  gratuito  et  evidenter  non  in  omnibus  sed  in  solo  Pe-i 
tro,  cum  clara  distinctione  ab  omnibus  aliis,  repromittitur 
(ut  donum  gratis  datum)  munus  petrae  et  fundamenti  Ec~i 
clesiae  totius. 

Quamvis  vero  hanc  professionem,  qua  unus  Petrus  ab 
aliis  omnibus  Apostolis  discernitur,  ipseque  disponitur  ad 
muneris  promissionem  et  collationem,  theologi  ex  quibus-i 
dam  etiam  Patrum  sententiis  merito  inducere  soleant  ut 
argumentum  evidens  ad  demonstrandum,  ipsum  Petrum  esse 
muneris  immediatum  subiectum;  sine  dubio  tamen  divinus 
Salvator,  in  ipsa  Ecclesiae  fundatione  exigens  tam  solemnem 
professionem,  maius  aliquid  significare  voluit,  quo  muneris 
a  se  in  Petro  instituendi  finis,  dignitas  et  proprietas  ma-» 
nifestaretur.  «Dominus  interrogat  (amas  me  plus  his),  non 
ut  disceret,  sed  ut  doceret,  quem  elevandus  in  coelum 
amoris  sui  nobis  velut  vicarium  relinquebat»  Ambros.  in 
Luc.  1.  X.  n.  175.  Fidei  nimirum  et  charitatis  professio 

(1)  'O  Xf.cto;  6  v/.o;  toj  to*j  £ojvto$.  Seil  sunt  codices  bonae  no-i 

tae,  qui  pro  his  omnibus  verbis  habent  tantum  haec':  h  iyto$  Oso-j. 

(2)  u  Beatns  Petrus  non  carne  et  sanguine  sed  Patre  revelante  tlc 
coelo....  solus  pro  se  ci  pro  omnibus,  et  pro  unitate  unus  testimonium  fH 
dei  perhibuit  dicens:  tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi  •>  Hadriau.  I.  ep.  ad 
Episc.  Hisp.  (Harduin.  T.  IV.  p.  «67.). 

Franzelin.  Dc  Ecclesia  Christi 


0 


—  130  - 

postulatur,  quia  munus  ipsum  constituitur  fundamentum 
ad  unitatem  fidei  et  ad  communionem  charitatis  in  regno 
Iesu  Christi.  Nam  in  petra  fundatur  u  sanctae  Ecclesiae 
congregatio,  quae  in  unum  connexum  corpus  atque  com-i 
pactum  (cf.  Eph.  IV.  16.)  unitate  fidei  et  charitatis  ad- 
surgeret  »  Ambros.  de  Offic.  III.  c.  3.  n.  19.  Explieite  de 
ipsa  Petri  professione  docemur,  illum  Spiritu  Patris  ope-> 
rante  in  corde  credentis  confessum  esse  Christum  Filium 
Dei  vivi,  a  ut  ad  regimen  totius  Ecclesiae  praeparatus 
primum  disceret,  quod  doceret,  et  pro  stabilitate  fidei  quam 
erat  praedicaturus,  audiret:  tu  es  Petrus  »  etc.  s.  Leo  M. 
serm.  60.  al.  62.  c.  2.  u  Ideo  beatus  Petrus,  qui  Christum 
cera  fide  confessus,  vero  est  amore  secutus,  specialiter 
claves  regni  coelorum  et  principatum  iudiciariae  potestatis 
accepit,  ut  omnes  per  orbem  credentes  intelligant,  quia  qui-i 
cumque  ab  unitate  fidi  i  vel  societate  illius  quolibet  modo 
se  ipsos  segregant,  tales,  nec  ianuain  possint  coelestis 
regni  intrare  »  Beda  in  Matth.  XYI.  19.  Hoc  ipsum  de 
speciali  Ecclesia  Petri,  utique  propter  Petrum,  in  quo  se-i 
dente  identificatur  privilegium  sedis  in  fide  et  charitate 
(de  qua  re  postea  dicemus),  iam  antiquissimi  Patres  dixe-i 
runt,  in  tradita  fide  u  ad  eam  necesse  esse  omnem  conve-> 
nire  Ecclesiam,  »  eamdemque  u  praesidere  cliaritati  »  (-po- 
xaQy)[/.svY)  ?r|;  ay*7-*/<;)  Ignat.  ep.  ad  Rom.  Iren.  Illi  3. 

Probe  enim  distinguatur  oportet  personalis  dispositio 
per  professionem  fidei  et  charitatis,  atque  eiusdem  profes-i 
sionis  exercitium,  prout  in  ipso  munere  promisso  et  insti-> 
tuto  continetur.  Spectata  nimirum  fide  et  charitate,  qua-i 
tenus  ad  visibilem  Ecclesiam  refertur,  atque  adeo  in  visi-i 
bili  exercitio  externo  non  personalis  dispositio  sed  proprietas 
muneris  est  ex  ipsa  Christi  institutione.  Haec  muneris  pro-i 
prietas  declaratur,  dum  ita  Ecclesia  super  petram  aedifi-i 
canda  dicitur,  ut  ex  hoc  ipso  effectus  consequens  sit  quod 
u  portae  inferi  non  praevalebunt  adversus  eam.]  »  pariter 
dum  auctor  fidei  et  consummator  promittit  Petro:  «  ego 
rogavi  pro  te,  ut  non  deficiat  fides  tua,  »  ad  eum  nempe 
finem,  qui  subditur,  u  et  tu  aliquando  conversus  confirma 
fratres  tuos;  »  et  dum  denique  instituit  Petrum  ad  u  pa-i 
scendas  oves  suas,  n  quibus  ovile  numquam  defecturum 


131 


u  (unum  ovile  et  unus  pastor)  »  constitui  iam  antea  testa-« 
tus  erat:  u  non  rapiet  eas  quisquam  de  manu  mea.  de 
manu  Patris  mei  »  (Io.  X.  16.  28.  29.). 

2°.  Ex  dictis  subiectum  promissionum  penes  Mattii,  sicut 
institutionis  penes  Ioannem  esse  unum  Petrum  ita  clarum 
est,  ut  nullo  modo  credi  possit  fuisse  inter  Patres,  qui  ne-> 
garent  verba  promissionis  pertinere  ad  euradem  Simonem 
lilium  Iona,  ex  suo  munere  nominatum  et  constituendum 
Petram  Ecclesiae  Iesa  Christi,  si  qui  ergo  aliud  quan-i 
doque  dixisse  videntur,  eos  non  in  re  ipsa  sed  ad  peculia-i 
rem  suum  aliquem  scopum  in  modo  explicandi  discrepasse, 
facile  demonstrari  potest. 

Sunt  Patres  plurimi,  qui  dicunt  Ecclesiam  promitti  aedH 
ficandam  super  Jiclem  aut  confessionem  Petri  (vide  Patres 
apud  Ballerinium  de  Primatu  c.  12.).  Nimirum  non  fidem 
generatim  aut  abstracte  spectatam  sed  in  concreto  fidem 
Petri  eamque  confessione  et  doctrina  propositam  dicunt 
constitui  Ecclesiae  fundamentum,  quod  perinde  est  ac  dH 
cere,  Petrum  sub  formali  ratione  fidem  profitentis  et  do-i 
centis  constitui  petram,  super  quam  aedificetur  Ecclesia, 
regnum  veritatis,  cuius  forma  intestina  uniens  ac  vivifi-i 
cans  est  ipsa  fides.  Non  homo,  filius  Iona,  in  suo  ordine 
naturali,  sed  Petrus  in  supernaturali  ordine  fidei  ponitur 
fundamentum  Ecclesiae  in  primis  fide  aedificandae,  ut  ex 
soliditate  ab  aedificatore  Christo  impertita  fundamento  por-i 
tae  inferi  non  praevaleant  adversus  ipsam  Ecclesiam,  u  FH 
des  ergo  est  Ecclesiae  fundamentum;  non  enim  de  carne 
Petri  sed  de.  fide  dictum  est,  quia  portae  mortis  ei  non  prae~< 
valebunt;  sed  confessio  vicit  infernum  (confessio  nempe  Pe-« 
tri,  propter  quam  dictum  est  ei,  tu  es  Petrus,  et  portae 

inferi  non  praevalebunt) _  nam  cum  Ecclesia  multis  tam-» 

quam  bona  navis  saepe  fluctibus  tundatur,  advbrsus  omnes 
haereses  debet  valere  Ecclesiae  fundamentum  »  Ambros.  de 
Incarn.  c.  5.  Non  abstracta  confessio,  tu  es  Christus  Fi-« 
lius  Dei  vivi,  est  fundamentum  valens  adversus  omnes  hae-' 
reses,  sed  confitens  Petrus  in  hanc  confessione  factus  petra 
Ecclesiae,  u  Petrus  eum  confessus  erat  Filium  Dei,  et  in 
illa  confessione  appellatus'  erat  petra,  supra  quam  fabri-i 
caretur  Ecclesia  »  August.  in  Ps.  69.  n.  4.  «  Qui  ad  horam 


132 


negaverat,  sanctus  Petrus  et  supremus  Apostolorum  prin— ■ 
ceps  factus  est  nobis  vere  solida  petra  fundans  fidem  Do-» 
mini  ;  in  qua  aedificata  est  Ecclesia  per  omnem  modum  (Pe-> 
trus  factus  petra  fundamentum  fidei,  in  qua  fide  ita  firmata 
aedificatur  Ecclesia,  h.  e.  aedificatur  in  petra  fundamento 
fidei  utique  derivato  et  minis  teri  ali).  Primo  quidem,  quia 
confessus  est  Christum  Filium  Dei  vivi,  et  audivit,  sw- 
per  hanc  petram  infallibilis  fidei  aedificabo  Ecclesiam 
meam  »  (1)  Epiphan.  haeres.  59.  n.  7.  (T.  I.  p.  500.  ed. 
Patav.).  *  Petram  opinor  denominati  ve  nihil  aliud  quam  in-i 
concussam  et  firmissimam  discipuli  fidem  vocavit,  supra 
quam  Ecclesia  Christi  citra  casus  periculum  fundata  et 
firmata  est,  atque  in  perpetuum  manens  inexpugnabilis 
ipsis  inferorum  portis...  Petrus  tam  praecellentibus  donis 
ornatur  (ut  esset  petra  Ecclesiae,  quod  paulo  ante  dixit 
confessionis  praemium  avT£XTtciv),  confessus  ipsum  esse  Fi~i 
lium  Dei  (2)*  Cyrill.  AI.  de  Trin.  dial.  IV.  T.  V.  P.  I. 
p.  507.  u  Cum  ego  sim  inviolabilis  petra...  tamen  tu  quo¬ 
que  petra  es,  quia  mea  virtute  solidaris...  super  hanc  for-i 
titudinem  aeternum  exstruam  templum,  et  Ecclesiae  meae 
coelo  inferenda  sublimitas  in  huius  fidei  firmitate  consur-i 
get  v  s.  Leo  serm.  3.  n.  2.  in  assumpt.  sua. 

Si  quando  a  firmitate  fidei  et  confessionis  per  quamdam 
consecutionem  deductam  ex  verbis  Christi  quivis  fidelis  vo-i 
catur  petra,  non  tamen  dici  potest  petra,  supra  quam  aedi-i 
ficatur  Ecclesia,  nisi  transferendo  nomen  Ecclesiae  ad  aliam 
prorsus  atque  allegoricam  significationem.  Hoc  quidem  Ori- 
geni  aliquando  placuit  (3);  sed  sane  risu  dignus  foret,  qui 


(1)  ’0  25vr(7a;J4voc  ~po;  cosav  ayto;  li-roo;  xat  xojVJtpatoraro;  tiovW.ttojto- 

acijv,  0;  vryoviv  tlrv  aXr.fbo;  mpiz  zzrpz  OiaiXtoyaa  7r(y  -tattv  to-j  xuv.oj, 
£«*  f,  (oxoooji.TjTo  f,  ExxXrfata  xara  navra  tytr.w  zpr-trov  ort  <buoXoftfyc 

Xc\;tov  tov  utov  tou  Oiou  tot>  «tovro;,  xat  r,xouasv,  ori  £z:  m  zzrpz  raurr 
tt!;  aatpaXrJ;  rtariw;  otxooourAio  uqj  trv  EXxXr(atav. 

(2)  H:Tsav  oiaat  -avovjuto:  irzpov  o0o:v  r,  rr,v  axaraastaTOv  xat  ISsaio- 

Ta7r,v  roo  aaOr,70J  rrtartv  arroxaXoiv  i-p'  r,  xat  aoia-tioTto:  £prpiiarat  te  xat 
ota-znrjEV  fj  £xxXr,ata  Xv.-jtoj.  xat  aCiTat;  avaXwro;  Tat;  aooa  naXat;  Etaait 
otajjLivouaa....  Iletoo;  xat  to>v  olitoj;  uncpssp-araTojv  al-touTat  utov  Osoa 

sojvto;  oto»jj.oXoYrlx'u;  xjtov. 

(3)  Tota  commentatio  Orionis  in  Matth.  XVI.  (tom.  12.  n.  10.  T.  III. 
p.  523.  ed.  Delaruo)  excurrit  in  sententias  singnlis  fidelibus  aptas  ad  in- 


—  133 

inde  contenderet,  hunc  sensum  proprium  illis  Christi  verbis 
subesse,  vel  saltem  ab  Origene  suppositum  fuisse. 

3°.  Ubi  Patres  de  potestate  clavium  agunt,  quae  Petro 
promissa  est,  ut  eam  ostendant  non  ita  personalem  Petro 
fuisse,  ut  in  ipso  desierit,  quod  Montanistae  et  cum  ipsis 
Tertullianus  asserebant,  sed  in  Ecclesia  perennem  potesta-i 
tem  solvendi  ac  ligandi  intelligi  debere,  aliquando  dicunt 
Petrum  in  promissione  et  receptione  clavium  personam  Ec-> 
clesiae  gessisse.  Hac  in  doctrina  tria  continentur  a)  Ecclesia 
accepit  quidem  claves  sed  non  nisi  in  Petro,  quatenus  nempe 
Petro  promissae  et  collatae  sunt  ut  personam  gerenti 
omnium  suorum  successorum,  adeoque  subiectum  potestatis 
est  Petrus  et  sunt  aequo  modo  singuli  in  tota  serie  succes-i 
sores  eius,  quamdiu  perstabit  Ecclesia  seu  regnum  Dei  in 
terris.  P)  Potestas  tota  promissa  et  collata  est  pro  Eccle-> 
sia,  idest  in  bonum  Ecclesiae.  Propterea  Ecclesia  accepit 
eam  dupliciter;  si  spectetur  integra,  corpus  cum  capite  suo 
visibili.  Ecclesia  ut  subiectum  eam  accepit,  sed  in  suo  ca-> 
pite  ut  in  subiecto  immediato,  quemadmodum  homo  est 
subiectum  intellectus  et  voluntatis,  licet  hae  facultates  ut 
in  subiecto  immediato  sint  in  anima.  Si  deinde  Ecclesia 


stitutionem  moram.  Unde  per  accommodationem  sive  extensionem  quamdam 
portas  inferi  interpretatur  peccata,  clares  regni  coelorum  virtutes,  atqno 
secundani  eamdern  methodum  petram  dicit  quemlibet  fidelem,  quatenus  in 
fide  et  virtute  perseverat;  ecclesia  vero  ei  est  congregatio  cogitationum, 
verborum  et  operum  sanctorum.  Hanc  itaque  ecclesiam  unusquisque  in 
s.*metipso  habet  aedificatam  in  petra  firmae  fidei  et  constantis  virtutis. 
*  Si  etiam  nos  sicut  Petrus  confitentes,  tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi, 
non  carne  et  sanguine  revelante  sed  lumine  a  Patre  in  coelis  cordi  no-i 
stro  illucescente  efficimur  Petrns,  nobis  quoque  dicetur  a  Verbo  illud,  tu 
es  Petrus  et  quae  sequuntur;  petra  enim  est  omnis  discipulas  Christi,  de 
quo  (Christo)  bibebant  bibentes  de  spirituali  consequente  cos  petra  (I.  Cor. 
X.  4.);  et  super  quamlibet  huiusmodi  petram  aedificatur  omnis  ecclesia-* 
stica  doctrina,  et  vitae  ratio  iuxta  eam  instituta;  in  unoquoque  enim 
perfectorum  habentium  congregationem  sermonum  et  operum  et  cogitatio-* 
num  quae  complent  beatitudinem,  inest  ecclesia  a  Deo  aedificata  »  (sv  sxxurq» 
fap  t«Uv  teXstwv  lyovxtov  to  aOpotupa  twv  aupnXnpouvTtov  xrv  p.axap'.orT]Tci  Xo- 
ytov  xxi  epfwv  a*,  vorAaroiv,  eutiv  t)  uno  tou  Osou  o?xooo|i.oup4VT)  exxXrjaix). 
Ex  Origene  his  similia  desumpsit  Ambrosius  in  Lue.  1.  VI.  n.  98.  moralia 
scilicet  praecepta  accommodando,  non  theologicam  doctrinam  interpre-* 
tando. 


134 


consideretur  in  distinctione  a  capite  visibili,  ipsa  ut  obie- 
ctum  pro  quo  collata  est,  accepit  potestatem,  cuius  subie- 
ctum  est  ipsum  visibile  caput  Ecclesiae.  Sic  Deus  regnum 
sempiternum  promisit  ac  contulit  Davidi  et  populo  Israel, 
sed  aliter  atque  aliter.  Denique  y)  potestas  in  Petro  insti-i 
tuta  est  plenitudo  et  archetypus,  cuius  participationes  et 
derivationes  sunt  omnes  potestates  inferiores  in  Ecclesia  ab 
eodem  divino  fundatore  institutae.  Secundum  has  ergo  ra-i 
tiones  cum  Patres  dixerunt,  Petrum  in  accipienda  potestate 
personam  Ecclesiae  gessisse,  non  modo  non  negarunt  sed 
expressius  explicaverunt,  unum  Petrum  et  in  Petro  singulos 
eius  successores  fuisse  et  esse  subiectum  promissae  et  com-i 
missae  potestatis  clavium. 

Repraesentationem  Ecclesiae  in  Petro  ut  in  Supremo 
pastore  vetus  auctor  quaestionum  in  Nov.  et  Yet.  Testa-i 
mentum  (q.  75.)  comparat  cum  ea,  qua  ipse  Christus  ut  ca~i 
put  in  vita  adhuc  mortali  repraesentabat  Apostolos,  u  Sicut 
in  Salvatore  erant  omnes  causa  magisterii,  ita  et  post  Sal-i 
vatorem  in  Petro  omnes  continentur;  ipsum  enim  constituit 
esse  caput  eorum,  ut  esset  pastor  gregis  Dominici  »  (Aug. 
Opp.  T.  III.  append.  p.  61.)  s.  Leo  M.  recitatis  verbis,  «  tibi 
dabo  claves  regni  coelorum  »  etc.,  explicat,  quomodo  insti-i 
tutio  archetypa  et  exemplaris  in  uno  Petro  extendatur  ad 
participationem  potestatis  ab  illo  uno  etiam  in  aliis,  u  Trans~> 
ivit  quidem  etiam  in  alios  Apostolos  ius  potestatis  istius, 
et  ad  omnes  Ecclesiae  principes  decreti  huius  constitutio 
commeavit;  sed  non  frustra  uni  commendatur,  quod  omni-i 
bus  intimetur;  Petro  enim  ideo  hoc  singulariter  creditur, 
quia  cunctis  Ecclesiae  rectoribus  Petri  forma  praeponi-i 
tur  n  serm.  3.  assumpt.  suae,  cf.  ep.  10.  c.  1.  ad  Episc. 
prov.  Vienn. 

Augustinus  aliquando  in  verbis  Christi  de  clavium  po-i 
testate  duplicem  sensum  supponit,  ita  ut  sensu  litterali 
pertineant  utique  ad  Petrum  et  u  apostolatus  eius  prima-i 
tum,  y>  extensione  vero  quadam  et  sensu  quodammodo  typico 
referantur  etiam  ad  Ecclesiam  seu  ad  universitatem  fide-i 
lium,  cuius  ille  propter  ipsum  apostolatus  primatum  fuerit 
archetypus.  Tum  vero  significationem  verborum  seu  rem 
verbis  significatam  intelligit  aliam  sensu  litterali  in  «  primo 


135 


>sa  ut  ohi» 
uius  subie- 
3us  regnnm 
mlo  Israel. 

tro  insti- 
lationes  et 
Ecclesia  ab 
5  ergo  ra- 
v  potestate 
jarunt  sed 
'O  singulos 
te  et  com- 

Supremo 
?f.  Testa- 
u5  utca- 
f.  -  Sicut 

post  Sal- 
onstituit 

t  (Angi 
is.  .tibi 

Io  inh-i 
iatur  ad 
_  Trans* 
i  istius, 

stitntio 
J  oruni- 
t 

Episc. 

mi  y°: 
tteraAl 
u-iiua* 

tVPicO 

‘iide* 

fuerit 

rAnl 


Apostolo,  n  et  aliam  sensa  illo  extensivo  in  universitate 
fidelium.  Sic  tract.  124.  in  Ioann.  considerat  Petrum  ut  fi¬ 
guram  Ecclesiae,  in  qua  datur  solutio  peccatorum;  Ioan- 
nem  ut  figuram  beatae  contemplationis.  Petro  promittuntur 
claves  ad  solvenda  peccata,  sed  alio  sensu  pertinent  etiam 
ad  universitatem  fidelium  significatam  in  Petro,  quatenus 
hi  oratione  et  bonis  operibus  concurrunt  ad  solvenda  peci 
cata.  At  huiusmodi  interpretandi  rationem  quis  non  videt 
esse  affinem  illi  accommodationi,  quam  superius  penes  Ori- 
genem  animadvertimus?  «  Quia  in  ipsa  quoque  via  ambu-i 
lantes  non  sunt  sine  peccatis,  quae  de  huius  vitae  infirmi 
tate  surrepant,  dedit  eleemosynarum  remedia  salutaria, 
quibus  eorum  adiuvaretur  oratio,  ubi  eos  dicere  docuit: 
dimitte  nobis  debita  nostra...  Hoc  agit  Ecclesia  spe  beata 
in  hac  vita  aerumnosa,  cuius  Ecclesiae  Petrus  Apostolus 
propter  apo stolatus  sui  primatum  gerebat  figurata  gene- 
ralitate  personam.  Quod  enim  ad  ipsum  proprie  pertinet, 
natura  unus  homo  erat,  gratia  unus  Christianus,  abundati  - 
tiore  gratia  unus  iderncjue  primus  Apostolus,  sed  quando 
ei  dictum  est  (utique  in  suo  apostolatus  primatu)  :  tibi 
dabo  claves  regni  coelorum...  universam  significabat  Eccle-i 
siam...  Ecclesia  ergo  quae  fundatur  in  Christo,  claves  ab 
eo  regni  coelorum  accepit  in  Petro,  idest  ligandi  sol  ven¬ 
di  que  peccata...  Omnibus  igitur  sanatis  ad  Christi  corpus 
inseparabiliter  pertinentibus  propter  huius  vitae  procello-' 
sissimae  gubernaculum  ad  liganda  et  solvenda  peccata 
claves  regni  coelorum  primus  Apostolorum  Petrus  accepit; 
iisdemque  omnibus  sanctis  propter  vitae  illius  sacratissimae 
quietissimum  sinum  super  pectus  Christi  loannes  Evange- 
lista  discubuit.  Quoniam  nec  iste  solus  sed  universa  Eccle-i 
sia  (aliter  tamen  atque  aliter)  ligat  solvitque  peccata,  nec 
ille  in  principio  Verbum  Deum  apud  Deum  et  cetera  de 
divinitate...  de  fonte  Dominici  pectoris  solus  bibit,  sed  ipse 
Dominus  ipsum  Evangelium  pro  cuiusque  capacitate  omni-i 
bus  suis  bibendum  toto  terrarum  orbe  diffudit.  »  Simili  fere 
interpretandi  ratione,  ut  probet  u  in  Petri  persona  signi-i 
ficatos  esse  in  Ecclesia  bono3,  sicut  in  Iudae  persona  in 
Ecclesia  malos,  »  inducit  claves,  quibus  in  Ecclesia  solvitur 
et  ligatur:  «  si  autem  hoc  fit  in  Ecclesia  (licet  modis  di- 


.nmo 


130 


versis),  Petrus  quando  claves  accepit.  Ecclesiam  sanctam 
significavit  »  (in  Ioan.  tract.  50.). 

4°.  Postremo  quod  attinet  ad  verba  illa  Christi,  «  super 
hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam  meam,  »  notum  est,  Au-> 
gustinum  (quem  deinde  nonnulli  alii  secuti  sunt,  ut  Isi- 
dorus  Hispal.;  Origin.  1.  VII.  c.  9;  auctor  homil.  in  natali 
s.  Petri  putatus  aliquando  Eucherius  Lugdun. ;  synodus 
Foroiul.  sub  Paulino  Aquil.)  frequentius  ea  retulisse  ad 
ipsum  Christum,  ac  si  diceretur:  super  hanc  petram,  quam 
tua  fide  confessus  es  Filium  Dei,  aedificabo  Ecclesiam  meam. 
Quae  quidem  interpretatio,  si  praescinderetur  a  modo,  quo 
Augustinus  ei  insistit,  reduci  forte  posset  ad  illam,  qua 
Patres  plurimos  vidimus  docere  Ecclesiam  aedificatam  super 
fidem  Petri.  Ita  haec  coniunxit  Hadrianus  I.  (ep.  ad  Episc. 
Hisp.  Harduin.  T.  IV.  p.  867.).  u  Super  hanc,  inquit,  petram 
quam  confessus  es,  et  a  qua  vocabuli  sortitus  es  dignita-» 
tem,  super  hanc  soliditatem  fidei  Ecclesiam  meam  aedi-i 
ficabo.  r 

Augustinus  ad  suam  illam  interpretationem  suadendam 
argumento  etiam  uti  solet  philologico  sane  minime  idoneo  (1); 
verum  ratio  praecipua  s.  Doctoris  certe  erat,  quod  in  iis 
locis  aedificationem  Ecclesiae  assumpsit  et  descripsit  non 
Secundum  corpus  visibile,  sed  secundum  spiritum,  agens  ni-i 
mirum  de  fide  ex  suo  principe  obiecto,  de  meritis  redemptio-i 
nis,  de  virtute  sacramentorum  et  de  gratia,  quibus  aedifi-> 
catur  in  Christo  ut  in  fundamento,  praeter  quod  aliud  nemo 
potest  ponere.  Propterea  Petrus  ipse  cum  tota  Ecclesia,  quam 
ille  u  apostolatus  principatum  tenens  figurabat  »  aedificatur 
in  petra  Christo,  u  Quia  tu  dixisti  mihi,  tu  es  Christus  Fi- 


(1)  Argumentum  istud  Augustino  erat  ex  derivatione  nominis,  quasi 
Petrus  esset  forma  adiectiva  ex  substantivo  petra:  «  non  enim  dictum  est 
ei,  tu  es  petra  sed  tu  es  Petrus  *  (Retract.  1.  I.  c.  21.).  Unde  Bellarmi- 
nns  (de  Rom.  Pontif.  1.  I.  c.  10.)  ait,  u  Augustinum  sola  ignorantia  lin-i 
guae  hebraeae  esse  deceptum.  *  Lingua  quippe,  qua  et  Christus  loque-i 
batur  et  Matthaeus  Evangelium  scripsit,  sine  dubio  in  utroque  inciso, 
u  tn  es  Petrus,  et  super  hanc  petram  aedificabo,  »  unum  idemque  habebat 
vocabulum.  Unae  quidem  eiusdem  nominis  repetitio  ex  ipso  contextu  coh 
ligitur,  sicut  etiam  legitt  r  in  antiquissima  versione  syriaca  :  tn  es 

J.3|o  et  snl)er  hanc  aedificabo  Ecclesiam  meam. 


137 


m  lius  Dei  vivi,  et  ego  dico  tibi,  tu  es  Petrus...  Hoc  autem 

nomen  ei,  ut  Petrus  appellaretur,  a  Domino  impositum  est, 
?r  et  hoc,  ut  ea  figura  significaret  Ecclesiam.  Quia  enim  Chri- 

i-  stus  petra,  Petrus  populus  Christianus.  Petra  enim  princi-i 

pale  nomen  est;  ideo  Petrus  a  petra,  non  petra  a  Petro, 
quomodo  non  a  Christiano  Christus,  sed  a  Christo  Christi  a— > 
nus  vocatur.  Tu  es  ergo,  inquit,  Petrus;  et  super  hanc  pe~i 
tram,  quam  confessus  es,  quam  cognovisti,  aedificabo 
Ecclesiam  meam;  idest,  super  me  ipsum  Filium  Dei  vivi 
aedificabo  Ecclesiam  meam,  super  me  aedificabo  te,  non  me 
super  te.  Nam  volentes  homines  aedificari  super  homines 
dicebant,  ego  quidem  sum  Pauli,  ego  autem  Apollo,  ego 
vero  Cephae,  ipse  est  Petrus  et  alii  qui  nolebant  aedifi-i 
cari  super,  Petrum  sed  super  petram;  ego  autem  sum  Chri-> 
sti.  Apo&tolus  autem  Paulus,  ubi  cognovit,  se  eligi  et  Chri-> 
stum  contemni,  divisus  est,  inquit,  Christus?  Numquid 
Paulus  pro  vobis  crucifixus  est,  aut  in  nomine  Pauli  ba- 
ptizati  estis?  Quomodo  non  in  Pauli,  sic  nec  in  Petri,  sed 
in  nomine  Christi,  ut  Petrus  aedificaretur  super  petram, 
non  petra  super  Petrum.  Idem  ergo  Petrus  a  petra  cogno-i 
minatas,  beatus.  Ecclesiae  figuram  portans,  apo  stolatus 
principatum  tenens...  In  illo  ergo  uno  Apostolo,  id  est 
Petro,  in  ordine  Apostolorum  primo  et  praecipuo  figura-i 
batur  Ecclesia  »  Aug.  serm.  76.  n.  1.  (al.  de  verbis  Dom. 
serm.  13.  cf.  in  Ioan.  tract.  124.). 

De  huiusmodi  Augustini  ratiociniis  haec  tenemus,  a)  Au-i 
gus  tinus  aperte  agnoscit  in  Petro  «  apo  stolatus  principa-i 
tum  n  tum  hoc  tum  aliis  locis  pluribus,  quare  theologice 
profitetur  veritatem  ipsam  de  aedificatione  visibilis  Eccle-i 
siae  super  Petrum  ut  fundamientum  relativum  ex  deriva~> 
tione  a  Christo  fundamento  absoluto.  Imo  etiam  hermeneu- 
tice  plus  semel  interpretatus  est,  et  alibi  concessit  posse 
intelligi  atque  a  fidelibus  intellecta  esse  verba  Christi 
. JVI atti i .  XVI.  ita,  ut  Petrus  sit  petra,  supra  quam  Chri-i 
stus  promisit  aedificandam  Ecclesiam.  «Numerate  sacerdotes 
vel  ab  ipsa  Petri  sede,  et  in  ordine  illo  patrum  quis  cui 
successerit  videte;  ipsa  est  petra,  quam  non  vincunt  su-> 
perbae  inferorum  portae  »  Aug.  Psalm.  adversus  partem 
Donati.  Cf.  ep.  53.  n.  2.  ad  Generosum.  «  Petrus  qui  paulo 


138 


ante  confessus  erat  Filium  Dei,  et  in  illa  confessione  ap-< 
pellatus  erat  petra,  supra  quam  fabricaretur  Ecclesia.  » 
Id.  in  Ps.  69.  n.  4.  Nimirum  contra  Schisma  Novatiani  et 
Donati  Patres  Cyprianus,  Pacianus,  Optatus  et  post  eos 
Augustinus  appellabant  ad  petram,  in  qua  visibilis  unitas 
Ecclesiae  fundata  est.  Neque  hanc  sententiam  correctione 
indignam  vel  alteri  de  Christo  petra  posthabendam  esse,  in 
libris  Retractationum  umquam  indicat,  quod  ipsum  argu~« 
mento  est,  rem  ipsam  Augustino  semper  fuisse  theologice 
ratam  ac  certam,  eiusque  dubia  nonnisi  ad  hermeneuticam 
et  modum  interpretandi  ob  causas  superius  indicatas  referri 
posse,  u  In  libro  (contra  epistolam  Donati  nunc  deperdito) 
dixi  quodam  loco  de  Apostolo  Petro,  quod  in  illo  tamquam 
in  petra  fundata  est  Ecclesia,  qui  sensus  etiam  cantatur 
ore  multorum  in  versibus  beatissimi  Ambrosii,  ubi  de  gallo 
gallinaceo  ait:  hoc  ipso  petra  Ecclesiae  canente  culpam 
diluit  (1).  Sed  scio  me  postea  saepissime  sic  exposuisse.... 
ut  super  hanc  intelligeretur,  quem  confessus  est  Petrus... 
ac  si  Petrus  ab  hac  petra  appellatus  personam  Ecclesiae  fH 
guraret,  quae  super  hanc  petram  aedificatur,  et  accepit 
claves  regni  coelorum.  Non  enim  dictum  est  illi,  tu  es  pe-i 
tra,  sed  tu  es  Petrus;  petra  autem  erat  Christus,  quem 
confessus  Simon,  sicut  eum  tota  confitetur  Ecclesia,  dictus 
est  Petrus.  Harum  autem  duarum  sententiarum  quae  sit 
probabilior,  eligat  lector  »  Id.  Retract.  I.  21. 

P)  In  illa  interpretatione,  qua  Augustinus  petram  re~i 
fert  ad  Christum,  invertitur  quidem  verborum  sensus  di— ' 
rectus  in  indirectum;  hoc  tamen  ipso  veritas  theologica 
servatur  licet  mutato  ordine  enuntiationis.  Profecto  enim 
Augustinus  sensit,  non  solum  inane  nomen  Petri,  sed  rem 
nomine  significatam  u  Apostolorum  primo  et  praecipuo  »  esse 
a  Christo  tributam.  Atqui  ex  doctrina  toties  repetita  Au-« 
gustini  nomen  Petri  ac  proinde  res  seu  proprietas  nomine 
expressa  est  derivatio  seu  proprietas  dericata  in  Petrum 
ab  Ecclesiae  petra  principali  Christo.  Yerba  sunt  Augu-i 
stini.  u  Quia  tu  dixisti  mihi,  tu  es  Christus:  et  ego  dico 
tibi,  tu  es  Petrus.  »  u  Petra  enim  principale  nomen  est. 


(1)  Cantatur  nunc  adhuc  ore  omnium  in  Laudibus  die  Dominica. 


-  139  - 

ideo  Petrus  a  petra.  »  Ergo  in  doctrina  Augustini  verbum 
Christi,  «tu  es  Petras  et  super  hanc  petram  aedificabo 
Ecclesiam  meam,  »  aequipollet  huic  sententiae:  ego  petra 
Ecclesiae  ex  propria  virtute  et  principalis,  pro  tua  con-i 
fessione  dico  tibi,  tu  es  petra  Ecclesiae  per  participatio-i 
nem  a  me  derivatam:  «Petrus  a  petra.  »  Hoc  ipsum  postea 
clarissime  explicuit  s.  Leo  M.;  qui  verba  Christi  ita  cir-i 
cumscribit.  «  Tu  es  Petrus,  idest,  cum  ego  sim  inviolabilis 
petra...  tamen  tu  quoque  petra  es,  quia  mea  virtute  so-« 
lidaris,  ut  quae  mihi  potestate  sunt  propria,  sint  sibi  me- 
cum  participatione  (Petrus  a  petra)  communia  *  s.  Leo 
sem.  'IV.  c.  2.  Ita  et  alii  Patres  tum  ante  tum  post  Augu-i 
stinum.  «  Petra  est  Cirris  tus.  etiam  discipulo  suo  huius 
vocabuli  gratiam  non  negavit,  ut  et  ipse  sit  Petrus,  quocl 
de  petra  habeat  soliditatem  constantiae  et  fidei  firmitatem  » 
(in  relatione  nempe  ad  Ecclesiam  super  ipsum  aedificandam) 
Arabros.  in  Luc.  1.  VI.  n.  97.  «  Cum  audisset,  petra  es, 
praeconio  nobilitatus  est.  Quamquam  autem  petra  est,  non 
ut  Christus  petra,  sed  ut  Petrus  petra;  Christus  enim 
essentialiter  petra  inconcussa,  Petrus  vero  per  petram 
(XpiTTo;  Y*p  6vtw$  TTsvpa  asalsuTO;,  Ilerpo;  $s  ttjv 

Trerpxv).  Christus  enim  suas  dignitates  (aAuopt.«Ta)  largitur, 
nec  exhauritur,  sed  quae  tribuit,  retinet.  Lux  est:  vos 
estis  lux  mundi;  sacerdos  est:  sacerdotes  facit...  petra  est, 
petram  facit  n  Hom.  de  Poenit.  n.  4.  (inter  Opp.  s.  Basilii 
T.  II.  p.  606.)  «  Sicut  ipse  lumen  Apostolis  donavit,  ut  lu-i 
men  mundi  appellarentur...  ita  et  Simoni  qui  credebat  in  pe-i 
tram  Christum,  Petri  largitus  est  nomen;  ac  secundum 
metaphoram  petrae  recte  dicitur:  aedificabo  Ecclesiam  meam 
super  te  n  Hieronym.  in  Matth.  1.  III.  c.  16.  (T.VII.  p.  124.). 
u  Quis  ignoret  hanc  fortissimam  petram,  quae  ab  illa  prin^ 
cipali  petra  communionem  et  virtutis  sumpsit  et  nominis,  n 
JOg  vocat,  gent.  (inter  Opp.  s.  Leonis  T.  II.  p.  241.).  «Quis 
enim  nesciat,  sanctam  Ecclesiam  in  Apostolorum  principis 
soliditate  firmatam,  qui  firmitatem  mentis  traxit  in  nomine, 
zet  Petru s  a  petra  vocaretur»  s.  Gregor.  M.  1.  VII.  ep.  40. 
ad  Eu  1  og .  Alex. 

Neque  vero  huic  nostrae  commentationi  de  vero  sensu 
^cX.ia^u.stin.i  quidquam  obest,  quod  s.  Doctor  subinde  rationem 


140 


nominis  Petri  in  eo  collocare  videtur,  «  ut  ea  figura  si— « 
gnificaret  Ecclesiam;  quia  enim  Christus  petra,  Petrus  po-i 
pulus  Christianus.  »  Duo  enim,  nt  ex  omnibus  hactenus  di— ' 
ctis  patet,  inter  se  connexa  considerat  in  Petro.  Quod  primo 
Simon  in  se  constitutus  est  Petrus  h.  e.  in  proprietate 
petrae  Ecclesiae  participata  et  derivata  a  petra  principali 
Christo,  ut  hac  proprietate  participata  formaret  unitatem 
visibilem  Ecclesiae  seu  populi  Christiani;  quod  deinde  Pe-« 
trus  ratione  huius  principatus  figurabat  seu  iurulice  re~i 
praesentabat  Ecclesiam  una  secum  aedificandam  supra  pe-i 
tram  principalem  Christum.  Alio  itaque  modo  Ecclesia  in 
sua  visibili  unitate  aedificatur  in  Petro,  u  qui  petra  appeH 
latus  est,  in  qua  fabricaretur  Ecclesia;  »  et  alio  modo  Petrus 
ipse  cum  Ecclesia  in  omnibus  suis  donis  visibilibus  et  invi-i 
sibilibus  aedificatur  in  petra  principali  Christo  :  u  ut  Petrus 
aedificaretur  super  petram,  non  petra  supra  Petrum;  idem 
ergo  Petrus  a  petra  cognominatus.  Ecclesiae  figuram  por-i 
tans,  apostolatus  principatum  tenens;  in  illo  ergo  uno  Apo-« 
stolo,  in  ordine  Apostolorum  primo  et  praecipuo  figurabatur 
Ecclesia.  » 

Nemo  itaqfie  ss.  Patrum  negavit  illud,  quod  in  ipsis 
verbis  evangelicis  est  manifestissimum,  unum  Petrum  esse 
subiectum  immediatum  promissionum,  quae  Matth.  XVI. 
ad  fundandam  Ecclesiam  a  Christo  Salvatore  factae  sunt; 
sed  in  locis  quae  opponi  solent,  vel  considerarunt  firmita-i 
tem  fidei  et  confessionem  Petri,  idque  in  relatione  ad  Ec-i 
clesiam,  quae  in  Petro  non  secundum  carnem  et  sanguinem 
spectato,  sed  formaliter  ut  fidem  confitente  ac  docente  aedi-i 
ficanda  erat;  vel  spectarunt  relationem  et  connexionem 
Petri  cum  Christo  petra  principali,  atque  ab  huius  petrae 
virtute  propria  ut  a  causa  exemplari  et  efficiente  docuerunt 
dependere  omne  illud,  quo  formatur  petra  per  participa— ' 
tionem. 

II.  Obiectum  potestatis  uni  Petro  commissae  quoad 
extensionem,  sive  obiectum  terminans,  ad  quod  ut  sibi 
obnoxium  ille  refertur,  est  perspicue  ipsa  Ecclesia  Christi 
tum  in  singulis  suis  partibus  ac  membris  tum  tota  simul 
spectata  ut  unum  corpus.  Potest  quidem  tradi  cuipiam  po~i 
testas  in  singulos  constituentes  unum  corpus  morale,  quin 


—  141  — 

ideo  necessario  sit  consequens  eamdem  potestatem  valere  in 
omnes  simul  spectatos  formaliter  ut  unum  corpus;  sed  esse 
aut  concipi  nequit  potestas  tradita  in  ipsum  corpus  morale 
spectatum  in  sua  plenitudine  totiu3,  quin  eadem  comprehen-i 
dat  omnes  et  singulos,  qui  velut  membra  inhaerent  vel  qui 
obstringuntur  illi  toti  corpori,  in  quod  dicitur  tradita  esse 
potestas.  Iam  vero  in  promissione  aeque  ac  in  ipsa  insti-i 
tutione  potestatis  Petro  traditae  obiectum  terminans  diserte 
a  Christo  domino  declaratur  Ecclesia  sua  spectata  ut  unum 
corpus.  Ergo  haec  potestas  ex  Christi  institutione  tum  to-i 
tam  Ecclesiam  in  sta  unitate  tum  omnes  et  singulos  ad 
Ecclesiam  pertinentes  vel  Ecclesiae  obstrictos  comprehendit. 
Sane  simul  comparatis  verbis  promissionis  et  institutionis 
primum  Christus  designat  ut  obiectum  expresso  nomine  Ec-i 
clesiam  suam;  tum  eamdem  exhibet  sub  triplici  schemate, 
quo  etiam  aliis  locis  Ecclesia  significari  solet,  domus  vel 
deitatis  Dei,  regni  coelorum,  ovilis  sui;  demum  nominat 
unitatem  fratrum  (fraternitatem  quae  in  mundo  est  postea 
appellavit  Apostolus  1.  Pet.  V.  9.).  Primo  modo  Ecclesia 
Christi  simpliciter  dicta  ac  propterea  tota  Ecclesia  in  ter-i 
ris  ab  ipso  Christo  fundatore  aedificatur  in  petra,  quae  est 
unus  Petrus;  altero  modo  claves  ad  ligandum  et  solvendum 
omnia,  quae  pertinent  ad  regnum  coelorum  in  terris,  dan-i 
tur  eidem  uni  Petro,  quae  ergo  potestas  clavium  obnoxium 
habet  totum  regnum  coelorum  in  terris;  tertio  modo  uni 
Petro  committitur  potestas  et  munus  pascendi  agnos  et 
oves  Christi  nempe  totum  Christi  gregem  seu  ovile  in  in— « 
tegritate  spectatura,  u  Oves  meas,  inquit;  cui  non  planum 
non  designasse  aliquas,  sed  assignasse  omnes?  nihil  exci-i 
pitur,  ubi  distinguitur  nihil;  et  forte  praesentes  ceteri 
condiscipuli  erant,  cum  committens  uni,  unitatem  omnibus 
commendaret  in  uno  grege  et  uno  pastore  r>  (Bernard. 
de  Consid.  II.  8.)  Huic  locutioni  metaphoricae,  pasce  oves 
meas,  saltem  quoad  extensionem  de  qua  nunc  agimus, 
patet  respondere  alteram  propriam,  confirma  fratres  tuos. 
Ita  Chrysostomus  (In  Ioann.  hom.  88.  num.  1.)  unam  aH 
teri  aequipollentem  habet:  u  pasce  oves  meas.EL^ei — ■ 
mius  erat  inter  Apostolos,  et  os  discipulorum  ac  caput 
istius  chori negatione  iam  abolita  fratrum  ei  prae- 


142 


fec luram  committit .  dioit  autem  ei,  si  amas  me,  ira—' 
tribus  praeesto  »  (1). 

Ergo  in  primis  tota  Ecclesia  spectata  ut  unum  corpus 
(civitas  vel  clomus  Dei,  regnum  coelorum,  fraternitas  in 
mundo,  ovile  Christi)  ex  divini  fundatoris  institutione 
continetur  petra  tamquam  fundamento,  subest  clavibus  Pe-> 
tri,  ut  una,  fraternitas  in  fide  confirmanda  est  a  Petro, 
ut  unius  grex  Christi  (2)  pascenda  est  a  Petro.  Hinc  porro 
nullae  sunt  partes  civitatis  Dei  in  terris,  nulla  membra 
universalis  Ecclesiae,  quae  non  iure  divino  pendeant  a  pe-» 
tra,  quia  huic  tamquam  fundamento  divinus  aedificator  to-i 
tam  Ecclesiam  suam  superstruxit;  nemo  pertinere  potest 
ad  regnum  coelorum  aut  fraternitatem  super  terram,  ad 

(1)  BoxXE  TX  KpoJiXTX  |XOU....  IxXOtTO?  TjV  TOJV  ’  AjTQ-JToXfOV,  XX'.  xto;ax  tw v 

jaxOtjTwv,  XXI  xoputpr,  -ryj  Xopou to?  Tr!5  xpvr|x*co;  e£iXrXxu£vii;  iy/sipiATXt 

tr,v  TCpoxTxxixv  Tiov  aoiXciov  XsAi  o:,  ott  c!  5iXe??  jj.$  ,  rrpotxrxxo  tujv 

ao-Xsiov. 

(2)  Dum  Christus  appellavit  «  agnos  meos,  oves  meas,  »  designasse 
integrum  ovile  h.  c.  totam  Ecclesiam,  ex  verbis  ipsis  manifestum  est,  et 
consentiunt  Patres,  qui  vero  insistant  discrimini  inter  agnos  et  oves  ad 
explicitam  distinctionem  graduum  in  Ecclesia,  inter  veteres  non  multi 
reperiuntur.  Petrus  post  tertiam  amoris  confessionem  (ait  Ambrosius  in 
Lue.  1.  X.  n.  170.)  -  iam  non  agnos,  ut  primo,  qi.oiam  lacte  pascendos, 
nec  oviculas,  ut  secundo,  sed  oves  pascere  inbetur,  perfectiores  ut  perfe-i 
ctior  gubernat.  »  (Secundo  loco  oviculas  meas  et  gracce  -pojSxT-.a  jxou 
etiam  alibi  quamvis  rarius  reporitur,  imo  et  primo  loco,  ubi  Vulgata 
agnos  meos,  textus  editus  graecus  npoAxrx  jxoo  habet,  lectio  non  est 
constans).  Euthymius  (in  Io.  h.  1.  Bibi.  Max.  T.  XIX.  p.  727.)  eodem 
fere  modo  ut  Ambrosius  distinguit:  u  agni  et  oves  dicuntur  discipuli.... 
agni  quidem  imperfectiores,  oves  autem  perfectiores,  »  Expressius  loqui-i 
tur  Bruno  Astensis  (comment.  in  h.  1.  et  ex  eo  commentario  in  homil. 
vigil,  s.  Petri  olim  s.  Eueherio  Lugd.  vel  Eusebio  Gallicano  tributa). 
*  Prius  agnos,  deinde  oves  commisit  ei.  quia  non  solum  pastorem,  sed 
pastorum  pastorem  eum  constituit;  pascit  igitur  Petrus  agnos,  pascit  et 
oves;  pascit  filios,  pascit  et  matres;  regit  subditos  et  praelatos;  omnium 
igitur  pastor  est,  quia  praeter  agnos  et  oves  in  Ecclesia  nihil  est,  nihil 
inquam,  quam  quod  suis  pastoribus  Christus  commiserit.  Patres  alii 
qui  a  quibusdam  pro  hac  distinctione  inducuntur,  non  agnos  et  oves  di— > 
stinguunt,  sed  simpliciter  omnes  oves  atque  integrum  gregem  lesu  Christi 
Petro  commissum  esse  dicunt,  Cyprianus  (de  unit.  Eccl.  p.  195.  ed.  Ba- 
Inz.),  Epiphanius  (Anchorat.  n.  9.),  Chrysostomus  (in  Io.  hom.  88.  n.  1.), 
Leo  (serm.  4.  c.  4;  serm.  63.  c.  0.),  Gregorius  (1.  V.  ep.  20.),  Bernardus 
(consider.  1.  II.  c.  8.). 


143 


ovile  Christi,  vel  huic  regno  et  ovili  esse  obnoxius,  quin 
hoc  ipso  ex  divina  institutione  subiectus  sit  clavibus  ad 
ligandum  et  solvendum  Petro  datis,  iuri  et  officio  confir-i 
mandi  in  fide  atque  pascendi  eidem  commisso. 

Speciatim  igitur  ipsi  Apostoli  sive  singuli  sive  in  col-i 
legio  spectati  vel  non  erant  pars  et  membra  illius,  quam 
Dominus  dicit  Ecclesiam  suam,  civitatis  Dei,  regni  coe-i 
lorum,  fraternitatis,  gregis  Christi;  vel  cum  tota  Ecclesia 
pendebant  institutore  Christo  a  petra,  et  suberant  clavibus 
ac  muneri  pastorali  Petri.  Quam  ergo  certum  est,  Aposto-> 
los  Apostolorumque  collegium  fuisse  partem  longe  praeci-i 
puam  Ecclesiae  a  Christo  aedificatae  in  petra,  fuisse  pri-i 
mitias  inter  oves  Christi,  quarum  omnium  ovium  unus  pastor 
Petrus  prae  omnibus  Apostolis  est  constitutus,  tam  certum 
est,  eos  tum  singulos  tum  omnes,  tum  in  se  tum  eo  magis 
in  suis  successoribus  fuisse  Petro  eiusque  successoribus  sub- 
ordinatos. 

Apostolos  ipsos  quod  spectat,  dona  extraordinaria  apo- 
stolatus  id  est,  non  propaganda  ad  successores,  cuiusmodi 
sunt  revelatio  veritatis,  et  missio  gubernationis  non  restri-i 
cta  ad  singulares  Ecclesias  sed  extensa  ad  fundandas  et 
regendas  Ecclesias  inter  omnes  gentes  singulis  impertita 
immediate  a  Christo  et  Spiritu  Sancto,  infallibilitas  sin-i 
gulorum  in  fide  contra  errores,  impeccabilitas  in  charitate, 
contra  schismata,  haec  inquam  dona  apostolatus  non  tolle-i 
bant  ius  divinitus  institutum  in  visibili  capite  Petro,  sed 
ob  perfectionem  membrorum  exercitium  directivum  et  coa- 
cticum  iurium  ex  parte  Petri  minus  necessarium  et  raro 
vel  umquam  in  actum  deducendum,  ex  parte  Apostolorum 
agnitionem  eorumdem  iurium  indefectibilem  reddebant;  fere 
ad  analogiam  eius  iuris  (si  non  dedeceret  comparatio),  quod 
Filius  hominis  in  se  concesserat  Virgini  Matri  et  s.  Iosepho 
u  subditus  illis.  »  Hinc  Apostoli  ex  divino  iure  in  Petro 
instituto  et  ex  indefectibili  agnitione  iuris  instituti  et  se 
ipsos  et  Ecclesias  omnes  a  se  fundandas  et  regendas  ut 
membra  ad  unam  universalem  Ecclesiam  sub  uno  visibili 
capite  Petro  uniebant  et  subordinabant,  u  ut  in  una  cathe-i 
dra  unitas  ab  omnibus  servaretur,  ne  ceteri  Apostoli  sin-i 
gulas  (divisas)  sibi  quisque  defenderent,  ut  iam  schisma- 


_  144 

ticus  et  peccator  esset,  qui  contra  singularem  cathedram 
alteram  collocaret  »  s.  Optat,  cont.  Parmen.  1.  II.  c.  2.  At 
desinentibus  iam  illis  donis  apostolatus  extraordinariis  in 
successione  apostolica,  cuius  gratia  potissimum  perenne  ius 
et  officium  petrae  Ecclesiae  est  institutum,  ut  portae  inferi 
numquam  praevaleant  adversus  eam,  sicut  ius  ipsum  et  of-i 
ficium  perstitit,  ita  exercitii  applicatio,  licet  diversis  tem-i 
poribus  non  uno  semper  modo,  facta  est  debita  et  necessaria. 

III.  Quando  uni  super  omnes  tum  singulos  tum  in  unH 
tate  spectatos  declaratur  commissus  principatus,  ex  hac 
extensione  poterit  quidem  deduci,  sed  nondum  satis  explH 
catum  est,  qualis  sit  intensione  ea  potestas,  ex  qua  for-i 
mam  visibilem  ipsius  Ecclesiae  pendere  manifestum  est.  Hoc 
ergo,  quantum  ad  praesentem  locum  pertinet,  adhuc  manet 
inquirendum. 

1°.  Potestas  communicata  Petro  primum  tamquam  in 
fonte,  originaliter  et  exemplariter  est  in  ipso  Christo.  Ipse 
est  ac  manet  pastor  bonus  ovium  suarum  secundum  tripli — < 
cem  modum  sacerdotii  in  sacrificio  redemptionis  et  in  sa-i 
cramentis  sanctificationis:  u  et  animam  meam  pono  pro 
ovibus  meis...  et  ego  vitam  aeternam  do  eis;  »  magisterii 
in  doctrina  salutaris  veritatis:  u  et  vocem  meam  audient, 
et  erit  unum  ovile  et  unus  pastor;  »  imperii  in  lege  san-i 
ctae  conversationis  (1):  u  et  ego  cognosco  eas.  et  sequuntur 
me...  et  non  rapiet  eas  quisquam  de  manu  mea.  »  Ipse  est  po-i 
situs  in  Sion  civitate  Dei  lapis  summus  angularis,  pretiosus, 
in  quo  omnes  fideles,  tamquam  lapides  vivi,  una  domus  spH 
ritualis  superaedificantur,  idemque  lapis  offensionis:  u  qui 
ceciderit  super  lapidem  istum  (factum  in  caput  anguli  to-i 
tius  Ecclesiae),  confringetur,  super  quem  vero  ceciderit, 
conteret  eum»  (1.  Pet.  II.  1-9;  Matt.  XXI.  42-44;  Act.IY. 
11.  12;  Rom.  IX.  32.  33;  Eph.  II.  20-22.).  Ipse  u  sanctus 
et  verus,  qui  habet  elavem  David,  qui  aperit,  et  nemo 
claudit;  claudit,  et  nemo  aperit»  (Apoc.  III.  7.  cf.  Is. 
XXII.  22.)  (2). 

(1)  'II  ayaOr,  ev  XpiiTM  ti  v  ti  1  .  Pet.  III.  10. 

(2)  Potestas  in  veteri  Ecclesia  populi  Israel  penes  Isaiam  1.  c.  expri-> 
mitur  his  verbis:  «  et  dabo  elavem  domus  David  super  humerum  eius 
(cf.  principatus  super  humerum  eius  ib.  IX.  6.);  et  aperiet,  et  non  erit 


145 

Consideranti  patebit,  has  proprietates,  quod  Christus 
fundator  et  caput  Ecclesiae  dicitur  lapis  angularis  totius 
domus  spiritualis  et  tenens  elavem  domus  David  ad  clau-« 
dendum  et  aperiendum  absoluta  potestate,  quatenus  refe-i 
runtur  ad  Ecclesiam  in  terris,  tandem  resolvi  in  eas,  quas 
diximus  esse  Christi  pastoris  boni,  quamvis  in  triplici  di— ' 
verso  schemate  alia  atque  alia  notio  praedominetur.  Lapis 
enim  angularis,  in  quo  tota  Ecclesia  domus  spiritualis  su~i 
peraedificatur  et  quo  hostiles  impugnatores  conteruntur, 
Christus  intelligitur,  quatenus  ab  ipso  originem  ducit,  in 
ipso  indefectibilem  firmitatem  et  unitatem  habet  Ecclesia 
in  fide  et  doctrina,  in  sanctitate  et  mediis  sanctificationis, 
in  disciplina  conversationis  et  regimine.  Clavis  porro  ad 
claudendum  et  aperiendum  absoluta  potestate  in  domo  Da¬ 
vid  novi  Testamenti  generatim  quidem  supremum  regimen 
seu  imperium  exprimit,  speciatim  vero  pro  ipso  fine  ac  in-i 
dole  huius  domus  David  significat  potestatem  claudendi  et 
aperiendi  in  doctrina  salutari  et  omnibus  institutis  sancti-i 
ficationis.  Haec  autem  ipsa  sunt,  quae  vidimus  Christum 
sibi  ut  munia  pastoris  boni  assumpsisse. 

Christus  Verbum  incarnatum  pascit,  sustentat,  firmat 
et  unit,  claudit  et  aperit  dupliciter:  primum  quidem  se-i 
eundum  divinitatem  opere  invisibili  illuminationis,  dire-i 
ctionis  seu  motionis,  sanctificationis  per  Spiritum  Sanctum, 
quem  ideo  promisit  et  misit  ut  alium  paracletum,  et  quem 


qni  claudat;  et  claudet,  et  non  erit  qui  aperiat.  Sicut  domus  David  in 
veteri  Testamento  erat  figura  domus  David  in  Testamento  novo,  ita  etiam 
potestas  illa  erat  adumbratio  potestatis  in  regno  Dei,  haebqnc  principa-» 
liter  existens  in  ipso  Christo  exprimitur  in  Apocalypsi  1.  c.  nomine  cla-i 
vis  David.  Etiam  in  loco  altero  Apoe.  I.  18.  suprema  potestas  designatur 
nomine  clavium:  u  et  fui  mortuus  et  ecce  sum  vivus  in  saecula  saeculo-i 
rum,  et  habeo  claves  mortis  et  inferni  »  (tou  aoou).  Devicit  nimirum  mor-i 
tem  in  se  ipso  et  pro  nobis,  et  exspoliavit  potestates  infernales,  quae  ha~i 
bebant  mortis  imperium.  Ponit  «  omnes  inimicos  sub  pedibus  eius,  novis-i 
sima  autem  destruetur  mors  »  1.  Cor.  XV.  2d.  «  Ut  per  mortem  destrueret 
eum,  qui  habebat  mortis  imperium,  id  est  diabolum  »  Heb.  II,  14.  cf. 
Rom.  VI.  9;  1.  Cor.  XV.  54.  55;  2.  Tim.  I.  10;  Apoc.  XX.  14. 

De  Eliacim  et  aequipollenter  Ioacim  cui  Is.  XXII.  20.  22.  datur  clavis 
domus  David  confer  Iudith  IV.  XV.  9.  (Wclte  Introd.  in  11.  doutcrocan. 
V.  T.  cap.  IV.  §.  26.). 

Fraxzelix.  De  Ecclesia  Christi 


10 


_  140 

hoc  sensu  Tertullianus  (Praescript.  c.  28.)  u  Christi  vica-i 
rium,  n  Irenaeus  (III.  24.)  «  communicationem  Christi  di— > 
xerunt ;  tum  vero  secundum  humanitatem  Christus  peren-i 
niter  manet  pastor  bonus,  petra,  confirmator  fratrum,  clavim 
David  tenens  u  in  domo  sua  »  (Heb.  III.  6.)  opere  visibili 
per  visibilem  vicarium  ministrum. 

Ad  hunc  enim  finem  ut  eadem  munia,  quae  originaliter 
et  exemplariter  semper  ei  manent  propria,  iugiter  perseve-i 
rent  et  manifestentur  in  forma  etiam  visibili  pro  exigentia 
visibilis  Ecclesiae,  participationem  petrae,  clavium  regni 
coelorum,  confirmatoris  fratrum  promisit,  eamdemque 
omnem  suae  potestatis  communicationem  comprehendit  et 
complevit  per  institutionem  pastoratus  omnium  ovium 
suarum  in  uno  Petro,  u  Verbum  caro  factum  fuerat,  et 
habitabat  iam  in  nobis,  ut  reparando  humano  generi  totupi 
se  Christus  impenderet;  nihil  indispositum  sapientia,  nihil 
erat  arduum  potestati;  famulabantur  elementa,  spiritus 
angelici  serviebant...  et  tamen  de  toto  mundo  unus  Petrus 
eligitur,  qui  et  universarum  gentium  vocationi  et  omnibus 
Apostolis  cunctisque  Ecclesiae  patribus  praeponatur,  ut 
quamvis  in  populo  Dei  multi  sacerdotes  sint,  omnes  tamen 
proprie  regat  Petrus,  guos  principaliter  regit  et  Chri-« 
stus  _  1 ego  dico  tibi,  quia  tu  es  Petrus,  id  est,  cum 
ego  sim  inviolabilis  petra,  ego  lapis  angularis  qui  facio 
utraque  unum,  ego  fundamentum  praeter  quod  nemo  aliud 
potest  ponere,  tamen  tu  quoque  petra  es,  quia  mea  virtute 
solidaris,  ut  quae  mihi  potestate  sunt  propria,  sint  tibi 
mccum  participatione  communia  r  s.  Leo  serm.  3.  c.  2.  Fir-i 
mitas  haec  petrae  per  Christum  petram  absque  metaphora 
declaratur  in  promissione  altera  Luc.  XXII.  31.  32:  u  ego 
rogavi  pro  te,  ut  non  deficiat  fides  tua;  »  subditur  deinde 
finis,  ad  quem  haec  indeficiens  firmitas  constituta  est,  fun-i 
ctio  nempe  petrae,  clavium,  pastoratus  erga  fratres:  et  tu 
aliquando  conversus  confirma  fratres  tuos  (1).  u  Denique 


(1)  xTijoii-ov  toj;  ao:X:pov>;  aou.  Interna  confirmatio  per  gratiam  solius 
l)ci  est  pertinens  ad  elementa  Ecclesiae  invisibilia  tg>  ojvxtxsvto  upa;  rr 
piljat  xxts  70  £'jXYy:X’.ov  jxou  Rom.  XVI.  25 j  sed  externa  confirmatio  per- 


147 

Petrus  Ecclesiae  praeponitur,  postquam  tentatus  a  diabolo 
est;  ideoque  ante  significat  Dominus,  quid  sit  illud,  quod 
postea  eum  pastorem  elegit  Dominici  gregis;  nam  huic  di— « 
xit ;  tu  autem  conversus  confirma  fratres  tuos  »  Ambros. 
in  Ps.  43.  n.  40.  (cf.  Quaest.  in  N.  T.  q.  75.  inter  Opp. 
August.  T.  III.  append.  p.  61.).  Verumtamen  quod  in  sche-i 
mate  petrae,  clavium,  pastoratus  generalius  dicitur,  hic 
directe  de  functione  divinitus  iniuncti  magisterii  ad  con-i 
firmationem  fidei  et  doctrinae  enuntiatur,  u  Specialis  a  Do^ 
mino  Petri  cura  suscipitur  et  pro  fide  Petri  proprie  sup-i 
plicatur ,  tamquam  aliorum  status  certior  sit  futurus,  si 
mens  principis  victa  non  fuerit:  in  Petro  ergo  omnium  for— « 
titudo  munitur,  et  divinae  gratiae  ita  ordinatur  auxilium, 
ut  firmitas  quae  per  Christum  Petro  tribuitur  (in  suo 
munere  perenni),  per  Petrum  Apostolis  conferatur  »  (re-> 
praesentantibus  totam  suam  successionem)  s.  Leo  serm.  4. 
cap.  3. 

2°.  Cum  ex  omnibus,  quae  diximus  de  congruentia  et 
connexione  diversarum  formularum,  quibus  potestas  Petri  * 
in  Evangeliis  describitur,  et  magis  etiam  ex  eo,  quod  pro-i 
missis  omnibus  Filii  Dei,  qui  est  u  Arnen,  testis  fidelis  et 
verus  n  (Apoc.  III.  14;  2.  Cor.  1.19.  20.),  necessario  respon-i 
det  confplementum,  abunde  constet,  omnia  et  singula  quae 
de  petra,  de  clavibus  regni  coelorum,  de  confirmatione 
fratrum  promiserat,  a  divino  fundatore  plene  comprehendi 
in  ipsa  iam  institutione:  u  pasce  agnos  meos,  pasce  oves 
meas;  »  nunc  reliquum  est,  ut  verba  ipsa  institutionis  di— > 
stinctius  consideremus.  # 

a)  Christus  (ut  iam  praestruximus)  pastor  bonus  erga 
oves  suas  et  pastor  unus  erga  unum  ovile  suum  non  modo 
invisibiliter  ipse  secundum  divinitatem  et  per  Spiritum 
Sanctum  pascit  Ecclesiam,  sed  voluit  etiam  hoc  suum  mu-« 
nus  pascendi  in  Ecclesia  visibili  perpetuo  exercere  visibi-* 
liter  per  potestatem  a  se  derivatam  et  institutam  in  Petro: 
u  pasce  oves  meas,  v  Ergo  hoc  officium  pastoris  ovium  Chri- 


tinens  ad  elementa  Ecclesiae  visibilia  commissa  est  Petro  erga  totam 
fraternitatem  seu  Ee  lesi.uu,  Auac  inclusa  liar  continuatione  et  per  eam 
est  u  firmamentum  sopauDux  veritatis  »  1.  Tim.  III.  15. 


—  118  — 

sti  accipit  Petras  potestate  vicaria  exercendum  pro  Christo 
pastore  suarum  ovium. 

b)  Quoniam  ex  superius  demonstratis  unus  prae  omnibus 
accipit  munus  pascendi  erga  omnes  et  super  omnes  oves 
Christi  atque  in  totum  ovile,  ut  unum  est;  ideoque  tam 
singuli  in  toto  quam  totum  in  singulis  seu  tota  unitas  ei 
ut  pastori  subduntur:  propterea  haec  Petri  potestas  soli 
Christo  principi  pastorum,  prae  quo  ipse  manet  utique  ovis 
pascenda,  nulli  vero  ex  ovibus  nec  toti  ovili  subiecta  esse 
potest.  Est  ergo  illa  in  toto  ovili  et  in  totum  ovile  visi-i 
bilis  potestas  suprema. 

c)  Haec  potestas  pascendi  est  quidem  u  suprema,  sed 
non  sola»  (s.  Bernard.  Consid.  III.  c.4.  n.  17.),  nec  ullo  modo 
excludit  potestates  in  aliis  pastoribus  sive  singulis  sive  in 
unitate  totius  a  Christo  instituendas  (ut  in  alia  thesi  mox 
videbimus),  quae  tamen  tum  in  singulis  tum  in  toto  cor-i 
pore  pastorum,  quatenus  hoc  distinguitur  a  suo  visibili 
capite  et  pastore  supremo,  necessario  subordinantur  isti 
uni  supremo  pastori.  Quoniam  vero  hic  supremus  pastora- 
tus  a  Christo  institutus  est  ut  in  omnes  simul  spectatas 
ita  in  singulas  oves  suas,  idcirco  pascendi  potestates  sub- 
ordinatae  licet  gradu  et  amplitudine  ex  Christi  institu-i 
tione  mediae  inter  supremum  pastorem  et  gregem  pasceni 
dum,  non  sunt  tamen  mediae  mediatione  virtutis  hoc  sensu, 
quasi  illa  potestas  suprema  non  nisi  per  has  inferiores  in 
universum  gregem  pertingeret  et  exerceri  posset,  atque 
oves  sive  omnes  sive  singulae  dumtaxat  per  has  medias 
illi  subiectae  essent,  «  Pasce  (tp  quem  interrogavi,  amas 
me  plus  his?  tu  ergo  tua  potestate  non  per  aliam  dumta-i 
xat)  agnos  meos,  oves  meas.  »  Ita  Bernardus  cum  aliis 
(superius  in  nota  citatis)  ex  his  verbis  ratiocinatur.  «  Ha~i 
bent  Episcopi  sibi  assignatos  greges,  singuli  singulos;  tibi 
universi  crediti,  uni  unus;  nec  modo  ovium  sed  et  pasto-« 
rum  tu  unus  omnium  pastor.  Unde  id  probem,  quaeris? 
ex  verbo  Domini...  pasce  oves  meas  »  Consid.  1.  II.  c.  8. 
Ergo  potestas  pascendi  in  Petro  sicut  suprema  et  univer-i 
salis  ita  institutore  Christo  est  immediata  super  omnes  et 
singulas  oves  Christi. 

d)  Ex  his  ipsis  intelligitur  esse  potestas  ordinaria 


149 

sensu  iuridico  (1),  idque  non  solum  quod  non  ex  alterius 
hominis  delegatione  exercetur,  sed  tenetur  vi  muneris  di— ' 
vinitus  instituti,  vice  ac  nomine  Christi  exercenda;  verum 
•etiam  eo  sensu,  quod  non  solum  ex  adiunctis  extraordina-i 
riis  et  in  subsidium  inferiorum  potestatum,  si  forte  defi¬ 
ciant;  sed  servatis  normis  divinis  semper  valide,  et  quoties 
bonum  ovium  postulet,  officio  debito  sese  exserit. 

e)  Amplitudo  huius  potestatis  prae  suis  obiectis  reali- 
bus  seu  intensive  spectata  determinatur  ex  eo  ip?o,  quod 
est  suprema  potestas  vicaria  visibiliter  pascendi  oves  Chri-i 
sti,  communicata  ab  ipso,  qui  est  et  iugiter  manet  pastor 
bonus  et  pastor  unus  ovium  suarum.  Pascit  autem  Christus 
oves  suas,  ut  superius  vidimus,  tum  invisibiliter  tum  visi-i 
biliter  doctrina  veritatis  in  fide,  lege  conversationis  in  spe, 
donis  sanctificationis  in  charitate.  Sed  nunc,  saltem  secun-i 
dum  oeconomiam  ordinariam,  hunc  pastoratum  ipse  princeps 
pastorum  visibiliter  in  visibili  Ecclesia  totum  et  unice 
exercet  per  potestates  vicarias  ac  ministeriales  a  se  insti-i 
tutas.  Unde  possunt  quidem  esse  in  Ecclesia  potestates  in-i 
feriores  sicut  extensive  quoad  terminum  personarum,  ita 
intensive  quoad  obiecta  realia  restrictae  intra  certos  limi-i 
tes  modo  ampliores  modo  angustiores;  verum  universalis, 
suprema  et  immediata  potestas  vicaria  Christi  ad  pascen-i 
dum  totum  eius  ovile  nec  esse  nec  concipi  potest,  quin  ea 
comprehendat  omnia,  quibus  Christus  oves  suas  in  Ecclesia 
visibili  visibiliter  pascit.  Ergo  vicaria  potestas  in  Petro 
secundum  triplex  obiectum  pastoratus  Iesu  Christi,  in  do-i 
ctrina,  lege,  mediis  sanctificationis  comprehendit  potesta-i 
tem  supremi  magisterii  ad  pascendum  totum  ovile  doctrina 


(1)  Ordinaria  potestas  in  Iure  dicitor,  qnae  inhaeret  ipsi  perpetuo 
maneri  legitime  institato,  eaque  opponitur  potestati  delegatae.  Porro  etiam 
distinguitur  potestas  ordinarie  exercenda,  et  quae  non  valet  nisi  exer-i 
cenda  extraordinarie  in  specialibus  adiunctis  (uti  est  Archiepi scoporum 
erga  dioeceses  suffraganeas  ordinaria  quidem  sed  exercenda  extraordina-i 
rie).  Alio  modo  in  theologia  sermo  est  de  ordinaria  et  extraordinaria  po-i 
testate  Apostolorum;  prior  intelligitur  a  Christo  instituta  perpetua  ac 
proinde  ad  successores  propaganda,  altera  solis  Apostolis  personaliter  col- 
lata  cum  ipsis  desiit,  vel  saltem  non  flxara  et  certa  lege  determinatam 
habet  in  Ecclesia  successionem. 


130 

salutis,  supremi  regiminis  ad  gubernandum  totum  ovile  (1) 
supremi  sacerdotii  seu  potestatem  liturgicam  ad  custodiens 
dam  et  regendam  sanctam  administrationem  mysteriorum 
salutis  in  sacrificio  et  sacramentis  ac  cultu  divino  pro  toto 
ovili  (2).  Est  ergo  potestas  in  Petro  instituta  etiam  unis 
versalis  obiecto  reali,  et  in  hoc  suo  obiecto  non  limitata 
per  alias  potestates  inferiores,  sed  per  se  valida  easque 
sibi  subiectas  habens,  seu  est  potestas  plena,  u  Haec  est 
enim  potestatis  plenitudo  omnia  posse  in  aedificationem  » 
(Robert.  Lincolniens.  anno  12B3.  apud  Matthaeum  Paris.). 

f)  Hinc  eadem  pastoralis  potestas  est  et  nomine  a  Seris 
pturis  derivato  dicitur  episcopalis  (Act.XX.  28;  1.  Pet.  Y. 
2.  textu  graeco),  sicut  Christus  ipse  <7vvwvo[/.a>;  dicitur 


(1)  Haec  significatio  regiminis  in  verbo  pascere  jrotjxatvctv,  (Joaxsiv, 
nbi  metaphorice  adhibetnr,  potissimam  nrgeri  solet.  Sane  de  regendis  po-> 
pulis  saepissime  usurpatur  tum  apud  scriptores  profanos  tum  in  libris 
sacris  (2.  Reg.  V.  2;  VII.  7;  1.  Paral.  XI.  2;  XVII.  6;  Ierem.  XXIII. 
2.  etc.).  Vulgatus  interpres  aliquando  simpliciter  vertit  regere,  ubi  he- 

braice  est  graece  atotuxiveiv  Ps.  XXII.  1;  XXVII.  9;  LXXIX.  2; 

T  T 

Matth.  II.  6;  Act.  XX.  28;  Apoc.  II.  27.  Advertendum  vero  est,  pote-i 
statem  regiminis  coincidere  quidem  cum  pastoratu,  si  illa  accipiatur  sensu 
generico,  sed  sensu  specifico  potestas  regiminis  pars  tantummodo  est  non 
totum  potestatis  pastoralis.  Sic  pascere  significat  totam  benevolam  provi-i 
dentiam  Dei  erga  dilectos  suos  Gen.  XLVIII.  15;  Is.  XL.  11;  Mich.  V.  4; 
VII.  14;  in  Psalmis  11.  cc.;  aliquando  expresse  refertur  ad  doctrinam  : 
u  et  dabo  vobis  pastores  iuxta  cor  meum,  et  pascent  vos  scientia  et  do-i 
c trina  »  Ier.  III.  15;  cf.  XVII.  16;  Eccl.  XII.  11.  Vulgatus  Prov.  X.  21. 
vertit  erudire.  «  Evangelizare  enim  pascere  est  »  Bernard.  Consid.  IV. 
c.  3.  Potest  itaque  pastoratus  Io.  XXI.  dici  regimen,  dummodo  hoc  nomen 
accipiatur  generali  significatione  complectens  ea  omnia,  quae  pertinent 
ad  homines  sub  formali  ratione  ovium  Christi  visibili  ministerio  pascen-i 
dos,  haec  vero,  si  instituatur  analysis,  intellignntur,  quae  diximus  in 
textu  magisterium,  sacrum  imperium,  sacerdotium. 

(2)  Potestas  sacerdotii  ad  validum  exercitium  rituum  consecrantinm 
et  sanctificantium,  quae  dicitur  potestas  ordinis,  praecisione  facta  a  ma~i 
gisterio  et  iurisdictione,  gradus  quidem  habet  velut  specificos  (in  episco-i 
patu,  presbyteratu,  diaconatu),  sed  in  suis  quibusque  gradibus  est  indi-i 
visibilis  non  admittens  maius  aut  minus,  adeoque  singulis  rite  consecratis 
inest  tota  ac  propterea  aequalis  (cf.  th.  V.).  At  in  singulis  aequalis  non 
est  potestas,  quatenus  refertur  ad  regendos  et  licite  administrandos  ritus 
divini  cultus,  quod  quidem  regimen  liturgicum  non  ad  ordinis  sed  ad 
iurisdictionis  et  plerumque  simul  etiam  ad  magisterii  potestatem  pertinet. 


151 

ovium  suarum  pastor  et  episcopus,  1.  Pet.  II.  25.  Perinde 
ergo  est  dicere  in  Petro  institutam  potestatem  pascendi 
oves  Christi  ac  dicere  supremam,  universalem,  immediatam, 
ac  plenam  potestatem  episcopalem;  et  quemadmodum  Chri-i 
stus  potestate  sibi  propria  et  principali,  ita  Petrus  pote-i 
state  derivata  et  vicaria  constitutus  est  pastor  et  episco-i 
pus  totius  visibilis  Ecclesiae.  Vide  Concil.  Vatican.  sess.  IV. 
cap.  3. 

IV.  Omnia  quae  hactenus  dicta  sunt,  simul  spectata  de-i 
monstrant  id,  quod  a  nobis  potissimum  quaeritur,  quomodo 
scilicet  supremus  pastoratus  Petro  communicatus  a  Christo 
principe  pastorum  constituat  centrum  et  principium  uniens, 
atque  ita  determinet  formam  visibilem  totius  visibilis  Ec~i 
clesiae. 

1°.  Dominus  ipse  diserte  declaravit.  Ecclesiam  omnium 
gentium  unum  fore  ovile  eo,  quod  unus  totius  ovilis  pa~i 
stor  sit  futurus,  u  Et  alias  oves  habeo,  quae  non  sunt  ex 
hoc  ovili  (Israelis),  at  illas  oportet  me  adducere,  et  vocem 
meam  audient,  et  fiet  unum  ovile  et  unus  pastor  n  (p.ia 
TCOitAVT),  et$  woijavjv)  Io.  X.  16.  Est  quidem  Christus  ipse  unus 
pastor  et  suo  pastoratu  effector  tum  visibilis  tum  invisH 
bilis  unitatis:  «  ego  in  eis,  et  tu  in  me,  ut  sint  consume 
mati  in  unum  »  (ibid.  XVII.  23.);  sed  sicut  omnia  munia 
visibilia  in  Ecclesia  ita  et  pastoratum  suum  unum  et  uni- 
ficantem,  ut  fiat  et  maneat  unum  ovile  et  unus  pastor, 
nunc  cum  iam  non  est  in  mundo  (ib.  XVII.  11-13.),  visi-i 
biliter  non  exercet  nisi  per  potestates  vicarias  a  se  insti-i 
tutas  ut  elementa  visibilitatis  et  principia  unitatis  Eccle-» 
siae  suae. 

Est  itaque  Ecclesia  unum  corpus  compactum  et  conne-i 
xum  in  suo  capite  et  ex  suo  capite  Christo,  at  connexio 
subministratur  per  multiplices  iuncturas  visibiles  (de  quo 
inferius  data  opera  dicemus):  u  ipse  enim  dedit  quosdam  qui-i 
dem  Apostolos,  quosdam  autem  Prophetas,  alios  vero  Evan- 
gelistas,  alios  autem  pastores  et  doctores  ad  consummatio-i 
nem  (xarapTta(xov)  sanctorum  in  opus  ministerii,  ad  aedifi-i 
cationem  corporis  Christi»  (Eph.  IV.  11-16;  1.  Cor.  XII. 
12-28.).  Hinc  quoniam  in  toto  organico  partes  singulae 
velut  combibunt  et  praeseferunt  naturam  totius,  in  primis 


152 

Ecclesiae  particulares  ut  membra  Ecclesiae  universalis  ta~» 
bent  singulae  in  se  unitatem  per  suum  pastorem  particula-» 
rem  :  u  pascite  qui  in  vobis  est,  gregem  Dei  providentes  » 
(£7ri<TX07rouvTcs)  1.  Pet.  V.  2.  Singuli  itaque  pascunt  singu-» 
los  greges,  in  quibus  sunt  positi,  et  qui  in  ipsis  sunt,  eis- 
que  dant  formam  gregis  et  unitatem  seu  consummationem 
(xaT3tpTi<T|jL0v  intimam  coniunctionem)  propriam  partibus  ac 
membris  totius  corporis.  Hoc  autem  ipso  quod  membra  sunt 
totius,  ipsi  pastores  omnes  inter  se  unum  constituant  ne- 
cesse  est;  non  enim  singuli  seiuncti  seiunctas  formant  Ec-« 
clesias;  sed  sicut  singuli  efformant  unitatem  partium,  ita 
omnes  simul  cohaerentes  tamquam  corpus  unum  pastorum 
redigunt  omnes  partes  in  unam  Ecclesiam  universalem; 
atque  ita  spectati  in  unitate  pastores  et  doctores  dati  sunt 
ad  aedificationem  totius  corporis  Chrislu;  et  hoc  positi  a 
Spiritu  Sancto  regere  totam  Ecclesiam  Dei,  quam  acquisi- 
vit  sanguine  suo  (Act.  XX.  28.).  u  Illi  sunt  Ecclesia,  plebs 
sacerdoti  adunata  et  pastori  suo  grex  adhaerens;  unde 
scire  debes.  Episcopum  in  Ecclesia  esse  et  Ecclesiam  in 
Episcopo,  et  si  quis  cum  Episcopo  non  sit,  in  Ecclesia  non 
esse;  et  frustra  sibi  blandiri  eos,  qui  pacem  cum  sacerdo-» 
tibus  Dei  non  habentes  obrepunt  et  latenter  apud  quosdam 
communicare  se  credunt,  quando  Ecclesia,  quae  catholica 
et  una  est,  scissa  non  sit  neque  divisa,  sed  sit  utique  con-i 
nexa  et  cohaerentium  sibi  invicem  sacerdotum  glutino 
copulata  n  Cyprian.  ep.  69.  ad  Florent.  Pupian.  p.  123.  «  Ubi 
comparuerit  Episcopus;  ibi  et  multitudo  sit;  quemadmodum 
ubi  fuerit  Christus  Iesus  (in  toto  episcopatu,  et  in  singulis 
Episcopis,  quatenus  cum  toto  uniuntur),  ibi  catholica  est 
Ecclesia  »  Ignat.  M.  ep.  Smyrn.  c.  8. 

Multi  igitur  pastores  singuli  sunt  forma  unitatis  in  suis 
quique  Ecclesiis  particularibus  h.  e.  partibus  totius;  omnes 
simul  glutinum  ad  efformandam  visibilem  unitatem  totius 
Ecclesiae  catholicae  non  sunt,  nisi  quatenus  ipsi  inter  se 
habent  unitatem  visibilem,  unumque  corpus  constituunt. 
Iam  vero  ad  hanc  pastorum  inter  se  et  gregum  omnium 
partialium  visibilem  cohaesionem,  qua  constituant  unam 
catholicam  Ecclesiam,  opus  est  tamquam  forma  et  glutino 
visibili  unitatis  catholicae  uno  supremo  pastore  totius  Ec- 


-  153  - 

clesiae,  seu  ut  Cyprianus  aliique  Patres  loquuntur,  una 
cathedra.  «  fieus  unus  est  et  Christus  unus,  et  una  Ecclesia 
et  cathedra  una  supra  petram  Domini  voce  fundata  »  Cypr. 
ep.  40.  p.  53.  Re  ipsa  in  suprema  potestate  unius  Petri  hoc 
principium  unitatis  a  Christo  constitum  esse,  ex  superius 
demonstratis  iam  constat.  Nam  verbis  promissionis  in  una 
petra  declaratur  aedificanda  Ecclesia  Christi  simpliciter 
dicta,  quae  proinde  universalis  omnium  gentium  et  hoc  ipso 
una  intelligitur.  Quare  sicut  omnes  fideles  ita  in  primis 
omnes  pastores  tamquam  iuncturae  partiales  uniuntur  et 
continentur  in  unitate  Ecclesiae  catholicae  (1)  per  illud  unum 
fundamentum,  cui  Christus  suam  ipsius  proprietatem  petrae 
in  ordine  ad  totam  visibilem  Ecclesiam  communicat.  Quod 
ipsum  unitatis  principium  exhibetur  tum  suprema  potestate 
clavium  in  totum  Regnum  coelorum  super  terram,  tum  i  in¬ 
defecti  bili  tat  e  fidei  qua  unus  constituitur  confirmator  fra~« 
trum  suorum,  h.  e.  totius  fraternitatis  quae  in  inundo  est 
(1.  Pet.  Y.  9.).  Haec  vero  omnia,  quae  continentur  in  pro-i 
missionibus,  complentur  (ut  superius  ostensum  est)  quamvis 
sub  alia  verborum  forma  in  ipsa  institutione.  Omnes  enim 
oves  Christi,  quo  nomine  sane  etiam  illi  veniunt,  qui  in 
ordine  ad  alias  oves  sunt  pastores,  ad  unitatem  gregis 
Christi  subordinantur  uni  supremo  et  universali  pastori. 

Summa  omnium  haec  est.  Sicut  singuli  greges  particu-« 
lares  habent  suum  vinculum  uniens  in  suo  quique  pastore; 
ita  hos  greges  omnes  cum  suis  pastoribus  particularibus  in 
unum  gregem  et  unum  ovile  coniungit  instituta  in  Petro 
suprema  et  universalis  potestas  pastoralis  secundum  tripli-i 
cem  suam  functionem  magisterii  ,  regiminis,  sacerdotii: 
u  pasce  oves  meas;  n  pastor  originalis  unus  Christus  cuius 
sunt  oves  propriae,  pastor  unus  institutus  a  Christo  Petrus 


(1)  Apud  u  Pastorem  Hermae  »  (Vision.  III.  n.  2.  5.)  Ecclesia  aedifi-i 
cator  torris  ex  diversissimis  lapidibos,  qoi  u  coniungebantur  alter  ad  al- 
terom,  ita  ot  commisurae  eorum  non  apparerent;  et  in  hnnc  modnm  ap-i 
parebat  stroctura  turris  tamquam  ex  ono  lapide  aedificata.  »  Inter  hos 
erant  praecellentes  «  lapides  illi  quadrati  et  albi  convenientes  in  com-i 
missuris  suis;  ii  sunt  Apostoli  et  Episcopi  et  doctores  et  ministri,  qui 
ingressi  sont  in  clementia  Dei,’ et  episcopatum  gesserunt,  et  docuerunt, 
et  ministraverunt  sancte  et  modeste  electis  Dei.  » 


—  1.-4  - 

cui  eaedem  omnes  oves  sunt  commissae:  nemo  in  uno  ovili 

# 

Christi,  nemo  ovis  pascitur  a  Christo,  qui  non  sit  pascen¬ 
dus  a  Petro.  Haec  igitur  universalis  et  suprema  soli  Chri-i 
sto  subordinata  potestas  in  Petro  ex  Christi  institutione 
est  «  glutinum  »  et  visibile  principium,  quo  formatur  et 
continetur  sicut  omnium  gregum  ita  et  pastorum  unum 
corpus  et  grex  unus.  Habes  hoc  idem  praeclare  expressum 
citatis  supra  (n.  III.  c.)  verbis  Bernardi. 

2°.  Hoc  sane  modo  visibilis  forma  unitatis  Ecclesiae  ex 
ipsis  verbis  Christi  institutoris  in  tota  antiquitate  Chri-i 
stiana  intellecta  est.  Sed  quia  de  Patrum  doctrina  nobis 
dicendum  erit,  ubi  de  perennitate  potestatis  Petri  agemus, 
hic  paucioribus  nobis  contentis  esse  licet. 

Integra  explicatio  principii  unitatis,  quam  dedimus,  pro-« 
stat  in  loco  celebri  Cypriani  (de  unitft.  Eccles.  p.  194. 
195.)  (1).  Declarat  ibi  Cyprianus  non  solum  alicuius  parti-i 
cularis  sed  universalis  Ecclesiae  unitatem  (2),  quae  manente 
unitate  corporis  «  per  orbem  totum  radios  suos  porrigit,  et 
ramos  suos  in  universam  terram  copia  ubertatis  extendit.  » 
In  ea  sola,  inquit,  veram  fidem  Christianam  et  salutem  re- 
periri,  quaerendum  ergo  esse,  quomodo  haec  Ecclesia  et 
unica  et  in  se  una  constituta  sit,  ac  ipsa  sua  unitate  di— ' 
gnoscatur  ab  omnibus  sectis  tamquam  ramis  fractis  ac  rivis 
praecisis  a  fonte.  Ad  hanc  et  genuinitatem  et  unitatem  Ec~i 
clesiae  atque  in  ea  ad  totam  fidei  doctrinam  cognoscendam 
u  probatio  est  facilis  compendio  veritatis  »  (3).  Compendium 


(1)  Textam  Cypriani  describo,  ut  enm  secundam  lectionem  iam  sae- 
cnlo  VI.  a  Pelagio  II.  (ep.  ad  Epp.  Istriae)  citatam  et  secundum  editiones 
catholicas  post  Aldinam  restituit  Maranus  curator  editionis  parata?,  a  Ba- 
luzio,  qui  plura  incisa,  sicut  etiam  in  sua  editione  Fellus  Anglicanus,  re~i 
secuerat.  Ceterum  illa  incisa,  quae  in  aliis  etiam  locis  epistolarum  Cypriani 
repetuntur,  sensum  clariorem  quidem  reddunt,  nullatenus  tamen  immutant. 

(2)  De  particularis  Ecclesiae  unitate  dumtaxat  Cyprianum  agere,  post 
Anglicanum  Dodwellum  (Dissert.  Cvprianic.  VII.  n.  7.  8.)  a  Marano  con-i 
futatum  (Pracfat.  in  Opp.  Cypriani  p.  VII.)  contendit  neoprotestantium 
psendo-episcopus  Reinkens  (in  libello  de  doctrina  Cypriani),  cuius  mirae 
absurditatis  strophas  refellit  cl.  Bernardus  Iungmann  (Dissert.  in  hist. 
eccles.  T.  I.  dissert.  IV.  n.  40.  sqq.). 

(3)  Ad  idem  hoc  compendium  verita! is  provocant  Irenaeus  et  alii  Pa-i 
tres,  de  quibus  postea  dicturi  sumus. 


155 

vero  istud  facilis  probationis  Cyprianus  in  eo  collocat,  quod 
Christus  tum  promissione  Mattii.  XVI.  tum  institutione 
Io.  XXL  suam  Ecclesiam  totam  fundavit  in  uno  Petro  tam-i 
quam  in  exordio  et  fundamento,  ex  quo  dimanat  et  efficitur 
unitas  tum  omnium  pastorum  velut  unius  corporis,  episco-i 
patus  unus,  tum  totius  Ecclesiae  in  universam  terram  ex-> 
tensae,  una  mater  fecunditatis  successibus  copiosa.  Sicut 
ergo  illis  verbis  Christi,  quibus  ad  Apostolos  omnes  indi- 
scriminatim  directis  apostolatum  constituit,  par  omnibus  po-i 
testas  collata  est,  ita  verbis  pertinentibus  ad  unum  Petrum 
ut  exordium  et  fundamentum  continens  unitatem  episcopa-i 
tus  et  Ecclesiae,  haec  specialis  potestas  efformans  et  con-i 
servans  visibilem  unitatem  instituta  est  non  communis  ce-i 
teris  sed  propria  uni  Petro.  Hunc  esse  genuinum  sensum 
verborum  Cypriani,  fex  ipsa  eorum  lectione  luculentum  erit, 
dummodo  non  ad  alienum  et  contextui  repugnantem  signi-i 
ficationem  detorqueantur.  Ea  ex  recensione  Marani  ita  ha~i 
bent. 

u  Hoc  (quod  haereses  et  schismata  sub  ipso  christiani 
nominis  titulo  scindunt  unitatem)  eo  fit,  dum  ad  veritatis 
originem  non  reditur,  nec  caput  (origo  et  fontale  principium 
unitatis)  quaeritur,  nec  magistri  coelestis  doctrina  serva-i 
tur.  Quae  (hic  enumerata,  originem,  caput,  doctrinam  coe-i 
lestis  magistri)  si  quis  consideret  et  examinet,  tractatu 
longo  et  argumentis  opus  non  est.  Probatio  est  ad  fidem 
facilis  compendio  veritatis.  Loquitur  Dominus  ad  Petrum: 
ego  dico  tibi,  inquit,  quia  tu  es  Petrus...  et  tibi  dabo  cla-i 
ves  regni  coelorum...  Et  iterum  eidem  post  resurrectionem 
suam  dicit:  pasce  oves  meas.  Super  illum  unum  aedificat 
Ecclesiam  suam,  et  illi  pascendas  mandat  oves  suas.  Et 
quamvis  Apostolis  omnibus  post  resurrectionem  suam  parem 
potestatem  (apostolatus)  tribuat  et  dicat:  sicut  misit  me 
Pater,  et  ego  mitto  vos...  tamen  ut  unitatem  manifestaret 
(efficeret  manifestam  et  visibilem),  unitatis  eiusdem  origi-i 
nem  ab  uno  incipientem  sua  auctoritate  disposuit  (non 
symbolum  adumbrans  unitatem  velut  theoretice  exhibuit, 
sed  actu  suae  auctoritatis  disposuit  seu  instituit  originem 
i.  e.  fontem  et  efficax  principium  unitatis).  Hoc  erant  uti-i 
que  et  ceteri  Apostoli,  quod  fuit  Petrus,  pari  consortio 


-  156  _ 

praediti  et  honoris  et  potestatis  (apostolatus),  sed  exor-i 
dium  ab  unitate  proficiscitur  (non  exordium  solum  tem^ 
poris  in  conferenda  potestate,  sed  exordium  permanens  et 
efficax  ad  continendam  unitatem  Apostolorum  et  successo-i 
rum  et  totius  Ecclesiae,  ut  Cyprianus  statim  explicat), 
et  primatus  Petro  datur,  ut  una  Christi  Ecclesia  et  ca-i 
thedra  una  monstretur.  Et  pastores  sunt  omnes,  et  grex 
unus  ostenditur  (ostenditur  efficienter  per  illud  exordium 
unitatis),  qui  ab  Apostolis  omnibus  unanimi  consensione 
pascatur,  ut  Ecclesia  Christi  una  monstretur...  qui  Ec^ 
clesiae  renititur  et  resistit,  qui  cathedram  Petri,  super 
quem  fundata  est  Ecclesia,  deserit,  in  Ecclesia  se  esse 
confidit?...  Quam  unitatem  firmiter  tenere  et  vindicare 
debemus,  maxime  Episcopi  qui  in  Ecclesia  praesidemus,  ut 
episcopatum  quoque  ipsum  unum  atque  indivisum  probe-i 
mus,  Episcopatus  unus  est,  cuius  a  singulis  in  solidum 
pars  tenetur  (1).  Ecclesia  quoque  una  est,  quae  in  multi- 


(1)  Episcopatum  unum  considerat  Cyprianus  concrete  in  omnibns  Epi-> 
scopis  simul  sumptis,  est  ergo  unitas  moralis  per  consensionem  et  com 
nexionem  omnium  Episcoporum,  ut  alibi  (ep.  52.  ad  Antonian.  p.  73.) 
dicitur  «  episcopatus  unus  episcoporum  multorum  concordi  numerositate 
diffusus.  »  Principium  autem  visibile  huius  unitatis  in  toto  contexta 
demonstrat  a  Christo  institutum  esse  in  Petro,  super  quem  unum  aedifif- 
cavit  Ecclesiam.  Hoc  posito  quaeritur,  quo  sensu  dicatur  pars  huius  unius 
episcopatus  a  singulis  teneri  in  solidum  ?  Hoc  certe  non  potest  intelligi 
ea  significatione,  qua  plures  dicuntur  teneri  in  solidum,  quatenus  sin-i 
guli  non  solum  ad  partem  quique  suam  sed  ad  totum  solvendum  vel  prae-i 
standum  obligantur.  Quod  enim  singuli  Episcopi  ita  teneant  in  solidum 
episcopatum  omnibus  communem  et  per  se  absonum  est  et  principiis  Cy 
priani  et  ipsi  phrasi  repugnans;  tum  scilicet  non  pars  tantum  sed  totus 
episcopatus  a  singulis  teneretur,  et  dicendum  fuisset:  episcopatus  unus 
est,  qui  a  singulis  tenetur  in  solidum.  Alius  est  ergo  sensus  Cypriani. 
Solidum  idem  significat  ac  integrum;  sive  de  integritate  totius  agatur, 
sive  de  integritate  partis,  uti  Tullius  de  publicatione  et  divisione  bono- 
rnm  (or.  pro  Rab.  Posth.)  dixit:  «  ita  bona  veneant,  ut  in  solidum  suum 
cuique  solvatur.  »  Dupliciter  ergo  dici  possunt  singuli  Episcopi  partem 
episcopatus  tenere  in  solidum,  a)  Singuli,  salva  utique  unitate  et  subor- 
dinatione  sub  unitatis  principio  quae  in  toto  contextu  nrgetur,  tenent 
partem  ex  integro  h.  e.  non  per  modum  partis,  ad  cnius  possessionem  et 
administrationem  omnes  quoque  alii  episcopi  ius  habeant,  sed  per  modum 
totius  partialis,  quod  ab  uno  tenetur  et  regitnr.  Ecclesiae  enim  partiales 
seu  (ut  nunc  loquimur)  dioeceses  tum  partes  sunt  Ecclesiae  universalis 


157  _ 

tudinem  latius  incremento  fecunditatis  extenditur.  Quomodo 
solis  multi  radii,  sed  lumen  (mox  dicit  solis  corpus)  unum; 
et  rami  arboris  multi,  sed  robur  unum  tenaci  radice  fun-i 
datum;  et  cum  de  fonte  uno  rivi  plurimi  defluunt,  nume-i 
rositas  licet  diffusa  videatur  exundantis  copiae  largitate, 
unitas  tamen  serratur  in  origine.  Avelle  radium  solis  a 
corpore,  divisionem  lucis  unitas  non  capit;  ab  arbore  frange 
ramum,  fractus  germinare  non  potest;  a  fonte  praecide  ri— « 
vum,  praecisus  arescit.  Sic  et  Ecclesia  Domini  luce  perfusa 
per  orbem  totum  radios  suos  porrigit  (per  particulares  Ec-« 
clesias),  unum  tamen  lumen  est,  quod  ubique  diffunditur, 
nec  unitas  corporis  separatur;  ramos  suos  in  universam 
terram  copia  ubertatis  extendit,  profluentes  largiter  rivos 
latius  expandit,  unum  tamen  caput  est  et  origo  una,  et 
una  mater  fecunditatis  successibus  copiosa,  n 

Agnoscit  igitur  Cyprianus  duplicem  seriem  textuum  bi- 
blicorum,  in  quarum  una  pertinente  ad  omnes  Apostolos  par 
omnibus  tribuitur  honor  et  potestas  apostolatus;  altera  per-i 
tinet  ad  unum  Petrum,  ubi  Christus  super  illum  unum  ae~i 
dificat  Ecclesiam  suam  et  ei  dat  primatum,  idque  in  hunc 
finem  ,  ut  sua  auctoritate  disponat  in  Petro  originem  et 
exordium,  caput,  tenacem  radicem  ad  continendam  unitatem 
tum  collegii  Apostolici  in  sua  successione  perenni  seu  totius 


tnm  singulae  in  se  aliquod  totnm  constituunt  (vide  supra  hoc  num.  IV.  1.); 
unde  recte  dicuntur  Episcopi  et  partem  totius  et  hanc  partem  in  solidum 
tenere,  sicut  alio  loco  (ep.  B5.  ad  Cornei,  p.  86.)  s.  martyr  ait:  «  sin-i 
gulis  pastoribus  portio  gregis  est  adscripta,  quam  regat  unusquisque  et 
gubernet  rationem  sui  actus  Domino  redditurus.  «  At  b)  qnia  Cyprianus 
in  universo  tum  remoto  tum  proximo  contextu  principaliter  insistit,  epi-i 
scopatum  unum  atque  indivisum  esse  debere,  videtur  istud  solidum  idem 
esse  ac  unitas  totius,  totus  nempe  episcopatus  concordi  numerositate  in 
unitatem  coninnctus.  Apud  Pacianum  (ep.  1.  ad  Sympron.)  solidare  si— > 
gnificat  coniungere  partes  in  unum  totnm:  «sacerdotes,  inquit,  per  totum 
orbem  cum  Cypriano  pax  una  solidavit;  »  ipsum  igitur  totum  recte  dice-i 
tur  solidum,  in  quod  partes  omnes  solidantur.  Tum  vero  sensus  exstat 
contextui  sane  aptissimus:  episcopatus  unus  est,  cuius  a  singulis  quidem 
pars  tenetur,  sed  non  nisi  in  solidum  h.  e.  ita  ut  partes  singulae  ordi-i 
nentur  ad  unum  solidum  seu  ad  unitatem  totius,  nec  possint  esse  partes 
catholici  episcopatus  et  verae  Ecclesiae,  nisi  quatenus  solidentur  et  unian-i 
tur  ad  totum. 


158 

episcopatus  tum  Ecclesiae  universae,  ut  radii  una  origine 
in  solis  corpore,  rivi  uno  capite  in  fonte,  rami  uno  robore 
in  radice  rediguntur  ad  unitatem. 

Haec  ratio  unitatis  ita  haesit  in  mente  Cypriani,  ut  vix 
umquam  commemoret  aut  unitatem  episcopatus  et  Ecclesiae 
universalis  aut  ex  altera  parte  Petrum  et  cathedram  Petri, 
quin  simul  praedicet  istud  principium  unitatis  constitutum, 
in  Petro  eiusque  cathedra  perenni,  et  effectum  unitatis  per-i 
petuae  in  episcopatu  et  Ecclesia,  u  Dominus  noster  Episcopi 
honorem  et  Ecclesiae  suae  rationem  disponens  in  Evan- 
gelio  loquitur  Petro:  ego  dico  tibi,  quia  tu  es  Petrus,  et 
super  istam  petram  aedificabo  Ecclesiam  meam...  inde  per 
temporum  et  successionem  vices  Episcoporum  ordinatio  et 
Ecclesiae  ratio  decurrit,  ut  Ecclesia  super  Episcopos  con-i 
stituatur,  et  omnis  actus  Ecclesiae  per  eosdem  praepositos 
gubernetur  »  ep.  27.  ad  lapsos  p.  37.  u  Petro  primum  Do-i 
minus,  super  quem  aedificavit  Ecclesiam,  et  unde  unitatis 
originem  instituit  et  ostendit,  istam  potestatem  dedit,  ut 
id  solveretur  in  coelis,  quod  ille  solvisset  in  terris...  Ec-> 
clesia  quae  una  est,  et  super  unum,  qui  et  claves  eius 
accepit.  Domini  voce  fundata  est  »  epist.  73.  ad  Iubai. 

•  p.  131.  132.  u  Deus  unus  est,  et  Christus  unus,  et  una  Ec-i 
clesia  et  cathedra  una  super  petram  Domini  voce  fundata  » 
ep.  40.*  ad  pleb.  p.  B3.  «  Baptisma  unum,  et  Spiritus  San-i 
ctus  unus,  et  una  Ecclesia  a  Christo  Domino  super  Pe-i 
trum  origine  unitatis  et  ratione  fundata  »  ep.  70.  ad  Ian. 
p.125.  (1)  cf.  ep.  69.  ad  Florent,  p.  123;  de  habit.  virg.  p.  176. 


(1)  Defendit  quidem  ibi  Cyprianus  sunni  errorem  de  baptismo  haere-i 
ticorum;  sed  omnino  verum  manet,  extra  unitatem,  quae  fundatur  et  con-i 
tinetur  in  Petro,  veram  Ecclesiam  nullam  esse  posse.  Error  est  in  eo, 
qnod  putat  verum  baptisma  esse  non  posse,  ubi  vera  Ecclesia  non  est. 
Ita  etiam  Firmilianus  (ep.  48.  inter  Cyprianicas  p.  148.)  cum  aliis  Patri-i 
bus  recte  «  fundamentum  unius  Ecclesiae  quae  semel  a  Christo  super  pe-i 
tram  solidata  estj  »  sed  praepostere  argumentatur  eum,  qui  apud  syna-i 
gogas  haereticorum  verum  baptisma  esse  concedit,  hoc  ipso  illas  agnoscere 
ut  veras  Ecclesias.  Conqueritur  de  Stephano  Pontifice,  «  quod  qui  sic  de 
episcopatus  sui  loco  gloriatur  et  successionem  Petri  tenere  contendit,  su- 
por  quem  fnndamenta  Ecclesiae  collocata  sunt,  multas  alias  petras  inducat 
et  Ecclesiarum  multarum  nova  aedificia  constituat,  dum  esse  illic  baptisma 
sua  auctoritate  defendit.  Turneminus,  Molkenbunz,  Alber,  eruditissimus 


159 


Cypriano  consentiunt,  et  si  quid  in  eo  esset  obscurius, 
verbis  clarissimis  collustrant  banc  a  Christo  in  Petro  in~i 
stitutam  rationem  unitatis  Ecclesiae  Patres  alii,  «  Ad  Pe-> 
trum  locutus  est  Dominus,  ad  unum  ideo  ut  unitatem  fun-i 
daret  ex  uno  n  Pacian.  ep.  3.  ad  Sympron.  «  Negare  non 
potes  (Donatista  Parmenianus),  scire  te  in  urbe  Roma  Petro 
primum  cathedram  episcopalem  esse  collatam,  in  qua  sederit 
omnium  Apostolorum  caput  Petrus,  unde  et  Cepbas  appel-i 
latus  est,  in  qua  una  cathedra  unitas  ab  omnibus  serva-i 
retur,  ne  ceteri  Apostoli  singulas  (divulsas  ab  unitate  to-i 
tius,  seu  a  solido)  sibi  quisque  defenderent,  ut  iam  schis-i 
maticus  et  peccator  esset,  qui  contra  singularem  cathedram 
alteram  collocaret  »  Optat.  1.  II.  c.  2.  cont.  Parmen.  «  Est 
lectio  de  persona  beatissimi  Petri,  ex  qua  forma  unitatis 
retinendae  vel  faciendae  descripta  recitatur...  Bono  uni-i 
tatis  beatus  Petrus...  et  praeferri  Apostolis  omnibus  me-i 
ruit,  et  claves  regni  coelorum  communicandas  ceteris  so-i 
lus  accepit. . .  stant  tot  innocentes,  et  peccator  accipit  cla-> 
ves  (1),  ut  unitatis  negotium  formaretur  r>  ibid.  1.  VII.  c.  3. 
«Dicit  Petro,  in  quo  uno  format  Ecclesiam:  Petre  amas 
me?  pasce  oves  meas  »  August.  serm.  137.  c.  3.  Hanc  for-i 
mam  unitatis  et  formationem  Ecclesiae  in  uno  Petro  aliis 
verbis  expressit  Ambrosius:  «  Ipse  est  Petrus,  cui  dixit: 
tu  es  Petrus  et  super  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam 
meam.  Ubi  ergo  Petrus,  ibi  Ecclesia  *  in  Ps.  40.  n.  30. 

Quod  Cyprianus  dicit,  a  Petro  super  quem  aedificata 
est  Ecclesia,  decurrere  Episcoporum  ordinationem  et  Eccle- 


Archiepisopus  Tizzani  contendunt  epistolas  Firmiliaui  et  Cypriani  huc 
spectantes  omnes  esse  supposititias,  de  quorum  rationibus  iudicinm  penes 
alios  esto.  Nobis  tamen  venia  sit  eas,  praesertim  C-yprianicas,  habere  ut 
omnino  genuinas,  ne  huiusmodi  scepticismo  critico  nimis  multa  antiqui-i 
tatis  monumenta  in  suspicionem  vocare  cogamur.  Nescio,  an  causae  veri-i 
tatis  serviant,  qui  hac  metholo  difficultates  ab  adversariis  ingestas  de 
fide  Cypriani,  de  epistolis  Honorii,  imo  (si  superis  placet)  de  symbolo  con- 
stantinopolitano  radicitus  exscindi  posse  censent. 

(1)  Petro  claves  regni  coelornm  promissae  sunt  diu  antequam  Chri-> 
stum  negasset;  vernm  Optatus  non  promissionem  considerat  sed  collatio-i 
nem  clavium,  quae  post  negationem  Petri  et  post  Christi  mortem  et  re-i 
surrectionem  facta  est  aliis  verbis:  pasce  oves  meas;  in  quibus  omnes 
praecedentes  promissiones  completas  esse  supra  (n.  II.)  demonstravimus. 


-  1G0  - 

siae  rationem,  et  explicatius  Optatus,  Petrum  solum  bono 
unitatis  accepisse  claves  ceteris  communicandas;  hoc  ipsum 
alii  Patres  repetunt,  u  Per  sanctum  Apostolum  Petrum  et 
apostolatus  et  episcopatus  in  Christo  cepit  exordium  »  Siri- 
cius  ep.  4.  ad  Episcopos  Afric.  Innoc.  I.  ep.  2.  ad  Yictric. 
u  Ab  Apostolo  (Petro)  ipse  principatus  et  tota  auctoritas 
nominis  huius  emersit  v  Innoc.  I.  ep.  24.  ad  Cone.  Carthag. 
ep.  2B.  ad  Cone.  Milev.  «  Huius  muneris  sacramentum  ita 
Dominus  ad  officium  omnium  Apostolorum  pertinere  voluit, 
ut  in  beatissimo  Petro  Apostolorum  omnium  summo  prin-i 
cipaliter  collocarit,  et  ab  ipso  quasi  quodam  capite  dona 
sua  velit  in  corpus  omne  manare  »  s.  Leo  M.  ep.  10.  ad 
Episcopos  prov.  Yienn.  u  Magnum  et  mirabile  huic  viro 
(Petro)  consortium  potentiae  suae  tribuit  divina  dignatio; 
et  si  quid  cum  eo  commune  ceteris  voluit  esse  principibus 
numquam  nisi  per  ipsum  dedit,  quidquid  aliis  non  negavit  n 
id.  serm.  3.  in  assumpt.  sua. 

Postremo  dignitatem  apostolatus  omnibus  communem, 
quam  Cyprianus  simul  cum  potestate  in  uno  Petro  ad  for-i 
mandam  unitatem  praedicat,  non  minus  confitentur  Patres 
alii  in  illis  ipsis  locis,  quibus  primatum  in  Petro  ut  fun-i 
damentum  unitatis  studiosius  demonstrant,  u  Connexio  to-> 
tius  corporis  unam  sanitatem,  unam  pulchritudinem  facit, 
et  haec  connexio  totius  quidem  corporis  unanimitatem  re-* 
quirit,  sed  praecipue  exigit  concordiam  sacerdotum.  Quibus 
etsi  dignitas  sit  communis,  non  est  tamen  ordo  generalis; 
quoniam  et  inter  beatissimos  Apostolos  in  similitudine  ho-i 
noris  fuit  quaedam  discretio  potestatis,  et  cum  omnium  par 
esset  electio,  uni  tamen  datum  est,  ut  ceteris  praemineret  n 
s.  Leo  M.  ep.  12.  c.  11.  ad  Anast.  Thessal.  Citatis  primum 
verbis  promissionis  et  institutionis  Matth.  XYI.  Luc.  XXII. 
Io.  XXI.  s.  Gelasius  I.  hanc  infert  conclusionem,  u  Quare 
igitur  ad  Petrum  tam  frequens  Domini  sermo  dirigitur? 
Numquidnam  reliqui  sancti  et  beati  Apostoli  non  erant  sH 
mili  virtute  succincti?  Quis  hoc  audeat  affirmare?  Sed  ut 
capite  constituto  schismatis  tolleretur  occasio  (1),  et  una 

(1)  Verba  desumpsit  Pontifex  ex  s.  Hieronymi  1.1.  n.  26.  contra  Iovi- 
nian.  ubi  haec  ipsa  instituitur  comparatio  inter  aeqnalitatcm  apostolatus  et 
Petri  praelationem;  sicut  et  alibi  saepius  Gelasius  solet  respicere  Hieronym. 


-  101  - 

monstraretur  compago  corporis  Christi  (cf.  Eph.  IV.  16.), 
quae  ad  unum  caput  gloriosissima  dilectionis  societate  con-i 
curreret,  et  una  esset  Ecclesia,  cui  fideliter  crederetur... 
Duodecim  certe  erant  Apostoli  paribus  meritis  parique  di— ' 
gnitate  suffulti;  cumque  omnes  aequaliter  spiritali  luce  fuH 
gerent,  unum  tamen  principem  esse  ex  illis  voluit  Christus  » 
Gelas,  ep.  8.  seu  Tractat,  contra  schisma  Acacian.  (Har- 
duin.  T.  II.  p.  893.  sqq.). 

3°.  Omnia  quae  in  thesi  demonstravimus,  ad  hanc  sum-i 
mam  revocantur.  Divinus  Salvator  in  praeparatione  fundan-i 
dae  Ecclesiae  suae  disertis  promissionibus  praemonstravit, 
in  ipsa  fundatione  claris  verbis  promissiones  complentibus 
instituit  hanc  et  non  aliam  visibilem  Ecclesiae  formam,  ut 
ea  tota  tum  in  omnibus  suis  partibus  ac  membris  tum  qua~i 
tenus  unum  corpus  constituit,  subes set  gubernanda  et  pa~i 
scenda  alicui  supremae  intensione,  universali  extensione, 
immediatae,  ordinariae  atque  ex  his  ipsis  plenae  potestati, 
haecque  in  uno  resideret,  quem  ipsemet  ex  omnibus  et  su~i 
per  omnes  Apostolos  ea  potestate  instruxit,  non  sane  ut  illi 
sua  sive  extraordinaria  sive  ordinaria  potestate  et  dignitate 
apostolatus  privarentur,  sed  ut  huic  capiti  supremo  subor- 
dinati  cum  illo  et  inter  se  unirentur.  In  uno  enim  Petro 
tamquam  petra  aedificatur  Ecclesia  Christi  simpliciter  di— « 
cta,  adeoque  universalis  et  tota  Ecclesia  in  terris  tamquam 
una  u  domus  spiritalis;  »  illi  uni  datur  potestas  clavium 
suprema,  ut  ligando  atque  solvendo  administretur  ab  ipso 
regnum  coelorum  visibile  tamquam  una  u  gens  sancta  et 
regale  sacerdotium;  »  ille  denique  unus  instituitur,  qui 
pascat  oves  et  agnos  forma  etiam  visibili  a  fiat  unus  pastor 
et  unum  ovile.  »  Hic  ergo  supremus  et  universalis  pastora- 
tus  unius  in  ipsa  fundatione  et  ab  ipso  divino  fundatore 
insertus  est  Ecclesiae  ad  formandam  et  continendam  visi-« 
bilem  eius  unitatem  in  omnibus  suis  constituentibus  ele-i 
mentis,  ut  sit  u  unum  corpus  et  unus  spiritus  »  sub  unius 
capitis  supremo  regimine,  u  una  fides  »  ac  fidei  doctrina  sub 
eiusdem  capitis  supremo  magisterio,  «  unum  baptisma  »  et 
sacramentorum  sacrique  cultus  administratio  legitima  sub 
eiusdem  summo  sacerdotio;  haec  enim  sunt,  quibus  Ecclesia 
perenniter  aedificatur  et  oves  Christi  pascuntur.  Munera 
Fhanzklin.  De  Ecclesia  Christi  11 


102 

autem  ista  omnia  tamquam  participationes  derivantur  in 
caput  visibile  vicaria  potestate  institutum  sibique  substitu-i 
tum  ab  ipso  Iesu  Christo,  qui  heri  et  hodie  ipse  et  in  sae-i 
cula  manet  u  lapis  angularis,  »  tenens  u  clavim  domus 
David,  n  auctor  et  consummator  fidei,  »  u  magnus  sacerdos 
et  mediator  novi  Testamenti,  »  «  caput  corporis  sui,  Ec~i 

clesiae.  » 

Quam  certo  igitur  constat.  Ecclesiam  esse  institutam  a 
Christo,  tam  certum  est,  formam  visibilem  eiusdem  non  hu~i 
manae  dispositioni  relictam  sed  a  divino  fundatore  ipso 
fuisse  determinatam,  hancque  esse  formam  moriarchicam; 
coincidunt  enim  et  in  unum  concurrunt  institutio  visibilis 
Ecclesiae  et  determinatio  eius  formae.  Quatenus  vero  cum 
monarchia  non  commixta  sed  coniuncta  sit  aristocratia,  in~i 
ferius  considerabimus.  Interea  ex  demonstratis  iam  patet, 
formam  de  qua  diximus,  cum  sit  divini  et  incommutabilis 
iuris  hocque  ipso  Ecclesiae  Iesu  Christi  essentialis,  neces-i 
sario  etiam  esse  perennem  et  tamdiu  propagandam  ac  con-i 
servandam,  quamdiu  ipsa  Ecclesia  persistit  omnibus  diebus 
usque  ad  consummationem  saeculi.  Nihilominus  haec  peren-i 
nis  propagatio  et  propagationis  modus  specialem  adhuc  re~i 
quirit  considerationem. 


103 


THESIS  XI. 


De  monarchiae  ecclesiasticae  propagatione 
seu  de  perenni  in  primatu  Petri  successione. 


u  1°.  Chridtua  Deus  ipse  sicut  primatum  in  Petro,  ita  non  minus  di- 

*  vino  iure  instituit  hunc  primatum  perennem  in  sua  visibili  Ecclesia, 
n  ut  perpetua  serie  singnlos  antecessores  singuli  successores  excipiant, 
•»  quae  institutio  perennitatis  et  successionis  in  evangeliis  descripta  fide 
*»  divina  credenda  est.  2°.  Postquam  Petrus  in  sua  persona  gerens  pri- 

*  matum  a  Christo  sibi  commissum  fundavit  et  sibi  assumpsit  episcopa- 
r>  tum  seu  sedem  Romanam,  haneque  moriens  reliquit  vacnam  cum  exi- 
»  gentia  successionis  tam  in  primatu  quam  in  episcopatu  Romano,  modus 

*  ipse  successionis  in  primatu  determinatus  est,  ut  successio  legitima  in 
y>  episcopatu  Romano  sit  successio  in  primatu  sup  ;r  universam  Ecclesiam; 
»  ita  enim  ius  divinum  successionis  determinatum  semper  et  ubique  in- 
y>  tellexit  universa  Ecclesia,  quemadmodum  demonstrat  Conciliorum  ,  Ro- 
n  manorum  Pontificum  ceterorumque  Patrum  consentiens  doctrina,  quae 
»  ipsum  evidens  et  perpetuum  factum  unionis  primatus  cum  sede  Romana 
»  Petri  declarat.  * 


I.  Institutio  visibilis  petrae  Ecclesiae,  confirmatoris  fra-* 
trum,  pastoris  ovium  Christi  in  singulari  persona  Simonis 
Petri,  ut  in  superiori  thesi  demonstrata  est,  continet  etiam 
institutionem  perennis  successionis  in  eodem  munere  eadem- 
que  potestate  creata  a  Christo  Deo  in  Petro  ut  in  exordio 
et  velut  primo  membro  totius  seriei  perpetuae  successorum, 
u  Tu  es  Petrus,  ef  super  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam 
meam,  et  portae  inferi  non  praevalebunt  adversus  eam; 
et  tibi  dabo  claves  regni  coelorum,  et  quodeumque  ligaveris 
super  terram,  erit  ligatum  et  in  coelis,  et  quodeumque 
solveris  super  terram,  erit  solutum  et  in  coelis.  Rogavi 
pro  te,  ut  non  dejiciat  fides  tua,  et  tu  aliquando  conversus 
conjirma  fratres  tuos.  Pasce  oves  meas.» 

a)  Obiectum  quod  potestati  et  actibus  Petri  assignatur 
ac  subditur,  ut  supra  ostensum  est,  unum  idemque  exprimi-i 
tur  quatuor  modis  aequipollentibus.  Fratres  enim  omnes  si—* 
mul  qui  sint  confirmandi,  u  fraternitas  quae  in  mundo  est,  » 


—  104  — 

oves  Christi  pascendae  simul  spectatae,  «  unus  grex  et  unus 
pastor  rt  rem  eamdem  significant  ac  Ecclesia  Christi  aedifH 
cata  in  petra,  et  regnum  coelorum  in  quo  omnia  ad  illud 
pertinentia  ligentur  et  solvantur  clavibus  Petro  datis.  Iam 
vero  haec  Ecclesia  Christi  (regnum  coelorum  in  terris,  fra-i 
ternitas  una,  grex  unus  Christi  principis  pastorum)  ex  pro-i 
missione  et  institutione  ipsius  perstabit  usque  ad  consum-i 
mationem  saeculi,  quod  inferius  adhuc  demonstrandum  hic 
merito  praesumimus,  et  ceterum  in  hac  ipsa  declaratione 
petrae  promittitur,  quoniam  huius  positi  fundamenti  Eccle-' 
siae  finis  ac  munus  esse  dicitur,  ut  portae  inferi  numquam 
praevaleant  adversus  eam.  Igitur  cum  Ecclesia  sua  peren-i 
niter  conservanda  Christus  coniungit  atque  in  ea  instituit 
ut  causam  ministerialem  et  instrumentaliter  efficientem  con-i 
servationis  perennis  munus  ac  potestatem  Petri,  tamquam 
visibilis  petrae,  administratoris  clavium,  confirmatoris  fra-> 
trum,  pastoris  ovium.  Ergo  sicut  perennitas  Ecclesiae  ita 
non  minus  perennitas  muneris  ac  potestatis  Petri  a  Christo 
promissa  est  et  instituta,  finaliter  quidem  haec  propter  il— « 
lam,  efficienter  vero  haec  quodammodo  prior  illa. 

b)  Consideremus  actus  huius  muneris  et  potestatis  in 
Petro  institutae.  Ecclesia  Christi  aedificata  in  petra  non 
sane  intelligitur  sensu  materiali,  sed  sensu  theologico  u  do~i 
mus  spiritualis  n  fidelium  nempe  qui  ab  Apostolis  dicuntur 
u  vocati  in  societatem  Filii  Dei  Iesu  Christi,  »  et  a  socie-i 
tatem  habere  ad  invicem  »  1.  Cor.  I.  9;  1.  Io.  1.  B.  7. 
Proinde  etiam  petra  sensu  homogeneo  huic  domui  spirituali 
intelligitur  is,  qui  potestate  supernaturali  et  actibus  huius 
potestatis  istam  societatem  fidelium  sustefitat  contra  portas 
inferi,  regit,  ac  continet  in  unitate,  cuiusmodi  actus  a 
Christo  ipso  designantur  ligare  et  solvere  quaecumque  ad 
regnum  Dei  pertinent,  confirmare  in  fide,  pascere  sensu 
superius  explicato.  Atqui  hi  actus  erga  Ecclesiam  iniun- 
guntur  a  Christo  non  solum  ut  praeteriti,  qui  aliquando 
exerciti  a  Petro  iam  deinceps  desierint,  sed  imo  non  pos-i 
sunt  intelligi  nisi  qui  ab  homine  ea  potestate  eoque  mu-i 
nere  instructo  exerceantur  per  omne  aevum  ,  quo  perstat 
Ecclesia  ad  quam  referuntur  ut  ad  suum  obiectum.  Ergo 
Petrus,  ut  a  Christo  ea  potestate  et  eo  munere  erga  Ec- 


-  105  - 

clesiam  instructus  est,  perenniter  vivens  suis  actibus  su~i 
stentat  ut  visibilis  petra  unus  unam  Ecclesiam,  eam  admi-i 
nistrat  ligando  et  solvendo  suprema  clavium  potestate,  con-i 
firmat  in  fide,  pascit  docendo,  regendo,  sanctificando  normis 
ac  modis  a  Christo  institutis.  Atqui  perennitas  haec  non 
est  in  persona  Petri,  cui  praedictum  est  in  ipsa  muneris 
institutione,  qua  morte  clarificaturus  esset  Deum  (Io.  XXI, 
19.);  ergo  in  Petro,  cui  singulariter  prae  omnibus  aliis  Apo-i 
stolis  et  in  expressa  distinctione  ab  omnibus  aliis  uni  com-i 
missum  est  munus  illud  supremum  in  Ecclesia  et  super  Ec-« 
clesiam,  instituta  est  perennitas  ita,  ut  in  eadem  potestate 
et  in  iisdem  officiis  perpetua  successione  semper  singuli  sue-» 
cessores  excipiant  singulos  antecessores  inde  a  Petro  velut 
prima  radice  totius  seriei,  quamdiu  aedificata  in  hac  petra, 
cuius  vis  et  ratio  eadem  manet  ex  ipsa  institutione  in  sin-i 
gulis  successoribus.  Ecclesia  perstabit  firmata  a  Christo  per 
ipsam  petram,  ut  portae  inferi  non  praevaleant  adversus 
eam.  Cum  itaque  potestas,  quae  in  Petro  instituta  est  pro-» 
paganda  ad  successores,  aeque  pro  his  singulis  sit  instituta, 
eademque  perenniter  derivetur  a  Christo  capite  Ecclesiae 
et  principe  pastorum  eius  nomine  in  eius  Ecclesia  exercenda; 
singuli  aeque  ac  Petrus  sunt  et  dicuntur  Vicarii  Christi  in 
regno  Christi  in  terris.  Nihilominus  quia,  ut  vidimus,  in 
ipsa  institutione  potestatis  nomine  Petri,  ut  in  prima  ra-i 
dice  totius  seriei,  comprehenduntur  omnes  eius  successores, 
et  quia  propterea  Petrus  non  utique  in  sua  persona  sed  in 
sua  potestate  recte  dici  potest  et  a  Patribus  dicitur  u  ad 
hoc  usque  tempus  et  semper  in  suis  successoribus  vivere  » 
(Philippus  legatus  in  Cone.  Ephesino),  u  cuius  nempe  in 
sua  sede  vivit  potestas  et  excellit  auctoritas,  »  ut  ait  s.  Leo 
(serm.  2.  c.  3.):  hanc  successionem  in  eadem  potestate  Pa-i 
tres  significant,  quando  successores  Petri  appellant  Vicarios 
Petri  vel  etiam  Vicarios  apostolicae  sedis  (s.  Gelas,  ep.  4. 
ad  Anast.  imperat.).  Vicarii  Christi  sunt,  quia  vices  ge~i 
runt  Christi  in  potestate  ei  originaliter  propria  et  eius  no~i 
mine  exercenda;  Vicarii  beati  Petri  sunt,  quatenus  eius 
vices  excipiunt  succedendo  in  eadem  potestate  a  Christo 
instituta;  et  sensu  eodem  Vicarii  apostolicae  sedis,  quatenus 
in  potestate  quam  Apostolus  gloriosa  sanguinis  effusione 


166 

decoratus  in  sua  hac  sede  propagandam  reliquit,  eiusdem 
Apostoli  vice  succedunt. 

II.  Perennis  haec  successio  in  Petri  primatu,  quam  ipsis 
verbis  promissionis  et  institutionis  contineri  ostendimus, 
semper  in  antiquitatis  Christianae  fide  et  professione  cele-i 
brata  est;  imo  quod  hic  potissimum  spectamus,  ipse  modus 
successionis  tum  communi  omnium  aetatum  professione  tum 
rebus  gestis  certus  et  indefectibilis  agnitus  est.  Sicut  enim 
potestas  in  Petro  instituta,  ut  eam  in  superiori  thesi  de~i 
scripsimus,  semper  credita  et  praedicata  est  vigere  in  sin-i 
gulis  Petri  successoribus,  ita  successio  Petri  numquam  alia 
audita  est  vel  agnita,  nisi  successio  in  sede  Romana  Petri, 
quam  ipse  sibi  ut  episcopatum  peculiarem  adoptatam  mar-i 
tyrio  consecravit,  sicque  facto  suo  iam  incommutabili  sedem 
seu  episcopatum  Ecclesiae  particularis  evexit  ad  sedem  et 
episcopatum  u  potentioris  principalitatis,  »  ut  loquitur  Ire- 
naeus,  ita  ut  in  huius  Romanae  sedis  heredibus  Petrus  sem-i 
per  vivens,  ratione  nempe  plenae  potestatis  in  eo  institutae, 
a  Conciliis,  ab  ipsis  Romanis  Pontificibus  et  a  ceteris  Pa~i 
tribus  agnitus  sit  et  praedicatus. 

1°.  Ad  professionem  erectionis  sedis  Romanae  per  Pe-i 
trum,  ac  proinde  muneris  ac  potestatis  Petri  in  successore 
huius  sedis  Apostolicae  Patres  Concilii  Sardicensis  dicunt, 
se  u  sancti  Petri  Apostoli  memoriam  honorare  »  in  Iulio 
Romano  Episcopo  (can.  3.);  quod  explicant  in  synodica  epH 
stola  ad  ipsum  Iulium:  u  hoc  enim  optimum  et  valde  con- 
gruentissimum  videbitur,  si  ad  caput  id  est  ad  Petri  Apo-i 
stoli  sedem  de  singulis  quibusque  provinciis  Domini  refe-i 
rant  sacerdotes  »  (Constant,  ep.  3.  inter  epp.  Iulii)  (1). 
In  Concilio  Ephesino  Philippus  legatus  sedis  Apostolicae  ad 
solemnem  definitionem  et  condemnationem  Nestorii  firman-i 
dam  declaravit  tamquam  omnium  saeculorum  notoriam  pro-i 
fessionem,  universas  in  Petro  institutas  praerogativas  vi-i 
gere  easdem  in  eius  Romanae  sedis  successoribus.  «  Sancta 
membra  (Patres  Concilii  oecumenici)  sancto  capiti  (Coele- 
stino)  vos  adiunxistis  (in  damnando  haeretico);  non  enim 


(1)  Suspiciones  a  Pro  te  stantibus  quibusdam  ingestae  de  interpolatione 
hnius  loci,  inanes  habendae  sunt. 


1G7 


ignorat  vestra  beatitudo,  totius  fidei  vel  etiam  Apostolo-» 
rum  caput  esse  beatum  Apostolum  Petrum...  Nulli  du~» 
bium  imo  omnibus  saeculis  notura  est,  quod  sanctus  bea- 
tissimusque  Petrus  Apostolorum  princeps  et  caput,  fidei-» 

que  columna,  et  Ecclesiae  catholicae  fundamentum  _ 

ad  hoc  usque  tempus  et  semper  (tempore  hucusque  elapso 
et  omni  tempore  futuro)  in  suis  successoribus  vivit  et  in-i 
dicium  exercet.  Huius  Itaque  secundum  ordinem  (perpetua 
nempe  serie  a  Christo  ordinata)  successor  et  locum  tenens 
(xxtx  t«;iv  6  xxt  T07C0T7)p7)TY);)  (1)  sanctus  bea- 

tissimusque  Papa  noster  Coelestinus  Episcopus  nos  ipsius 
praesentiam  supplentes  ad  hanc  sanctam  synodum  misit  » 
(Hard.  T.  I.  p.  1471.  1478.).  In  Concilio  Chalcedonensi  post 
lectam  epistolam  Leonis  Romani  Pontificis  Patres  accla-» 
mando  professi  sunt:  u  anathema  ei  qui  non  ita  credit; 
Petrus  per  Leonem  ita  locutus  est  »  (Hard.  II.  p.  306.). 
Eadem  est  professio  Patrum  Concilii  VI.  de  Romano  Pon~» 
tifice  Agathone.  «  Summus  nobiscum  Apostolorum  princeps 
concertabat;  illius  enim  imitatorem  et  sedis  successorem 
habuimus  fautorem...  atramentum  videbatur  (epistola  utra-» 
que  ad  Cone,  et  ad  Imperat.),  et  per  Arjathonem  Petrus 
loquebatur  »  (Hard.  III.  p.  1422.  cf.  p.  1159.  1287.).  Le-» 
gatis  Apostolicis  ad  Concilium  VII.  Hadrianus  I.  duas  de-» 
dit  epistolas  unam  ad  imperatorem  Constantinum  eiusque 
matrem  Irenem,  alteram  ad  Tarasium  episcopum  CP.  Utra-» 
que  lecta  in  Concilio  u  sancta  synodus  dixit:  tota  sacratis-» 
sima  synodus  ita  credit,  ita  sapit,  ita  dogmatizat.»  Tum 
ad  explicitam  interpellationem  factam  a  duobus  legatis  Pon~» 
tificis,  an  admittant  litteras  sanctissimi  Papae  senioris  Ro-» 
mae,  u  sancta  synodus  dixit:  sequimur,  et  suscipimus,  et 
admittimus.  »  Tarasius  deinde  suis  litteris  ad  Pontificem 
professus  est,  ipsum  iisdem  epistolis  u  velut  oculum  totum 
corpus  ad  rectitudinis  et  veritatis  semitam  direxisse,  sicque 
catholicam  Ecclesiam  unitatem  recepisse.  »  Iam  vero  in  utra^» 
que  epistola  Pontifex  studiose  declarat  perennem  totius  po-» 
testatis  Petri  a  Christo  institutae  successionem  in  sede  Ro-» 
mana,  u  Ipse  princeps  Apostolorum  beatus  Petrus  qui  Apo- 


(1)  Recole  quae  diximus  de  appellatione  Vicarius  s.  Petri. 


-  10?  - 

stolicae  sedi  primus  praesedit,  sui  apostolatus  principatum 
ac  pastoralis  curae  successoribus  suis,  qui  in  eius  sacra-« 
tissima  sede  perenniter  sessuri  sunt,  dereliquit;  quibus  et 
auctoritatis  potestatem,  quemadmodum  a  Salvatore  nostro 
Domino  Deo  ei  concessa  est,  et  ipse  quoque  suis  contulit, 
ac  tradidit  divino  iussu  successoribus  Pontificibus  »  (1) 
(Hard.  IV.  p.  82.  94.  102.  510.).  In  Concilio  VIII.  Patres 
professionem  fidei  a  Romano  Pontifice  Hadriano  II.  propo-i 
sitam  (ex  formula  iam  pridem  contra  Acacianum  schisma 
ab  Hormisda  Pontifice  praescripta)  ediderunt,  qua  declara-i 
tum  est,  dicta  Petro  aeque  pertinere  ad  Petri  Apostolicam 
sedem.  Nam  ideo,  inquiunt,  u  in  sede  Apostolica  immacu-i 
latam  semper  catholicam  reservatam  esse  religionem  et  san-i 
ctam  celebratam  doctrinam,  n  ac  proinde  oportere  u  in  una 
communione  esse,  quam  sedes  Apostolica  praedicat,  » 
u  quia  non  potest  Domini  nostri  Iesu  Christi  praetermitti 
sententia  dicentis:  tu  es  Petrus  et  super  hanc  petram  ae~i 
dificabo  Ecclesiam  meam  »  (Hard.  V.  p.  773.  774.)  (2)  cf. 
Cone.  Vatie,  sess.  4.  c.  4. 

2°.  Eodem  modo  Romani  Pontifices  non  solum  non  con-i 
tradicentibus  sed  ultro  consentientibus  Episcopis  et  Eccle-> 
siis  quibus  scribebant,  totam  potestatem  a  Christo  in  Petro 


(1)  Textus  latinus  originalis  est,  versio  vero  graeca,  nt  nane  eam 
habemus,  lio-:  loro  non  solum  falsis  sed  etiam  absurdis  sententiis  est  dc- 
turpata,  nec  eredi  potest  in  Concilio  coram  legatis  Pontificiis  ita  eam  re-i 
citatam  fnisse.  Ceterum  quod  hic  in  epistola  ad  imperatores  dicitur,  quoad 
sensum  colem  modo  tum  in  textu  latino  tum  in  consona  versione  graeca 
declaratur  in  epistola  altera  ad  Turasium.  Ibi  praemissis  verbis  Christi, 
tu  es  Petrus  et  snp?r  hanc  petram  cte.  subditur:  ou  (tou  ELstpoo)  6  Opovo; 
Et;  ~xxxv  T7jv  oixou[i;vr(v  notoTEutov  o-.xXx;jLAit,  xxt  xiAaXrj  r.tx?cov  Ttov  ExxXr,xto>v 
Tou  Osou  0“xp/a-  60-v  6  xjto;  txxxxpto;  IliTpo;  6  arcoxroXo;  ru>  too  xoptou 
“po37xyp.xTt  tioiuxi vcov  ttjv  exxXtjxixv  OUOEv  TCXpxXiXotJiEV,  xXX’  exoxttjxe  TXV- 
T07S  XXI  2.  XpXTEt  7T,V  Xp/»JV. 

(2)  Acta  huius  Concilii  integra  non  habemus  nisi  in  versione  latina 
Anastasii  Bibliotheeavii,  qui  tempore  Con  ilii  missus  a  Ludovico  II.  imi 
peratore  Constant  inopoli  praesens  plurimum  iuvit  legatos  Pontificis,  et 
acta  ipsa  ac  nominatim  hanc  fidei  professionem  ab  omnibus  Episcopis  subi 
scriptam  Romam  pertulit.  Uuae  graeca  exstant,  non  sunt  nisi  compeni 
diosa  excerpta  <*  ex  Actis  sanctae  oecumenicae  synodi  octavae  *•  (Hard.  V. 
p.  1025.  seqq.). 


-  169  - 

institutam  sibi  aeque  ac  Petro  ipsi  collatam  esse,  idque  ab 
universa  Ecclesia  semper  agnitum  et  agnoscendum  esse  vin-i 
dicabant  non  alia  ratione,  nisi  quia  ipsi  sunt  Petri  succes-i 
sores  in  Sede  Romana  seu  in  hac  Ecclesia  particulari  a 
'Petro  sibi  singulariter  assumpta.  S.  Siricius  se  muneris  ac 
potestatis  Petri  heredem  atque  idcirco  velut  unam  cum  eo 
personam  profitetur,  u  Portamus  onera  omnium  (in  universa 
Ecclesia)  qui  gravantur,  quin  imo  haec,  portat  in  nobis 
beatus  Apostolus  Petrus,  qui  nos  in  omnibus,  ut  confidi-i 
mus,  administraiionis  suae  protegit  ac  tuetur  heredes  » 
(ep.  1.  ad  Himer.  Tarracon.  n.  1.).  Hinc  violare  u  regulam  » 
a  Petri  herede  praescriptam  idem  est  ac  u  ab  apostolicae 
petrae,  supra  quam  Christus  universalem  construxit  Ec-i 
clesiam,  soliditate  divelli  n  (ibid.  n.  3.).  Ita  suprema  po-i 
testas  beati  Petri,  sedis  Apostolicae,  et  cuiusque  pro  tem-i 
pore  Romani  Pontificis  semper  in  unum  idemque  reducitur 
in  epistolis  ad  Ecclesias  occidentis  et  orientis.  Consulantur 
Innocentius  I.  (ep.  29.  n.  1.  ad  Cone.  Carthag.),  Zosimus 
(ep.  2.  n.  1;  ep.  12.  n.  1.  ad  Aurei,  et  Eppos  Afric.),  Bonifa- 
cius  I.  (epp.  4.  5.  13.  14.  15.  ad  Ruf.  Thessalon.),  Coele- 
stinus  I.  (ep;  3.  ad  Eppos  Illyriae;  ep.  25.  n.  9.  ad  plebem 
Constantin.),  Xystus  III.  (ep.  6.  n.  5.  ad  Ioan.  Antiochen.). 
u  In  requirendis  Dei  rebus  ait  Innocentius,  antiquae  tra-i 
ditionis  exempla  servantes,  ad  nostrum  approbastis  refe-i 
rendum  esse  iudicium,  scientes  quid  sedi  Apostolicae,  cum 
omnes  hoc  loco  positi  (in  serie  Pontificum)  ipsum  sequi 
desideremus  Apostolum,  debeatur,  a  quo  ipse  episcopatus 
et  tota  auctoritas  huius  nominis  emersit.  Quem  sequentes 
tam  mala  damnare  novimus  quam  probare  laudanda.  »  Ete-i 
nim  Patres  antiqui  u  non  humana  sed  divina  decrevere 
sententia,  ut  quidquid  quamvis  de  disiunctis  remotisque 
provinciis  ageretur,  non  prius  ducerent  finiendum,  nisi  ad 
huius  sedis  notitiam  perveniret,  ut  tota  huius  auctoritate, 
iusta  quae  fuerit  pronuntiatio,  firmaretur,  indeque  sume-i 
rent  ceterae  Ecclesiae,  -n  Haec  ab  Innocentio  dicta  in  con-i 
demnatione  haeresis  Pelagianae,  iisdem  paene  verbis  repe-i 
tierunt  postea  Episcopi  Africani  postulantes  damnationem 
monotheletismi  in  epistola  ad  Theodorum  Pontificem,  quae 
lecta  et  approbata  est  in  Concilio  Lateranensi  sub  Mar- 


-  170  - 

tino  I.  (Hard.  T.  III.  p.  754.).  Quod  Innocentius  plenam  et 
universam  auctoritatem  (ut  quidquid  de  disiunctis  remotis-i 
que  provinciis  ageretur,  huius  sedis  tota  auctoritate  fir— « 
maretur)  in  malis  damnandis  et  probandis  bonis  sibi  asse-i 
ruit,  quia  Sedes  Romana  est  Sedes  Apostolica  (Apostoli 
nempe  Petri),  in  qua  omnes  sequi  desiderant  Apostolum; 
id  Africani  ex  sua  parte  ita  exprimunt:  Apostolicae  sedi 
u  in  honore  beatissimi  Petri  Patrum  decreta  peculiarem 
omnem  decrevere  reverentiam  in  requirendis  Dei  rebus, 
quae  omnino  et  sollicite  debent,  maxime  vero  iusteque  ab 
ipso  praesulum  examinari  vertice  Apostolico,  cuius  ve-i 
tusta  sollicitudo  est  tam  mala  damnare  quam  probare  lau- 
landa...  ut  huius  auctoritate,  iusta  quae  fuerit  pronuntia^ 
tio,  firmaretur,  indeque  sumerent  ceterae  Ecclesiae  vclut 
de  natali  suo  fonte  praedicationis  exordium,  et  per  di— « 
versas  mundi  regiones  puritatis  incorruptae  maneant  fi— i 
dei  sacramenta  salutis  »  (mysteria  ac  dogmata  fidei  salu-< 
taris).  Quando  hic  et  alibi  saepe  u  Patrum  decreta  »  indu-i 
cuntur,  patet  haec  declarantia  (per  clavim  magisterii  et 
doctrinae)  potestatem  in  Petro  divinitus  institutam,  non 
decreta  constituentia  (per  clavim  dumtaxat  iurisdictionis 
proprie  dictae  et  ecclesiasticae  legislationis)  debere  intelligi, 
sicut  Innocentius  de  tota  Petri  in  Romano  Pontifice  pote-i 
state  dixit  u  Patres  non  humana  sed  divina  decrevisse  sen-i 
tentia.  »  Hoc  ipsum  sicut  et  potestatis  Petri  in  universam 
Ecclesiam  hereditatem  ratione  successionis  in  particulari 
sede  episcopatus  Romani  docuerunt  luculenter  ceteri,  quos 
citavimus,  u  Tantam  huic  Apostolo,  scribit  Zosimus,  cano-i 
nica  antiquitas  per  sententias  omnium  voluit  (declarando 
nempe)  esse  potentiam,  ex  ipsa  quoque  Christi  Dei  nostri 
promissione,  ut  et  ligata  solveret  et  soluta  vinciret;  par 
potestatis  data  conditio  in  eos,  qui  sedis  hereditatem  ipso 
annuente  meruissent;  habet  enim  i\)se  cum  omnium  Eccle-« 
siarum  tum  huius  maxime,  ubi  sederat  curam  (1);  nec 


(1)  Curam  habet  in  coelo  modo,  quo  beatis  comprehensoribus  pro  di— ' 
verso  gradu  id  competit  (vide  Tract.  de  Deo  th.  XVII.  n.  II.  4°.),  sed 
in  terris  curam  habet  Petrus,  quatenus  siuguli  successores  non  quidem 
persona  sed  potestate  sunt  Petrus. 


—  171  — 

patitur  aliquid  privilegii  (Ecclesia  ubi  sederat)  aliqua  ti— ■ 
tubare  aura  sententiae  (i.  e.  vocari  in  dubium),  cui  ipsa  sui 
nominis  firma  et  nullis  hebetata  motibus  constituit  fun-i 
damenta  (1)  et  quae  sine  suo  periculo  temere  nullus  in-i 
cessat.  Cum  ergo  tantae  auctoritatis  Petrus  caput  sit,  et 
sequentia  omnium  maiorum  studia  firmaverint  (post  Christi 
Dei  promissionem  et  institutionem  maiorum  studia  tradi-» 
tione  theoretic&  et  practica  firmaverunt),  ut  iam  humanis 
quam  divinis  legibus  et  disciplinis  omnibus  firmetur  Ro~» 
mana  Ecclesia,  cuius  (Petri)  locum  nos  regere,  ipsius 
quoque  potestatem  nominis  obtinere  (Apostolicum  succes-» 
sorem  in  potestate  Petri),  non  latet  vos;  ....  tamen  cum 
tantum  nobis  esset  auctoritatis,  ut  nullus  de  nostra  possit 
retractare  sententia,  nihil  egimus,  quod  non  ad  vestram 
(Episcoporum  Africae)  notitiam  nostris  ultro  litteris  refer-» 
remus.  »  Bonifacius  I.  (ep.  4.)  iura  potestatis,  ait,  a  Petra 
dominica  voce  acceptae  constituere  sedem  Romanam,  quia 
est  sedes  Petri,  ufundamentum  ac  petram  spiritualem 
Ecclesiae,  n  Nara  (ex  ep.  14.)  «  institutio  universalis  na~» 
scentis  Ecclesiae  de  beati  Petri  sumpsit  honore  principium, 
in  quo  (Petro)  regimen  eius  et  fundamentum  consistit... 
Nicaenae  synodi  non  aliud  praecepta  testantur,  adeo  ut  non 
aliquid  super  eum  (Petrum,  qui  tunc  erat  et  singulis  quii 
busque  aetatibus  est  Pontifex  Romanus)  ausa  sit  constituere, 
cum  videret  nihil  super  meritum  suum  (super  id  quod  a 
Christo  obtinere  meruit)  posse  conferri,  omnia  denique  huic 
noverat  Domini  sermone  concessa.  Hanc  ergo  (Ecclesiam 
Romanam)  Ecclesiis  toto  orbe  diffusis  velut  caput  suorum 
certum  est  esse  membrorum,  a  qua  se  quisquis  abscidit, 
fit  Christianae  religionis  extorris,  cum  in  eadem  non  eoe-» 
perit  esse  compage  »  (2).  Ita  etiam  ex  ep.  15.  a  manet 

(1)  Ecclesiae  videlicet  Romanae  Petrus  sui  nominis  Jumlnmmta  con-i 
stituit  nullis  hebetanda  motibns,  quia,  posito  facto  adoptionis  huins  sedis, 
osqoe  ad  exitum  ex  hac  vita,  iam  est  et  manet  Ecclesia  Apostolica  Pe-< 
tri,  qui  in  sc  et  in  suis  successoribus  potestate  et  firmitate  accepta  a 
Christo  est  petra,  supra  quam  aedificavit  Ecclesiam  suam. 

(2)  Eodem  sensu  Cyprianus  loquens  de  Schismatico  Novatiano:  u  scias 
nos  primo  loco  nec  curiosos  ess?  debere,  quid  ille  doceat,  cum  foris  do-i 
ceat;  quisquis  ille  est  et  qnaliscumque  est,  Christianus  non  est  qui  in 
Christi  Ecclesia  non  est  »  Cyprian.  ep.  52.  al  Anton.  p.  73. 


-  172  - 

(Boiiifacii  et  quovis  antecedente  aut  subsequente  tempore) 
beatum  Apostolum  Petrum  per  sententiam  dominicam  uni¬ 
versalis  Ecclesiae  ab  hoc  sollicitudo  suscepta;  quippe  quam 
Euangelio  teste  in  se  noverit  esse  fundatam;  nec  umquam 
eius  honor  vacuus  potest  esse  curarum,  cum  certum  sit, 
summam  rerum  ex  eius  deliberatione  (Petri  nempe  non  in 
coelo  sed  in  terris  deliberantis  et  iudicantis)  pendere.  Quae 
res  animum  meum  usque  ad  orientis  loca  extendunt.  »  De-i 
monstrat  deinde,  «  maximas  orientalium  Ecclesias  in  ma-i 
gnis  negotiis,  in  quibus  opus  esset  disceptatione  maiore, 
sedem  semper  consuluisse  Romanam,  r>  idque  probat  indu^ 
ctis  exemplis  Alexandrinae,  Antiochenae’,  Constantinopoli- 
tanae  Ecclesiae,  et  omnium  universim  orientalium.  His 
omnibus  antecessoribus  suis  consentiens  Coelestinus  I.  (ep.  3.) 
u  nos  praecipue  circa  omnes  cura  constringimur,  inquit,  qui“i 
bus  necessitatem  de  omnibus  tractandi  Christus  in  sancto 
Petro  Apostolo,  cum  claves  aperiendi  claudcndique  daret, 
indulsit.  »  Hinc  suam  adversus  Nestorium  sententiam,  sicut 
Concilia  profiteri  vidimus,  beatissimum  Petrum  semper  in 
suis  successoribus  vivere  et  iudicium  exercere  et  concertare 
et  loqui,  Coelestinus  (ep.  25.)  simpliciter  tribuit  beato  Pe-* 
tro.  u  Nec  tamen  beatus  Petrus  Apostolus  deseruit  tam 
graviter  laborantes  (clerum  et  populum  Constantinopolita- 
num);  nam  cum  .separari  tale  ulcus  de  ecclesiastico  corpore 
horrens  omnibus  putredo  suaserit,  cum  ferro  obtulimus  fcn 
mentum  (Coelestinus  veniam  promittens  resipiscenti),  sed 
ille  abusus  nostro  studio...  medicinam  respuens  elegit  ab-i 
scindi.  »  In  eadem  causa,  postquam  Ioannes  Antiochenus 
fautor  Nestorii  tandem  cum  suis  orientalibus  Episcopis  con-i 
sensit  in  damnationem  haeresiarchae.  Xystus  III.  successor 
Coelestini  scripsit  ad  Ioannem  gratulando  reditum  ad  uni-i 
tatem  Ecclesiae:  u  expertus  es  praesentis  negotii  eventu, 
quid  sit  sentire  nobiscum.  Beatus  Petrus  Apostolus  in 

successoribus  suis,  quod  accepit,  hoc  tradidit _ Non  pa-i 

rum  nobis  oneris  non  parum  laboris  incumbit,  ut  Ecclesiae 
Domini  macula  desit  et  ruga.  » 

S.  Leo  eo  modo,  quo  hactenus  vidimus  penes  Pontifices 
antecessores,  ubique  haec  duo  distinguit,  primum  quidem 
merita  et  intercessionem  beati  Petri  apud  Deum,  quae  ipsi 


173 

in  coelo  sunt  propria  et  personalia,  tum  vero  potestatem, 
munus  et  officium  gubernandi  Ecclesiam  universalem,  quae 
sicut  ipsi  fuerant  collata  a  Christo,  ita  manent  semper  ea~i 
dem  in  Petri  sede  et  Petri  herede,  hoc  est  singulis  Romana 
in  sede  successoribus,  u  Nec  abest  ab  hoc  coetu  beatissimi 
Apostoli  Petri  pia  dignatio  et  fida  dilectio...  probans  ordH 
natissimam  totius  Ecclesiae  caritatem,  quae  in  Petri  sede 
Petrum  suscipit,  et  a  tanti  amore  pastoris  nec  in  persona 
tam  imparis  tepescit  heredis  »  (serm.  2.  c.  2.).  u  Manet  ergo 
dispositio  veritatis,  et  beatus  Petrus  in  accepta  fortitu-i 
dine  petrae  perseverans  suscepta  Ecclesiae  gubernacula 
non  reliquit. . .  Si  quid  itaque  a  nobis  recte  agitur  recte- 
que  discernitur,  si  quid  a  misericordia  Dei  quotidianis  sup-i 
plicationibus  obtinetur,  illius  est  operum  atque  meritorum, 
cuius  in  sede  sua  civit  potestas,  excellit  auctoritas...  in 
persona  humilitatis  meae  ille  intelligatur,  ille  honoretur, 
in  quo  et  omnium  pastorum  sollicitudo  cum  commendata^ 
rum  sibi  ovium  custodia  perseverat,  et  cuius  dignitas  etiam 
in  indigno  herede  non  deficit  »  (serm.  3.  c.  3.  4.).  u  Ad  beati 
Apostoli  Petri  sedem  ex  toto  orbe  concurritur,  et  illa  uni-i 
versalis  Ecclesiae  eidem  a  Domino  commendata  dilectio 
(Io.  XXI.  15-17.)  etiam  ex  nostra  dispensatione  deposci¬ 
tur...  Subiungit  autem  se  non  solum  apostolica  sed  etiam 
episcopalis  beatissimi  dignitas  Petri,  qui  sedi  suae  prae- 
esse  non  desinit,  et  indeficiens  obtinet,  cum  aeterno  sa-i 
cerdote  consortium;  soliditas  enim  illa  quam  de  petra 
Christo  etiam  ipse  petra  factus  accepit,  in  suos  quoque 
se  transfudit  heredes  »  (serm.  5.  c.  2.4.  cf.  serm.  82.  c.  1; 
ep.  6.  c.  2;  ep.  10.  c.  1.  2.).  Videlicet  episcopalis  dignitas  in 
sede  particularis  Ecclesiae  Romanae  iam  eoniuncta  est  cum 
dignitate  apostolica  a  Christo  collata  Petro  super  Ecclesiam 
universalem,  haecque  dignitas  utrumque  indeficiens  Petri 
est  participatio  seu  consortium,  cum  aeterno  sacerdote  Chri-i 
sto.  Quomodo  vero  apostolatus  cum  episcopatu  Petri  iam 
defuncti  possit  esse  et  sit  indeficiens  in  Ecclesia,  sanctus 
Pontifex  dat  rationem;  soliditas  enim  petrae,  hoc  est  tota 
praerogativa,  qua  Petrus  petra  factus  est  a  Christo  petra, 
transit  in  singulos  Petri  heredes. 

Eamdem  doctrinam  vindicavit  Gelasius  I.  fortissimus 


—  174  — 

fidei  et  unitatis  catholicae  defensor  adversus  Anastasium 
imperatorem  et  Episcopos  Constantinopolitanos  in  schismate 
Acaciano  et  haeresi  monotheletica.  u  Qua  enim  ratione  vel 
consequentia  aliis  sedibus  deferendum  est,  si  primae  bea-i 
tissimi  Petri  sedi  antiqua  et  vetusta  reverentia  non  de-i 
fertur,  per  quam  omnium  sacerdotum  dignitas  semper  est 
roborata  atque  firmata  (quod  postea  dixit  s.  Gregorius: 
meus  honor  est,  fratrum  meorum  solidus  vigor),  trecento- 
rumque  decem  et  octo  Patrum  (Nicaenorum)  (1)  invicto  et 
singulari  iudicio  vetustissimus  iudicatus  (al.  vindicatus)  est 
honor?  utpote  qui  Domini  recordabantur  sententiam:  tues 

Petrus _  rogavi  pro  te.  pasce  oves  meas  (Matth.  XYI. 

Luc.  XXII.  Io.  XXI.)...  ut  una  monstraretur  compago  cor-i 
poris  Christi,  quae  ad  unum  caput  gloriosissima  dilectio-i 
nis  societate  concurreret;...  maiores  nostri  reverendi  illi 
Ecclesiarum  magistri  (Patres  Nicaeni  vel  Sardicenses)  ad 
illam  sedem  quam  princeps  Apostolorum  sederat  Petrus, 
sui  sacerdotii  sumpta  principia  (cf.  Patres  citatos  in  thesi 
antecedenti  n.  IV.  2.)  repleti  Christi  caritate  mittebant," 
suae  inde  soliditatis  gravissima  firmitatis  roboramenta  po~i 
scentes.  n  Post  a)ia  ita  concludit:  u  Unum  principem  esse 
ex  illis  (Apostolis)  voluit  Christus,  eumque  dispensatione 
mirabili  in  dominam  gentium  Romam  direxit,  ut  in  prae-i 
cipuam  urbem  vel  primam  primum  et  praecipuum  dirigeret 
Petrum;  ibique...  sanguinis  gloriosa  effusione  decoratus  ex-> 
terno  hospitio  conquiescit,  praestans  sedi  quam  ipse  be-i 
nedixit,  ut  a  portis  inferi  numquam  pro  Domini  mis-i 
sione  vincatur,  omniumque  sit  fluctuantium  (ad  fidei  fir— ■ 
mitatem  et  communionis  unitatem)  tutissimus  portus,» 
{ep.  8.  seu  Tract.  contra  schisma  Acac.).  a  Si  cunctis  generali- 


(1)  Appellatur  vel  aJ  sextum  canonem  Nicaenum,  ut  a  Paschasino 
legato  recitatus  est  in  Concilio  Chalcedunensi  (Hard.  II.  p.  638.)  et  in 
aliquot  antiquis  versionibns  habetur,  atqui-  etiam  inductus  videtur  ab  im-i 
peratore  Valentiniano  III.  (inter  Opp.  s.  Leonis  T.  I.  p.  642.),  vel  intel- 
liguutur  canones  Sardicenses,  qui  in  codicibus  occidentalibus  et  etiam  non 
raro  in  orientalibus  una  serie  conscripti  erant  cum  Nicaenis.  Vide  Bal- 
lerin.  Opp.  s.  Leonis  T.  III.  p.  52.  not.  32.  Ibid.  de  antiquis  canon,  col- 
lect.  P.  II.  c.  1.  §.  3.  p.  LVII.  sqq.  cf.  Hefelle  Ilist.  Conci  1.  Tom.  I. 
p.  384-387;  T.  II.  p.  522. 


175 

ter  sacerdotibus  recte  divina  tractantibus  fidelium  convenit 
corda  submitti,  quanto  potius  seclis  illius  praesuli  consen-i 
sus  est  adhibendus,  quem  cunctis  sacerdotibus  dicina  sum-» 
mitas  voluit  praeeminere,  et  subsequens  Ecclesiae  generalis 
iugiter  pietas  celebravit  f  Ubi  pietas  tua  (imperatoris)  evi-» 
denter  advertit,  numquam  quolibet  penitus  humano  consilio 
elevare  se  quemquam  posse  illius  privilegio  vel  confessioni 
(Petri  nempe  supremae  potestati  vel  fidei  doctrinae  perma-» 
nenti  in  successoribus  singulis),  quem  Christi  vox  prae  tu -» 
lit  universis,  quem  Ecclesia  veneranda  confessa  semper 
est  et  habet  primatem  »  (ep.  4.  ad  Anastas.  August.).  Sedes 
Romana  est  ea,  «  quae  et  unamquamque  synodorum  sua 
auctoritate  confirmat  et  continuata  moderatione  custodit 
pro  suo  scilicet  principatu,  quem  beatus  Petrus  Apostolus 
Domini  voce  perceptum.  Ecclesia  nihilominus  subsequente, 
et  tenuit  semper  et  tenet  (ep.  7.  ad.  Eppos  Dardan.)  Har- 
duin.  T.  II.  p.  893.  907.  919:  In  Concilio  Romano  anni  496. 
sub  Gelasio  repetitur,  quod  iam  ab  aliis  Patribus  de  Ro-» 
manae  Ecclesiae  primatu  vidimus  declaratum,  u  Quamvis 
universae  per  orbem  catholicae  Ecclesiae  unus  thalamus 
Christi  sit;  sancta  tamen  Romana  catholica  et  apostolica 
Ecclesia  nullis  synodicis  constitutis  ceteris  Ecclesiis  prae-» 
lata  est,  sed  evangelica  voce  Domini  et  Salvatoris  nostri 
primatum  obtinuit:  tu  es  Petrus,  inquientis,  et  super  hanc 
petram  aedificabo  Ecclesiam  meam  »  Hard.  T.  II.  p.  938. 

S.  Gregorius  M.  ut  nunc  alios  praetereamus,  potestatem 
et  curam  pastoralem,  quam  multipliciter  exercuit  in  uni-» 
versas  Ecclesias,  non  aliunde  derivat,  nisi  quia  sedes  Ro-» 
mana  quam  ipse  tenet,  est  sedes  Petri,  sedes  Apostolica. 
Iubens  fieri  Concilium  in  Numidia  ad  discutiendam  causam 
Maximiani  Episcopi,  generalibus  insidiis  hostis  antiqui  con-» 
tra  u  ovium  dominicarum  pastores  »  suam  opponens  gene-» 
ralem  curam  Ecclesiarum,  «  sed  nos,  inquit,  qui  licet  im-i 
meriti  sedem  Apostolicam  vice  Petri  Apostolorum  princi-» 
pis  suscepimus  gubernandam,  ipso  pontificatus  officio 
cogimur  generali  hosti,  quibus  valemus,  nisibus  obviare  n 
1.  II.  ep.  48.  ad  Columb.  Ita  etiam  Ioannem  Episcopum 
Syracusanum,  qui  aliquid  de  causa  primatis  in  provincia 
Bizacena  Africae  ad  Pontificem  retulerat,  laudat  quod  «  amo- 


176 


rem  suum  erga  beatam  Petram  Apostolum  non  cessat 
ostendere.  »  De  illo  vero  Bizaceno  primate  ait:  u  quod  se 
dicit  sedi  Apostolicae  subiici,  si  qua  culpa  in  Episcopis 
invenitur,  nescio  qais  ei  Episcopus  subtectus  non  sit;  cum 
vero  culpa  non  exigit,  omnes  secundum  rationem  humilii 
tatis  aequales  sunt  n  1.  IX.  ep.  59.  ad  Ioan.  Syrae,  u  Illud 
autem  admonemus,  ut  Apostolicae.  sedis  reverentia  nullius 
praesumptione  turbetur;  tunc  enim  status  membrorum  in-i 
teger  manet,  si  caput  fidei  nulla  pulset  iniuria  r>  1.  XIII. 
ep.  37.  ad  Ioann.  Ep.  Panormitan.  Agens  de  confirmanda 
electione  et  permittenda  consecratione  Episcopi  Mediola-i 
nensis  ait:  quanto  Apostolica  sedes,  Deo  auctore,  cunctis 
praelata  constat  Ecclesiis,  tanto  inter  multiplices  curas  et 
illa  nos  valde  sollicitat,  ubi  ad  consecrandum  antistitem 
nostrum  exspectatur  arbitrium;  »  delegatum  vero  suum 
Ioannem  subdiaconum  in  hac  re  iubet  ita  agere,  «  quatenus 
et  Apostolica  sedes  proprium  vigorem  retineat,  et  a  se 
concessa  aliis  sua  iura  non  minuat  v  1.  III.  ep.  30.  ad  Ioan. 
subdiac.  Auctoritatem,  qua  decessor  Pelagius  II.  et  ipse 
Gregorius  usurpationem  Ioannis  Ieiunatoris  Constantinopo- 
litani  sese  oecumenicum  patriarcham  iactantis  acerrime 
oppugnaverunt  (1),  deducit  ex  s.  Petro,  u  Ioannes  in  Con- 
stantinopolitana  urbe  synodum  fecit,  in  qua  se  universalem 
appellare  conatus  est;  quod  mox  idem  decessor  meus  (Pe-> 
lagius)  ut  agnovit,  directis  litteris  ex  auctoritate  sancti 
Petri  Apostoli  eiusdem  synodi  acta  cassavit  »  1.  V.  ep.  43. 
ad  Eulog.  Alexandr.  et  Anastas.  Antiochen.  patriarchas. 

Vidit  Gregorius  et  satis  declaravit,  illius  praedicatio-i 
nis,  qua  patriarcha  aut  Episcopus  universalis  dicatur,  du-i 
plicem  posse  esse  sensum,  priorem  quidem,  ut  non  nisi  su~i 
prema  potestas  in  universam  Ecclesiam  exprimatur.  Hoc 
sensu  sicut  Petro  ita  eius  successoribus  iisque  solis  ista  api 
pellatio  competit,  eisque  etiam  in  Concilio  Chalcedonensi  et 
ab  aliis  Patribus  non  sane  immerito  sed  omni  iure  tributa 


(1)  Iam  pridem  quidem  anno  530.  in  litteris  citationis  ad  Anthimnm 
Menas  CP.  reperitur  inscriptus  «  oecnmenicus  patriarcha;  v  se  1  Ioannes 
titnlum  usurpatum  sibi  velnt  debitum  deferri  et  perennem  reddere  studuit 
(Ilard.  I.  p.  1254.). 


-  177  - 

est  (1);  illi  tamen  ea  uti  noluerunt  propter  sensum  alte-« 
rum,  qui  ei  subiici  posset,  quasi  nempe  unus  sit  in  Ecclesia 
Episcopus,  et  alii  nulli  essent  suarum  plebium  Episcopi,  sed 
Vicarii  dumtaxat  illius  Episcopi  universalis.  Hoc  igitur 
altero  sensu  nec  Petrus  universalis  Apostolus,  quasi  alii 
veri  Apostoli  non  essent,  nec  Petri  successores  universales 
Episcopi  dici  possunt,  ne  aliis  omnibus  nomen  et  potestas 
Episcoporum  derogetur.  In  Constantinopolitano  vero  vel 
quovis  alio  Episcopo  nomen  et  res  nomine  significata  utro-> 
que  sensu  eat  u  contra  evangelicam  sententiam,  contra  bea-i 
tum  quoque  Petrum  Apostolum  (cuius  nempe  iura  super 
universam  Ecclesiam  violantur),  et  contra  omnes  Ecclesias 
(quae  singulae  suos  habent  Episcopos),  contraque  statuta 
canonum  »  (quae  sedem  Alexandrinam  secundam,  Antioche-i 
nam  tertiam  post  Romanam  declarant)  1.  V.  ep.  21.  ad  Con-« 
stantiam  Augustam.  Unde  ibidem  subiungit:  u  hac  in  causa 
nequaquam  me  pietas  vestra  despiciat,  quia  etsi  peccata 
G-regorii  tanta  sunt,  ut  pati  talia  debeat,  Petri  tamen 
Apostoli  peccata  nulla  sunt,  ut  vestris  temporibus  pati 

ista  mereatur _ et  propter  peccata  nostra,  qui  ei  (Petro) 

indigne  servimus,  eius  apud  vos  honor  nullatenus  minua-i 
tur.  n  Porro  si  quis  in  synodo  non  sibi  caverit  ab  ista  ap-i 
pellatione-Episcopo  Constantinopolitano  tribuenda,  ua  beati 
Petri  Apostolorum  principis  pace  se  noverit  segregatum  n 
1.  IX.  ep.  68.  ad  Euseb.  Thessalonic. 

Quod  vero  de  re  et  nomine  universalis  in  Romano  Pon-i 
tifice  diximus,  verbis  Gregorii  ita  declaratum  habemus: 
u  Cunctis  Evangelium  scientibus  liquet,  quod  voce  Dominica 

(1)  Vide  apud  Hard.  I.  p.  322-323.  331.  335.  Praesidens  Concilio  le— > 
gatus  Apostolious  Paschas  i  nus  (ibi  p.  4Go.)  subscripsit:  u  Vicarius  Domini 
mei  beatissimi  atque.  Apostolici  universalis  Eivl  siae  Papae  urbis  Hornae 
Leonis,  rt  seu  quod  perinde  est  in  versione  graeca  rrt;  olxoju.ivixrA  £xx\rr 
taxorou;  diversum  tamen  est  nomen  Episcopi  Erclesiae  universalis, 
et  Episcopi  universali*.  Potestas  Petri  et  successorum  cius  super  univer-i 
sam  Ec  lesiam  pastoralis  seu  episcopalis  est  (pasce  oves  meas),  est  ergo 
Episcopus  Ecclesiae  catholicae  seu  Ecclesiae  universalis,  qnod  nequaquam 
significat  ipsum  esse  particularem  Episcopum  singularum  Ecclesiarum,  nec 
harum  proprios  Episcopos  particulares  excludit.  Vide  Cone.  Vatican.  Con- 
stitut.  Pastor  aeternus  cap.  3. 

Franzelix.  De  Ecclesia  Christi 


12 


178 

sancto  et  omnium  Apostolorum  Petro  principi  Apostolo  to-> 
tius  Ecclesiae  cura  commissa  est.  »  Inductis  textibus  Io.  XXI. 
Luc.  XXII.  Matt.  XVI.  prosequitur:  «Ecce  claves  regni  coe-i 
lestis  accepit,  potestas  ei  ligandi  ac  solvendi  tribuitur,  cura 
ei  totius  Ecclesiae  et  principatus  committitur,  et  tamen 
universalis  Apostolus  non  vocatur...  Certe  pro  beati  Petri 
Apostolorum  principis  honore  per  venerandam  Chalcea 
don  ensem  synodum  Roman)  Pontifici  oblatum  est  (1)  ; 
sed  nullus  eorum  umquam  hoc  singularitatis  nomine  uti 
consensit  (quamdiu  nempe  suspicio  singularitatis  i.  e.  uni-i 
cum  in  Ecclesia  Episcopum  significari,  subesse  poterat),  ne 
dum  privatum  aliquid  daretur  uni  (Episcopatus  privatus 
i.  e.  uni  proprius  in  significatione  singularitatis),  honore 
debito  sacerdotes  privarentur  universi...  Ego  cunctorum  sa-i 
cerdotum  servus  sum,  in  quantum  ipsi  sacerdotaliter  vivunt; 
nani  qui  contra  omnipotentem  Dominum  per  inanis  gloriae 
tumorem  atque  contra  statuta  Patrum  suam  cervicem  eri-i 
git,  in  omnipotenti  Domino  confido,  quia  meam  sibi  nec 
cura  gladiis  flectit  »  1.  V.  ep.  20.  ad  Haurit.  Augustum. 
Fere  eadem  repetit  1.  V.  ep.  43.  ad  patriarchas  Alexan-« 
drinum  et  Antiochenum:  u  per  sanctam  Chalcedonensem 
synodum  Pontifici  seriis  Apostolivae,  cui  De)  disponente 
deservio,  hoc  universitatis  nomen  oblatum  est..,  sed  absit 
hoc,  absit  a  Christiani  mente  id  sibi  velle  quempiam  accH 
pere,  unde  fratrum  suorum  honorem  imminuere  q  u  an  tu  la¬ 
cu  mque  ex  parte  videatur.  »  Interea  mentibus  ita  iam 
inhaeserat  haec  successoris  Petri  appellatio,  ut  Eulogius 
Alexandrinus  in  una  eademque  epistola  ad  Gregorium,  in 
qua  promisit  u  iam  se  quibusdam  (Ioanni  CP.)  non  scribere 
superba  vocabula,  quae  ex  vanitatis  radice  prodierunt,  n 
ipsum  tamen  Gregorium  praedicarit  u  universalem  Papam,  r 
Qua  de  re  conqueritur  sanctus  Pontifex  respondens  Eulo- 
gio.  u  Ego  nec  honorem  esse  deputo,  in  quo  fratres  meos 
honorem  suum  perdere  cognosco.  Meus  namque  honor  est 


(1)  Iii  Actione  III.  oblati  snnt  et  a  8v»olo  acceptati  libelli  accusa-i 
tionis  contra  Diosmrum,  in  quorum  tribus  inscriptio  erat:  71»  o!xoo;x:v:xq> 
apyuTV.sxorrro  xa-.  naTpiap/rj  77,5  psyaXr,;  'Pwjxt,;  Asovti,  xai  ttj  ayix  x*i  olxoo- 
[xsv.xr,  cjvooro  x.  X’,  in  uno:  70»  o’.xoj;j.:v. x';>  narp-.ar/T]  7r(?  Ttop,{ 

x.  X.  Ilard.  II.  p.  321.  355.  332.  330. 


-  179  - 

honor  universalis  Ecclesiae,  meus  honor  est  fratrum  meo 
rum  solidus  vigor.  Tunc  ego  vere  honoratus  sum,  cum  sin-i 
gulis  quibusque  debitus  honor  non  negatur  (1).  Si  enim 
universalem  me  Papam  (2)  vestra  sanctitas  dicit,  negat  se 
hoc  esse  (nempe  Episcopum),  quod  me  fatetur  universum 
(unicum  in  Ecclesia  Episcopum)....  Et  quidem  in  sancta 
Chalcedonensi  synodo  atque  post  a  sub  sequentibus  Patribus 
hoc  decessoribus  meis  oblatum  (sensu  alio  genuino)  vestra 
sanctitas  novit,  sed  tamen  nullus  eorum  uti  hoc  vocabulo 
voluit,  ut  dum  in  hoc  mundo  honorem  sacerdotum  dilige-i 
rent  omnium,  apud  omnipotentem  Deum  custodirent  suum  » 
1.  VIII.  ep.  30.  ad  Eulog. 

Commemorabo  adhuc  amicissimam  Gregorii  epistolam  ad 
Eulogium  Alexandrinum  Episcopum,  in  qua,  ut  saepe  solet, 
cum  doctrina  dogmatis  de  tota  Petri  potestate  semper  vH 
gente  in  eius  sede  Romana,  coniungit  professionem  profun-i 
dae  humilitatis  et  intimae  charitatis  atque  unionis  specialis, 
intuitu  Petri  Apostoli,  cum  sede  Alexandrina  et  Antio-i 
chena.  Tres,  inquit,  sunt  sedes  unius  Petri,  sed  modo  sane 
diverso;  Romana  in  qua  quievit,  sublimata  est  proprie  in 
sedem  Petri  ita,  ut  ipse  cum  potestate  in  se  divinitus  in-i 
stituta  perenniter  in  ea  sedeat  in  singulis  suis  successori-i 
bus;  Alexandrina  est  Petri  per  suum  discipulum  Marcum 
in  ea  Episcopum  institutum  ab  ipso  Petro;  Antiochena  de-« 
nique  Petri  est,  quia  eam  instituit  et  in  ea  quamvis  di—» 
scessurus  aliquamdiu  sedit,  sed  in  eo  discessu  discipulum 
(Evodium),  sicut  Alexandri ae  Marcum,  relinquens  Episcopum 
ei  nec  communicavit  nec  potuit  communicare  a  Christo  adeo- 
que  divino  iure  in  sua  persona  singulariter  institutam  po-i 
testatem  supremam  super  Ecclesiam  universalem.  Sicut 
ergo  tres  sedes  diversa  ratione  sunt  unius  Petri,  ita  etiam 
tres  una  sedes  profecto  non  sunt  nisi  unitate  morali,  qua- 


(1)  Verba  haec  citavit  Concilium  Vaticanum  in  Coustit.  Pastor  ae-« 
ternus  cap.  '6. 

(2)  Nomen  Papae  (Patris)  quamvis  iule  ab  exeunt;  saxulo  V.  coe-i 
perit  ut  proprium  R-unano  Episcopo  reservari,  hic  tamen,  ut  ab  aliis  scri-i 
ptoribus  saepissime,  a  Gregorio  appellative  alhibetur  ut  commune  Epi-i 
scopis. 


180 

tenus  ex  rationibus  memoratis,  intuitu  Petri,  discipulae 
erga  magistram  specialibus  vinculis  obedientiae  et  chari- 
tatis  obligantur,  ut  alibi  Gregorius  Eulogio  scribit:  u  est 
aliquid  quod  nos  erga  Alexandrinam  Ecclesiam  quadam 
peculiaritate  constringit,  et  in  eius  amore  proniores  existere 
speciali  quodammodo  lege  compellit;  nam  sicut  omnibus 
liquet,  quod  beatus  Evangelista  Marcus  a  sancto  Petro  Apo-i 
stolo  magistro  suo  Alexandri am  sit  translatus,  sic  huius 
nos  magistri  et  discipuli  unitate  constringimur,  ut  et  ego 
sedi  discipuli  praesidere  videar  propter  magistrum,  et  vos 
sedi  magistri  propter  discipulum  (eo  scilicet  discrimine,  quod 
est  inter  magistrum  qui  docet  et  regit,  atque  inter  disci-i 
pulum  qui  discit  et  obedit).  Ad  hanc  autem  unitatem  cor- 
dium  etiam  vestrae  sanctitatis  meritis  ligamur,  quos  au-i 
ctoris  sui  salutariter  sequi  instituta  cognoscimus,  et  sem- 
per  ad  magistri  sui  gremium,  unde  illic  praedicatio  salutis 
exorta  est,  tota  se  conferre  devotione  sentimus  »  1.  VI. 
ep.  60.  Verba  Gregorii  in  illa  epistola,  de  qua  dicere  coe-i 
pimus,  haec  sunt,  u  Suavissima  mihi  sanctitas  vestra  multa 
in  epistolis  suis  de  sancti  Petri  Apostolorum  principis 
cathedra  locuta  est,  dicens  quod  ipse  in  ea  nunc  usque 
in  suis  successoribus  sedeat.  Et  quidem  ego...  cuncta  quae 
dicta  sunt,  in  eo  libenter  accepi.  Quis  enim  nesciat  san-i 
ctam  Ecclesiam  in  Apostolorum  principis  soliditate  firma-i 
tam,  qui  firmitatem  mentis  traxit  in  nomine,  ut  Petrus  a 
petra  vocaretur?  cui  veritatis  voce  dicitur:  tibi  dabo  cla-i 
ves  regni  coelorum  (inducit  textus  Matth.  XVI.  Luc.  XXII. 
Io.  XXI.).  Itaque  cum  multi  sint  Apostoli,  pro  ipso  tamen 
principatu  sola  Apostolorum  principis  sedes  in  auctori¬ 
tate  convaluit,  quae  in  tribus  locis  unius  est.  ip  se  enim 
sublimavit  sedem,  in  qua  etiam  quiescere  et  praesentem 
vitam  finire  dignatus  est;  ipse  decoravit  sedem,  in  quam 
Evangelistam  discipulum  misit;  ipse  firmavit  sedem,  in  qua 
septem  annis,  quamvis  discessurus  sedit.  Cum  ergo  unius 
atque  una  sit  sedes,  cui  ex  auctoritate  divina  tres  nunc 
Episcopi  praesident,  quidquid  ego  de  vobis  boni  audio  hoc 
mihi  imputo;  si  quid  de  me  boni  creditis,  hoc  vestris  mei 
ritis  imputate,  quia  in  illo  unum  sumus,  qui  ait:  ut  omnes 
unum  sint,  sicut  tu  Pater,  in  me,  et  ego  in  te,  ut  et  ipsi 


181 

in  nobis  unum  sint  »  1.  VII.  ep.  40.  ad  Eulog.  (1).  (Vide  de 
Episcopi  universalis  praedicatione  et  de  unitate  inter  tres 
sedes  animadversiones  eruditas  Hincraari  Rhemensis  opuscul. 
adversus  Hincmar.  Laudunens.  cc.  16.  17.  Migne  T.  CXXVI. 
p.  364-337;  345-350.). 

3°.  Post  luculentam  doctrinam  ipsorum  Evangeliorum 
de  suprema  potestate  in  Petro  instituta  perenniter  propa-i 
ganda  per  singulos  eius  successores,  et  post  multiplicem 
Conciliorum  et  Pontificum,  qui  ab  universa  Ecclesia  agno-i 
scebantur  Petri  in  eadem  potestate  beredes,  declarationem 
de  eadem  propagatione  ac  successione  simul  cum  ipso  modo 
successionis  per  Episcopatum  Romanum,  quem  Petrus  sibi 
peculiariter  assumptum  moriens  vacuum  reliquerat,  nihil 
opus  est  testes  alios  inducere  eiusdem  ,rei,  utpote  facti  in 
tota  Ecclesia  semper  notorii,  publici,  perpetui. 

Veritatem  Ecclesiae  Iesu  Christi,  fundamentum  eius  uni-i 
tatis  in  fide  et  communione  demonstrant  ex  Petri  princi-i 
patu  in  Romana  Ecclesia,  quacum  propter  illum  a  Christo 


(1)  Haec  dicta  qnidem  sunt  de  intima  trium  sedium  unione  charitatis; 
sed  sublimatio  illa  sedis  Alexandrinae  et  Antiochenae  earumque  cum  Ro-i 
mana  unitas  charitatis  per  Petrum  simul  et  maxime  demonstrat,  privile-i 
gia  patriarchalia  non  ab  amplitudine  civitatis,  ut  ambitio  Byzantina  so~i 
mniavit  qua  schisma  Photianum  praeparatum  est,  sed  solummodo  a  com 
cessione  Petri  et  sedis  Romanae  Petri  derivari,  eaque  nulla  esse  posse 
nisi  in  unione  et  subordinatione  sub  eadem  Petri  sede.  Pridem  Innocen-i 
tius  I.  de  praerogativa  amplioris  dignitatis  et  iuris dictionis  in  sede  An-i 
tiochena  scripserat:  «animadvertimus,  non  tam  pro  civitatis  magnifi-i 
centia  hoc  eidem  attributum,  quam  quod  prima  primi  Apostoli  sedes  esse 
monstretur,  quaeque  urbis  Romae  sedi  non  cederet,  nisi  quod  illa  in 
transitu  meruit,  ista  susceptum  apud  se  consummatumque  gauderet  »  In- 
nocent.  ep.  19.  n.  1.  ad  Abxand.  Antioch.  cf.  Gelas,  ep.  7.  ad  Dardan.' 
(Hard.  T.  II.  p.  912.).  Porro  ex  ipsa  hac  origine  privilegiorum  patet, 
posse  quidem  ex  plenitudine  potestatis  a  sede  Petri  conferri  aliis  sedi-i 
bus  e.  g.  Constantinopolitanae  privilegia  paria  vel  maiora  ac  sint  illa 
sedis  Alexandrinae  vel  Antiochenae;  sed  non  possunt  conferri  ex  eadem 
ratione.  Hoc  docnit  s.  Leo  M.  retundens  ambitionem  Anatolii  Constanti- 
nopolitani,  qui  suam  sedem  per  Concilium  Chalcedonense  Alexandrinae  et 
Antiochenae  praeferendam  affectaverat.  «  Alia  ratio  est  rerum  saccularium, 
alia  divinarum;  nec  praeter  illam  petram  qnam  Dominus  in  fundamento 
posuit,  stabilis  erit  ulla  constructio.  Non  dedignctur  regiam  civitatem, 
quam  apostolicam  non  potest  /acere  sedem  •»  s.  Leo  ep.  104.  c.  3.  al  Mar- 
cian.  August. 


182 

institutum  principatum  omnes  qui  sunt  ubique,  in  una  tra-i 
dita  fide,  et  in  communione  cum  agnitione  principatus  eius-i 
dem  convenire  necesse  sit;  totum  vero  hoc  ius  et  officium 
principatus  agnoscunt  proprium  successoribus  Petri  in  ipsa 
Romana  Ecclesia,  quos  singulos  vel  explicite  enumerant 
usque  ad  sua  tempora  vel  universim  et  implicite  comprehen-i 
dunt.  Irenaeus,  quae  sit  una  vera  fides  ab  Apostolis  tra-i 
dita  in  omnibus  Ecclesiis;  et  quomodo  hae  omnes  una  sint 
Ecclesia  Iesu  Christi,  demonstrat  ex  sola  Ecclesia  Romana, 
quia  potcntior  principalitas  a  fundatoribus  Apostolis  Petro 
et  Paulo  (1)  posita  in  hac  Ecclesia  necessarium  reddit  omni-i 
bus  Ecclesiis  ad  eam  convenire  fide  et  communione.  Fidei 
vero  integritas  in  Romana  Ecclesia  pro  omnibus  Ecclesiis 
inde  ab  Apostolis  fAmdatoribus  tradita  est  et  conservatur 
per  successionem  Episcoporum  singulorum,  adeoque  sicut 
in  his  singulis  a  primo  Episcopo  et  fundatore  Petro  pro-i 
pagatur  episcopatus,  ita  in  hoc  episcopatu  Romanae  Eccle- 


(1)  Quia  Irenaeus  pro  scopo  suo  praecipue  traditionem  fidei  prae  oculis 
habet,  et  Paulus  cum  Petro  martyrio  consociatus  erat;  ideo  praedicationem 
Pauli  coniungit  cum  fundatione  Petri.  Ceterum  diu,  antequam  Paulus  Ro-i 
mam  advenisset,  ibi  iam  constitutam  Ecclesiam  floruisse,  cuius  fides  am 
nuntiabatur  in  universo  mundo,  ipse  nos  docet  (Roin.  I.  8-13.).  Petrus 
iam  anno  42.  aerae  vulgaris  Romam  perveniens  Ecclesiae  a  se  constitutae 
episcopatum  susceperat,  cum  Paulus  non  ante  annum  53.  Romanis  scri-> 
beret  et  anno  demum  5  5.  primum  in  urbem  perductus  sit.  Patres  omnes 
Petri  non  vero  Pauli  in  episcopatu  successores  celebrant  Episcopos  Ro-i 
manos.  Petri  scilicet  ordinaria  potestas  super  universam  Ecclesiam  simul 
cum  episcopatu  Romano  ad  eos  tamquam  heredes  transit,  non  Pauli  apo- 
stolica  potestas  extraordinaria  in  omnes  Ecclesias,  quae  tamen  et  ipsa 
non  minus  quam  ceterorum  Apostolorum  subordinata  manebat  potestati 
Petri.  Eodem  modo  potest,  et  ne  erroris  illum  accusemus,  debet  explicari 
Epiphanius,  qui  (haeres.  XXVII.  n.  6.)  scribit,  «  Romae  primos  Petrum 
et  Paulum  Apostolos  ipsos  et  Episcopos  fuisse  •»  (ev  'Pwiwj  yao  Y«Yova9t 
rptoToi  Ilerpo;  xxt  TlxjXo?  ot  anoaroXoi  aurot  xai  Inioxorot).  Successores 
deinde  enumerat  usque  ad  Anicetum,  inter  quos  nominatim  Clementem  a 
Petro  episcopum  consecratum  fuisse  ferunt  (ur.o  Ilsrpou  XapiAavEi  rr,v  /sipo- 
OeCTtav  rrs  entaxo-r,;).  Sicut  Irenaeus  Romanae  Ecclesiae  snecessionem  enu-i 
meravit  ad  demonstrandam  veritatem  et  severitatem  traditionis  in  uni-i 
versa  Ecclesia,  ita  Epiphanius  concludit,  ista  omni$,  de  Episcoporum  Ro-i 
manorum  successione  se  tam  sollicite  prosecutum  fuisse,  «  quia  per  hauc 
perpetuo  manifesta  veritas  demonstratur  »  (o*.a  yao  toutmv  «  I  ~0  aatpE; 

oitxvuTat). 


183 

siae  pro  eis  singulis  includitur  .potentior  illa  principalitas, 
qua  sola  conservatur  fidei  et  traditionis  integritas  pro  omni-i 
bus  Ecclesiis,  quia  non  nisi  propter  illam  principalitatem 
necesse  est  omnibus  ad  Romanam  Ecclesiam  convenire  et 
uniri  fide  ac  communione.  «  Quoniam  valde  longum  est  in 
hoc  tali  volumine  omnium  Ecclesiarum  enumerare  succes-i 
siones,  maximae  et  antiquissimae  (apAatoTxrr,;  non  tempore 
sed  auctoritate)  et  omnibus  cognitae  a  gloriosissimis  duobus 
Apostolis  Petro  et  Paulo  Romae  fundatae  et  constitutae 
Ecclesiae,  eam  quam  habet  ab  Apostolis  traditionem  et  an-i 
nuntiatam  hominibus  fidem  per  successiones  Episco/toruni 
percenientem  usque  ad  nos  indicantes,  confundimus  omnes 
eos,  qui  quoquomodo...  praeterquam  oportet  colligunt  (suas 
sive  haereticas  sive  schismaticas  synagogas  instituunt).  Ad 
hanc  enim  Ecclesiam  propter  potentiorem  principalitatem 
necesse  est  omnem  convenire  Ecclesiam,  hoc  est  eos,  qui 
sunt  undique,  fideles,  in  qua  (per  quam  seu  cuius  ope) 
setnper  ab  his  qui  sunt  undique,  conservata  est  ea  quae 
est  ab  Apostolis  traditio.  Fundantes  igitur  et  instruentes 
(olxo$0{JL7j<yavT5$)  beati  Apostoli  Ecclesiam  Lino  episcopatum 
administrandae  Exlesiac  tradiderunt  ctyjv  tvj;  eirwjco 
).etToopytav  evtAsipicocv)..  .Succedit  autem  ei  Anacletus  (enu-i 
meratis  ex  ordine  singulis  concludit):  Nunc  duodecimo  loco 
episcopatum  ab  Apostolis  hab't  (tov  tyj;  sTti-yxoxvjs  i~o  twv 
'A7co?ToXtDv  xktsAsi  xkr,pov)  Eleutherius.  Hac  ordinatione 
(raAei)  et  successione  ea  quae  est  ab  Apostolis,  traditio  et 
veritatis  praeconatio  pervenit  usque  ad  nos.  Et  est  plenis-i 
sima  haec  ostensio,  unam  et  eamdem  vivificatricem  fidem 
esse,  quae  in  Ecclesia  ab  Apostolis  usque  nunc  sit  conservata 
et  tradita  in  veritate  »  Iren.  1.  III.  c.  3. 

Eodem  u  compendio  veritatis  »  superius  vidimus  (th.  X. 

-  n.  IV.  2.)  Cyprianum  fidei  et  Ecclesiae  unitatem  demonstrare 
adversus  omnes  haereses:  «probatio  est  ad  fidem  facilis 
compendio  veritatis.  Loquitur  Dominus  ad'  Petrum  :  ego 
dico  tibi,  quia  tu  es  Petrus,  et  primatus  Petro  datur, 
ut  una  Christi  Ecclesia,  et  cathedra  una  (super  totam  Ec~i 
clesiam)  monstretur,  »  Vide  reliqua  ibi  a  nobis  citata.  In 
simili  descriptione  successorum  Petri  Optatus  Milevitanus 
cathedram  Petri  velut  primam  dotem  Ecclesiae  ponit.  «  Igi- 


-  1X4  - 

tur  negare  non  potes  scire  te,  in  urbe  Roma  Petro  primo 
cathedram  episcopalem  collatam,  in  qua  sederit  omnium  Apo-« 
stolorum  caput  Petrus. in  qua  una  cathedra  unitas  ab 
omnibus  servaretur.  »  Hoc  vero  centrum  totius  unitatis  ca~i 
tholicae  ait  seniper  manere  et  ab  omnibus  agnosci,  perenni 
successione  Episcoporum  Romanorum,  ipsam  eamdem  cathe-i 
dram  Petri,  u  Ergo  cathedram  unicam,  quae  est  prima  de 
dotibus,  sedit  prior  Petrus,  cui  successit  Linus,  Lino  Cle-i 
mens  (numerat  sequentes)....  Damaso  Siricius,  hodie  qui 
noster  est  socius  (nempe  socius  in  ordine  episcopali  non  in 
potestate  cathedrae,  in  qua  una  unus  neminem  habere  pot-i 
est  socium),  cum  quo  nobiscurn  totus  orbis  commercio  for-i 
maturum  in  una  communionis  societate  concordat.  »  Quisque 
videt  ab  Optato  doctrinam  eamdem  ac  ab  Irenaeo  verbis  sin 
minus  iisdem  certe  simillimis  expressam.  Tum  contra  Do- 
natistas  concludit,  quod  aeque  contra  alios  omnes  sive  hae-i 
reticos  sive  schismaticos  valet,  quia  ii  omnes  cum  una  ca~i 
thedra  Romana  Petri  in  una  communionis  societate  non 
concordant,  u  Vestrae  cathedrae  vos  originem  reddite,  qui 
vobis  vultis  sanctam  Ecclesiam  vindicare...  Si  Victori  (quem 
primum  ex  suis  Donatistae  nomine  Episcopi  ex  Africa  Ro-i 
mam  miserant)  diceretur,  ubi  sederit?  nec  ante  se  aliquem 
illic  fuisse  monstraret,  nec  cathedram  aliquam  nisi  pesti-i 
lentiae  ostenderet;  pestilentiae  enim  morbus  exstinctos  ho-i 
mines  ad  inferos  mittit,  qui  inferi  portas  suas  habere  no-i 
scuntur,  contra  quas  portas  claves  salutares  accepisse  legimus 
Petrum  principem  scilicet  nostrum,  cui  a  Christo  dictum 
est:  tibi  dabo  claves  regni  coelorum,  et  portae  inferi  non 
vincent  eas.  Unde  est  ergo,  quod  claves  regni  coelorum 
vobis  usurpare  contenditis,  qui  contra  cathedram  Petri 
(contra  successores  in  cathedra  Petri,  quibuscum  in  una 
communionis  societate  non  concordabant,  sibi  in  urbe  Roma 
contra  cathedram  Petri  constituentes  cathedram  pestilen-i 
tiae,  velut  centrum  suae  sectae,  sine  antecessoribus  pertin-i 
gentibus  usque  ad  Petrum)  vestris  praesumptionibus  et  au~i 
daciis  sacrilegio  militatis?  »  Optat.  1.  II.  n.  2-5. 

Eadem  ratione  argumentatur  Augustinus,  u  Si  ordo 
episcoporum  sibi  succedentium  considerandus  est,  quanto 
certius  et  vere  salubriter  ab  ipso  Petro  numeramus,  cui 


—  185  — 

totius  Ecclesiae  figuram  gerenti  Dominus  ait:  super  hanc 
petram  aedificabo  Ecclesiam  meam,  et  portae  inferorum  non 
vincent  eam.  Petro  enim  successit  Linus,  Lino  Clemens... 
Sinicio  Anastasius...  In  illum  autem  ordinem  Episcoporum, 
qui  ducitur  a  Petro  usque  ad  Anastasium,  qui  nunc  eam- 
dcm  cathedram  sedet,  etiamsi  quisquam,  traditor  (libro-i 
rum  sacrorum,  cuiup  criminis  calumniam  contra  Caecilianum 
Episcopum  Carthaginensem  suo  schismati  praetexebant)  per 
illa  tempora  subrepsisset,  nihil  praeiudicaret  Ecclesiae  et 
innocentibus  Christianis,  quibus  Dominus  providens  ait  de 
praepositis  malis;  quae  dicunt,  facite;  quae  antea  faciunt, 
facere  nolite,  dicunt  enim  et  non  faciunt.  Ut  certa  sit  spes 
fidelis,  quae  non  in  homine,  sed  in  Domino  collocata,  num- 
quam  tempestate  sacrilegi  schismatis  dissipetur  »  August. 
ep.  53.  n.  2.  3.  Nempe  in  cathedra  Petri  aliud  est  infallibi- 
litas  magisterii  et  auctoritas  sacri  imperii,  quam  Dominus 
perennem  contulit  Petro  Ecclesiae  figuram  gerenti;  atque 
aliud  sanctitas  morum,  ad  quam  tribuit  gratiam  sed  non 
promisit  impeccabilitatem.  Eodem  sensu  perpetuam  succes-> 
sionem  in  cathedra  sice  sede  Petri  cum  potestate  pa-i 
scendi  omnes  oves  Christi  alibi  Augustinus  demonstrat 
esse  munimentum  adversus  tempestatem  haeresis  et  sacri-i 
legi  schismatis,  u  Numerate  sacerdotes  vel  ab  ipsa  Petri 
sede,  et  in  ordine  illo  Patrum,  quis  cui  successerint,  videte  ; 
ipsa  est  petra  quam  non  vincunt  superbae  inferorum  por-i 
tae  »  Id.  psalm.  cont.  Donat,  u  In  catholicae  Ecclesiae  gre-i 
mio.  ..  me  tenet  ab  ipsa  sede  Petri  Apostoli,  cui  pascendas 
oves  post  resurrectionem  Dominus  commendavit,  usque  ad 
praesentem  episcopatum  (urbis  Romae  nempe  h.  e.  in  sede 
Petri)  suqcessio  sacerdotum  »  Id.  cont.  epist.  fundamenti  c.  4. 

Eadem  obvia  est  apud  alios  Patres  coniunctio  ecclesiae 
seu  cathedrae  Romanae  cum  successione  in  potestate  seu  in 
sede  Petri;  ipsa  enim  sedes  Romana  et  nulla  umquam  alia 
agnoscitur  et  celebratur  esse  sedes  Petri  cum  omnibus  prae-i 
rogativis  in  Petro  institutis.  Cyprianus  u  factus  est,  inquit, 
Cornelius  Episcopus...  cum  Fabiani  locus,  id  est,  cum  lo— ' 
cus  Petri  et  qradus  cathedrae  sacerdotalis  vacaret  »  ep.  52. 
p.  68.  ad  Anton.  Inde  praedicat  Romanam  Ecclesiam  «  catho-i 
licae  Ecclesiae  radicem  et  matricem  n  ep.  42.  et  45.  ad  Cor- 


180 

nel.;  u  Petri  cathedram  atque  Ecclesiam  principalem, 
unde  unitas  sacerdotalis  exorta  est  »  Id.  ep.  56.  p.  86.  ad 
eumdem.  Firmilianus,  quamvis  errore  de  baptismo  penes 
haereticos  in  transversum  actus  et  contra  Pontificem  exa-« 
cerbatus,  fatetur  tamen  eamdem  coniunctionem:  u  Stephanus 
per  successionem  cathedram  Petri  se  habere  praedicat, 
atque  de  episcopatus  sui  loco  gloriatur,  et  se  successionem 
Petri  tenere  contendit,  super  quem  fundamenta  Ecclesiae 
collocata  sunt  »  Firmilian.  ep.  75.  p.  148.  inter  Cyprianicas. 
Ad  tuendum  Damasum  Romanum  Pontificem  contra  Ursi-i 
num  (Ursicinum)  antipapam  Episcopi  Concilii  Aquileiensis 
scribunt  imperatoribus:  u  Totius  orbis  Romani  caput  Ro~» 
manam  Ecclesiam  atque  illam  sacrosanctam  Apostolorum 
fidem  ne  turbari  sineret,  obsecranda  erat  clementia  vestra; 
inde  enim  in  omnes  venerandae  communionis  iura  di— « 
manant  »  (inter  epp.  s.  Ambros.  ep.  11.  n.  4.  T.  II.  p.  811.). 
Unde  idem  Ambrosius  laudat  fratrem  Satyrum,  quod  bapti-« 
zandus  ab  ignoto  Episcopo  ante  omnia  quaesierit:  u  si  cum 
Episcopis  catholicis  hoc  est  cum  Romana  Ecclesia  con-i 
veniret»  Id.  de  excessu  fratris  T.  II.  p.  1127.  In  eadem  causa 
antipapae  Ursini  imperatoribus  scribunt  Episcopi  Concilii 
Romani  anni  378:  Damasus:  «  etsi  aequalis  est  munere  (epH 
scopali  seu  ordinis  potestate),  praerogativa  tamen  Apostc- 
licae  (Petii  Apostoli)  sedis  excellit  »  (Hard.  I.  p.  841)  Hie-i 
ronymus  Damasum  Pontificem  Romanum  et  cathedram  Petri 
et  petram  Ecclesiae  velut  unum  atque  idem  habuit,  ubi  de 
magisterio  doctrinae  (an  una  vel  tres  dicendae  sint  hypo^ 
stases  divinae)  et  de  communione  catholica  agebatur,  u  Bea- 
titudini  tuae  id  est  cathedrae.  Petri  consocior  super  illam 
petram  aedificatam  Ecclesiam  scio;  quicumque  extra  hanc 
domum  agnum  comederit,  profanus  est.quicumque 
tecum  non  colligit,  spargit;  hoc  est,  qui  Christi  non  est, 
Antichristi  est  n  Hieron.  ad  Damas,  ep.  14.  cf.  ep.  16. 
Ita  etiam  s.  Chrysologus  Leonem  Pontificem  praedicat  ut 
Petrum  viventem  et  praesidentem  in  propria  sede,  et  ideo 
monet  Eutychen  haeresiarcham,  ut  eius  se  subiiciat  sen-i 
tentiae  :  u  quoniam  beatus  Petrus  qui  in  propria  sede  vH 
vit  et  praesidet,  praestat  quaerentibus  fidei  veritatem  » 
(inter  epp.  s.  Leonis  ep.  25.  c.  2.).  Episcopi  provinciae  Are- 


187 

latensis  ad  eumdera  s.  Leonem  scribunt:  u  Per  beatissimum 
Petrum  Apostolorum  principem  sacrosancta  Ecclesia  Ro-« 
mana  tenet  supra  omnes  totius  mundi  Ecclesias  princi-« 
patum  n  (inter  epp.  s.  Leonis  ep.  65.  c.  2.). 

III.  Omnia  in  hac  thesi  demonstrata  ad  hoc  reducuntur 
compendium. 

Christus  Deus  ipse  verbis  et  factis  in  Evangelio  consH 
gnatis  instituit  in  Petro  supremam  et  universalem  potesta-i 
tem  petrae  et  capitis  Ecclesiae  perpetuo  duraturam,  adeo- 
que  eam  instituit  in  singulos  successores  et  heredes  Petri 
propagandam.  Verba  enim  promissionis  et  institutionis, 
u  super  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam  meam;  tibi  dabo 
claves  regni  coelorum;  confirma  fratres  tuos;  pasce  oves 
meas  »  dicta  quidem  sunt  Simoni,  sed  quatenus  factus  est 
Petrus  semper  victurus  ratione  muneris  ac  perennis  officii 
et  potestatis  iisdem  verbis  institutae,  atque  idcirco  in  tota 
sua  significatione  et  efficacia  aeque  pertinent  ad  singulos 
Petri  successores  perpetua  serie  sese  invicem  excepturos. 

Successio  itaque  perpetua  in  potestate  suprema  non  mi-i 
nus  quam  ipsa  potestas  verbis  evangelicis  enuntiata  et  in-i 
stituta  est;  sed  modus  successionis  verbis  ipsis  in  individuo 
non  significatur;  continetur  tamen  in  ipsa  natura  muneris 
visibilis  in  visibili  Ecclesia  per  successionem  permansuri, 
modum  successionis  debere  esse  visibilem,  hoc  est  omnibus 
facile  cognoscibilem  et  manifestum,  atque  eatenus  modus 
successionis  in  genere  ipsa  divina  institutione  determinatus 
es3e  dici  potest.  At  non  genera  indeterminata  sed  determi-> 
nata  individua  concrete  existunt  in  rerum  natura  ;  adeoque 
ex  ipsa  institutione  primatus  et  perpetuae  in  eo  successio-i 
nis  pertinebat  ad  Christi  institutoris  divinam  supernatura- 
lem  providentiam  erga  suam  Ecclesiam  aedificatam  in  petra, 
ut  modus  ipse  successionis,  qua  haec  petra  perenniter  per-i 
durat  manifestus  et  certus  atque  ideo  non  fluctuans  sed 
constans  in  individuo  determinaretur.  Iam  vero  ex  testibus 
superius  citatis  constat,  hunc  unum  et  nullum  umquam 
aliam  modum  successionis  in  Ecclesia  semper,  ubique  et  ab 
omnibus  agnitum  et  praedicatum  fuisse: 

a)  Quod  Episcopus  Romanus  succedit  in  omnia  iura  sa-« 
cri  magisterii  et  imperii,  quae  a  Christo  in  Petro  instituta 


188 

sunt  perennia  et  propaganda  in  singulos  successores  Petri; 
unde  quoad  haec  iura  et  officia  singuli  Romani  Episcopi 
sunt  una  'persona  moralis  cum  Petro.  «In  Iulio  Petri  Apo-i 
stoli  memoria  honoratur,  ut  ad  caput  id  est  ad  Petri  Apo~i 
stoli  sedem  Domini  referant  sacerdotes;  »  u  omnium  onera 
portat  in  Siricio  beatus  Apostolus  Petrus  ;  »  «  Innocentius, 
Theodorus  sunt  praesulum  vertex  in  honore  beatissimi  Pe-i 
tri;  »  u  quae  e3t  auctoritas  Petri,  par  potestatis  conditio 
est  in  Zosimo;  »  u  manet  universalis  Ecclesiae  sollicitudo 
beatum  Petrum  in  Bonifacio  ;  »  u  beatissimus  Petrus  vivit 
et  iudicium  exercet  in  Coelestino;  n  u  Coelestino  necessitas 
tem  de  omnibus  tractandi  Christus  in  sancto  Petro  Apo-i 
stolo  indulsit;  »  «  Petrus  locutus  est  per  Leonem,  Agatho- 
nem;  »  u  Petrus  universalis  Ecclesiae  gubernacula  non  res 
liquit  in  Leone;  »  u  principatum  Domini  voce  perceptum 
beatus  Petrus  tenuit  semper,  et  tenet  in  Gelasio.  » 

b)  Haec  successio  in  totam  potestatem  Petri  divinitus 
institutam  asseritur  et  creditur  ex  eo  ipso  et  ex  eo  solum, 
quod  quis  legitime  succedit  in  hoc  episcopatu  particulari, 
quem  Petrus  Apostolorum  princeps  sibi  Episcopo  assumpsit. 
Videlicet  Petrus  insignitus  a  Christo  Deo  potestate  prima- 
tiaii  apostulica  et  ordinaria  (hoc  est  suprema,  universali, 
perenniter  permansura  in  legitimis  successoribus)  sibi  assu-i 
mens  episcopatum  Romanum  sive  sedem  Romanam,  hoc  ipso 
suo  facto  effecit  eam  sedem  Apostolicam  primatialem  seu 
Petrinam,  quam  moriens  vacuam  reliquit  non  solum  nega-« 
tive  quod  iam  nullus  in  ea  sederet,  sed  cum  iurc  et  exi-i 
gentia  positiva,  ut  alius  et  alius  iuxta  divinam  ordinatio-i 
nem  perpetuo  succedat  in  eadem  illa  ordinaria  Petrina 
potestate.  Unde  non  est  duplex  successio,  una  in  episcopatu 
Romano  instituto  a  Petro,  altera  in  primatu  iustituto  a 
Christo;  sed  posito  facto  Petri,  qui  moriens  totam  suam 
potestatem  tum  primatialem  tum  in  ea  inclusam  episcopa-i 
lem  Urbis  reliquit  in  sua  sede  Apostolica  Romana  vacua, 
lioc  est  exigente  successorem  primatus  et  inclusi  episcopa-i 
tus  Urbis,  iam  successio  una  est  non  separata  sed  distincta 
secundum  duplicem  rationem.  De  hac  re  inferius  adhuc  di— « 
cemus.  Doctrinam  habes  in  superioribus  ex  universali  Pa~i 
trum  professione  satis  confirmatam,  u  Cum  vacat  Fabiani 


-  18b  — 

locus,  vacat  locus  Petri,  et  in  locum  Petri  succedit  Cor-i 
nelius;  r>  u  Petri  administrationis  heres  Siricius;  n  «  nove-i 
runt  Africani  quid  sedi  apostolicac  debeatur,  in  quo  loco 
est  positus  Innocentius;  »  «  Petri  successor  et  locum  te— « 

nens  beatissimus  papa  noster  Coelestinus;  »  «  per  potesta-i 
tis  (quae  Petro  a  Christo  collata  in  Evangelio  docetur)  data 
conditio  in  eos,  qui  sedis  hereditatem  meruissent,  habet 
enim  ipse  tum  omnium  Ecclesiarum  tum  huius  (Romanae) 
maxime  curam,  ubi  sederat,  cui  ipsa  sui  nominis  consti-« 
tuit  fundamenta;  »  u  subiungit  autem  se  non  solum  apo- 
stolica  (primatus  super  universalem  Ecclesiam)  sed  etiam 
episcopalis  (Ecclesiae  et  sedis  Romanae)  dignitas  Petri, 
qui  sedi  suae  pracesse  non  desinit,  soliditas  enim  illa 
quam  de  petra  Christo  etiam  ipse  petra  factus  accepit,  in 
suos  quoque  se  transfudit  heredes;»  «ordinatissima  to-i 
tius  Ecclesiae  caritas  (ut  communione  omnes  unum  sint  vi-i 
sibiliter  in  capite  visibili,  invisibiliter  in  capite  invisibili 
Christo)  in  Petri  sede  Petrum  suscipit,  et  a  tanti  amore 
pastoris  (de  amore  agitur  formaliter  ut  iure  et  officio  pa-« 
storis  a  Christo  est  instructus)  nec  in  persona  tam  impa-i 
ris  tepescit  heredis;»  «primae  beatissimi  Petri  sede  antiqua 
et  vetusta  defertur  reverentia...  quae  (sedes)  per  Domini 
sententiam  (in  Evangeliis)  in  beato  Petro  principatum  per-i 
cepit,  ut  unum  caput,  una  compago  corporis  Christi,  una 
esset  Ecclesia;  »  «  quem  unum  ex  Apostolis  principem  esse 
voluit  Christus,  Petrum  dispensatione  mirabili  in  dominam 
gentium  Romam  direxit,  ibique  sanguinis  gloriosa  effusione 
decoratus  aeterno  hospitio  conquiescit,  praestans  sedi  quam 
ipse  benedixit,  ut  a  portis  inferi  numquam  pro  Domini 
missione  (in  misso  Petro  sedes  habet  missionem  et  promissio-i 
nem  ab  ipso  Domino)  vincatur,  omniumque  sit  fluctuantium 
tutissimus  portus  »  «  cum  multi  sint  Apostoli,  pro  ipso 

tamen  principatu  sola  Apostolorum  principis  sedes  in  au-« 
ctoritate  convaluit  »  (quae  ergo  sedes  Apostolica  est  non 
solum  historice  ut  aliorum  Apostolorum  e.  g.  Iacobi,  quod 
primus  eius  Episcopus  fuerit  Apostolus,  qui  praerogativas  ex-i 
traordinarias  apostolatus  non  potuit  relinquere  suae  sedi; 
sed  est  sedes  Apostolica  primatialis,  quia  primatus  seu  prin-i 
cipatus  seu  potentior  principalitas  in  Petro  erat  munus  ordi- 


—  U:0  — 

narium  aeque  validum  pro  successoribus).  Sumina  omnium  est 
id,  quod  Hadrianus  I.  doctrinam  complectens  Evangeliorum, 
Conciliorum  et  Patrum  antecedentium  scripsit  ad  ConcH 
lium  VII.  et  u  tota  sacratissima  synodus  ita  credens,  ita 
sapiens,  ita  dogmatizans  n  suscepit:  «  ipse  princeps  Aposto-i 
lorum  beatus  Petrus  qui  Apostolicae  sedi  primus  praesedit, 
sui  apostolatus  principatum  ac  pastoralis  curae  succes-< 
soribus  suis,  qui  in  cius  sacratissima  sede  perenniter  ses¬ 
suri  sunt,  dereliquit,  quibus  et  auctoritatis  potestatem, 
quemadmodum  a  Salvatore  nostro  Domino  Deo  ci  comi 
cessa  est,  et  ipse  quoque  suis  contulit  ac  tradidit  divino 
iussu  successoribus  Pontificibus  n  (1). 

c)  Propter  hanc  unionem  successionis  in  plenitudine  po-> 
testatis  divinitus  in  Petro  institutae  cum  successione  in 
particulari  Ecclesia  seu  sede  Romana,  ipsius  Ecclesiae  Ro-i 
manae  primatus  super  Ecclesiam  universalem  a  Patribus 
celebratur.  Cum  enim  Petrus  sibi  reservans  episcopatum 
particularis  Ecclesiae  Romanae  eum  velut  inclusum  teneret 
in  suo  divino  primatu  super  universalem  Ecclesiam,  ratione 
et  non  nisi  ratione  huius  inclusionis  episcopatus  Romani  in 
divino  primatu  universali  verissime  dicitur  ipsa  Ecclesia  Ro-i 
mana  tenere  primatum  super  universalem  Ecclesiam.  Hanc 
ergo  unionem  episcopatus  Romani  cum  primatu  et  nihil  aliud 
docent  Patres,  quando  celebrant  Ecclesiae  Romanae  prima- 


(1)  lies  haec  adeo  limpida  seni  per  fuit,  ut  quamvis  disceptatum  ali-i 
quando  sit  de  suprema  pote>tate  Petri  a  Christo  instituta,  quaenam  illa 
sit,  imo  ea  ab  haereticis  et  schismaticis  ex  parte  fuerit  negata  (nam  ali-i 
quam  supremam  potestatem  perenniter  in  Ecclesia  permansuram  qui  sim-i 
pliciter  negaverint,  penes  sectas  antiquas  chri&tinni  nominis  non  invenies; 
haec  absurditas  in  detorquendis  claris  testimoniis  *cripturarum  recentio- 
ribus  haereticis  rtservata  est);  nemini  tamen  umqnam  sive  catholico  sive 
haeretico  aut  schismatico  in  mentem  venerit,  dici  aut  esse  posse  alium 
successorem  in  ius  et  munus  Petri,  quin  non  sit  successor  eiusdem  in 
sede  Apostolica  Romana.  Photius  non  primatus  divinitus  instituti  ab  Ec-i 
clesia  Romana  ad  Constantinopolitanara  translationem  asseruit,  ut  Febro- 
nius  putabat;  sed  ubi  suae  ambitionis  intererat,  negato  vero  primatu  et 
pervertens  iura  Patriarchalia,  inter  Patriarchas  Pontifici  Romano  prima-i 
tum  honoris  dumtaxat,  vel  etiam  sibi  parem  cum  illo  dignitatem  vindi-i 
care  conatus  est,  eo  quol  Constantinopolis  imperialis  iam  civitas  esset  et 
nova  Roma. 


191 

tura  super  Ecclesiam  universalem.  Supposita  vero  per  fa-i 
ctum  Petri  tali  unione,  profecto  qui  succedit  Petro  in  Eci 
clesia  Romana  tenente  primatum,  eo  ipso  succedit  in  primatu, 
et  vicissim  nemo  potest  Petro  succedere  in  primatu,  quin  eo 
ipso  succedat  in  episcopatu  Romano  qui  iam  includitur  in 
primatu. 

Quia  Ecclesia  Romana  fundata  ab  Apostolis  Petro  et 
Paulo  habet  Episcopos  perpetua  serie  successores  Petri,  pro- 
pterea  in  ea  est  potentior  principalitas:  a  ad  hanc  Ecclei 
siam  propter  potentiorem  principalitatem  necesse  est  coni 
venire  omnem  Ecclesiam  (in  fide  et  communione)  hoc  est 
eos,  qui  sunt  undique  fideles;  »  u  est  Petri  cathedra  atque 
Ecclesia  principalis,  unde  unitas  sacerdotalis  exorta  est;  » 
u  catholicae  Ecclesiae  radix  et  matrix  ;  »  u  Romana  Ecclesia , 
unde  in  omnes  venerandae  communionis  iura  dimanant,  n 
u  Petrus  habet  cum  omnium  Ecclesiarum  tum  huius  maxime, 
ubi  sederat,  curam,  cui  ipsa  sui  nominis  firma  et  nullis 
hebetata  motibus  constituit  fundamenta,  ut  tam  humanis 
quam  divinis  legibus  et  disciplinis  omnibus  firmetur  Romana 
Ecclesia;  »  u  Ecclesiam  Romanam  Ecclesiis  toto  orbe  dif¬ 
fusis  velut  caput  suorum  certum  est  esse  membrorum;  » 
u  per  beatissimum  Petrum  sacrosancta  Romana  Ecclesia 
tenet  super  omnes  totius  mundi  Ecclesias  principatum;  » 
u  Romana  catholica  et  Apostolica  Ecclesia  nullis  synodicis 
constitutis  ceteris  Ecclesiis  praelata  est;  sed  evangeliea 
voce  Domini  et  Salvatoris  nostri  primatum  obtinuit,  » 

Maneat  igitur,  quod  in  thesi  ex  doctrina  totius  antii 
quitatis  Christianae  demonstrandum  suscepimus,  successioi 
nem  perpetuam  in  primatu  quam  Christus  ipse  instituit, 
semper  in  Ecclesia  fuisse  intellectam  et  praedicatam  ita, 
ut  sedes  Romana  Petri  iam  sit  sedes  Apostolica  primatialis 
super  universam  Ecclesiam,  ac  propterea  legitima  successio 
in  hoc  episcopatu  Romano  in  hac  sede  Petri  sit  successio 
in  divinitus  instituto  primatu  Petri. 


THESIS  XII. 


Ulterior  explicatio  doctrinae  de  unione  primatus 

cum  Sede  Romana. 


u  1°.  Eadfiu  veritas  unionis  primatus  super  universam  Ecclesiam  cum 
n  Sede  Apostolica  Komana  ex  Conciliorum  definitionibus  et  fidei  professio- 
n  nibns  demonstratur.  2°.  Ex  praemissa  doctrina  consequitur  modum  unio- 
n  nis  eum  esse,  ut  distinctione  rationis  snceessio  in  sede  Romana  sit  vi¬ 
ri  sibile  signum  successionis  in  primatu;  realiter  vero  una  sedes  Romana 
v  evecta  sit  ad  dignitatem  ct  potestatem  sedis  primatialis  super  univtr- 
»  sam  Ecclesiam.  Porro  3°.  consequitur  veritas  theologica,  primatum 
*  numquam,  ne  suprema  quidem  ipsius  successoris  Petri  potestate,  a  sede 
«Romana  separandum  et  alio  transferendum  esse;  4°.  per  aliam  vero 
n  quamvis  potestatem  sive  ecclesiasticam  sive  profanam  fieri  yosse  hnins- 
n  modi  translationem,  doctrina  est  damnata,  et  connexa  r  um  erioribus 
«  contra  ipsam  divinam  constitutionem  Ecclesia  •.  » 


I.  Vidimus  hactenus  doctrinam  in  Ecclesia  semper  et 
ubique  assertam  et  praedicatam  de  unione  primatus  Petri 
et  de  eius  perenni  hereditate  in  sede  Romana  Petri;  ad 
clariorem  vero  at  pressiorem  demonstrationem,  simulque  ad 
certiorem  deductionem  solutionis,  qua  quaestio  altera  de 
separabilitate  primatus  a  particulari  Ecclesia  et  sede  Ro~i 
mana  eliquetur,  nunc  ipsas  formales  definitiones  et  profes-i 
siones  fidei  considerabimus,  quatenus  in  eis  unio  primatus 
cum  Ecclesia  Romana  et  perennis  Episcoporum  Romanorum 
successio  non  minus  in  primatu  Petri  quam  in  episcopatu 
contineatur. 

a)  Definitio  concilii  Florentini  ita  habet,  u  Item  diffH 
nimus,  sanctam  Apostolicam  sedem  ct  Romanum  Ponti— « 
ficem  in  universum  orbem  tenere  primatum,  et  ipsum  Pon-i 
tificem  Romanum  successorem  esse  beati  Petri  principis 
Apostolorum  et  verum  Christi  vicarium  totiusque  Ecclesiae 
caput,  et  omnium  Christianorum  patrem  et  doctorein  exi- 
stere,  et  ipsi  in  beato  Petro  pascendi,  regendi  ac  guber-i 
nandi  universalem  Ecclesiam  a  Domino  nostro  Iesu  Christo 
plenam  potestatem  traditam  esse;  quemadmodum  etiam  in 


103 

gestis  yeuraenicorum  (oecuraenicorum)  Conciliorum  et  in  sa-< 
eris  Canonibus  continetur  »  (1). 

Definitum  igitur  est,  non  solum  generatim  Romani  Pon-i 
tificis  ius  primatus  in  universum  orbem,  sed  speciatim  ius 
et  modus  successionis.  Is  qui  succedit  in  sancta  Apostolica 
sede  Petri,  et  ideo  est  Pontifex  Romanus  seu  Petri  succes-i 
sor  in  episcopatu  Romano,  eo  ipso  non  solum  Petri  ut  EpH 
scopi  sed  simul  Petri  ut  principis  Apostolorum  successor 
est,  ac  propterea  verus  Christi  Vicarius  totiusque  Ecclesiae 
caput;  nam  ipsi  Episcopo  Romano,  hoc  est  singulis  qui-i 
cumque  illi  sint  legitimi  Episcopi  Romani,  in  beato  Petro, 
qui  prima  velut  radix  totam  seriem  successorum  repraesen-i 
tabat,  seriem  inquam  saltem  pro  praesenti  ordine  compo-i 
sitam  omnibus  et  solis  successoribus  in  sede  Apostolica 
Romana,  a  D.  N.  Iesu  Christo  plena  potestas  tradita  est  pa-i 
scendi,  regendi  ac  gubernandi  universalem  Ecclesiam. 

Explicita  est  definitio  Concilii  Vaticani.  «  Sanctus  bea- 
tissimusque  Petrus...  ad  hoc  usque  tempus  et  semper  in 
suis  successoribus.  Episcopis  sanctae  Romanae  sedis  ab 
ipso  fundatae  'eiusque  consecratae  sanguine,  vivit  et 
praesidet  et  iudicium  exercet.  Unde  qui  cumque  in  hac  ca- 


(1)  Textus  hie  latinus  originalis  est,  cni  subscripsit  Pontifex  «  Ego 
Eugenius  Catholicae  Ecclesiae  Episcopus  ita  diffiniens  subscripsi  "  eum 
Patribus  latinis,  sicut  textui  graeco  pariter  originali  subscripserunt  cum 
imperatore  Palaeologo  Patres  graeci.  In  nltimo  inciso  huius  textus  origi-i 
nalis  graeci  videtur  mihi  notatu  dignissima  lectio  in  una  particula  va-i 
rians  ab  eo,  qui  exstat  in  editionibus  Conciliornm.  Iu  his  editionibus  le— « 
gitur,  xa9‘  ov  rpozov  xat  ev  7015  Trcaxrtxot;  ttov  otxotqoEvtxtov  sj  voooj  V  xat  sv 
tois  Ispot?  xavoat  oiaXx[i(3av$7ai.  At  in  originali  particula  ev  secundo  loco 
nullatenus  repetitur:  xxO’  ov  rpo~ov  xat  ev  rot;  -oax7txoi5  Ttov  oixoujiEvtxtov 
auvootov  xat  7015  ispot;  xavoat  otaXauJsavsrxt.  Ergo  sub  priori  illo  et  unico 
ev  comprehenduntur  duo  membra  per  particulam  xat  coniuncta  70:5  -pa- 
xTtxot?  xat  7015  tepois  xavoai  ;  unde  praescindendo  etiam  a  textu  originali 
latino,  illud  xat....  xat  non  potest  verti,  «quemadmodum  tum  in  gestis 
tum  in  sacris  canonibus  continetur,  **  sed  necessario  significat,  «  quemad-i 
modum  etiam  (praeter  cetera  documenta  et  secundum  hanc  nostram  defi-i 
nitionem)  in  gestis  et  sacris  canonibus  continetur.  »  Quam  manifesto  au-i 
tem  id,  quod  in  Florentino  definitur,  contineatur  in  gestis  oeenmenioo- 
rum  Conciliorum  et  in  sacris  canonibus,  patet  vel  cx  iis  paucis,  quae  in 
superioribus  duabus  thesibus  inducta  sunt,  et  quae  nominatim  Graecis  pro-i 
stabant  ex  Concilio  oecumenico  Lugdunensi  II.  mox  citanda. 


Franzelin .  Dc  Ecclesia  Christi 


13 


10-1 

thedra  Petro  succedit,  is  secundum  Christi  ipsius  institu-i 
tionem  [ndmatum  Petri  in  universam  Ecclesiam  obtinet... 
Si  quis  ergo  dixerit,  non  esse  ex  ipsius  Christi  Domini  instH 
tutione  seu  iure  divino,  ut  beatus  Petrus  in  primatu  super 
universam  Ecclesiam  habeat  perpetuos  successores;  aut  Ro~i 
manum  Pontificem  non  esse  beati  Petri  in  extern  primatu 
successorem,  anathema  sit  *  (Const.  Pastor  aeternus  cap.2.). 

6)  Haec  unitas  successionis  in  episcopatu  particularis 
Ecclesiae  Romanae  Petri  et  in  plena  potestate  Petri  super 
universalem  Ecclesiam  non  minus  expresse  declaratur,  dum 
ipsa  Ecclesia  Romana  definitur  recepisse  et  obtinere  pri-i 
matum  super  catholicam  Ecclesiam  per  suum  nempe  EpH 
scopum,  qui  est  Petri  principis  Apostolorum  successor. 

Ita  habet  professio  fidei  a  Clemente  IV.  et  Gregorio  X. 
praescripta  et  in  Concilio  Lugdunensi  II.  a  Graecis  edita 
ad  unionem  cum  Eqclesia  catholica,  u  Ipsa  quoque  Sancta 
Romana  Ecclesia  summum  et  plenum  primatum  et  princi-i 
patum  super  universam  Ecclesiam  catholicam  obtinet,  quam 
se  ab  ipso  Domino  in  beato  Petro  Apostolorum  principe 
sire  vertice,  cuius  Romanus  Pontifex  est  successor,  cum 
potestatis  plenitudine  recepisse  veraciter  ct  humiliter  re-< 
cognoscit.  »  In  Concilio  Constantiensi  a  Martino  V.  damnata 
est  propositio  XLI.  Wicleffiana:  u  non  est  de  necessitate 
salutis  credere,  Romanam  Ecclesiam  esse  supremam  inter 
alias  Ecclesias.  »  In  forma  a  Pio  IV.  praescripta  a  ad  on 
thodoxae  fidei  professionem  faciendam  iuxta  Concilii  Tri- 
dentini  dispositionem,  »  et  iisdem  verbis  in  altera  a  s.  Sede 
Graecis  praescripta  ab  omnibus  Catholicis  spondetur  :  u  san-i 
ctam  catholicam  et  apostolicam  Romanam  Ecclesiam  o- 
mnium  Ecclesiarum  matrem  et  magistram  agnosco,  Ro- 
manocjue  Pontifici  beati  Petri  Apostolorum  principis 
successori  ac  Iesu  Christi  Vicario  veram  obedientiam  spon-i 
deo  ac  iuro.  »  In  Concilio  denique  Vaticano  (Constit.  Pastor 
aeternus  cap.  3.)  definitur  :  «  docemus  et  declaramus,  Eccle-i 
siam  Romanam  disponente  Domino  super  omnes  alias 
ordinariae  potestatis  obtinere  principatum  (1),  et  hanc 

(1)  Idem  dojrrna  verbis  iisdem  iam  enuntiatam  est  in  Cone.  Lateran.  IV. 
cap.  5.  u  Sacra  universali  synodo  approbante  sancimus,  ut  post  Romanam 
Ecclesiam,  quae  disponente  Domino  super  omnes  alias  ordinariae  potestati» 


-  195  - 

Romani  Pontificis  iuris dictionis  potestatem,  quae  vere 
episcopalis  est,  immediatam  esse,  erga  quam  cuiuscumque 
ritus  et  dignitatis  pastores  atque  fideles,  tam  seorsum  sin-i 
guli  quam  simul  omnes.obstringuntur.  » 

Ex  his  definitionibus  et  professionibus  fidei  ipsa  Romana 
Ecclesia  obtinet  primatum,  potestatis  principatum  super 
omnes  alias  Ecclesias,  super  universam  Ecclesiam,  est  ma-i 
ter  et  magistra  omnium  Ecclesiarum;  sed  hoc  totum  habet 
in  suo  Episcopo,  quia  hic  est  successor  Petri  principis  Apo-i 
stolorum,  id  est  successor  in  ipso  principatu.  Unde  vides, 
in  definitione  Vaticana  Ecclesiae  Romanae  ordinariae  pcn 
testatis  principatum  non  alium  dici  quam  Romani  Pontificis 
iurisdictionis  potestatem,  et  in  professione  Lugdunensi  ac 
Tridentina  Romanae  Ecclesiae  summum  et  plenum  prima-i 
tum,  maternitatem  ac  magisterium  omnium  Ecclesiarum  in 
eo  fundari,  quod  Romanus  Pontifex  est  beati  Petri  Aposto-« 
lorum  principis  successor  et  ideo  Iesu  Christi  Vicarius. 
Subiectum  supremae  potestatis  solus  est  Episcopus  Roma-i 
nae  Ecclesiae,  qui  succedens  Petro  principi  Apostolorum 
in  huius  Ecclesiae  episcopatu,  eo  ipso  succedit  eidem  in 
principatu  super  universam  Ecclesiam.  Propter  hanc  uni-i 
tatem  successionis  secundum  duas  rationes  distinctas,  «  ipsa 
quoque  sancta  Romana  Ecclesia  summum  et  plenum  pri-i 
matum  et  principatum  se  ab  ipso  Domino  in  beato  Petro 
Apostolorum  principe,  cuius  Romanus  Pontifex  est  succes-i 
sor,  excepisse  veraciter  et  humiliter  recognoscit,»  per  ipsum 
nempe  suum  Pontificem,  Apostolorum  principis  successorem, 
recepit  primatum  non  solum  ratione  finali,  qua  primatus 


obtinet  principatum,  ntpote,  mater  unicersorum  Christifidelium  et  magistra; 
Constantinopolitana  (cuius  Patriarcha  tum  temporis  erat  ritus  latini)  pri-i 
mum,  Alexandrina  secundum,  Antiochena  tertium,  Hierosolymitana  quar-« 
tum  locum  obtineant  n  (Hard.  T.  VII.  p.  23.).  tpiod  Romana  Ecclesia  est 
mater  universorum  Christi  fidelium  et  magistra  (suprema  regendi  et  do^ 
cendi  potestate),  vides  in  Florentina  definitione  dictum  de  proprio  pote-» 
statis  subiecto:  ipsum  Pontificem  Romanum  omnium  Christianorum  patrem 
et  (tortorem  existcre.  Et  quod  dicitur  ordinariae*  potestatis  principatus 
super  omnes  aJias  Ecclesias  utpotc  matris  universorum  Christi  fidelium 
et  magistrae,  totum  comprehenditur  in  professione  Tridentina:  omnium. 
Ecclesiarum  matrem  et  magistram  agnosco. 


—  190  — 

est  institutus  in  bonum  sicut  totius  ita  et  Romanae  Ec-i 
clesiae,  sed  quodammodo  formaliter,  quatenus  primatus  est 
unitus  cum  episcopatu  Romano,  atque  ita  successio  in  pri-« 
matu  est  inserta  per  continuam  seriem  suorum  Episcoporum, 
ipsi  Romanae  Ecclesiae.  «  Scire  debes  Episcopum  in  Eccle-« 
sia  esse,  et  Ecclesiam  in  Episcopo  »  (Cyprian.  ep.  69.  ad 
Flor.  Pupian.  p.  123.). 

II.  Ex  omnibus  in  hac  et  antecedentibus  duabus  thesi-i 
bus  demonstratis  deducitur,  quomodo  unio  primatus  cum 
episcopatu  sive  sede  sive  Ecclesia  Romana  intelligi  debeat. 

a)  Sicut  Ecclesia  [Iesu  Christi  est  instituta  visibilis, 
atque  adeo  certis  ac  constantibus  signis  seu  notis  facile  co-i 
gnoscibilis  inter  omnes  falsi  nominis  societates  Christianas 
ut  una  et  vera  Ecclesia  Christi;  ita  omnia  etiam  elementa 
quae  pertinent  ad  visibilitatem  Ecclesiae  eamque  visibilem 
constituunt  sane  visibilia  sint  oportet.  Inter  haec  autem 
elementa  primum  locum  occupat  ipsum  visibile  caput,  vi— > 
sibile  fundamentum  a  Christo  institutum,  Petrus  de  petra 
in  perenni  successione;  ergo  in  ipsa  institutione  perenniter 
et  continua  successione  permansuri  visibilis  Capitis  Eccle-i 
siae  continetur,  successionem  ipsam  debere  esse  visibilem, 
hoc  est  certo,  constanti  et  manifesto  signo  facile  cognosci-i 
bilem.  Atqui  inde  a  glorioso  exitu  Petri  per  omnes  aetates 
Ecclesiae  semper  et  ab  omnibus  ut  certum,  constans  et  ma-« 
nifestum  signum  successionis  in  primatu  Petri  habita  et 
credita  est  successio  in  sede  Romana  Petri,  quam  ipse  mo- 
riens  vacantem,  ut  aiebat  s.  Cyprianus,  hoc  est  singulis  ex 
ordine  successoribus  in  omnibus  suis  iuribus  tenendam  re-< 
liquit.  Ergo  sicut  ad  perennem  successionem  visibilis  episco-i 
patus  et  sacerdotii  valet  antecedenti  institutione  divina  vi-> 
sibile  sacramentum,  ita  ad  perennem  successionem  in  visibili 
primatu  valet  divina  ratihabitione  saltem  consequente  post 
factum  Petri  signum  visibile  successionis  in  Romana  Petri 
sede,  u  Beatus  Petrus  qui  Apostolicae  sedi  primus  praese-« 
dit,  sui  apostolatus  principatum  successoribus  suis,  qui  in 
eius  sacratissima  sede  perenniter  sessuri  sunt,  dereliquit, 
quibus  et  auctoritatis  potestatem,  quemadmodum  a  Salvatore 
nostro  Domino  Deo  ei  concessa  est,  et  ipse  quoque  suis  con-i 
tulit  ac  tradidit  divino  iussu  successoribus  Pontificibus.  7 


—  197  — 

In  hac  explicatione  ex  omnibus  supra  citatis  ecclesia-i 
sticis  documentis  deducta  consentientes  habemus  insignes 
theologos,  u  Sicut  ex  ratione,  institutione,  et  fine  Ecclesiae 
necessarium  esse  ostendimus,  illam  in  individuo  et  in  par-i 
ticulari  esse  visibilem,  ait  Suarez,  ita  ex  institutione  et 
Jine  muneris  Vicarii  Christi  necessarium  est,  illum  esse 
visibilem  Ecclesiae  in  particulari,  ac  determinata  sede 
et  successione.  »  Suarez  contra  Reg.  Angi.  1.  III.  c.  13. 
u  Alicui  certa  sedi  debuit  primatus  Petri,  id  est  universalis 
pontificatus  seu  regimen  totius  Ecclesiae  affigi.  Quamvis 
enim  hic  primatus  nullam  particularem  sedem  episcopalem, 
cui  ipse  alligaretur,  per  se  (h.  e.  a  priori  et  intestina  sua 
natura)  postularit,  id  tamen  certa  requirebat  in  hoc  pri-i 
matu  successio  (quae  ipsamet  simul  cum  primatu  divinitus 
instituta  est  ut  perenniter  duratura),  quae  in  bonum  Ec-i 
clesiae  perseverare  facilcque  expediri  posset  et  deberet... 
Hinc  Petrus  necessario  elegit  particularem  aliquem  episco-i 
patum,  cui  Primatis  persona  alligaretur.  Fuit  ille  quidem 
Antiochenae  sedis  fundator  et  rector  aliquot  annos;  sed 
cum  inde  Romam  transierit,  huc  primatum  a  sua  persona 
indivisum  transtulit,  et  eumdem  episcopatum  Romanum 
usque  ad  mortem  retinens  primatum  ad  successores  suos  in 
eadem  sede  transmisit.  »  Laurent.  Yeith.  de  Primat.  Rom. 
Pontif.  Posit.  VIII.  §.  18;  Pet.  Ballerini  de  vi  et  ratione  Pri-i 
mat.  R.  P.  T.  I.  c.  1.  n.  2  ;  Theol.  Wtirzeburg.  T.  I.  de  Primat. 
R.  P.  §.  170.  n.  III;  Franc.  Ant.  Zaccaria  de  s.  Petri  Primat. 
c.  5.  n.  7. 

b)  Ulterius  ex  illis  praesertim  documentis,  in  quibus 
ipsius  Ecclesiae  Romanae  seu  sedis  Apostolicae  Romanae 
principatus  docetur,  consequitur  non  modo  unionem  esse  in-i 
ter  primatum  et  Romanum  episcopatum  vel  ut  inter  duas 
res  separatas  in  uno  aliquo  tertio,  sed  iam  esse  unam  Ro~i 
manam  sedem  principatus  super  universam  Ecclesiam,  qui 
principatus  in  se  continet  episcopatum  Romanum,  ut  in  uni-i 
versali  continetur  particulare.  Nimirum  non  duae  sedes  Pe-i 
tri  distinguendae  sunt,  quarum  una  intelligatur  a  Christo 
instituta  et  Petro  data  suprema  potestas  pastoralis  super  Ec-i 
clesiam  universalem,  altera  sit  sedes  Ecclesiae  particularis 
Romanae  instituta  a  Petro  ab  illa  priori  separata  per  se  con- 


108 

sistens  et  tantummodo  coniuncta  ratione  unius  personae, 
quae  utramque  administret;  sed  imo  dum  Petrus  non  solum, 
pro  se  sed  etiam  pro  singulis  suis  successoribus  in  serie 
perenni  institutus  iam  a  Christo  pastor  totius  Ecclesiae,  sibi 
elegit  et  constituit  hanc  Romanam  Ecclesiam  ut  suam  sedem 
episcopalem,  adeoque  eam  fecit  sedem  Apostolicam  Petrinam, 
hoc  ipso  una  sedes  Romana  constituta  est,  et  in  morte  Petri 
perenni  iure  hereditario  (1)  consecrata  sedes  primati  alis  in 
dignitate  et  potestate  a  Christo  instituti  principatus  super 
Ecclesiam  universam.  Dicam  hoc  ipsum  verbis  Bellarmini. 
a  Observandum  est,  inquit,  Romanum  episcopatum  et  Ec-i 
clesiae  universae  praefecturam  non  esse  duos  episcopatus 
neque  duas  sedes  nisi  in  potentia.  Nam  Petrus  Pontifex  to-i 
tius  Ecclesiae  a  Christo  institutus  non  adiunxit  sibi  epi-i 
scopatum  urbis  Romae,  quo  modo  Epis<x>pus  alicuius  loci 
adiungit  sibi  alium  episcopatum  vel  canonicatum  aut  Abba-i 
tiam;  sed  Romanae  urbis  episcopatum  evexit  ad  summum 
orbis  terrae  pontificatum,  quemadmodum  cum  episcopatus 
simplex  erigitur  in  archiepiscopatum  vel  patriarchatum. 
Non  enim  Archiepiscopus  vel  Patriarcha  est  bis  aut  ter  Epi-< 
scopus  ,  sed  semel  tantum....  et  summus  Pontifex  etiamsi 
Episcopus,  Archiepiscopus,  Patriarcha  et  summus  Pontifex 
sit,  haec  omnia  sunt  unum  actu,  et  tantum  in  potentia 
multa.  Ex  quo  sequitur,  ut  qui  eligitur  Romanus  Episco-i 
pus,  eo  ipso  sit  Pontifex  summus  totius  Ecclesiae,  etiamsi 
forte  id  non  exprimant  electores  »  Bellarm.  de  Rom.  Pont. 
1.  II.  c.  12.  Quod  ait  magnus  theologus  de  «  multis  in  po-i 
tentia  et  de  unitate  in  actu,  »  rite  intelligendum  est.  VH 
delicet  non  ex  natura  rei  et  velut  a  priori  erat  necessa-i 
rium,  ut  Petrus  sibi  pastori  totius  Ecclesiae  faceret  pro- 


(1)  Vide  superiora  documenta,  in  quibus  Romani  Pontifices  dicnntnr 
Petri  heredes  tam  frequenter,  ut  videatur  quodammodo  hoc  nomen  trans¬ 
ii  s  se  in  nomen  proprium. 

«  Cum  Petrns  suam  sedem  Romae  collocaverit,  et  in  illum  totum  suum 
primatum  et  potestatem  contulerit,  illamque  institutionem  vivens  non 
mutaverit,  non  potuit  postea  Ecclesia  accphala  per  mortem  Petri  illam 
institutionem  mutare,  ideoque  successor  Petri  in  episcopatu  Romano  ex 
necessitate  simul  in  primatu  snccessit  »  Suarez  cont.  Reg.  Angi.  1.  IU. 
cap.  13. 


190 

priam  hanc  determinatam  sedem  Romanam;  potuit  ergo 
absolute  loquendo  institui  episcopatus  urbis  Romae  per  se 
consistens  absque  illa  evectione  ad  summum  orbi3  terrae 
pontificatum;  sed  posito  facto,  in  una  potestate  suprema  et 
universali  iam  includitur  potestas  particularis  inferior  Ro-> 
mani  episcopatus;  nec  minus  iura  metropolitica  in  provin^ 
ciam  ecclesiasticam  Romanam,  atque  iura  patriarchalia  in 
patriarcbatum  occidentis  iam  contenta  erant  in  suprema 
universali  potestate,  quando  Pontifices  ea  sibi  specialiter 
reservarunt  (1),  cum  exclusione  aliorum  seu  potius  non  con-i 
cedendo  illic  haec  iura  ulli  alteri  Metropolitae  aut  Patriar-i 
chae;  superius  enim  iam  vidimus,  huiusmodi  Metropoles  aut 
Patriarchatus  non  divinae  sed  ecclesiasticae  dumtaxat  in-i 
stitutionis  derivari  ex  concessione  directa  vel  indirecta  sedis 
Romanae  Petri,  et  non  nisi  in  communione  et  dependentia 
ab  ipsa  posse  subsistere.  Porro  sicut  Pontifex  non  semper 
tota  intensione  suae  supremae  potestatis  agit,  ita  potest 
etiam  exercere  actus  restrictiores  iurisdictionis  episcopalis, 
archiepiscopalis,  patriarchalis  intra  limites  pro  hisce  iuri- 
bus  specialiter  reservatos  et  designatos.  Hoc  modo  ea  quae 
memoravit  Bellarminus,  intelliguntur  u  multa  in  potentia  » 


(1)  Ex  his  patet,  cur  Nicaena  synodus  (ean.  VI.)  expresse  confirmare 
potuerit  iura  patriarchalia  (ut  postea,  inde  forte  a  saeculo  V.  appellari 
coeperunt)  Alexandrini  et  Antiocheni  Episcopi  et  aliorum  Exarcharum 
(Ponti,  Asiae  proconsularis,  Thraciae);  erant  enim  itiris  mere  ecclesiastici; 
at  iura  patriarchalia  Romani  Episcopi  inclusa  in  primatu  super  totam 
Ecclesiam  divinitus  instituto  confirmare  nec  potnit  nec  voluit,  sed  tantum 
agnoscere  et  inducere  vel  ut  normam  et  argumentum,  quo  probaretur  con-i 
gruum  fuis.-e,  illis  aliis  sedibus  similia  patriarchalia  iura  concedere,  et 
eadem  a  synodo  confirmari.  Ta  apiata  eOtj  xpatTtttw  tx  iv  'Aiyjnro»  xxi 
AtAyrj  xat  riEvrxroXii,  coste  tov  'AXsUxvSpsta;  Etriaxonov  navrtov  tojtcov  i/v.v 
tijv  eAouaiav,  «  etieioe  xac  tw  ev  rr,  'Pwjxr,  ir.caxo-co  tojto  svvr/h;  1-ztiv  » 
6(xouo?  o-  xau  xxta'Avno/Etav  xai  ev  :a:;  aXXx-.;  i-xp/j.ai;  ra  t.zvz‘jV.i 
Tai?  ExxXraiai?.  -  Nicaena  synodus  non  aliquid  ansa  e.-t  super  eum  (suc-i 
cessorem  Petri)  constituere;  omuia  denique  huic  noverat  liemini  sermone 
concessa  •»  (Bonifacins  I.  ep.  14.  et  alii  supra  oitatij.  -  Privilegia  huic 
sanctae  Ecclesiae  a  Christo  donata,  a  synodis  non  donata  sed  iam  solum-i 
modo  celebrata  et  venerata,  per  quae  non  tam  honor  quam  onus  nobis 
incumbit;  licet  ipsum  honorem  non  meritis  nostris,  s  -d  ordinatione  gra-i 
tiae  Dei  per  beatum  Petrum  et  in  beato  Petro  simus  adepti  »  Nicol.  I. 
ep.  S.  ad  Michael.  imperat.  (Hard.  T.  V.  p.  102.). 


200 

tum  exercitii  et  a  posteriori,  tum  a  priori  per  exclusionem 
absolutae  necessitatis;  et  sunt  u  omnia  unum  actu  n  in  su~i 
prema  divinitus  instituta  potestate  universali. 

III.  Ex  omnibus  disputatis  forte  quis  consequi  existimet, 
unionem  primatus  cum  episcopatu  Romano  iam  ita  existere, 
ut  dogma  sit  fidei  catholicae  separationem  et  translationem 
primatus  ad  aliam  sedem  etiam  per  supremam  ipsius  Ro-i 
mani  Pontificis  potestatem  effici  non  posse.  * 

1°.  Tria  haec  sine  dubio  sunt  de  fide  catholica,  a)  Chri-i 
stum  instituisse  in  Petro  potestatem  primatus  super  uni-> 
versam  Ecclesiam;  p)  instituisse  hunc  primatum  perenniter 
permansurum  ut  visibile  fundamentum  et  petram  a  Christo 
petra  principali  positam  adeoque  pertinentem  ad  ipsam  di— ' 
vinam  constitutionem  Ecclesiae,  quamdiu  haec  indefectibilis 
consistet  usque  ad  consummationem  saeculi,  ac  proinde  si— « 
mul  cum  primatu  institutam  esse  perpetuam  in  eo  succes-i 
sionem,  ut  semper  (serie  moraliter  continua)  unus  sit  in 
Ecclesia  visibili  visibilis  et  cognoscibilis  successor  Petri; 
y)  hos  in  primatu  successores  esse  Romanos  Pontifices,  ad 
quos  solos  actu  pertinet  et  semper  pertinuit  legitima  Petri 
successio.  Vide  supra  definitionem  Concilii  Vaticani. 

Primum  et  secundum  dogma  in  ipsis  verbis  promissio-i 
nis  et  institutionis  a  Christo  in  Petro  factae  contineri,  ut 
semper  et  ubique  in  Ecclesia  Dei  intellecta  sunt,  atque  ex 
illis  nulla  assumpta  propositione  quae  revelata  non  sit, 
simplici  analysi  deduci,  in  superioribus  thesibus  demonstra-i 
tum  habes.  Tertium  non  est  nisi  concreta  expressio  et  appli-i 
catio  utriusque  dogmatis  praecedentis.  Verba  Christi  Dei, 
quibus  primatum  et  perennem  continua  serie  in  eo  succes-i 
sionem  promisit  et  instituit  (tu  es  Petrus...  tibi  dabo  claves 
regni  coelorum...  confirma  fratres  tuos,  pasce  oves  meas), 
non  enuntiant  veritatem  solum  abstractam,  nec  respiciunt 
personas  indeterminatas  ,  sed  dicta  et  directa  sunt  in  con-i 
creto  ad  personam  Petri  et  singulos  eius  successores  in  tota 
serie;  non  sunt  verba  theoretica  dumtaxat  et  speculativa, 
sed  sunt  verba  practica  et  id  quod  significant,  efficientia 
in  Petro  et  in  eius  successoribus,  quos  singulos  Christus  in 
mente  habens  alloquebatur.  Iam  vero  hi  in  primatu  Petri 
successores  vel  nulli  sunt,  et  verba  aeternae  veritatis  iam 


201 

vera  non  essent,  vel  semper  erant  et  in  praesenti  ordine 
sunt  soli  Petri  successores  in  sede  Apostolica  Romana.  Facto 
enim  constanti  per  universalissimam  traditionem  evidenti 
illi  soli  semper  practice  agnoscebantur  et  agnoscuntur,  et 
theoretice  praedicabantur  et  praedicantur  eo  ipso  ,  quod 
succedunt  Petro  in  sede  Romana,  successores  in  primatu, 
quem  verbis  divinis  efficientibus  Christus  in  Petro  una  cum 
perenni  successione  instituit.  Ergo  verba  Christi  pro  prae-i 
senti  saltem  ordine  implicito  comprehendunt  et  enuntiant  ut 
successores  in  primatu  divinitus  instituto  omnes  et  solos  Pon-i 
tifices  Romanos,  eaque  veritas  explicite  applicatur  et  cre-i 
dibilis  atque  credenda  proponitur  facto  evidenti  ex  univer-i 
salis  sima  traditione.  Ergo  fide  catholica  sicut  divinitus  in-i 
stitutus  primatus  atque  perennis  eius  conservatio  et  in  eo 
singulorum  successio,  ita  non  minus  Romanorum  Pontifi“i 
cum  pro  praesenti  saltem  ordine  in  eodem  successio  cre-i 
denda  est.  u  Ut  Ecclesiae  certo  constet,  ait  Suarez,  in  tali 
sede  impletam  esse  et  hactenus  impleri  institutionem  a  Chri-i 
sto  factam  et  in  Scriptura  revelatam,  satis  est  ut  applicatio, 
ut  ita  dicam,  illius  institutionis  et  dignitatis  ad  talem  epi-i 
scopatum  per  evidentem  traditionem  et  continuum  ac  notis-i 
simum  usum  eidem  Ecclesiae  sufficientissime  proponatur..  . 
sicut  ergo  Ecclesia  visibilis  non  tantum  fide  humana  sed 
etiam  divina  creditur  esse  Ecclesia  (vera  Iesu  Christi),  quia 
sensibilia  signa  per  quae  videtur,  non  sunt  ratio  credendi, 
sed  proponunt  ut  evidenter  credibile,  illam  esse  veram  Ec-i 
clesiam,  quam  Deus  semper  in  mundo  esse  futuram  revela-i 
vit;  ita  non  solum  fide  humana  sed  etiam  divina  credendum 
est,  Romanum  Pontificem  esse  caput  visibile  huius  Eccle-i 
siae  vice  Christi,  quia  signa  illa  quibus  hoc  caput  ostendi-i 
mus,  faciunt  credibile  evidenter,  illum  esse  quem  Christus 
ex  vi  suae  institutionis  Vicarium  suum  constituit.  Hoc  ergo 
modo  dicimus,  assertionem  positam  esse  de  fide,  et  in  Scri-i 
ptura,  adiuncta  Ecclesiae  traditione,  sufficienter  contineri  » 
Suarez  cont.  Reg.  Angi.  1.  III.  c.  13.  Imo  ipsum  hoc  dogma 
de  successione  Romanorum  Pontificum  in  primatu  divini-i 
tus  collato  Petro,  pro  se  suisque  successoribus,  in  fidei  dei 
cretis  et  professionibus  superius  in  hac  thesi  (n.  I.)  descri-t 
ptis  diserte  declaratum  est  ac  definitum.  Nunc  vero  post  ea. 


202 

quae  modo  diximus,  animadvertas  quaeso,  in  definitione  Flo-> 
rentina  ultimum  incisum  non  solum  valere  ad  confirmandam 
plenitudinem  potestatis  in  primatu  institutam  a  Cliristo, 
sed  etiam  continere  modum  quo  revelata  doctrina  de  success 
sione  in  primatu  applicatur  et  referri  ostendatur  ad  Pon-i 
tifices  Romanos,  u  Diffinimus...  ipsum  Pontificem  Romanum 
successorem  esse  beati  Petri  principis  Apostolorum...  et  ipsi 
in  beato  Petro  pascendi,  regendi  ac  gubernandi  universalem 
Ecclesiam  a  D.  N.  I.  C.  plenam  potestatem  traditam  esse; 
quemadmodum  etiam  in  gestis  oecumenicorum  Conciliorum 
et  in  sacris  canonibus  continetur.  »  Continetur  nempe  in 
hisce  gestis  et  canonibus  seu  in  universa  traditione  tum  de~i 
claratio  iuris  de  plenitudine  potestatis,  tum  ostensio  facti 
successionis,  qua  ius  exhibetur  pertinens  et  applicatum  ad 
solos  Pontifices  Romanae  Ecclesiae. 

2°.  Iam  vero  si  haec  ita  sunt,  nonne  etiam  quartum  , 
quod  memoravimus,  dogma  simpliciter  de  fide  credendum 
est,  unionem  primatus  cura  sede  et  Ecclesia  Romana  ita 
esse  absolutam  et  pertinere  iam  ad  ipsam  constitutionem 
Ecclesiae  incommutabilem  ,  ut  nulla  ne  suprema  quidem 
ipsius  Pontificis  Romani  potestate  primatus  separandus  et 
alio  transferendus  sit?  Respondemus,  id  dogma  definitum 
de  fide  hactenus  saltem  non  esse;  esse  tamen  veritatem 
theologicam  quae  ex  modo  ,  quo  ipsum  dogma  de  primatu 
Romanorum  Pontificum  seu  Romanae  Ecclesiae  in  documen-i 
tis  ecclesiasticis  enuntiatum  est  legitime  deducitur. 

a)  Prima  pars  huius  propositionis  conceditur  ah  ipsis 
illis  gravissimis  theologis,  qui  contra  Dominicum  Sotum 
inseparabilitatem  primatus  a  sede  Romana  strenue  defen-i 
dunt  quidem,  sed  si  de  separatione  per  supremam  Ecclesiae 
auctoritatem,  quae  in  Petri  successore  ipso  residet,  quaestio 
instituatur,  mitioribus  modis  loquendi  utuntur.  De  suprema 
inquam  ipsius  Pontificis  Romani  potestate  intelligo  tum  So-i 
tum,  qui  (4.  dist.  24.  q.  2.  a.  5.)  per  Ecclesiae  auctoritas 
tem  fieri  posse  separationem  defendit,  tum  illos  alios  theos 
logos  opinionis  Soti  impugnatores;  si  enim  de  inferiori  po-i 
testate  ecclesiastica  ageretur,  nec  Sotus  opinor,  illam  sen-i 
tentiam  defendisset,  et  eius  oppugnatores  severiori  censura 
usi  fuissent. 


203 


Gregorius  de  Valentia  contra  Soti  argumenta  intra  se-i 
quentem  se  continuit  improbationem:  u  utrumque  subtiliter 
ista  pro  Soti  opinione  disputari  possint,  mihi  certe  videtur 
ea  opinio  in  re  tam  gravi  nimium  esse  singularis  nec  cero 
satis  tuta  »  Analys.  fidei  1.  VII.  c.  12.  Suarez  quaestio-i 
nem  in  eo  sensu,  quem  diximus,  velut  hypothesin  seponit: 
u  quidquid  sit  de  illa  quaestione  quae  a  theologis  disputa-> 
tur,  an  possit  Summus  Pontifex  separare  primatum  a  Ro~i 
mana  sede,  et  illum  vel  in  alio  episcopatu  collocare  vel  ab 
omni  particulari  episcopatu  separatum  relinquere,  certum 
esse  existimo,  dum  aliquis  Summus  Pontifex  id  non  fecerit, 
non  posse  universam  Ecclesiam,  vacante  Papatu,  id  efficere, 
quia  non  potest  inferior  potestas  mutare,  quod  per  superio-i 
rem  constitutum  est,  et  quia  sicut  Petro  soli  datus  est  pri-i 
matus  pro  ipso  et  successoribus  eius,  ita  ad  ipsum  solum 
seu  ad  Summum  Pontificem  spectat  determinare  sedem  Pon-i 
tificalem  (in  hypotbesi  quam  Suarez  permittit,  quod  deter-i 
minatio  non  iam  incommutabili  ter  facta  sit),  et  modum  ele-i 
ctionis  et  successionis  eius  praescribere  »  1.  III.  c.  19.  cont. 
Reg.  Angi.  Cautius  et  clarius  loquitur  Bellarminus:  u  Petri 
privilegium  est  alligatum  Romanae  urbi,  donec  Petri  succes-i 
sores  Romae  sedem  retinent.  Nam  si  divino  iussu  sedes  alio 
transferretur,  non  essent  amplius  Romani  Episcopi  totius 
Ecclesiae  Episcopi;  si  transferretur,  inquam,  ipsa  sedes,  ita 
ut  qui  nunc  sunt  Romani  Pontifices,  alicuius  alterius  loci 
Episcopi  dicerentur,  non  enim  sola  absentia  Pontificum  ab 
Urbe  sedem  transferre  dicitur.  Atque  haec  ex  liypothesi 
dicta  sunt;  non  enim  credimus  uinquam  futurum,  ut  sedes 
alio  transferatur  »  1.  II.  c.  12.  de  Rom.  Pontif.  De  suprema 
Ecclesiae  potestate,  quae  sit  in  ipso  summo  Pontifice,  in- 
telligendus  est  etiam  temperantior  modus  loquendi,  quo  di—* 
serte  provocans  ad  Gregorium  de  Valentia,  Suarezium  et 
Bellarminum  Benedictus  XIV.  utitur:  u  quamvis  possit  in 
aliquo  sensu  dici,  supremam  Ecclesiae  monarchiam  iure  tan-i 
tum  humano  esse  annexam  sedi  Romanae,  quia  nimirum 
utriusque  unio,  nexus  et  alligatio  ortum  habuit  ex  facto 
Petri,  attamen  non  videtur  posse  sustineri  illorum  opinioy 
qui  asseruerunt  praefatam  connexionem  ita  esse  de  iure  hu~i 
mano,  ut  possit  ab  Ecclesia  (potestate  nempe  Pontificis  su- 


20-4 

prema  in  Ecclesia)  dissolvi,  et  una  ab  altera  separari  » 
1.  II.  c.  1.  n.  1.  de  Synod.  dioeces.  Vide  etiam  Petri  Bal- 
lerini  Vindicias  contra  Febronium  c.  8.  §.  2;  Laurentium 
Veith  de  Rom.  Pont.  sect.  I.  §.  19.  (1). 

b)  Pars  altera  nostrae  propositionis,  nulla  ne  suprema 
quidem  potestate  primatum  umquam  separandum  esse  a  sede 
et  Ecclesia  Romana  Petri,  tam  manifesto  fundamentum  ha~i 
bet  in  Conciliorum  definitionibus  et  professionibus  fidei  hac 
thesi  descriptis,  atque  in  doctrina  Pontificum  aliorumque 
Patrum  in  thesi  antecedenti  proposita,  ut  potius  opus  fue-i 
rit  monere  hanc  veritatem  non  haberi  a  theologis  ut  cer-i 
tam  de  fide,  quam  ut  dubitari  possit  esse  veritatem  theo-i 
logicam  gravissimis  nixam  argumentis  et  documentis. 

a)  Sane  in  illa  hypothesi  universalis  et  constans  omnium 
saeculorum  ratio  sentiendi  et  docendi  totius  Ecclesiae  mu-i 
tanda  esset;  traditio  universa  ecclesiastica,  quae  non  iam 
in  decretis  legislationis  dumtaxat  per  potestatem  et  clavim 
iurisdictionis  sed  in  definitionibus  et  professionibus  fidei  per 
infallibile  magisterium  et  per  clavim  doctrinae  fulgidissime 
resplendet,  non  esset  pro  omni  aetate  incommutabiliter  vera 
sed  hypothetice  tantum,  quamdiu  ipsum  fundamentum  et 
obiectum  definitionis  et  professionis  fidei,  quod  supponitur 
mutabile,  non  mutatum  subsistit.  At  tota  illa  traditio, 
omnes  illae  definitiones  et  fidei  professiones  omnino  absolute 
veritatem  enuntiant,  nec  in  eis  ullum  est  vestigium  istius 
hypotheticae  dumtaxat  veritatis,  et  mutabilitatis  obiecti; 
veritatem  ergo  enuntiant  incommutabilem;  nec  valor  et  si—* 
gnificatio  solum  hypothetica  et  mutabilitas  obiecti  ex  illis 
sacratissimis  documentis  eruitur,  sed  sine  solida  ratione  eis 
affingitur,  quod  sane  nefas  est. 


(1)  Non  dabimus  Ballcrinio  et  Laurentio  Veith  qui  fero  verba  eius 
exscripsit.  Benedictum  XIV.  refutasse  eorum  dumtaxat  opinionem,  qui  af- 
firmassent,  «  annexionem  primatus  Romanae  sedi  factam  dissolvi  posse 
ab  Ecclesia,  prout  a  Pontifice  seiuncta  spectatur  r  Veith  1.  c.  Addunt  illi 
duumviri:  «  num  autem  id  fieri  possit  voluntate  ipsorum  Pontificum,  si 
Romanam  selem  deserentes  aliam  sedem  perpetuo  retinendam  eligerent, 
in  quam  s.  Petri  successionem  et  primatum  transferrent  ,  non  est  facile 
decidendum.  *  Non  equidem  a  privatis  theologis  decidendum  est,  sed  ta-> 
men  videndum,  quid  ex  Conciliorum  et  Pontificum  ceterorumque  Patrum 
doctrina  legitime  deducatur. 


205 

Supponamus  primatum  a  sede  Romana  Petri  translatum 
et  iam  coniunctum  sedi  alteri,  Neapolitanae,  Parisiensi,  Co- 
loniensi.  Ergo  pro  illa  supposita  futura  aetate  non  erit  am-i 
piius  verum,  quod  definitum  est  et  usque  ad  illud  tempus 
ab  omnibus  fide  catholica  credendum  erat,  u  ipsum  Pontifi-i 
cem  Romanum  successorem  esse  (non  solum  fuisse  ali-i 
quando)  beati  Petri  principis  Apostolorum  totiusque  Eccle-i 
siae  caput;  t)  ac  propterea  tum  temporis  non  erit  anathema, 
u  qui  dixerit  Romanum  Pontificem  non  esse  beati  Petri  in 
primatu  successorem;  »  nec  amplius  profitendum  erit,  u  Ec-i 
clesiam  Romanam  disponente  Domino  super  omnes  alias 
ordinariae  potestatis  obtinere  (non  solum  obtinuisse,  sed 
sine  limitatione  temporis)  principatum,  n  haneque  non  esse 
aliam  quam  u  Romani  Pontificis  iurisdictionis  potestatem, 
erga  quam  pastores  atque  fideles  tum  seorsum  singuli  tum 
simul  omnes  obstringuntur;  »  erit  mutandum,  quod  eo  us-i 
que  propositura  erat  credendum  in  professione  Lugdunensi 
et  Tridentina:  u  ipsa  sancta  Romana  Ecclesia  summum  et 
plenum  primatum  super  universam  Ecclesiam  catholicam 
obtinet;  n  u  Romanam  Ecclesiam  omnium  Ecclesiarum  ma-i 
trem  et  magistram  agnosco,  Romanoque  Pontifici  beati 
Petri  Apostolorum  principis  successori  ac  Iesu  Christi  VH 
cario  veram  obedientiam  spondeo  ac  iuro.  »  In  summa  vera 
Ecclesia  Iesu  Christi  non  erit  amplius  Ecclesia  Romana 
catholica,  sed  Ecclesia  Neapolitana  vel  Parisiensis  catholica. 
Absurditas  ipsa  horum  consectariorum  catholicis  auribus  in-i 
tolerabilis,  quae  tamen  omnia  in  illa  suppositione  transla-i 
tae  sedis  necessario  continentur,  demonstrat  incommutabi- 
litatem  obiecti,  quod  in  definitionibus  et  professionibus  fidei 
credendum  proponitur. 

Haec  eadem  definitionum  et  professionis  fidei  lucida  do-i 
ctrina  continetur  etiam  evidenter  in  tota  ecclesiastica  tra~« 
ditione,  ex  qua  proinde  idem  existit  ineluctabile  argumen-i 
tum  incommutabilis  soliditatis,  qua  sedes  Romana  Petri 
semper  est  et  manet  sedes  Apostolica  Petrina,  heres  nempe 
totius  iuris  et  potestatis  a  Christo  in  Petro  institutae,  ut 
in  thesi  superiori  XI.  demonstravimus.  Unde  illic  demon-i 
strata  recolenda  sunt,  nihil  autem  opus  est  eadem  hic  re~i 
petere;  velim  autem  animadvertas,  ex  illis  documentis  non 


flolum  concludendo  deduci  sed  etiam  disertis  verbis  praedi-i 
cari  incommutabilem  firmitatem  principatus  in  sede  Romana 
Petri.  Episcopus  Romanae  Ecclesiae  Coelestinus  in  Concilio 
Ephesino  dicitur  u  Petri  Apostolorum  principis  et  capitis 
secundam  ordinem  successor  et  locum  tenens;  n  de  suc-i 
cessione  ergo  Petri  in  Romana  Ecclesia  et  non  de  alia  di— « 
cuntur  vel  intelligi  possunt,  quae  ibi  de  successoribus  Petri 
praedicantur  tamquam  omnibus  saeculis  nota:  u  Nulli  du~* 
bium  imo  omnibus  saeculis  notum  est,  quod  sanctus  beatis- 
simusque  Petrus....  ad  hoc  usque  tempus  et  semper  in 
suis  successoribus  vivit  et  iudicium  exercet;  »  quae  hoc 
sensu  repetita  et  citata  sunt  etiam  a  Concilio  Vaticano 
(cap.  2.).  Potentiam  ligandi  et  solvendi,  quam  canonica  an-i 
tiquitas  ex  promissione  Christi  agnovit  in  Petro,  Zosimus 
non  solum  sibi  vindicat,  sed  declarat,  Petri  potestatem  esse 
in  omnibus  sedis  Romanae  Petri  heredibus,  eamdem  semper, 
quia  ipse  huius  suae  Ecclesiae  maxime  habet  curam,  eique 
constituit  sui  nominis  fundamenta  ita  ut  quemadmodum  ad 
perpetuitatem  universalis  Ecclesiae  ne  umquam  portae  in-i 
feri  praevaleant  adversus  eam,  sic  ad  perpetuitatem  privi-* 
legii  Ecclesiae  Romanae  sit  Petrus  in  suis  successoribus: 
u  Par  potestatis  data  conditio  in  eos,  qui  sedis  heredita-* 
tem  ipso  (Petro)  annuente  meruissent;  habet  enim  ipse  cum 
omnium  Ecclesiarum  tum  huius  maxime,  ubi  sederat,  cu~* 
ram;  nec  patitur  aliquid  pricilegii  aliqud  titubare  aurd 
sententiae  (in  illa  Ecclesia,  ubi  sederat),  eui  ipsa  sui  ne-* 
minis  firma  et  nullis  hebetata  motibus  constituit  funda-* 
menta,  et  quae  sine  suo  periculo  temere  nullus  incessat..  . 
ut  tam  humanis  quam  dirinis  legibus  et  disciplinis  omni-* 
bus  firmetur  Romana  Ecclesia.  »  Eadem  est  doctrina 
s.  Leonis  de  indeficiente  consortio  Petri  cum  aeterno  sacer-* 
dote  tum  quoad  Apostolicam  tum  quoad  episcopalem  in  sua 
sede  dignitatem  quia  soliditas  petrae  derivata  a  Christo  pe~* 
tra  manet  in  Petri  heredibus:  u  subiungit  autem  se  non 
solum  Apostolica  sed  etiam  episcopalis  beatissimi  dignitas 
Petri,  qui  sedi  suae  praeesse  non  desinit,  et  indeficiens 
obtinet  cum  aeterno  sacerdote  consortium;  soliditas  enim 
illa  quam  de  petra  Christo  etiam  ipse  petra  factus  accepit, 
in  suos  quoque  se  transfudit  haeredes,»  Idem  de  aeterna 


207 

soliditate  sedis  Romanae,  ut  a  portis  inferi  haec  ipsa  sedes 
numquam  vincatur,  repetit  Gelasius  :  Petrum  Christus 
u  dispensatione  mirabili  in  dominam  gentium  Romam  dire-i 
xit.  ..  ibique  gloriosa  sanguinis  effusione  decoratus  aeterno 
hospitio  conquiescit  praestans  sedi,  quam  ipse  benedixit, 
ut  a  portis  inferi  numquam  pro  Domini  missione  vinca-i 
tur.  n  In  epistola  lecta  et  acclamata  in  Concilio  VII.  Pon-i 
tifex  Hadrianus  I.  profitetur:  «  ipse  princeps  Apostolorum 
beatus  Petrus,  qui  Apostolicae  sedi  primus  praesedit,  sui 
apostolatus  principatum  ac  pastoralis  curae  successoribus 
suis,  qui  in’  eius  sacratissima  sede  perenniter  sessuri 

sunt,  dereliquit _  et  auctoritatis  potestatem  suis...  tra-> 

didit  divino  iussu  successoribus  Pontificibus.  » 

(3)  Apparet  falsitas  suppositionis,  quam  impugnamus,  ex 
alia  consideratione  constitutionis  Ecclesiae  eiusque  visibilis 
fundamenti  sedis  Romanae  Apostolicae.  In  illa  hypothesi 
separati  primatus  ab  Ecclesia  et  sede  Romana,  vel  dicitur 
haec  Ecclesia  et  sedes  Apostolica  adhuc  permanere  ut  sedes 
episcopalis  privata  iam  iuribus  primatus,  vel  supponitur 
omnino  perii s se. 

Si  sedes  episcopalis  Romana  adhuc  permanet,  nulla  ra~i 
tione  fieri  potest,  ut  ea  non  sit  sedes  Apostolica,  non 
sensu  solum  illo  historico  quod  episcopatus  huius  Eccle-i 
siae  particularis  sit  fundatus  ab  Apostolo  (ut  erant  muH 
tae  aliae  sedes  fundatae  a  Petro,  Paulo,  loanne  et  a  ceteris 
Apostolis);  sed  sedes  Apostolica  Petrina,  idest  a  Petro, 
ut  erat  a  Christo  pro  se  et  pro  tota  serie  suorum  ex  or-> 
dine  (jcxtx  tx;iv)  successorum  instructus  iuribus  et  officiis 
primatus,  erecta  ad  sedem  primati alem  super  totam  Ec-i 
clesiam.  Non  enim  ut  superius  vidimus,  sunt  duae  sedes, 
alia  primatus  et  alia  Romani  episcopatus;  sed  ipsa  una  se-i 
des  Romana  Apostolica  facta  est  a  Petro  primatialis  pro 
se  ot  suis  in  eadem  sede  ex  ordine  successoribus,  quam  ergo 
moriens  cum  omnibus  suis  iuribus  divinitus  institutis  va-> 
cantem  ,  hoc  est  a  legitimis  in  hac  una  sede  Romana  suc-i 
cessoribus  occupandam  reliquit.  Hinc  vidimus,  semper  et 
ubique  ab  omnibus  sine  ulla  controversia  habitam  et  agni-i 
tam  esse  successionem  in  sede  episcopali  Romana  ut  iden- 
ticam  cum  successione  in  primatu  super  totam  Ecclesiam  , 


208 

seu  (facta  distinctione  secundum  duplicem  rationem)  ut  si— « 
gnum  visibile  authenticum  successionis  in  primatu:  qui  suc-i 
cedit  Petro  in  episcopatu  Romano  seu  in  una  cathedra  aut 
sede  Romana,  eo  ipso  et  eo  solo  est  et  semper  theoretice 
praedicatus  atque  practice  habitus  est  heres  Petri  princi-> 
pis  Apostolorum.  Quamdiu  ergo  permanet  sedes  Romana, 
quicumque  in  ea  succedit,  est  successor  et  heres  Petri  in 
primatu;  nec  hereditatis  ius  intelligi  potest  in  alia  sede, 
quae  non  est  nec  effici  potest  Apostolica  Petrina.  De  qua-i 
vis  scilicet  alia  sede  verum  est,  multoque  magis  verum  in 
comparatione  cum  sede  Romana,  quod  s.  Leo  dixit  de  Ec-i 
clesia  Constantinopolitana  in  comparatione  cum  Alexandrina 
et  Antiochena:  u  nec  praeter  illam  petram,  quam  Dominus 
in  fundamento  posuit  (1),  stabilis  erit  ulla  constructio..  . 
non  dedignetur  (Anatolius)  regiam  civitatem,  quam  Ape- 
stolicam  non  potest  facere  sedem  »  (ep.  104.  c.  3.). 

Altera  suppositio  Ecclesiam  hanc  Romanam  omnino  per^ 
ituram  aut  eius  sedem  abolendam  esse,  excluditur  constanti 
traditione  de  significatione  et  de  effectu  promissionum  Chri-i 
sti.  Relegantur  superiora  testimonia,  vel  etiam,  ea  sola  quae 
hoc  numero  induximus  de  firmis  fundamentis  Ecclesiae  Pe-* 
tri;  de  indeficiente  in  ea  Petri  sacerdotio;  de  benedictione 
Petri  super  suam  sedem,  ut  a  portis  inferi  numquam  vin-i 
catur ;  de  perenni  sessione  successorum  Petri  in  eadem  sede. 
Ad  horum  confirmationem  et  illustrationem  animadvertatur, 
ad  notam  visibilem  apostolicitatis  Ecclesiae  Iesu  Christi 
etiam  illud  pertinere,  ut  semper  in  ea  sit  sedes  aliqua  ma-i 
nifesto  apostolica,  cuius  nempe  Episcoporum  series  numquam 
interrupta  indubitanter  pertingat  usque  ad  fundatorem 
Apostolum.  Imo  ut  haec  nota  Apostolicitatis  constans  et 
certa  maneat  pro  omnibus  temporibus  et  incommutabiliter 
tuta  ab  omni  discrimine,  necesse  est,  ut  sedes  ista  aposto-« 
lica  non  solum  historice  numquam  defecerit,  sed  ut  dogma- 


(1)  Haec  petra  ab  ipso  Domino  posita  in  fundamento  est  sedes  Ro-i 
mana  Petri,  qua  contradicente  frustra  conatur  ambitio  Anatolii  et  favor 
Imperatorum  sedem  urbis  regiae  praeponere  Alexandrinae  et  Antiochenae, 
quae  sua  habent  privilegia  inre  quidem  ecclesiastico  dumtaxat,  sed  tamen 
concessa  ob  rationem,  quod  sedes  sunt  apostolicae  ex  modo  fundationis 
propius  connexae  cum  Petro  et  cum  sede  Petri. 


209 

tice  constet  eam  deficere  non  posse.  «  Edant  ergo  (haeretici) 
origines  Ecclesiarum  suarum,  evolvant  ordinem  Episcopoi 
rum  suorum*  ita  per  successiones  ab  initio  decurrentem,  ut 
primus  ille  Episcopus  aliquem  ex  Apostolis  vel  Apostolicis 
viris,  qui  tamen  cum  Apostolis  perseveraverint,  habuerit 
auctorem  et  antecessorem.  Hoc  enim  modo  Ecclesiae  Apo- 
stolicae  census  suos  deferunt;  sicut  Smyrnaeorum  Ecclesia 
habens  Polycarpum  ab  Ioanne  conlocatum  refert,  sicut  Roi 
manorum  Clementem,  a  Petro  ordinatum  edit,  proindeque 
et  ceterae  exhibent,  quos  ab  Apostolis  in  episcopatum  con-i 
stitutos  Apostolici  seminis  traduces  habeant...  Quae  licet 
nullum  ex  Apostolis  vel  Apostolicis  auctorem  suum  profei 
rant,  ut  multo  posteriores,  quae  denique  quotidie  instituun-i 
tur  ,  tamen  in  eadem  fide  (cum  Apostolicis)  conspirantes, 
non  minus  Apostolicae  deputantur  pro  consanguinitate  doi 
ctrinae  r)  Tertull.  Praescript.  c.  32. 

Iam  vero  huiusmodi  Ecclesia  Apostolica,  quae  manifesto 
et  sine  interruptione  Episcoporum  successionem,  servata 
etiam  consanguinitate  doctrinae,  ab  Apostolo  decurrentem 
exhibeat,  nulla  iam  existit  praeter  Ecclesiam  Romanam 
Petri;  eoque  magis  ipsa  sola  est,  cui  Patres  et  Concilia  eam 
soliditatem  vindicare  vidimus,  ut  omnino  u  pro  Christi  misi 
sione  n  deficere  nequeat,  atque  alias  sedes,  si  defecerint, 
valeat  restituere,  quemadmodum  in  Concilio  VIII.  patricius 
Bahanes  argumentatus  est.  «  Posuit  Deus  Ecclesiam  suam 
in  quinque  patri  archiis,  et  definivit  in  evangeliis  suis,  ut 
numquam  aliquando  penitus  decidant,  eo  quod  capita  Eci 
clesiae  sint.  Etenim  illud  quod  dicitur,  et  portae  inferi 
non  praevalebunt  adversus  eam,  hoc  denuntiat:  quando 
duo  ceciderint,  currunt  (pastores  et  greges  fidelium)  ad  tria; 
cum  tria  ceciderint,  currunt  ad  duo;  cum  vero  quatuor  forte 
ceciderint,  unum,  quod  permanet  in  omnium  capite  Christo 
Deo  nostro,  revocat  iterum  reliquum  corpus  Ecclesiae  » 
(Hard.  T.  V.  p.  880.).  Modus  diversus  et  diversum  ius,  quo 
quinque  patriarchiae  seu  sedes  sunt  capita  Ecclesiae,  et  tei 
xtus  evangelii  qui  inducitur  ad  probationem,  evidenter  dei 
monstrat,  istud  unum  seu  istam  unam  sedem,  quam  Bahai 
nes  indeficientem  duplici  illo  argumento  ostendit,  non  posse 
esse  nisi  sedem  et  Ecclesiam  Romanam  Petri.  Hinc  etiam 


Franzelin.  Dc  Ecclesia  Christi 


14 


210 

in  superioribus  vidimus,  quomodo  Patres  Irenaeus,  Optatus, 
Augustinus,  Epiphanius  et  alii  ut  «  compendium  probatio-i 
nis  n  pro  Ecclesiae  catholicae  veritate  in  professione  Fidei, 
et  pro  unitate  in  communione  caritatis  inducant  perennem 
non  interruptam  inde  a  principe  Apostolorum  Petro  decur-i 
rentem  successionem  Episcoporum  Romanorum,  quae  suci 
cessio  in  Ecclesia  u  potentioris  principalitatis,  »  in  Ecclesia 
u  principali,  *  «  ad  quam  necesse  est  omnem  convenire  Eci 
clesiam,  t>  non  solum  usque  ad  illa  tempora  Patrum  non  dei 
fecit,  sed  propter  ipsum  finem,  ad  quem  potentior  illa  prin-i 
cipalitas  Ecclesiae  Petri  est  instituta,  ad  visibiliter  exhi-i 
bendam  Ecclesiae  unius  et  verae  Iesu  Christi  perpetuitatem, 
atque  adeo  ad  notam  visibilem  apostolicitatis  nullo  umquam 
tempore  deficere  potest;  unde  et  Optatus  «  primam  de  do-i 
tibus  »  Ecclesiae  Catholicae  dicit  esse  u  cathedram  unicam, 
quam  sedit  prior  Petrus.  » 

Puto  satis  esse  demonstratum,  quod  proposuimus;  est 
nempe  veritas  theologica  certa  innixa  principiis  et  docui 
mentis  fidei,  primatum  a  sede  et  Ecclesia  Romana  Petri 
numquam  ne  suprema  quidem  successorum  Petri  potestate 
esse  separandum. 

y)  Difficultas  aliqua  remanet  non  quoad  veritatem  ipsam 
in  concreto  spectatam,  eo  modo  quo  eam  enuntiavimus  et 
demonstravimus,  sed  quoad  potestatem  separationis  in  Sum-i 
mo  Pontifice,  absolute  et  abstracte  spectatam,  eo  modo  quo 
quidam  theologi  ipsam  omnipotentiam  divinam  considerant 
absolute  et  abstrahendo  a  ceteris  attributis  sapientiae,  iu- 
stitiae,  bonitatis,  qua  dicunt  Deum  posse  multa,  quae  poi 
tentia  ordinata  (ut  ipsi  loquuntur)  hoc  est  simul  spectatis 
omnibus  attributis  divinis  non  potest.  Difficultas  quam  dii 
ximus,  ita  habet.  Potuit  Petrus  seiungere  et  re  ipsa  seiunxit 
primatum  a  sua  sede  priori  Antiochena  transferendo  eum  ad 
sedem  Romanam  sibi  posterius  adoptatam,  nec  apparet  ra-i 
tio,  cur  ille  vivens  non  potuisset  etiam  ab  hac  Romana  ad 
aliam  sedem  eum  transferre.  Atqui  in  successore  Petri  est 
omnino  eadem  potestas  ordinaria,  exceptis  nempe  charismati-* 
bus  extraordinariis  non  propagandis  ad  heredes,  quae  erat 
in  ipso  Petro.  Ergo  aeque  ac  potuit  Petrus,  potest  successor 
Petri  primatum  transferre  ad  aliam  sedem.  Imo  qui  hoc 


211 

negat,  dum  videtur  exaltare  privilegia  sedis,  contra  fas 
limites  ponit  potestati  sedentis.  Responsio  et  declaratio  dif— « 
ficultatis  continetur  sequentibus.  1°.  Si  quod  ss.  Pontifices 
Leo,  Gelasius,  Gregorius,  Hadrianus  et  alii  Patres  praedi-i 
eant,  Petrum  divinis  praeordinationibus,  in  Romanas  arces 
anteivisse  honorem  potestatis  (1),  eum  ab  ipso  Christo  in  do-i 
minam  gentium  Romam  dispensatione  mirabili  fuisse  dire-i 
ctum,  sedem  Petri  Romanam  auctore.  Deo  cunctis  praela- 
latam  esse  Ecclesiis,  Petrum  potestatem  quam  ipse  acceperat 
a  Christo,  iussu  divino  tradidisse  suis  in  sede  Romana 
successoribus,  intelligeretur  de  iussu  divinitus  revelato, 
adeoque  de  unione  Romanae  sedis  cum  primatu  ex  iure 
divino,  quod  Petrus  Apostolus  tamquam  revelationem  ca-i 
tholicam  saltem  practice  et  facto  ipso  Ecclesiae  consignasset, 
iam  ipsa  illa  perennis  unio  esset  de  fide  catholica,  nec  eam, 
hoc  supposito,  ab  ipso  Petro  vel  ab  eius  successoribus  pcn 
tuisse  aut  posse  dissolvi,  manifestum  est.  Huiusmodi  vero 
veritatem  de  fide  catholica  ex  iam  concessis  non  asserimus, 
neque  ergo  asserimus  revelatam  iussionem  et  proprie  dictum 
ius  divinum.  Attamen  quandoquidem  agitur  de  Apostolo  et 
de  principe  Apostolorum  et  de  institutione  concernente  to-i 
tam  Ecclesiam,  imo  de  institutione  quae  intime  connectitur 
cum  ipso  visibili  Ecclesiae  fundamento,  quod  a  Christo  po-i 
situm  est  in  Petro  et  in  successione  Petri;  ex  ipsa  hac  re~i 
rum  natura  sequitur,  quod  et  omnibus  Conciliorum  Ponti-i 
ficum  et  Patrum  citatis  testimoniis  docetur,  saltem  per  spe-i 
cialem  supernaturalem  assistendam  et  directionem  Petrum 
cum  hac  sua  sede  Romana  univisse  et  unitum  suis  in  ea-i 
dem  successoribus  reliquisse  primatum  (2).  2°.  Constitutus 

(1)  S.  Leo  serrn.  82.  c.  5. 

(2)  Benedictus  XIV.  dubium  inris  divini  et  supernaturalem  divinam 
directionem  ita  exprimit:  «  cura  Petrus  suam  sedem  Romae  fixerit,  et 
in  ea  martyrio  coronatus  gloriose  obierit,  sive  id  evenerit  ex  divino  prae-> 
cepto  seu  expressa  revelatione,  ipsi  Petro  specialiter  a  Deo  facta,  sive  ex 
sola  voluntate  Petri,  licet  divinitus  inspirata;  inde  factum  est,  ut  supremi 
pontificatus  praerogativa  ita  insita  manserit  sedi  Romanae,  ut  qui  iu  hac 
Petro  succedit,  necessario  succedat  in  totius  Ecclesiae  primatu  Petro» 
de  Syn.  dioeces.  1.  II.  c.  1.  Laurentius  Veith  ponit  tres  propositiones: 
u  1°.  De  iure  divino  ct  ex  institutione  Christi  est,  quod,  quicumque  Petro 
succedit,  sit  caput  Ecclesiae  universalis,  seu  habeat  primatum  in  univer- 


_  •>!•>  _ 

sub  hac  u  mirabili  dispensatione  »  Dei  neque  ipse  Petrus  po-« 
tuisset  separare  primatum  a  sua  sede  Romana,  non  quidem 
ex  defectu  potestatis  per  se  et  absolute  spectatae,  sed  ex 
privilegio  indefectibilitatis  apostolicae  in  sequenda  divina 
directione  praesertim  quoad  huiusmodi  magnas  totam  Eccle-i 
siam  eiusque  ipsum  visibile  fundamentum  concernentes  in-i 
stitutiones,  quantumvis  supponantur  non  immediate  divini 
sed  apostolici  dumtaxat  iuris.  Pro  successoribus  autem  Pe-> 
tri,  quidquid  sit  de  potestate  per  se  et  abstracte  considerata, 
rem  spectando  in  concreto  cum  omnibus  suis  adiunctis  unio 
non  in  transitu  sed  in  consummatione  facta  a  Petro,  ut  lo-i 
quitur  s.  Innocentius,  et  constituta  successio  in  primatu 
per  ipsam  successionem  in  sede  Romana  multo  magis  incom-i 
mutabilis  iuris  censeri  debet.  Recolantur  superius  citata 
documenta,  ex  quibus  probatum  est,  totum  modum  sentiendi 
et  docendi  de  successione  Petri,  de  Ecclesia  et  sede  Aposto- 
lica  Petri,  expressum  definitionibus  et  professionibus  fidei 
catholicae  et  universali  traditione  omnium  aetatum,  in  hy- 
pothesi  de  qua  agitur  ,  mutatum  et  transversum  iri;  qua 
maior  et,  ut  mitissime  dicatur,  periculis  plenior  perturbatio 
in  Ecclesia  Dei  nescio  an  cogitari  possit.  Ergo  illa  transi 
latio  primatus  et  mutatio  signi  visibilis  pro  successione  in 
hereditate  Petri,  numquam  potest  esse,  quaecumque  suppo-i 
nantur  rerum  et  temporum  conditiones,  in  aedificationem 
corporis  Christi,  sed  semper  foret  in  eius  perpetuum  et  uni-i 
versale  detrimentum.  Atqui  u  plenitudo  potestatis  est  omnia 
posse  in  aedificationem  corporis  Christi,  »  eaque  adstricta 
est  normis  divinis.  Ut  vero  semper  actu  ipso  hisce  normis 
regatur,  promissa  est  successori  Petri  non  solum  ad  infal- 


sam  Ecclesiam;  2°.  De  iiire  divino  et  ex  institutione  Christi  est,  quod 
Romanus  Pontifex  hunc  primatum  habeat.  Nam  in  praesenti  rerum  statu, 
in  quo  Petrus  pro  ultima  sua  sele  elegit  Romam,  voluntas  Christi  est, 
ut  successores  Petri  in  hac  sede  Romana  etiam  sint  eius  successores  in 
primatu;  3°.  dubium  est,  utrum  sit  iuris  divini  seu  ex  institutione  Chri-i 
sti,  quod  Episcopus  Romanus,  quia  Episcopus  Romanus  est,  nit  Petri  suc-i 
cessor  et  primatum  in  universam  Ecclesiam  habeat;  quia  dubium  est, 
utrum  Petrus  ex  iussu  Christi  vel  ex  voluntate  sua  humana  Romam  pro 
sede  ultima  elegerit  *  de  Primat.  Rom.  Pontif.  §.  19.  p.  55.  Vide  etiam 
Bellarmin.  de  Rom.  Pont.  1.  II.  c.  12;  1.  IV.  c.  4. 


213 

libilitatem  in  definiendis  rebus  fidei  et  morum,  sed  etiam 
ad  univesale  regimen  Ecclesiae,  quatenus  inde  ipsa  fidei  et 
morum  custodia  pendet,  indefectibilis  assistentia  Dei.  Ergo 
ipsa  fidelitas  Dei  in  suis  promissis  securos  nos  reddit,  num- 
quam,  ne  per  supremam  quidem  successorum  Petri  potesta-i 
tem,  unionem  primatus  cum  Apostolica  sede  et  Ecclesia  Ro-« 
mana  Petri  esse  dissolvendam. 

In  argumento  igitur,  ut  illud  opponitur,  tum  maior 
tum  minor  propositio  transmittenda  est,  quatenus  in  ea 
potestas  Petri  et  eius  successorum  per  se  et  abstracte  spe-i 
ctatur  ;  quatenus  vero  spectatur  sub  indefectibili  directione 
et  assistentia  Dei  simul  cum  omnibus  modis  et  conditioni^ 
bus,  quibus  unio  primatus  cum  sede  Apostolica  Romana 
Petri  facta  et  semper  intellecta  atque  praedicata  est,  ne-i 
gandum  est  potuisse  aut  posse  umquam  fieri,  ut  eadem  unio 
ab  ipso  Petro  vel  ab  eius  successoribus  dissolveretur  aut 
dissolvatur. 

Aliam  difficultatem  movit  scriptor  anonymus,  contra 
quem  Franciscus  Ant.  Zaccaria  edidit  dissertationem  u  de 
Romani  Pontificis  primatu.  »  Si  praerogativa  divina  pri-i 
matus,  aiebat  ille,  in  successore  Petri  adstringitur  ad  lo-i 
cum,  in  quo  mortuus  est  hic  Apostolus,  u  quid  de  illo  pri-i 
matu  fiet,  cum  Roma  ex  prophetarum  et  Ioannis  vaticiniis 
abysso  perpetuo  submersa  manebit?  »  Imo  interpretes  etiam 
catholici  ex  Apoc.  XVII.  XVIII.  deducunt  Romanae  urbis 
defectionem  a  religione  Christiana  ultimis  temporibus  fu~i 
turam  ac  tandem  eius  interitum  (1). 

Responsio  quatenus  ad  huiusmodi  incertas  interpreta~« 
tiones  et  suspiciones  requiritur,  haec  est.  1°.  Certum  est,  in 
illis  capitibus  Apocalypsis  sensu  literali  immediato  prae~« 
dici  interitum  idololatriae  persecutricis  sanctorum  in  im-i 
perio  Romano  et  eius  centro  Babylone  illa  magna;  incerta 
sunt,  quae  de  excidio,  multoque  magis  quae  de  defectione 
urbis  pro  futuris  ultimis  temporibus  textui  sensu  velut  ple-« 
niore  et  altiore  supponuntur.  2°.  Distinguendum  est  inter 
urbem  Romam  materialiter  et  politice  (hoc  est  in  suis  in- 

(1)  Speciminis  loco  vide  Cornelium  a  Lapide  in  Apoc.  XVII.  1. 
§.  Porro  cum  liber  signatus,  etc. 


214  _ 

stitutis  et  hominibus  politicis)  spectatam  et  inter  Ecclesiam 
Romanam.  Haec  non  moenibus  et  aedificiis  et  institutis 
politicis  constat,  sed  est  u  plebs  fidelium  Episcopo  adunata.  » 
Ecclesia  nempe,  quae  in  suo  Episcopo  per  continuam  suc-i 
cessionem  Pontificum  Romanorum  inde  a  Petro,  et  in  suo 
Clero  ac  plebe  fideli  inde  ab  Ecclesia  Apostolica  per  Pe-> 
trum  fundata  decurrit,  manet  Ecclesia  Romana,  etiamsi 
urbis  Romae  eversio  supponeretur.  Cum  demonstratum  sit, 
successores  Petri  in  primatu  semper  fore  Episcopos  Roma-> 
nos,  eadem  ex  ratione  et  eodem  sensu  successionis  mora- 
liter  continuae  atque  connexae  cum  Ecclesia  primitus  a 
Petro  fundata  etiam  semper  censebitur  Ecclesia  Romana, 
u  Ecclesia  in  Episcopo.  »  Videlicet  perennitas  moralis  perso~> 
narum,  non  perennitas  physica  loci  postulatur.  Imo  etiamsi 
Ecclesiae  Romanae  collectae  et  adunatae,  ut  a  suo  Epi-i 
scopo  distinguitur,  eversio  supponeretur,  et  maneret  tantum 
conditio  Ecclesiae  colligendae,  qualis  erat,  cum  primus  Ro-i 
manus  Episcopus  u  silvam  istam  frementium  bestiarum  et  tur-i 
bulentissimae  profunditatis  oceanum  ingrederetur  n  (s.  Leo 
serm.  82.  c.  4.);  Romani  tamen  Episcopi  non  desinerent  esse 
Petri  sicut  in  universali  Apostolica  ita  in  particulari  epH 
scopali  dignitate  successores  (cf.  supra  citat,  s.  Leon.  serm.  5. 
c.  4.).  Hunc  ordinem  successionis  in  primatu  et  in  episcopatu 
Romano  F.  A.  Zaccaria  1.  c.  cap.  B.  n.  6.  ita  expressit:  «  Pri-i 
matus  Petri  ea  tantum  ratione  adstringitur  ad  locum,  in 
quo  mortuus  est  hic  Apostolus,  ut  qui  Romani  Pontifices 
dici  possunt,  ii  soli  eius  successores  haberi  debeant;  at  Ro~i 
manorum  Pontificum  successio  non  ex  eo  loco  pendet,  ubi 
commorentur,  sed  ex  loco  ubi  primum  illi  consederunt,  qui-i 
bus  ipsi  non  interrupta  serie  suffecti  sint.  Quare  si  Roma 
eversa  fuerit,  alio  commigrabunt,  Romani  tamen  Pontifices 
erunt,  ut  qui  ad  Romanorum  Pontificum  qui  ipso3  ante-i 
cesserunt,  ordinem  pertinebunt  n  (1). 


(1)  Conferri  potest  ad  rem  illustrandam,  quod  anno  1053.  s.  Leo  IX. 
scripsit  ad  dnos  Episcopos  Africanos  dc  sede  Carthaginensi.  «  Sine  dnbio 
post  Romanum  Pontificem  primos  Archiepiscopns  et  totius  Africae  maxi-i 
mus  Metropolitanus  est  Carthaginensis  Episcopus,  nec  pro  aliquo  EpiscopO 
in  tota  Africa  potest  perdere  privilegium  semel  susceptum  a  sancta  Ro. 
mana  et  Apostolica  sede;  sed  obtinebit  illud  usque  in  finem  saeculi,  et 


215 

IV.  Multo  gravior  est  error,  qui  in  Syllabo  Proposi-i 
tione  XXXV.  a  s.  Sede  proscriptus  est.  Sed  ut  venenum 
istius  Propositionis  plenius  intelligatur,  iuvat  praestruere 
pauca  quaedam  de  Novatorum  principiis  et  doctrinis,  qui-i 
bus  illa  thesis  Ioannis  Nepomuceni  Nuytz  intime  cohaeret. 

Iam  saeculo  elapso,  cum  bellum  atrox  contra  Apostoli- 
cam  Sedem  tum  rebus  nefarie  gestis  tum  impiis  scriptis 
fere  ubique  moveri  coepisset,  Febronius  (Nicolaus  de  Hon- 
theim)  in  suo  libro  u  de  statu  Ecclesiae  et  legitima  pote-i 
state  Romani  Pontificis,  »  qui  non  solum  per  s.  Congrega-i 
tionem  Indicis  sed  etiam  pluribus  litteris  ad  Episcopos 
Germaniae  datis  a  Clemente  XIII.  proscriptus  est,  inter 
errores  alios  haereticos  et  schismaticos  etiam  asseruit,  u  au~i 
ctoritate  Exlesiae  primatum  ad  alium  Episcopum  e.  g. 
Mediolanensem,  Parisiensem  transferri  posse  »  (cap.  2.  §.  3.). 
Auctoritatem  vero  Ecclesiae  intelligit  distinctam  et  seiun- 
ctam  ab  ea  successoris  Petri,  Pontificis  Romani.  Nititur 
haec  doctrina  principio  haeretico,  quod  post  Alphonsum 
Tostatum  ab  Edmundo  Richerio  et  Iansenianis  inductum 
his  non  secus  ac  Febronio  fundamenti  instar  erat  ad  oppu-i 
gnandam  monarchiam  ecclesiasticam  et  supremam  Sedis 
Apostolicae  auctoritatem  iurisdictionis  et  magisterii  super 
universam  Ecclesiam.  Claves  potestatis  ecclesiasticae,  aie-i 
bant,  a  Christo  datas  esse’  non  immediate  Petro  et  sub 
Petro  Apostolis  pro  se  suisque  successoribus,  sed  datas  esse 
universitati  fidelium,  atque  ab  hac  universitate  committi 
coetui  sacerdotali  Episcoporum  ac  presbyterorum,  ac  tan-i 
dem  singulis  Episcopis  et  inter  hos  primo  inter  Episcopos 
Pontifici  Romano;  ita  ut  potestas  radicaliter  et  essentia-i 
liter  semper  maneat  penes  universitatem  fidelium,  in  Epi~« 
scopis  vero  et  in  Romano  Pontifice  non  sit  nisi  instrumen- 
taliter  et  minis  teri  aliter  ad  exsecutionem,  ut  scilicet  de- 
pendenter  a  coetu  fidelium  et  tamquam  ministri,  ad  quos 
potestas  ab  eodem  coetu  fidelium  derivata  est,  actus  potestatis 
exsequantur.  Richerius  (de  ecclesiastica  et  politica  potestate 


donec  in  ea  (Africa)  invocabitur  nomen  I).  N.  I.  C.  sire  deserta  inceat 
Carthago  sive  resurgat  gloriosa  aliquando  »  (ad  Petram  et  Ioannem  Epi-i 
scopos  ep.  84.  Migne  T.  CXLIII.  p.  729.). 


210 

cap.  1.)  hocce  ponit  principium:  «Christus  fundando  Eccle-i 
siam  prius,  immediatius  atque  essentialius  claves  sive  iu- 
A  risdictionem  toti  dedit  Ecclesiae  quam  Petro,  seu  quod 
eodem  redit,  claves  toti  contulit  Ecclesiae,  ut  per  unum 
ministerialiter  exercerentur;  quandoquidem  tota  iurisdictio 
ecclesiastica  primario,  proprie  ac  essentialiter  Ecclesiae 
convenit,  Romano  autem  Pontifici  atque  aliis  Episcopis  mi-i 
nisterialiter  et  quoad  exsecutionem  tantum.  »  Vide  Peta- 
vium  de  Ecclesiastica  Hierarchia  1.  III.  c.  14-16.  (1).  Cum 
his  cohaeret  doctrina  Quesnelli  et  eorum  Iansenianorum, 
qui  in  suis  Hexaplis  eam  defenderunt  (cf.  Mamach.  Origin. 
et  Antiquit.  chri$tian.  T.  Y.  p.  257.);  propositio  enim  XC. 
inter  damnatas  in  Bulla  Unigenitus  haec  est:  u  Ecclesia 
auctoritatem  excommunicandi  habet,  ut  eam  exerceat  per 
primos  pastores,  de  consensu  saltem  praesumpto  totius  cor-i 
poris.  »  Febronii  principium  idem  prorsus  est  et  etiam 
clarius  expressum  ac  Richerianum.  «  Ecclesia  ipsa  princi-i 
paliter  et  radicaliter  obtinet  potestatem  clavium,  quae  ab 
illa  in  omnes  eius  ministros  ipsumque  summum  Pontificem 
derivatur,  et  singulis  quibusque  pro  sua  portione  commu-i 
nicatur.  ..  Claves  a  Christo  toti  Ecclesiae,  collective  sum-i 
ptae,  datae  sunt  ita,  ut  harum  ius  iuxta  eiusdem  Ecclesiae 
beneplacitum  et  destinationem  per  Praelatos  et  Antistites 
exerceatur.  »  Febr.  1.  c.  cap.  1.  §.  11;  cap.  2.  §.  4.  Yide 
F.  A.  Zaccaria  Antifebron.  T.  I.  Introd.  cap.  4;  Antifeb. 
vindicatus  Dissert.  I.  cap.  2. 

Ex  hisce  principiis  potestatem  primatus  et  totius  ordi-i 
nis  ecclesiastici,  ut  a  Christo  in  Petro  et  Apostolis  insti-i 
tuta  est,  penitus  subverti  manifestum  est;  nec  Petrus  et 
Petri  successor  praeest  pastor  ovium  Christi,  sed  subest 
ovibus  pascendus  ab  ipsis,  et  subiicitur  Ecclesiae  et  Con-i 
cilio,  quod  aiunt  Ecclesiam  repraesentare  (2),  quatenus  ab 


(1)  Apud  Fctavium  1.  c.  etiam  descriptas  habes  Richerii  ambages  et 
contradictorias  sententias;  apud  Mamachium  1.  c.  p.  250.  sqq.  historiam 
eius  retractationis. 

(2)  Concilium  oecumenicum  legitimum,  in  unione  scilicet  et  subordi- 
natione  sub  visibili  capite  Ecclesiae,  eiusque  confirmatione  completum  rite 
dici  potest  repraesentaro  universam  Ecclesiam,  non  iure  et  potestate  de-i 
rivata  ab  universitate  fidelium,  sed  a  Christo  instituta  immediate  in  Pe- 


217 

ipsa  Ecclesia  derivatam  habet  potestatem,  idque  non  in 
unione,  quia  neque  in  subor dinatione,  sub  Pontifice  Romano, 
sed  in  distinctione  et  oppositione  ad  Pontificem  (1).  Haec 
necessaria  illorum  principiorum  consectaria  Dupinius  (de 
antiq.  Eccles.  discipl.  dissert.  VI.  §.  3.)  ita  statuit:  u  Non 
ergo  Summus  Pontifex  habet  potestatem  super  universam 
Ecclesiam,  licet  habeat  in  universa  Ecclesia;  sed  vice  versa 
Ecclesia  potestatem  habet  in  Pontificem;  et  quemadmodum 
mortuo  alium  sufficit,  ita  potest  eum  corrigere  atque  de-i 
ponere,  non  quidem  ipsa  per  se,  nam  universam  societatem 
Ecclesiae  convenire  aut  iudicare,  non  est  possibile,  sed  per 
Concilium  generale  quod  cum  universam  Ecclesiam  reprae-i 
sentet,  habet  universam  Ecclesiae  potestatem  in  se  unitam, 
cum  praesertim  Ecclesiae  universae  habeat  assensum  »  (2). 


tro  et  in  Apostolis,  atque  inde  perpett:a  in  Romano  Pontifice  et  sub  ipso 
in  Episcopis  Apostolorum  successoribus;  imo  et  solus  Pontifex  sua  pleni-i 
tudine  potestatis  potest  dici  repraesentare  totam  Ecclesiam,  sicut  rex  re-i 
praesentat  totum  suum  regnuui.  Suspecti  haeieseos  Wiclefianae  et  Hussi- 
ticae  in  Bulla  Martini  V.  edita  in  Concilio  Constantiensi  interrogari  iu- 
bentur:  «  utrum  credat,  teneat  et  asserat,  quod  quodlibet  Concilium  ge-i 
nerale,  et  etiam  Constantiense  (in  iis  nempe  ,  quibus  accessit  Pontificis 
confirmatio),  universalem  Ecclesiam  repraesentet.  * 

(1)  Febronius  negat  opus  esse,  ut  Romanus  Pontifex  praesit  Concilio, 
verbis  sibi  assumptis  Benedicti  Obechauser.  «  Est,  quod  iq  casu,  quo  acH 
esse  non  velit  aut  non  possit  Pontifex,  negem.  Concilium  eapropter  ace- 
phalum  reddi.  Enim  vero  Pontifex  rationem  quidem  primi  Episcopi  habet, 
sed  non  solus  est  Episcopus  in  Ecclesia.. Est  Pontifex  in  Concilio  Prae-< 
ses,  quo  genere  officii  si  primus  defungi  nolit,  ordine  secundus  aut  ter-i 
tius,  et  sic  de  reliquis,  potietur  »  Febron.  T.  II.  pag.  472.  Unde  facile 
patet,  etiam  necessitatem  confirmationis  Pontificiae  excludi.  «  Primatus 
Pontificius  est  in  Ecclesia  non  supra  Ecclesiam,  neque  illa  egere  potest 
confirmatione  Pontificis,  quae  ipsa  est  columna  veritatis  n  Febron.  ibid. 
p.  480.  At  Concilium  sine  Pontifice,  quo  velut  forma  constituitur  Ecclesia 
docens,  nec  est  Ecclesia  docens  ac  propterea  neque  columina  veritatis  (cf. 
Zaccaria  Antifebron.  dissert.  II.  c.  4.  n.  7.).  Vide  has  et  ceteras  doctri-< 
nas  Febronii,  quibus  primatus  iurisdictionis  et  infallibilis  magisterii  pe~i 
nitus  negatur,  ipsis  auctoris  verbis  relatas  apud  F.  A.  Zaccaria  in  Opere 
Antifebron.  vindicatus  dissert.  I.  c.  2. 

(2)  Haereses  istae,  quas  iam  in  antecedentibus  thesibus  refutavimus, 
omnes  explicite  damnatae  sunt  a  ss.  Concilio  Vaticano  in  quatuor  capiti -> 
bus  Constitutionis  Pastor  aeternus. 


218 

Initio  huius  numeri  dixi,  doctrinam  Febronii  de  trans-i 
latione  primatus  a  Sede  Romana  ad  alium  episcopatum  in-i 
niti  hisce  ipsis  principiis  haereticis;  hinc  fit,  ut  verba, 
quibus  ipsa  illa  propositio  enuntiatur  a  Febronio,  sensum 
praeseferant  erroneum,  quatenus  dicit,  u  auctoritate  hu-i 
mana  Romano  Pontifici  sacrum  primatum  creditum  fuisse.  » 
Est  enim  dogma  fidei  superius  demonstratum,  institutione 
et  auctoritate  Christi  ac  iure  divino  sicut  Petro  ita  eiu3 
successoribus  singulis  Romanis  Pontificibus  primatum  cre-i 
ditum  esse  et  fuisse.  Sed  quando  ab  istis  sectariis  omnis 
potestas  clavium  dicitur  a  Christo  immediate  universitati 
fidelium  commissa,  ita  ut  ab  hac  demum  universitate  deri-i 
vetur  exercenda  instrumentaliter  et  minis  teri  aliter  ad  Ro^ 
manum  Pontificem  et  ad  Episcopos,  subiectum  potestatis  ex 
institutione  divina  erit  totus  coetus  fidelium,  atque  inde 
porro  inferre  potuerunt,  auctoritate  humana  (coetus  nempe 
fidelium)  Romano  Pontifici  primatum  creditum  fuisse,  «  Cum 
itaque  (sunt  verba  Febronii  cap.  2.  §.  3.)  firmum  maneat, 
quoad  personam  et  locum  successoris  in  primatu  a  Deo  ni-i 
hil  provisum  statutumque  esse,  reliquum  est,  ut  penes  Ec-« 
clesiam,  cui,  ut  dictum  est,  potestas  clavium  et  omnis  eccle-i 
siastica  auctoritas  tradita  fuit,  steterit  et  etiamnum  per-i 
duret  ius  determinandi,  per  quem  unam  alteramve  partem 
clavium  administrari,  adeoque  per  quem  primum  in  Ecclesia 
officium,  per  quem  inferiora  munia  conformiter  ad  institu— * 
tionem  Christi  geri  velit.  Hinc  (firmum  manet),  sicut  per 
rationes  convenientiae  auctoritate  humana  Romanae  urbis 
Antistiti  sacer  primatus  creditus  fuit,  sic  et  ex  rationali-i 
bus  moti  vis  auctoritate  Ecclesiae  (quam  paulo  ante  dixerat 
auctoritatem  humanam)  eumdem  ad  alium  Episcopum  e.  g. 
Mediolanensem,  Parisiensem  etc.,  transferri  posse  »  (1). 


(1)  Febronius  cedens  tandem  postulatis  sui  Arcbiepiscopi  et  Electoris 
Trevirensis  retractatione  suarum  doctrinarum  Pontifici  Pio  VI.  satisfacere 
in  animum  induxit,  ubi  quoad  hanc  de  qua  agimns,  propositionem  profi-i 
tetur:  «  a  Romana  sede  ad  aliam  transferri  primatus  nequit.  »  Notandum 
vero,  propositiones  retractandas  ab  ipsa  s.  Sede  speciatim  designatas 
fuisse.  Sed  postmodum  ipsam  suam  retractationem  non  parum  deturpavit 
edito  in  eam  commentario,  in  quo  praeter  alia  graviora  suam  in  libris  de 
«  statu  Ecclesiae  »  propositam  doctrinam  de  translatione  primatus  a  Ro- 


210 

Iam  vero  propositio  Nuytziana  quoad  sensum  eadem  est* 
et  etiam  paene  iisdem  verbis  enuntiata  ac  illa  Febronii,  et 
vel  eadem  Febronii  continet  principia,  vel  certe  cum  iia 
erroribus  cohaeret,  quibus  auctor  eo  tendit,  quemadmodum 
in  Apostolicis  litteris  proscribentibus  libros  eius  (Ad  Apo- 
stolicae  Sedis  22.  Augusti  1851.)  dicitur,  u  ut  Ecclesiae  com 
stitutionem  ac  regimen  pervertat...  Siquidem  sic  Ecclesiam 
civili  imperio  subditam  esse  per  summum  nefas  asserit,  ut 
ad  potestatem  civilem  directe  vel  indirecte  conferat,  quid-i 
quid  de  Ecclesiae  regimine,  de  personis  rebusque  sacris,  de 
iudiciali  Ecclesiae  foro  divina  est  institutione  vel  eccle-i 
siasticis  legibus  sancitum.  »  Imo  negat,  Romanum  PontifH 
cem  u  comparari  posse  libero  principi;  »  qui  potestatem  ha-i 
beat  u  agendi  in  universa  Ecclesia;  »  adeoque  a  fortiori 
negatur  eius  potestas  super  universam  Ecclesiam.  Ex  his 
principiis,  quin  etiam  ex  ipsis  verbis  quibus  propositio  enun-i 
tiatur,  ubi  consensus  seu  a  factum  populorum»  coniungitur 
velut  aequipollens  cum  «  Concilio  generali,  »  clarum  est. 
Concilium  a  Nuytzio  intelligi  citra  et  etiam  contra  PontH 
ficem  Romanum  sensu  Dupinii,  Febronii  et  aliorum  Nova-i 
torum  ;  non  autem  celebratum  et  sancitum  Pontificis  aucto-i 
ritate,  sine  qua  verum  et  legitimum  Concilium  generale 
nullum  esse  potest.  Propositio  in  memoratis  litteris  Apo-i 
stolicis  et  deinde  in  Syllabo  damnata  his  verbis  enuntiata 
est.  u  Nihil  vetat,  alicuius  Concilii  generalis  sententia  aut 
universorum  populorum  facto  summum  Pontificatum  ab  Ro-i 
mano  Episcopo  atque  Urbe  ad  alium  Episcopum  aliamque 
civitatem  transferri.  »  In  eam  ergo  cadit  saltem  una  ex 
censuris,  quibus  Pontifex  motu  proprio  ex  certa  scientia 
ac  matura  deliberatione,  deque  Apostolicae  potestatis  ple-i 
nitudine  libros  Nuy  tzii  reprobat  ac  damnat  u  tamquam  con-i 
tinentes  propositiones  et  doctrinas  respecti  ve  falsas,  teme-i 
rarias,  scandalosas,  erroneas,  in  S.  Sedem  iniuriosas,  eiusdem 
iuribus  derogantes.  Ecclesiae  regimen  et  divinam  eius  con- 


mana  sede  ai  aliam  exhibet  velut  opinionem  liberae  disputationi  permis-i 
sam.  Hoc  autem  quid  aliud  est  quam  retractatio  retractationis?  Vide  Card. 
Gerdilii  Animadversiones  in  commentarium  Febronii  (Opp.  T.  V.  p.  37. 
ed.  Neapol.  1855.). 


220 

stitutionem  subvertentes,  schismaticas,  haereticas,  prote- 
stantismo  ei  usque  propagationi  faventes,  et  in  haeresim  et 
in  systema  iamdiu  ut  haereticum  damnatum  in  Luthero, 
Bain,  Mar silio  Patavino,  Ianduno,  Marco  Antonio  De  Dem 
minicis,  Richerio,  Laborde  et  Pistoriensibus  aliisque  ab 
Ecclesia  pariter  damnatis  inducentes,  nec  non  et  canonum 
Concilii  Tridentini  e  ver  si  vas.  » 


THESIS  XIII. 


De  distinctione  inter  Sedem  et  sedentem 

in  Sede  Apostolica. 


u  Seposita  distinctione  quae  per  se  evidens  est,  inter  personalia  me- 
n  rita  sedenti»  et  praerogativas  Sedis,  1*.  omnino  reiicienda  est  distinctio 
n  a  Novatoribus  inducta  quoad  praerogativas  quae  divinitus  institutae 
»  competant  Sedi  Apostolicae,  non  vero  singulis  in  ea  sedentibus;  siqui- 
y>  dem  praerogativae  omnes  a  Christo  institutae  sunt  ut  propriae  Petri 
»  et  singulorum  eius  successorum,  et  A>er  hos  et  ab  his  sedentibus  perti- 
n  nent  ad  Sedem.  Nihilominus  k.°.  si  perpetuitas  Sedis  Apostolicae  et  mor- 
»  talitas  singulorum  sedentium  spectetur,  distinctio  aliqua  inter  Sedem  et 
»  singulos  sedentes  admitti  debet,  ex  qua  diversa  conditio  infallibilis  ma- 
»  gisterii  et  supremi  regiminis  in  Ecclesia  tempore  Sedis  cacantis  et 
v  tempore  Sedis  plenae  intelligitnr.  w 


Nomine  Sedis  sive  Apostolicae  sive  generatim  cuiuscum-i 
que  episcopalis  intelligimus  complexum  iurium  et  officiorum 
pastoralium,  quae  vel  per  divinam  institutionem  perenniter 
duratura  vel  iure  ecclesiastico  stabilita,  pro  aliquo  episco-i 
patu  disposita  sunt  ita,  ut  ea  insint  singulis  in  illo  epH 
scopatu  legitimis  successoribus.  Quando  igitur  sedens  seu 
praesidetis  nominatur,  intelligitur  in  concreto  is  ipse  qui 
pro  tempore  iuribus  illis  pollet  et  officiis  fungitur;  nomine 
autem  sedis  in  comparatione  cum  praesidente  ipsa  iura  et 
officia  per  sese,  abstrahendo  a  persona  cui  actu  insunt,  si— « 
gnificantur,  quatenus  per  divinam  vel  ecclesiasticam  insti-i 
tutionem  in  hoc  determinato  episcopatu  sunt  perennia  se-i 
eundum  ordinem  successionis  personarum.  Hinc  porro  patet, 
denominationem  sedis  per  apposita  vel  praedicata,  quibus 


•>  >  ! 


actus  iurium  et  officiorum  exprimatur,  determinari  ad  con-i 
cretam  significationem  ipsius  praesidentis,  qui  habet  et 
exercet  actu  iura  et  officia  ;  vicissim  vero  praesidens  pot-« 
est  significari  formaliter  et  reduplicative  quatenus  pollet 
illis  iuribus;  vel  nuncupative  dumtaxat  qui  iuribus  pollet, 
sed  spectando  eum  secundum  personalia  eius  bona  vel  mala 
merita. 

Hisce  positis  et  assumptis  iis,  quae  in  tribus  proxime 
antecedentibus  thesibus  demonstrata  sunt,  corollarii  instar 
consequitur,  quo  sensu  vero  comparatio  et  distinctio  inter 
sedem  et  praesidentem  locum  habeat,  et  quae  distinctio 
falsa  omnino  sit  imo  et  haeretica. 

1°.  Distinctio  inter  praesidentes  si  non  formaliter  se-i 
eundum  iura  pastoralia  sed  materialiter  secundum  sua  bona 
vel  mala  merita  spectantur,  et  inter  sedem  spectando  iura 
in  aliquo  episcopatu  permanentia  secundum  ordinem  succes-i 
sionis,  per  se  evidens  est;  eamque  solum  commemoramus, 
quia  verbis  quibus  s.  Leo  M.  eam  expressit.  Novatores  abusi 
sunt  ad  aliquem  velut  patristicum  colorem  inducendum  suae 
distinctioni  erroneae  inter  sedem  Romanam  et  in  ea  seden-i 
tes,  de  qua  mox  dicemus.  Adversus  ambitionem  Anatolii 
Episcopi  Constantinopolitani,  cuius  iam  superius  memini-i 
mus,  s.  Pontifex  declarat,  iura  et  privilegia  sedis  Alexan-i 
drinae  firma  esse,  nec  ex  sceleribus  Dioscori  qui  illam  sedem 
tenuerat,  quidquam  detrimenti  pati  debere;  adeoque  etiam 
sedem  Antiochenam  in  dignitate  tertii  gradus  conservandam 
esse,  non  ad  quartum  redigendam  iniusta  usurpatione  Epi-i 
scopi  Constantinopolitani,  qui  licet  in  inferiori  sede  potius 
meritis  virtutum  studeat  eminere.  «  Nihil  Alexandrinae 
sedi  eius,  quam  per  s.  Marcum  Evangelistam  beati  Petri 
discipulum  meruit,  pereat  dignitatis;  nec,  Dioscoro  impie-i 
tatis  suae  pertinacia  corruente,  splendor  tantae  Ecclesiae 
tenebris  obscuretur  alienis.  Antiochena  quoque  Ecclesia,  in 
qua  primum  praedicante  Apostolo  Petro  Christianum  nomen 
exortum  est,  in  paternae  constitutionis  ordine  perseveret, 
et  in  gradu  tertio  collocata  numquam  se  fiat  inferior.  Aliud 
enim  sunt  sedes,  aliud  praesidentes.  Et  magnus  unicuique 
honor  est  integritas  sua,  quae  cum  in  quibuslibet  locis  or-> 
namenta  non  perdat,  quanto  magis  in  Constantinopolitanae 


urbis  magnificentia  potest  esse  gloriosa,  si  per  observantiam 
tuam,  et  defensionem  paterni  canonis  et  exemplum  probi-i 
tatis  multi  habeant  sacerdotes  »  ep.  106.  c.  3.  ad  Anatol.  CP. 
Ad  defensionem  paterni  canonis,  quo  in  Nicaeno  Concilio 
{can.  6.  7.)  orientalium  sedium  iura  firmata  sunt.  Leo  hor-i 
tatur  etiam  Maximum  Antiochenum  adversus  molimina  eius-i 
dem  Anatolii.  u  Dignum  est  enim  te  Apostolicae  sedis  in 
hac  sollicitudine  esse  consortem,  et  ad  agendi  fiduciam  pri-i 
vilegia  tertiae  sedis  (Antiochenae)  agnoscere,  quae  in  nullo 
cuiusquam  ambitione  minuentur,  quia  tanta  apud  me  est 
Nicaenorum  canonum  reverentia,  ut  ea  quae  sunt  a  sanctis 
Patribus  constituta,  nec  permiserim  nec  patiar  aliqua  no-i 
vitate  violari.  Etsi  enim  dinersa  nmnuniquam  sunt  me-i 
rita  praesulum,  iura  tamen  permanent  sedium,  quibus 
etsi  possint  aemuli  perturbationem  aliquam  fortassis  inferre, 
non  tamen  possunt  minuere  dignitatem  »  ep.  119.  c.  3.  ad 
Maxim.  Antioch. 

Comparat  igitur  et  distinguit  s.  Leo  sedes  ac  praesi-> 
dentes  eo  solum  sensu,  quod  iura  cum  sint  vel  ex  incom-i 
mutabili  institutione  divina  vel  saltem  ex  stabili  ordina-i 
tione  ecclesiastica,  minime  pendent  a  meritis  praesidentium, 
sicut  vicis  sim  haec  merita  non  pendent  a  maioribus  mino¬ 
ribus  ve  iuribus  potestatis  et  dignitatis,  quae  finaliter  in 
bonum  Ecclesiae  sunt  instituta,  eo  fere  modo  quo  sentien-i 
dum  et  loquendum  est  de  gratiis  gratis  datis  in  compara-i 
tione  cum  gratiis  sanctificantibus. 

2°.  Richeriani,  Ianseniani,  Gallidhni,  Febroniani,  abusu 
intolerabili  ad  verba  s.  Leonis  appellabant,  ut  fucum  indu-i 
cerent  suo  errori  (1),  quo  iura  et  privilegia  divinitus  insti- 

(1)  In  u  Defensione  declarationis  Cleri  Gallicani  n  1.  X.  c.  4.  et  sqq. 
haec  crambes  coquitnr  et  recoquitur  usque  ad  nauseam,  et  tam  manifestis 
sophismatis  res  agitur,  ut  causa  patrocinio  non  bona  peior  facta  ait.  Ci— « 
tabo  paucas  dumtaxat  sententias,  ex  quibus  ver  -  ita,  ut  in  textu  expo-i 
nimus  erratum  fui  se  appareat,  u  Merito  Petro  dicitur:  non  deliciet  fides 
tua;  cum  nnmqUam  futurum  sit,  ut  Petri  successores  eorumqu  *  universa 
series  et  successio,  sedesqne  cui  praesint  atque  Ecclesia  quam  docendam 
et  regendam  susceperint,  a  vera  fide  avellantur.  Neque  obiiciant,  se-> 
dem  a  sedente  Pontifice  minime  distinguendam;  hunc  enim  errorem  multis 
iam  veterum  testimoniis  sublutum  esse  credimus.  Vel  s.  Leonem  audiant 


tuta  et  collata  Petro  referri  aiebant  ad  aedem  Petri,  mi-i 
nime  vero  ad  singulos  sedentes  in  cathedra  Petri;  sedem 
esse  indefectibilem  in  vera  fide,  ita  scilicet  ut  numquam 
contumaciter  deficiat  ab  Ecclesia  universali;  singulos  se-i 
dentes  posse  etiam  in  definitionibus  fidei  et  morum  ali-i 
quando  falli  et  fallere,  quamvis  deinde  error  a  successoribus 
mox  corrigendus  sit.  Ex  hac  itaque  doctrina  inde fectibil itas 
in  fide  pertinet  ad  Ecclesiam  sive  sedein  Romanam  Petri, 
si  spectetur  successio  moraliter  continua,  eodemque  modo 
ad  seriem  continuam  successorum  Petri;  infallibititas  vero 
in  docendo  adeoque  supremum  infallibile  magisterium  com-i 
petit  soli  Ecclesiae  universali  sive  Concilio  oecumenico,  quod 
Ecclesiam  universalem  repraesentat.  Hinc  porro  inferebant, 
Romanum  Pontificem  potestati  Ecclesiae  universalis  ac  pro- 
pterea  etiam  Concilio  universalis  Ecclesiae  esse  subditum  ; 


de  sede  Aniochena  dicentem:  aliud  sunt  sedes,  aliul  praesidentes. 
Accipiendi  ergo  Romani  Pontifices  tamquam  una  persona  Petri,  in  qua 
numiuam  fides  penitus  deficiat;  atque  ut  in  aliquibus  vacillet  aut  com 
cidat,  non  tamen  deficit  in  totum,  quae  statim  revictura  sit.  Id  in 
Ecclesia  Romana  contigisse  multa  exempla  docuerunt,  neque  porro  aliter 
ad  consummationem  usque  saeculi,  in  tota  Pontificum  successione,  even-i 
turum  esse  certa  fide  credimus  •>  Ibi  c.  4.  et  5.  Paulo  inferius  Ecclesiae 
et  sedis  Ro. nanae  iudefectibilitas  a  fide,  qnae  concedi  videbatur,  expli-i 
catur  ita  nt  indefectibilitas  sensu  proprio  atque  infallibilitas  in  fide  do-i 
cenda  tribuatur  soli  Ecclesiae  universali  et  oecumenico  Concilio,  cui  ipse 
Romanus  Pontifex  subiectus  sit.  «  Certiora  cogitent,  qni  Ecclesiae  Ro-i 
manae  sedisque  Apostolicae  inviolabilem  statum  fidemque  praedicant  : 
nempe  id  eventurum  numquam,  ut  quemadmodum  E  clesiae  exempli  gratia 
Constantinopolitanae,  Alexandrinae,  et  nunc  Anglicae,  Danieae;  ita  Ec-i 
clesiae  Romanae  error  inhaereat,  quem  contumace  proposito  tueatur,  et  a 
verae  Ecclesiae  se  abrumpat  sinu.  Neque  vero  umquam  Romani  Pontili'es 
refugerunt,  ut  quod  Cleri  sui  consensu  indicas sent,  cum  oerumenira  syn-i 
odo,  si  res  postularet,  aequo  animo  retractarent.  Dnam  ergo  Ecclesiam 
catholicam  utpote  Spiritus  Sancti  magisterio  instructam,  quaeque  eam  re-i 
praesentet,  synodum  oecumenicam,  eam  esse  credimus,  in  quam  circa  fh 
dem  nullus  umquam  obrepat  defectus,  neque  per  contumaciam  neque  per 
imprudentiam;  Clerum  vero  Romanum  si  quid  erraret,  ab  Ecclesia  catho-i 
lica  atque  eius  oecumenica  synodo  dirigi,  revocari,  doceri  debere,  perficique 
omnino,  ne  error  inolescat.  Unde  illa  Romanae  Ecclesiae  sedisque  Aposto-i 
licae  invicta  firmitas,  ipsa  Ecclesiae  catholicae  firmitate  constat;  quae 
quidem  Ecclesia  catholica  cum  sit  ex  Christi  promissione  immobilis,  Petri 
successionem  eique.  coniunctam  principalem  Ecclesiam  seiemque  Romanam, 


__  224 

cx  quo  ulterius  sequebatur.  Concilium  sicut  est  supra  Pon-i 
tificem  ita  posse  esse  legitimum  praeter  et  contra  Pontifi-i 
cem  Romanum.  Hac  ratione  non  solum  infallibile  magiste-i 
rium  sed  etiam  supremum  regimen  supra  Ecclesiam  univer-i 
salem,  quae  potestas  utraque  a  Christo  instituta  est  in 
Petro,  negari  in  Petri  successoribus  costitutionemque  a 
Christo  inditam  Ecclesiae  transverti  manifestum  est. 

Confutatio  non  quidem  enucleatior,  quae  in  Tractatu  de 
Romano  Pontifice  danda  et  ab  egregiis  theologis  data  est, 
sed  tamen  sufficiens,  quatenus  in  Tractatu  de  Ecclesia  me-i 
rito  requiri  potest,  tota  continetur  in  superioribus  thesibus. 
Tria  enim  haec  demonstrata  sunt,  a)  Christus  Dominus  su~i 
premam  magisterii  et  sacri  imperii  potestatem  seu  prima-i 
tum  cum  omnibus  eius  iuribus  instituit  in  una  persona 
Petroj  in  distinctione  expressa  ab  omnibus  aliis  Apostolis 


partem  Ecclesias  necessariam,  ea  vi  quae  totum  continet,  stare  quoque 
oportet.  Unae  cum  ita  sint,  apparet  Ecclesiam  catholicam  primitus  esse 
immotam,  cui  ditum  sit:  portae  inferi  no  a  praevalebunt  adversus  eam, 
et:  ecce  ego  vobisenm  sum;  Ecclesiam  vero  Romanam  ita  esse  immotam, 
ut  partem  Ecclesiae  principalem  summeqne  necessariam;  quae  mater  et 
magistra  Ecclesiarum  (singularum  seorsum),  totam  ipsam  Ecclesiam  ma-> 
trem  ac  magistram  agnoscat.  Tum  Papa  iu  Christi  nomine,  respectu 
Ecclesiarum  particularium  est  magister  ille  quidem,  sed  respectu  Ecclesiae 
catholicae  discipulus,  cum  in  Ecclesiae  catholicae  consensione  manifestum 
appareat  Spiritus  Sancti  magisterium  n  Ibid.  c.  14.  Adhuc  clarius  error 
ostentatur  approbatione  doctrinae  Petri  AllUcensis,  qui  cum  aliis  quibus-i 
dam  theologis  magnum  schisma  saeculi  XV.  sanare  satagebat  erroribus 
inductis  circa  ipsam  divinam  constitutio  lem  Ecclesiae,  u  Cum  ex  Petro 
Alliacensi  aliud  sit  sedes  aliud  se  lens,  non  mirum  est  aliquid  convenire 
sedi,  quol  sedenti  non  conveniat,  nempe  ut  sc  ies  deficere  non  possit,  cum 
sedens  sit  deviabitis  etiam  in  iu  licio  de  fide,  quippe  a  quo  indicante, 
etiam  in  causis  fidei,  ad  Coicilinm  generale  secundum  eumlem  auctorem 
appellare  liceat.  Sedes  Apostolica  tametsi  subiecta  est  universali  Ec-i 
clesiae  eam  que  repraesentanti  Co  icilio  generali,  tamen  suprema  est  respectu 
singularium  Ecclesiarum,  quemadmodum  tradit  no. i  molo  schola  Parisien- 
sis,  sed  etiam  ipsum  Constautieuse  Concilium  »  Ibid.  c.  12.  Cf.  Zaccaria 
Antifebron.  dissert.  II.  c.  10.  n.  4.  sqq.  Ei  iisdem  principiis  Febrouius 
inferebat,  posse  scindi  communionem  cum  Pontifice  sedente  et  nihilominus 
servari  illaesam  cum  sede  Apostolica:  «  quaerenda  et  omni  studio  servanda 
est  communio  cum  ipso  Papa  sedente,  tum  scilicet  et  quamdiu  spiritum 
sanctae  Sedis  et  Ecclesiae  eius  sectatur,  n  Vide  Antifebron.  vindicat,  dis¬ 
sert.  I.  c.  4.  n.  13.  14. 


225 

et  a  tota  reliqua  Christi  Ecclesia,  imo  et  in  subordinatione 
totius  Ecclesiae  ac  proinde  etiam  Apostolorum  sub  uno  Pe-> 
tro,  non  solum  singulas  in  Ecclesia  sive  partes  sive  mem-i 
bra,  sed  imo  directe  spectando  totam  simul  Ecclesiam,  quae 
in  uno  Petro  aedificanda  sit,  totum  regnum  coelorum  in 
terris  cuius  totius  claves  uni  Petro  dandae  promittuntur, 
omnes  simul  fratres  seu  fraternitatem  quae  in  mundo  est, 
cuius  universitatis  confirmatio  in  fide  committitur  uni  Pe-* 
tro,  totum  ovile  Christi  cuius  totius  pastor  instituitur  unus 
Petrus,  b)  Haec  unitas  personae,  cui  promittitur  et  datur 
plenitudo  potestatis  super  totam  Ecclesiam,  indicatur  et 
instituitur  a  Christo  ad  exclusionem  divisionis  inter  muli 
tos;  sed  potestas  eo  modo  quo  primum  instituta  est,  adeo- 
que  in  unitate  personae,  perenni  successione  propaganda 
est  quamdiu  persistit  ipsa  Ecclesia  in  terris,  ut  adversus 
eam  portae  inferi  non  praevaleant;  in  ipsis  scilicet  verbis 
Christi  includitur  perennis  singulorum  successio  in  eadem 
Petri  potestate;  pertinent  enim  verba  promissionis  et  insti-i 
tutionis  eodem  modo  et  eadem  efficacia  sicut  ad  unum  Pe-» 
trum  in  fundatione,  ita  in  perennitate  fundationis  ad  unam 
singulorum  Petro  succedentium  personam  (1).  e)  Quando 
perennis  successio  in  potestate  Petri  iam  est  coniuncta  cum 
Ecclesia  particulari  Romana,  cum  Sede  Romana  Petri;  ex 
ipsis  verbis  Christi  instituentibus  perennitatem  successio-» 
nis  singulorum,  subiectum  potestatis,  iurium,  privilegio-» 
rum  quae  in  Petro  instituta  sunt  non  est  aliud  quam  hic 
singularis  pro  quovis  tempore  Romanus  Pontifex  ut  suc- 


(1)  Longe  alio  sensu  Tertullianus  potes»atem  Petro  collatam  dicebat 
fnisse  personalem.  Is  enim  iam  haereticus  Montanista  disputans  contra 
u  Apostolicum  »  et  a  Pontificem  maximum.  Episcopum  Episcoporum,  »  qui 
sibi  vindicabat  potestatem  in  Petro  institutam  omnia  -  delicta  poenitentia 
functis  dimittendi,  »  negabat  hanc  potestatem  ad  successores  Petri  pro-i 
pagari,  et  hoc  sensu  eam  dicebat  personalem  Petro  (cf.  1.  de  Pudieit.  c.  1. 
et  21.).  Designabat  ergo  hoc  nomine  potestatem  ertraordinariam  ad  exclu-i 
dendum  ordinem  (rai-iv)  successionis,  cuiusmodi  erat  gratia  gratis  data 
miraculorum,  inspirationis  ad  scribendos  libros  s.  Scripturae,  novarum 
revelationum  ad  depositum  fidei  pertinentium:  nos  vero  dicimus  potesta-» 
tem  institutam  in  una  persona  ad  significandam  singularitatem  tum  in 
persona  Petri  velut  primi  stipitis  tum  iu  singulis  heredibus  perpetua  serie 
sibi  succedentibus. 


Fraxzelix.  De  Ecclesia  Christi 


15 


220 

cessor  Petri;  in  sede  vero,  cathedra.  Ecclesia  Romana  non 
sunt  illa  divinitus  instituta  iura  potestatis,  nisi  quatenus 
sunt  in  Romano  Pontifice,  et  quatenus  ius  est  incommu-» 
tabile,  ut  non  alius  quam  Romanus  Pontifex  succedat  Petro 
in  potestate  primatus  divino  iure  instituta.  Neque  verba 
Christi  institutoris  pertinent  ad  seriem  successorum  com-» 
plexive  tantum  spectatam,  quatenus  multi  sunt,  sed  ad 
singulos  qui  actu  succedunt  in  serie;  adeoque  etiam  pote-i 
statis  et  privilegiorum,  quae  verbis  Christi  enuntiantur 
(infallibilis  magisterii  et  supremi  super  universam  Eccle-i 
siam  regiminis),  subiectum  in  actu  non  sunt  multi  Ponti -» 
fices  qui  fuerunt  vel  futuri  sunt,  sive  tota  series  ut  finge-» 
bant  Gallicani,  sed  unus  tantum,  omnibus  diebus  usque  ad 
consummationem  saeculi,  quando  actu  in  serie  Petro  succe-» 
dit.  Vide  argumenta  demonstrationis  in  thesi  X.  et  sequen-» 
tibus,  quorum  compendium  continetur  verbis  s.  Hieronymi 
(ep.  15.  n.  2.):  a  Ego  nullum  primum  nisi  Christum  sequens, 
Bcatitudini  tuae  (Damaso),  id  est  cathedrae  Petri  com-i 
munione  consocior;  super  illam  petram  aedificatam  Eccle-» 
siam  scio.  » 

Evidens  igitur  est,  quando  nominatur  suprema  potestas 
sedis  Apostolicae  sive  in  infallibili  magisterio  sive  in  uni-» 
versali  regimine  super  totam  Ecclesiam,  nihil  aliud  signi-i 
ficari  quam  potestatem  ipsius  tenentis  sedem  Apostolicain 
seu  sedentis  Romani  Pontificis;  distinctio  autem  hoc  sensu 
facta  inter  sedem  et  actu  sedentem  Romanum  Pontificem 
inducit  in  omnes  haereses  damnatas,  quas  commemoravimus. 
Ceterum  ex  hac  etiam  dolosa  sedis  et  sedentis  distinctione 
cum  erroribus  inde  consequentibus  et  connexis  apparet,  quam 
necessaria  fuerit  definitio  Concilii  Vaticani,  qua  fere  laten-» 
tes  haereses  circa  ipsa  fundamenta  et  divinam  constitutio-» 
nem  Ecclesiae  ex  omnibus  involucris  et  ambagibus  protra~» 
ctae  atque  explicite  condemnatae  sunt  (sess.  IV.  capp.  1-4.). 

3°.  Nihilominus  sensus  est  aliquis  verus,  quo,  spectatis 
etiam  iuribus  ac  praerogativis  potestatis,  sedes  seu  cathe-i 
dra  a  singulis  sedentibus  xoct’  e-tvotxv  distincta  considerari 
possit  ac  debeat.  Loquimur  de  sede  et  sedentibus  Ecclesiae 
Romanae,  quia  in  his  tum  potestas  suprema  tum  perpetui-» 
tas  successionis  est  divini  iuris  atque  adeo  longe  maioris 


momenti;  ceterum  ex  his  ipsis  applicatio  accommoda  sponte 
sese  offert  ad  sedes  alias  patriarchales  vel  episcopales  in 
quibus  privilegia  et  ius  successionis  suo  modo  firma  quidem 
sunt  sed  iure  dumtaxat  ecclesiastico. 

Potestas  itaque  suprema  per  factum  Petri  principis  Apo-i 
stolorum,  de  quo  supra  dictum  est,  cum  episcopatu  Romano 
iam  incommutabiliter  coniuncta,  si  consideretur  in  se  et 
formaliter  secundum  suam  divinitus  institutam  perpetuitas 
tem,  proprie  est  et  dicitur  sedes  Apostolica;  singuli  au-i 
tem  heredes  huius  potestatis  in  Petro  institutae  et  coniun- 
ctae  cum  episcopatu  Romano  sunt  et  dicuntur  sedentes  in 
sede  Apostolica. 

a)  Hinc  distinctio  oritur  inter  sedem  et  sedentem  ra-i 
tione  perpetuitatis.  Sedes,  hoc  est  perpetuum  ius  primatus, 
ex  parte  Dei  in  eius  incommutabili  lege  et  supernaturali 
providentia,  ex  parte  Ecclesiae  in  iure  et  officio  potestatem 
pro  singulis  Petri  successoribus  divinitus  institutam  sem- 
per  velut  depositum  custodiendi  et  successionem  certa  lege 
procurandi,  numquam  desinit;  sed  singuli  heredes  seu  se-i 
dentes  in  sede  Apostolica  sunt  homines  mortales  ;  adeoque 
sedes  numquam  deficere  sed  vacare  potest  et  saepe  vacat. 
Tum  vero  manet  quidem  divina  lex  et  institutio  perpetui-« 
tatis,  manet  hoc  ipso  ius  et  officium  in  Ecclesia  secundum 
legem  statutam  procurandi  successionem,  manent  etiam 
participationes  potestatum,  quatenus  aliis  coinmunicabiles, 
et  a  superstite  adhuc  successore  Petri  communicatae  sunt 
vel  legitime  constitutae  et  non  abrogatae;  sed  ipsa  suprema 
potestas  cum  suis  iuribus  et  praerogativis,  quae  nuspiam 
exstare  potest  nisi  in  uno  singulari  Petri  herede,  iam  sede 
vacante  actu  nemini  competit. 

b)  Ex  his  porro  intelligitur  distinctio  in  conditione 
ipsius  Ecclesiae  tempore  sedis  vacantis  et  tempore  sedis 
plenae,  illo  scilicet  priori  tempore  sedi  Apostolicae  vacanti 
divino  iure  debetur  sed  nondum  est  successor  Petri,  visi-i 
bilis  petra  et  visibile  caput  Ecclesiae;  tempore  sedis  plenae 
is  divino  iure  iam  actu  sedet.  In  considerationem  potissi-> 
mum  venit  ipsa  radix  totius  vitae  Ecclesiae,  fidei  inquam 
indefectibilitas  et  infallibilis  custodia  depositi.  Certe  non 
solum  indefectibilitas  in  credendo  (infallibilitatem  passivam 


_  228  _ 

dicunt)  sed  etiam  infallibilitas  in  praedicando  veritatem 
revelatam  et  iam  sufficienter  pro  fide  catholica  propositam 
manet  in  Ecclesia,  etiam  dum  interim  suo  capite  visibili 
orbata  est,  ut  nec  totum  corpus  Ecclesiae  credendo  nec 
totus  Episcopatus  docendo  a  fide  tradita  deficere  et  in  hae- 
resim  delabi  possit,  quia  talis  permanentia  Spiritus  veri-i 
tatis  in  Ecclesia,  regno  et  sponsa  et  corpore  Christi,  com-i 
prehenditur  in  ipsa  promissione  et  institutione  indefectibi- 
litatis  Ecclesiae  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem 
saeculi.  Idem  quod  de  veritate  fidei  contra  haeresim,  di—» 
cendum  etiam  est  ex  eadem  ratione  de  unitate  communionis 
contra  schisma  universale.  Manet  enim  lex  et  promissio 
divina  perpetuae  successionis  in  sede  Petri  ut  radice  et 
centro  catholicae  unitatis,  huicque  legi  et  promissioni  re-» 
spondet  ex  parte  Ecclesiae  non  modo  ius  et  officium  sed 
etiam  indefectibilitas  in  legitime  procuranda  et  suscipienda 
successione  et  in  servanda  unitate  communionis  cum  sede 
Petrina  etiam  vacante,  intuitu  successoris  in  ea  exspectandi 
et  indefectibiliter  futuri:  u  et  ego  claritatem  (ttjv  &o£ocv) 
quam  dedisti  mihi,  dedi  eis,  ut  sint  unum,  sicut  et  nos 
unum  sumus:  ego  in  eis  et  tu  in  me,  ut  sint  consummati 
in  unum  »  (T£T£Xsta>tu.evoi  et$  ev)  Io.  XVII.  22. 

At  vero  si  agatur  de  infallibilitate  in  definiendo,  haec 
sede  Petri  vacante,  quamdiu  nullus  est  Romanus  Pontifex, 
locum  habere  non  potest.  Non  potest  habere  locum,  ut  per 
se  evidens  est,  infallibilitas  definitionis,  qua  per  divinam 
assistendam  ipsi  in  beato  Petro  promissam  pollere  credimus 
u  Romanum  Pontificem,  cum  ex  cathedra  loquitur,  id  est 
cum  omnium  Christianorum  pastoris  et  doctoris  munere 
fungens,  pro  suprema  sua  Apostolica  auctoritate  doctrinam 
de  fide  vel  moribus  ab  universa  Ecclesia  tenendam  definit.» 
Nec  potest  habere  locum  infallibilitas  definitionis  in  oecu- 
menico  Concilio,  siquidem  huiusmodi  Concilium  absque  sua 
forma  visibili,  quae  est  ipsum  caput  Ecclesiae,  cui  Episcopi 
velut  u  membra  capiti  »  uniantur  et  subordinentur,  nullum 
existere  potest  (cf.  Tract.  de  Tradit,  post  thes.  XII.  Schol.  I. 
Princip.  I.).  Quae  igitur  exempli  causa  in  Concilio  Constan- 
tiensi  velut  definitiones  proponi  videbantur,  eatenus  tantum 
et  in  iis  solis  rationem  definitionum  Conciliarium  habent,  in 


—  229  — 

quibus  et  quatenus  Martin!  V.  Pontificis  post  sessionem  qua-« 
drage simam  primam  rite  electi  accessit  definitio  seu  confir^ 
matio.  u  Mortuo  Pontifice,  inquit  Canus,  una  sine  dubio 
manet  Ecclesia,  et  manet  in  ea  Spiritus  veritatis;  sed 
manca  et  diminuta  sine  Christi  Vicario  et  Ecclesiae  catho-i 
licae  uno  Pastore  relinquitur.  Quocirca  licet  veritas  tunc 
etiam  in  Ecclesia  sit;  at  si  controversiae  fidei  et  religio-i 
nis  oriantur.  Ecclesiae  iuclicia  sine  capite  in  terris  non 
adeo  certa  erunt  »  (Can.  de  Loc.  1.  IV.  c.  6.  ad  obiect.  12.). 
Bellarminus  vero  agens  de  Concilio  Constantiensi,  u  ConcH 
lium,  ait,  sine  Papa  non  potest  definire  nova  dogmata  fi— « 
dei  (1);  potest  tamen  iudicare  tempore  schismatis,  quis  sit 
verus  Papa,  et  providere  Ecclesiae  de  vero  Pastore,  quando 
is  nullus  est  aut  dubius,  et  hoc  est  quod  recte  fecit  Con-i 
cilium  Constantiense »  (de  Concil.  1.  II.  c.  19.  ad  obi.  3.  Ger- 
son.).  In  eamdem  sententiam  loquitur  Suarez;  nam  quod 
disserit  de  dependentia  iurisdictionis  Concilii  a  Romano 
Pontifice,  a  fortiori  certum  est  de  eius  dependentia  in  in- 
fallibilitate  magisterii,  u  Omnino  verum  esse  credimus  in 
Concilio  generali  (citra  Pontificem)  nullam  esse  iurisdictio- 
nem  immediate  a  Christo  collatam  ;  ideoque  dum  legitimus 
et  indubitatus  Pontifex  vivit,  ab  illo  pendere  generalis  Con-i 
cilii  iurisdictionem  ac  proinde  illi  subesse...  Tempore  Con-i 
cilii  Constantiensis  tres  fuerunt  praetensi  Pontifices...  Unde 
etiam  fieri  potuit,  ut  nullus  eorum  esset  certus  Pontifex  at-« 
que  adeo  nec  Pontifex,  quia  nondum  aliquis  eorum  erat 
sufficienti  consensu  Ecclesiae  receptus...  In  tali  autem  casu 
ius  habet  Concilium  generale,  quamvis  acephalum,  ad  in-i 
quirendum  de  vero  et  legitimo  Pontifice,  et  si  nullum  ex 
praetens oribus  legitimum  ac  certum  Pontificem  esse  inve-i 
nerit,  omnes  deponere  (potest),  vel  potius  nullum  eorum 
verum  Pontificem  esse  declarare,  et  subinde  de  vero  Ponti- 


(1)  Dogmata  intellige,  quae  nova  sint  propositione  non  revelatione; 
neqne  enim  dantor  dogmata  qnae  non  sint  saltem  implicite  revelata  per 
Christnm  vel  Spiritum  Sanctum  in  Apo3tolis,  possunt  tamen  esse  veritates 
revelatae  nondum  sufficienter  propositae  in  Ecclesia  ad  obligandam  catho-i 
licam  fidem;  et  huiusmodi  veritates  quando  infallibili  definitione  propo-i 
nuntur  ut  revelatae,  possunt  hoc  sensu  dici  nova  dogmata. 


230 

fice  Ecclesiae  providere  »  (Suarez  cont.  Reg.  Angi.  1.  III. 
e.  18.  ad  obi.  2.). 

c)  Propter  distinctionem  declaratam,  quatenus  sedes  Apo- 
stolica  divino  iure  et  lege  in  sua  perennitate  numquam  de~« 
sinere  potest,  singuli  vero  sedentes  mortales  per  intervalla 
desinunt,  ipsa  sedes  Apostolica  ut  necessarium  fundamen-i 
tum  et  centrum  unitatis  Ecclesiae  numquam  sine  haeresi  in 
dubium  vocari  potest;  fieri  autem  aliquando  potest  in  ma-i 
gnis  perturbationibus  et  factum  esse  ex  historia  constat,  ut 
multi  sancte  retinentes  fidem  et  venerationem  erga  sedem 
Apostolicam  vere  catholici  sine  sua  culpa  sedentem  in  Apo^ 
stolica  sede  agnoscere  non  valeant,  atque  adeo  nullo  modo 
in  haeresim,  in  schisma  autem  non  formale  sed  materiale 
dumtaxat  delabantur.  Ita  in  luctuosa  perturbatione  per 
quadraginta  annos  ab  Urbano  VI.  usque  ad  Gregorium  XII. 
catholici  scissi  in  duas  et  deinde  tres  obedientias,  ut  tunc 
loquebantur,  omnes  agnoscebant  et  colebant  divina  iura  se-i 
dis  Apostolicae;  attamen  non  agnoscentes  ius  sedentis  in 
sede  Apostolica  ex  inculpabili  ignorantia  legitimae  succes-i 
sionis,  atque  ita  vel  nulli  vel  pseudo-pontifici  adhaerentes, 
inter  quo3  viri  etiam  sancti  ut  s.  Vincentius  Ferrerius  ali-i 
quamdiu  eiusque  frater  Bonifacius  Prior  Carthusianus,  in 
schisma  materiale  implicabantur. 

Scholion.  Opportunum  hoc  loco  videtur  brevissime  expo~« 
nere  nostram  opinionem  de  modo,  quo  exstinctio  schismatis 
istius  funestissimi  et  restitutio  plenae  unitatis  Ecclesiae, 
seu  potius  actualis  communionis  omnium  catholicorum  cum 
legitimo  Apostolicae  sedis  herede  explicanda  nobis  videtur. 
Licet  enim  omnes  theologi  imo  tota  Ecclesia  plenissime  con-i 
sentiant  quoad  ipsum  factum  exstinctionis  schismatis  per 
legitimam  ac  indubitatam  electionem  Martini  V.  in  unum 
verum  Petri  successorem,  minime  tamen  idem  consensus 
obtinet,  imo  non  levis  occurrit  opinionum  discrepantia  inter 
theologos  et  iuris  interpretes,  quando  quaeritur  de  modo 
quo  ad  felicem  illum  exitum  legitime  perventum  sit.  Nunc 
praesertim  post  lucidas  et  explicitas  definitiones  Concilii 
Vaticani  de  divinis  iuribus  primatus  ac  de  relationibus 
quae  inter  eumdein  et  totam  reliquam  Ecclesiam  interce-i 
dunt,  ad  certius  et  firmius  expediendam  quaestionem  pro- 


231 

positam  principia  dogmatica  prae  oculis  habenda  sunt,  quae 
in  ipsis  illis  definitionibus  Concilii  continentur  vel  ex  eis 
necessario  consequuntur. 

1°.  Quum  primatus  divino  iure  sit  institutus  in  Petro 
propagandus  in  singulos  eius  legitimos  successores  perenni 
serie,  quamdiu  perstat  Ecclesia  aedificata  super  hanc  pe-> 
tram;  legitima  electio  in  Romanum  Pontificem  est  tantum— ■ 
modo  conditio,  qua  posita  ita  electus  ingreditur  seriem  suc~« 
cessorum  Petri,  et  hoc  ipso  accipit  totam  divinitus  insti-i 
tutam  potestatem  primatus  non  ab  electoribus,  qui  eam 
non  habent,  sed  vi  institutionis  Christi  et  a  Christo  insti-i 
tutore,  tamquam  petra  per  potestatem  partioipatam  a  Chri-i 
sto  qui  est  petra  per  suam  potestatem  nativam. 

2°.  Ita  constituto  Pontifici  Ecclesia  sicut  in  singulis 
pastoribus  et  gregibus  et  ovibus  ita  tota  spectata  in  omni-i 
bus  simul  pastoribus  et  gregibus  et  ovibus  subdita  est  ut 
grex  unus  uni  supremo  pastori:  non  Ecclesia  etiam  tota 
simul  spectata  habet  ullam  potestatem  iurisdictionis  in 
ipsum  suum  supremum  pastorem,  sed  ipse  in  illam  habet 
plenitudinem  potestatis,  ut  in  suum  gregem,  secundum 
normas  divinitus  positas. 

Ergo  nulla  existit  in  Ecclesia  potestas,  quae  constituto 
iam  Pontifici  supremam  potestatem  cum  omnibus  suis  iuri- 
bus  divinitus  collatam  minuere  vel  adimere  possit.  Potestas 
a  Christo  instituta  et  collata  successori  Petri,  in  eo  desi-i 
nere  nequit  nisi  vel  spontanea  renuntiatione,  de  cuius  va- 
lore  constat  maxime  post  definitionem  s.  Coelestini  V.  (1) 
ex  doctrinis  et  tactis  in  universa  Ecclesia  notoriis,  vel  spon-i 
tanea  defectione  ab  Ecclesia  per  manifestam  et  contumacem 
haeresim,  quod  scandalum  in  eo,  qui  formaliter  ut  pastor 
et  doctor  Ecclesiae  ex  Christi  promissione  et  institutione 
per  divinam  assistendam  errare  in  definitionibus  non  potest, 
etiam  ut  in  persona  privata  sicut  numquam  factum  est  ita 
an  fieri  possit,  a  theologis  spectando  suavem  providentiam 
Christi  erga  suam  Ecclesiam  et  ipsas  promissiones  divinas 

(1)  In  G.  ile  renuntiatione  cap.  (,hinniam  (1.  I.  tit.  7.  c.  1.).  Formu-i 
lam  renuntiationis  s.  (Joele>tini  refert  (.'iaceonius.  de  qua  vide  Bollandia- 
nos  T.  IV.  Maii  p.  524. 


_  232  _ 

non  sine  ratione  dubitatur  (cf.  Bellarmin.  de  Rom.  Pontii*. 
1.  IV.  cc.  6.  7.).  (1). 

4°.  Nec  in  haeresim  formalem  nec  in  haeresim  materia-i 
lem,  positive  negando  quod  revelatum  est,  vel  tamquam 
revelatum  affirmando  quod  non  est  revelatum.  Ecclesia 
tota,  regnum  veritatis,  incidere  potest  ex  promissione  SpH 
ritus  veritatis  in  ea  manentis  in  aeternum;  eadem  ratione 
ex  promissione  perennis  unitatis,  cuius  centrum  et  vincu-i 
lum  visibile  est  Romanus  Pontifex,  Ecclesia  tota,  corpus 
Christi,  a  vero  et  legitimo  Pontifice  Romano,  suo  capite 
visibili,  separari  numquam  potest  sive  formali  sive  mate-i 
riali  schismate.  Si  quando  talis  secessio  totius  Ecclesiae 
contigisse  videatur,  ut  ultimis  annis  Petri  de  Luna  qui 
Benedictus  XIII.  dictus  fuerat,  ea  non  est  defectio  a  vero 
et  legitimo  Pontifice  privans  illum  sua  potestate,  quod  fieri 
non  potest  (n.  3.);  sed  signum  certum,  illum  numquam 
fuisse  verum  et  legitimum  Pontificem  (2).  Ergo  quod  a 


(1)  Qnol  Innocentius  III.  (serra.  3.  de  sua  consecrat.)  dixit:  u  in  tan-> 
tum  Ades  mihi  necessaria  est,  ut  cum  in  ceteris  peccatis  Deum  indicem 
habeam,  propter  peccatum  quod  in  fide  committitur,  possim  ab  Ecclesia 
iudicari,  *  et  aliae  similes  propositiones  haud  difficulter  intelligi  possunt 
hypotheticae  sub  hypothesi  numquam  verificanda  ;  sicut  Paulus  aiebat 
(Gal.  I.  8.):  «  licet  nos  aut  angelus  de  coelo  evangelizet  vobis  praeterquam 
quod  evangelizavimus  vobis,  anathema  sit.  » 

(2)  Petrus  Balleriuius  (de  Potestate  eccles.  Summorum  Pontif.  et  Con- 
cil.  generalium  c.  9.  §.  4.  n.  17.  18.)  etiam  iu  hypothesi  quod  Benedictus 
legitime  electus  et  ideo  verus  us  ine  ad  ultima  tempora  fuerit  Pontifex, 
acta  Constantiensia  explicare  conatur.  «  Renuens  accedere  ad  unitatem  et 
pontificatni  celere,  persistens  pertinacissime  in  manifesta  separatione  a 
corpore  Ecclesiae  catholicae  iam  adunatae,  sese  schismaticum  et  haereti-i 
cum  prodidit:  ex  quo  in  depositionis  sententia  ipsum  synodus  schismatis 
et  haeresis  nominibus  ab  Ecclesia  praecisum  et  a  pontificatu,  quem  prae-i 
tendebat,  «  epositum  declaravit  potius  quam  deposuit.  «  Haec  omnia  veris-i 
sima  sunt  et  optime  intelliguntur,  si  ille  numquam  fuit  verus  Pontifex; 
sed  iu  hypothesi  veri  pontificatus  difficultates  potius  creant  quam  soH 
vunt.  Nam  1°.  non  ille  ab  Ecc'esia,  sel  tota  Ecclesia  negando  illi  obe- 
dientiam  ab  ipso  primitus  secessit,  cuiusmodi  schisma  totius  corporis  a 
suo  legitimo  capite  fieri  non  posse,  ex  principio  dogmatico  perpetuae  uni-i 
tatis  Ecclesiae  certum  videtur:  2°.  quo  1  dicitur  -  corpus  Ecclesiae  catho-i 
licae  iam  adunatae,  haec  adunatio  facta  esset  per  scissionem  corporis  a 
vero  suo  capite,  quo  1  divinae  sapientiae  et  providentiae  et  subordinationi 
ipsius  corporis  lege  divina  debitae  repugnat;  3°.  quae  Coustantiae  acta 


233 

multis  ad  explicanda  acta  conventus  Pisani  et  Constan- 
tiensis  dicitur  axiomatis  instar:  Pontifex  dubius.  Pontifex 
nullus;  verum  est  dumtaxat,  si  dubium  et  propter  dubium 
secessio  est  totius  Ecclesiae;  non  autem  potest  admitti,  si 
postquam  Pontifex  legitime  est  constitutus,  in  parte  imo 
in  parte  etiam  maiori  Ecclesiae  propter  inductas  perturba-i 
tiones  dubia  et  secessiones  oriantur. 

5°.  Quando  pars  Ecclesiae  absque  sua  culpa  propter  in-i 
ductam  rerum  obscuritatem  materiali  schismate  adhaeret 
alicui  tamquam  legitimo  Romano  Pontifici,  poter.unt  aliqui 
eius  actus  iurisdictionales  maxime  qui  forum  spectant  in-i 
ternum,  acquirere  valorem  ex  titulo  colorato  (1);  sed  nec 
ab  ipso  nec  ab  ulla  etiam  legitima  potestate  inferiori  pos-i 
sunt  valide  abrogari  aut  mutari  leges  a  vero  Pontifice  Ro~i 
mano  constitutae,  praesertim  quae  determinant  valorem 
actus  concernentis  ipsum  visibile  fundamentum  Ecclesiae, 
ut  est  electio  capitis  Ecclesiae  (n.  2.). 

Hisce  principiis  positis  non  valemus  intelligere,  quo-i 
modo  admitti  queat  vel  opinio  illorum,  qui  ad  acta  Con- 
stantiensia  explicanda  cum  Bellarmino  et  Suarezio  dicunt, 
omnium  trium,  qui  sibi  tum  temporis  pontificatum  vindi-i 
cabant,  ius  fuisse  dubium  eo  quod  singulae  obedientiae,  ut  ap-i 
pellabantur  partes  diversis  Pontificibus  adhaerentes,  duos 
eorum  haberent  ut  illegitimos;  ita  autem  dubium  Pontifi-i 
cem,  non  esse  verum  Pontificem,  seu  ut  Suarezium  loquen- 
tem  audivimus:  «  fieri  potuit  ut  nullus  eorum  certus  esset 


sunt  praeter  et  contra  leges  a  suprema  potestate  Pontificum  statutas  ad 
legitimam  successomm  Petri  eloctionem,  omnino  indigebant  sanctione  per 
eamdem  supremam  potestatem  pontificiam;  at  huiusmodi  sanctio  nulla  re- 
periri  potest,  si  Bene  licti  pontificatns  legitimus  et  consequenter  Urego- 
rins  XII.  antipapa  fnisse  supponatur.  • 

(1)  Huic  iuris  dispositioni  de  titulo  colorato  tum  alia  plura  decreta 
tempore  istius  schismatis  promulgata  tum  nominatim  illud  Alexandri  V. 
in  conventu  Pisano  innituntur.  •*«  Omnes  dispensationes  factas  per  Episco-i 
pos  in  partibns  neutralibus  (qni  nempe  nulli  pontificum  alhaerebant). 
item  omnes  absolutiones  et  habilitationes  in  foro  poenitentiali  tam  per  con-i 
tendentes  (Gregorinm  XII.  et  Petrum  de  Luna)  quam  per  ordinarios  prae-i 
dictos  schismate  pendente  factas,  super  casibus  s.  Sedi  Apostolicac  reser-i 
vatis,  ex  certa  scientia  hoc  sacro  approbante  Concilio  ratificamus  et  ap-i 
probamus  *  (Harduin.  T.  VIII.  p.  22.). 


2:34  _ 

Pontifex  atque  adeo  nec  Pontifex,  quia  nondum  aliquis  ecn 
rum  erat  sufficienti  consensu  Ecclesiae  receptus.  »  At  qui 
legitime  est  electus,  eo  ipso  non  ab  Ecclesia  sed  ab  ipso 
Christo  constituitur  verus  Pontifex  (n.  1.),  nec  Ecclesiae 
u  sufficiens  consensus  »  requiritur  aut  exspectandus  est  tam-i 
quam  conditio,  ut  sit  verus  Pontifex;  sed  «  sufficiens  con-i 
sensus  r>  ex  oratione  et  promissione  Christi  pro  unitate 
suae  Ecclesiae  certo  consequitur  secundum  debitum  obcdien- 
tiae,  quia  est  verus  Pontifex  (n.  4.).  Praeterea  evidens 
est.  Constantiae  quoad  modum  electionis  et  quoad  ipsos  le— » 
gitimos  electores  multa  esse  statuta  et  peracta,  quae  erant 
praeter  et  contra  leges  pro  valida  electione  constitutas  a 
suprema  potestate  Romanorum  Pontificum  Alexandri’  III. 
Gregorii  X.  Clementis  V.  At  huiusmodi  mutatio  et  suspen-i 
sio  legum  supremae  potestatis  fieri  non  potuit  nisi  per  ipsam 
supremam  potestatem  Romani  Pontificis,  ut  ex  ipsa  divH 
nitus  constituta  relatione  subiectionis  totius  Ecclesiae  sub 
potestate  supremi  Pastoris  consequitur  et  Suarezium  etiam 
fateri  vidimus:  u  quia  non  potest  inferior  potestas  mutare 
quod  per  superiorem  constitutum  est,  et  quia  Petro  soli 
datus  est  primatus  pro  ipso  et  successoribus  eius,  ad  ipsum 
solum  seu  ad  summum  Pontificem  spectat...  modum  electio-i 
nis  eius  et  successionis  praescribere  »  (vide  supra  th.  XII. 
n.  III.).  Iam  vero  si  tum  temporis  nullus  erat  verus  Pon-« 
tifex,  quia  (ut  aiunt  isti  theologi)  nullus  erat  indubius  et 
certus,  manifesto  ab  inferiori  potestate  congregationis  Con- 
stantiensis  actum  esset  contra  modum  electionis  praescri-i 
ptum  a  suprema  potestate  Summorum  Pontificum.  Neque 
modus  praescriptus  electionis  solum  mutatus  est  accensendo 
electoribus  praeter  Cardinales  etiam  alios  Episcopos  et  sim-» 
plices  presbyteros,  qui  ne  ad  Clerum  quidem  Romanae  Ec-i 
clesiae  pertinebant;  sed  difficultates  exstabant  quoad  ipsos 
etiam  Cardinales  ex  tribus  obedientiis  assumptos,  quas  ab 
illis  theologis  nec  solutas  imo  neque  commemoratas  esse 
video,  nec  quomodo  in  eorum  hypothesi  solvi  possint,  equi-i 
dem  perspicio.  Si  enim  per  quadraginta  fere  annos  (27.  Man 
tii  1378.  quo  defunctus  est  Gregorius  XI.  usque  ad  electio-i 
nem  Martini  V.  11.  Novembris  1417.)  nullus  dicatur  fuisse 
verus  Pontifex,  quomodo  legitimi  censeri  poterant  omnes 


235 

illi  Cardinales  ab  istis  pseudopontificibus  creati,  qui  tamen 
licet  ex  diversis  obedientiis  et  a  contrariis  pontificibus  as~i 
sumpti  se  invicem  in  Conventibus  Pisano  et  Constantiensi 
agnoscebant  ut  legitimos,  et  contradicentibus  ipsis  pontifi-i 
cibus,  a  quibus  erant  creati,  omnia  sibi  iura  Cardinalium 
vindicabant?  Ulterius  si  electio  Urbani  YI.  (8.  Aprilis  1378.) 
erat  invalida,  quomodo  valida  non  erat  altera  Clementis  VII. 
(20.  Septembris  1378.)?  Si  autem,  quod  merito  in  dubium  vo-i 
cari  iam  nequit.  Urbanus  vere  creatus  est  atque  ab  ipsis 
Cardinalibus,  qui  postea  defecerunt,  publicis  actibus  et  scri-i 
ptis  litteris  saltem  usque  ad  mensem  Iunium  agnitus  ut 
legitimus  successor  s.  Petri,  quomodo  propter  subsequentem 
secessionem  atque  inde  malis  artibus  paulatim  ad  multos 
propagatam  dubitationem  ipse  decidit  a  pontificatu,  quem 
non  a  Cardinalibus  nec  ab  Ecclesia  sed  immediate  a  Christo 
Deo  collatum  tenebat?  Si  igitur  quorumcumque  hominum 
actibus  pontificatu  divinitus  collato  spoliari  non  potuit,  sed 
usque  ad  obitum  (15.  Octobris  1389.  in  sua  sede  Romana) 
verus  permansit  Petri  successor,  absque  dubio  eius  succes-i 
sores  secundum  omnes  statutas  leges  electi  Bonifacius  IX. 
Innocentius  VII.  Gregorius  XII.  veri  et  legitimi  erant  in 
sede  Petri  successores.  Dubia  vero  illa  post  Urbani  electio-i 
nem  et  agnitionem  iam  stabilitam  invecta  et  propagata  a 
Cardinalibus  offensis,  quae  deinde  utique  protendebantur 
ad  eius  successores,  efficere  tantummodo  poterant,  quod  su-i 
perius  diximus,  ut  addicti  partibus  Roberti  Genevensis  (Cle-> 
mentis  VII.)  et  successoris  Petri  de  Luna  (Benedicti  XIII.) 
aut  deinceps  Alexandri  V.  a  Pisanis  electi  (26.  Iunii  1409.) 
eiusque  successoris  Ioannis  XXIII.  non  essent  formaliter 
sed  solum  materialiter  schismatici,  atque  adeo  inter  eos 
potuerint  reperiri  viri  etiam  sancti;  sed  nec  dubia  illa, 
nec  quae  consequenter  ad  illa  in  conventu  Pisano  per  ele-i 
ctionem  adhuc  tertii,  qui  nomen  Romani  Pontificis  assume-i 
ret,  poterant  Urbano  VI.  eiusque  successoribus  valide  ele-i 
ctis  adimere  dignitatem  et  potestatem  super  universam 
Ecclesiam.  Accusatio  schismatis  et  u  notoriae  haereseos  *  a 
Pisanis  inducta  contra  Gregorium  XII.,  quod  fautor  et 
defensor  inveterati  schismatis  negaret  revelatam  veritatem 
unitatis  Ecclesiae,  et  ideo  decidisset  a  pontificatu,  contra- 


236 

dictionem  involvit;  si  enim  verus  fuit  Pontifex  a  Christo 
habens  supremam  potestatem  super  universam  Ecclesiam, 
hanc  suam  potestatem  defendendo  contra  adversarios  sal-i 
tem  materialiter  schismaticos  nec  facto  oppugnavit  multo-i 
que  minus  sententia  negavit  unitatem  Ecclesiae  a  Christo 
institutam  maxime  in  suo  capite  et  sub  suo  capite  visibili. 
Neque  postmodum  ab  ipsis  Constantiensibus  u  notoria  ista 
haeresis  »  Gregorii  aut  veritas  iudicii  Pisani  ullatenus  est 
agnita,  Aut  mox  apparebit.  Non  tamen  ideo  necesse  est  ne~i 
gare  Gregorium  in  illa  Ecclesiae  turbatione  ad  sponte  re-> 
nuntiandum  obligatum  esse  et  huic  obligationi  resistendo 
peccare  potuisse  ;  sed  propter  peccata  alia  quam  haereseos 
Pontificem  sua  potestate  privari,  assertio  est  damnata  in 
articulo  8.  Wiclefli  et  in  articulis  12.  13.  20.  22.  24.  Ioannis 
Hus  definiente  Martino  V.  in  ipso  Concilio  Constantiensi. 

Videtur  ergo  legitimus  processus  Concilii  Constantiensis 
ad  exstinctionem  schismatis  alia  ratione  explicandus  prae-i 
sertim  nunc,  postquam  catholicus  intellectus  fidei  de  vi  et 
ratione  primatus  a  definitionibus  oecumenici  Concilii  insi-i 
gniter  illustratus  et  firmatus  est  (Cone.  Vatie,  sess.  4.  c.  3.). 
Explicatio  vero  ex  ipsis  actis  elucet  manifesta,  ut  sane  sit 
cur  humili  laude  miremur  Christi  regis,  sponsi  et  capitis 
Ecclesiae  providentiam,  qua  ingentes  illas  turbas  cupidi-i 
tate  et  ignorantia  hominum  invectas  ac  sustentatas  com-i 
posuit  salvis  omnibus  legibus,  demonstrans  clarissime  non 
ope  humana  sed  divina  fidelitate  in  promissis  et  omnipo-i 
tentia  in  gubernatione  niti  indefectibilitatem  petrae,  in 
qua  ipse  aedificavit  Ecclesiam  suam,  ut  portae  inferi  non 
praevaleant  adversus  eam. 

Gregorius  XII.  legitimus  Urbani  VI.  successor  suis  lega-i 
tis  Cardinali  Ioanni  de  Dominicis  et  Carolo  de  Malatestis 

1°.  u  de  plenitudine  potestatis  plenam  et  liberam  facul-i 
tatem»  dedit  congregationem  Constantiensem,  «  in  quantum 
per  serenitatem  regiam  (Sigismundum)  et  non  Balthasarem 
se  nuncupare  facientem  Ioannem  XXIII.  vocatam,  »  consti-i 
tuendi  in  verum  ac  legitimum  Concilium  u  pro  exstirpatione 
horrendorum  schismatum  et  integra  unione  merito  optanda 
et  perficienda,»  seu  ut  verba  sunt  Gregorii,  u  ad  praedictorum 
effectum  convocandi  et  auctorizandi  generale  Concilium.  » 


237 

2°.  De  eadem  u  plenitudine  potestatis  »  dedit  legatis  fa-i 
cultatem  nomine  Pontificis  in  antecessum  approbandi,  quae 
Concilium  iam  legitime  convocatum  ad  illum  finem  dispo-i 
suerit :  u  vice  nostra  (inquit)  similiter  auctorizandi,  appro-» 
bandi  et  confirmandi,  quae  disponentur  pro  vera  redinte-i 
gratione  et  unione  Ecclesiae  et  praefatorum  schismatum 
extirpatione  per  congregationem  eamdem  »  (postquam  nempe 
iam  fuerit  convocata  et  auctorizata  ut  generale  Concilium). 

3°.  Constantienses  tum  convocationem  in  Concilium  tum 
collationem  potestatis  omnia  opportuna  disponendi  pro  vera 
unione  Ecclesiae  factam  a  Gregorio  admiserunt  u  in  omni-i 
bus  et  per  omnia,  quantum  ad  ipsum  (Gregorium)  spectare 
videtur.  »  Atque  ita  utramque  Gregorii  dispositionem  Car-i 
dinalis  de  Dominicis  eius  legatus  in  sessione  XIY.  (4.  Iu- 
lii  1415.)  solemniter  promulgavit,  u  In  nomine  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  Arnen.  Auctoritate  ipsius  Domini 
Nostri  Papae,  quantum  ad  eumdem  spectat...  ut  sub  diver-i 
sorum  professione  Pastorum  dissidentes  Christiani  in  uni-i 
tate  sanctae  Matris  Ecclesiae  et  caritatis  vinculo  coniun- 
gantur,  istud  sacrum  Concilium  generale  convoco,  et  omnia 
per  ipsum  agenda  auctoriso  et  confirmo  iuxta  modum  et 
formam,  prout  in  litteris  Domini  Nostri  Papae  plenius  con-i 
tinetur.  » 

4°.  His  peractis  Concilium  inter  «  agenda  a  Gregorio 
auctorizata  »  ad  ext.irpationem  schismatis  unum  maxime 
necessarium  statim  praestitit,  obedientias  nempe  duas  Gre¬ 
gorii  et  Ioannis  decrevit  iam  conciunctas  et  unitas  esse 
«  in  uno  corpore  D.  N.  lesu  Christi  et  huius  sacri  univer-i 
salis  Concilii  generalis,  n  atque  ad  hunc  ipsum  finem  omnes 
censuras  et  poenas  utrimque  occasione  schismatis  inflictas 
solvit  et  absolvit,  et  personas  omnes  dictarum  obedientia- 
rum  «  in  suis  statibus,  dignitatibus  et  officiis  habilitavit, 
et  cum  eis,  quantum  opportunum  fuerit  aut  indigebant,  dis— « 
pensavit,  n  Tum  vero  per  eamdem  sibi  impartitam  aucto-i 
ritatem  decrevit,  modum  et  formam  futurae  electionis  Ro-i 
mani  Pontificis,  post  s.  Sedis  vacationem,  ipsi  Concilio  hac 
vice  statuendam  reservari:  u  ut  praetextu  cuiuscumque  ces-i 
sionis  aut  vacationis  sedis  Apostolicae  sive  papatus  durante 
praesenti  Concilio  factae  vel  faciendae  non  procedatur  ad 


—  '2'SS  — 

Pontificis  electionem  nisi  «  modo,  forma,  loco,  tempore  et 
materia  (intelliguntur  habentes  ius  eligendi)  per  sacrum 
Concilium  ordinandis.  » 

Quis  iam  dubitare  potest,  haec  de  rebus  summis  acta 
et  decreta  non  potuisse  habere  valorem  nisi  per  supremam  in 
Ecclesia  a  Christo  institutam  solius  Romani  Pontificis  po-« 
testatem?  Atqui  Gregorius  XII.  qui  tunc  nondum  renun-i 
tiaverat  et  verus  erat  Pontifex  Romanus,  u  auctorizavit, 
approbavit,  confirmavit,  quae  disponentur  per  Concilium  » 
sine  alia  limitatione,  nisi  ut  disponantur  ad  unionem  Ec~i 
clesiae  et  schismatum  extirpationem,  quod  paulo  ante  vi-i 
dimus.  Ergo  cum  haec  acta  et  decreta  sint  evidenter  ad 
istum  ipsum  finem,  certum  et  plenum  per  ipsam  Pontificis 
confirmationem  habebant  valorem. 

5°.  Postremus  demum  actus  in  ista  XVI.  sessione  fuit 
libera  abdicatio  pontificatus.  «Ego  Carolus  de  Malatestis..., 
pure,  libere  et  sincere  procuratorio  nomine  ipsius  SSmi.  Do-i 
mini  Nostri,  Domini  Gregorii  Papae  XII.  in  nomine  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti  renuntio  et  cedo  expresse  in  his 
scriptis  realiter  et  cum  effectu  iuri,  titulo,  et  possessioni, 
quod,  quem  et  quam  ipse  habet  in  papatu,  et  resigno  no~i 
mine  praefati  Domini  Nostri  papatum  et  omne  ius  papatus, 
titulum  et  possessionem,  quod,  quem  et  quam  habet  coram 
D.  N.  Iesu  Christo,  qui  Ecclesiae  suae  est  sponsus  et  ca-i 
put  n  (Harduin.  VIII.  p.  384-400.). 

Per  hanc  renuntiationem  sedes  Apostolica  vere  relicta 
est  vacua,  ac  proinde  Concilium  ex  facultatibus  ipsi  a  Su-i 
prema  Pontificis  potestate  attributis  potuit  legitime  pro-i 
cedere  modo,  forma,  loco,  tempore  et  materia  per  ipsum 
Concilium  ordinatis  «  ad  canonicam  et  certam  electionem 
unici  futuri  summi  Pontificis,  »  ut  finem  suae  renuntiatio— ' 
nis  ipse  Gregorius  in  mandato  ad  Carolum  de  Malatestis 
declaraverat  (Hard.  VIII.  387.);  eamque  tandem  post  bien-i 
nium  (11.  Nov.  1417.)  in  Martino  V.  feliciter  perfecit. 

Haec  quae  forte  Trocpspya  videri  possunt,  censui  hoc  loco 
non  inopportune  inserenda  ad  ulteriorem  aliquam  dilucida- 
tionem  monarchiae  ecclesiasticae,  de  qua  in  superioribus 
thesibus  actum  est.  Nunc  porro  progredimur  ad  consideran-i 
dum  factum  constitutionis  Ecclesiae  ipso  tempore  Apostolico. 


CAPUT  III. 


CONSTITUTIO  ECCLESIAE  SUB  APOSTOLIS 
ET  PROXIME  SECUTA  AETATE. 


THESIS  XIV. 

Ecclesia  ab  Apostolis  constituta  in  sese  exhibet 
eam  ipsam  formam,  qua  est  a  Christo  instituta. 

u  Secimlnm  formam  a  Christo  fundatore  praescriptam  et  institutam 

-  Ecclesia  nobis  exhibetur  ab  Apostolis  constitnta  1°.  ut  Ecclesia  una  ex 

-  Iudaeis  primum,  deinle  sine  discrimine  ex  Iudaeis  et  gentibus;  2°.  ut 

-  Ecclesia  Christiana  omnino  distincta  et  •••parata  a  synagoga  ;  3°.  in  se 
-cohaerens  unitate  professionis  fidei,  sacramentorum,  et  communionis; 

-  -1°.  hoc  ipso  disposita  ac  gubernata  per  propriam  potestatem  magisterii 

-  ac  imperii.  » 


Consideravimus  personalem  efficientiam  Iesu  Christi, 
qua  Ecclesiam  suam  in  terris  instituit;  nunc  mentis  oculos 
convertamus  ad  ipsum  effectum,  ad  Ecclesiam  nempe,  ut 
ea  in  scriptis  apostolicis  iam  constituta  nobis  exhibetur. 
Fundator  Ecclesiae  Christus  Deus  infinite  verax,  fidelis  et 
omnipotens  is  est,  ut  quantumvis  institutum,  quatenus  il— « 
lud  in  libris  Apostolorum  descriptum  habemus,  non  repe- 
riremu3  perfecte  respondere  institutioni  superius  demonstra-i 
tae,  nihilo  tamen  minus  cuivis  christiano  certum  manere 
deberet,  primis  illis  initiis  vel  granum  sinapis  servans  vin 
tutem  fecundam  a  Christo  inditam  nondum  plene  in  arbo-i 
rem  sese  explicuisse  atque  ideo  in  tota  sua  amplitudine 
nondum  apparere,  vel  Apostolos  minime  necesse  habuisse, 
etiam  in  suis  libris  quos  paucissimos  et  data  opportunitate 
scriptos  nobis  tradiderunt  (cf.  Tract.  de  Tradit,  th.  VII.), 
comprehendere  facta,  quae  omnium  oculis  obversabantur. 
Re  tamen  vera  Ecclesiam  iam  in  illis  primordiis  videmus 
in  orbe  terrarum  constitutam  atque  in  libris  ipsis  aposto-« 
licis  quantum  satis  est,  descriptam  secundum  illa  principia 


240 

et  secundum  eam  formam,  quam  Christus  conditor  ei  indi-» 
disse  in  Evangeliis  legitur. 

I.  Consideramus  lineamenta  in  Ecclesia  primae  illius 
aetatis  tum  ex  Iudaeis  tum  ex  gentibus  coalescente. 

1°.  Post  Christi  ascensionem  Apostoli,  per  electionem 
Mathiae  iam  completo  numero  duodenario,  simul  congregati 
cum  Maria  matre  Iesu  et  cum  aliis  discipulis  exspectabant 
promissionem  Patris,  ut  induerentur  ad  munus  sibi  i  ni  un¬ 
ctum  virtute  ex  alto.  Mox  sub  visibilibus  signis  in  prima 
pentecoste  post  primum  pascha  novi  Testamenti  repleti  sunt 
Spiritu  Sancto  et  ad  exsequendum  suum  apostolatum  omni-i 
bus  donis  abunde  instructi.  Tum  vero  ad  primam  praedi-» 
cationem  Petri  u  appositae  sunt  (xpodeTeO-rAav)  animae  cir-» 
citer  tria  millia.  »  Ulterius  u  Dominus  augebat  (7cpo<reTt9si) 
qui  salvi  fierent,  quotidie  in  id  ipsum  n  (1).  Post  secundam 
Petri  orationem  adeo  multi  iam  crediderunt,  ut  u  factus 
sit  numerus  virorum  quinque  millia.  »  Porro  u  magis  au-» 
gebatur  credentium  in  Domino  (7tpo<reTi9evTo  TrtdTeuovTe; 
to)  x’jpi(«))  multitudo  virorum  ac  mulierum;  »  u  et  verbum 
Domini  crescebat,  et  multiplicabatur  numerus  discipulorum 
(twx-  (/.niiyjrtov)  in  Ierusalem  valde,  multa  etiam  turba  sa-» 
cerdotum  obediebat  fidei.  »  Descriptio  huius  7rpo<r6e<rEto;  seu 
incrementi  brevissimis  quidem  verbis  concepta  est,  sed  quae 
formam  Ecclesiae  Christianae  in  suis  praecipuis  elementis 
satis  exhibeat.  Iussi  sunt  separari  a  synagoga:  u  salva-» 
mini  a  generatione  ista  prava.  »  Suscepta  fide  ab  Apostolis 
praedicata  per  baptismum  uniebantur  in  societatem  pro-» 
priam,  quae  ipso  appositionis  nomine  significatur;  per  im-» 
positionem  manuum  Apostolorum  replebantur  omnes  Spiritu 
Sancto  (2).  Sub  Apostolis  perseverabant  in  u  obedientia  fi- 


(1)  In  plerisque  graecis  codicibus  loco  particulae  in  id  ipmm  eni  to 
curo,  quam  transfernnt  ad  initium  sequentis  capitis,  hic  legitur  rrt  exxXrjr.* 
Dominus...  adiungebat  Ecclesiae. 

(2)  u  Et  cum  orassent...  repleti  sunt  omnes  Spiritu  Sancto,  et  loque-i 

bantur  verbum  Dei  (pro  suo  quisque  gradu  ac  munere)  cum  fiducia.  »  «  Ora-i 

verunt  (Apostoli)  pro  ipsis,  ut  acciperent  Spiritum  Sanctum;  nondum  enim 
in  quemquam  illorum  venerat,  sed  baptizati  tantum  erant  in  nomine  Dcn 
mini  Iesn:  tunc  imponebant  manus  super  illos,  et  accipiebant  Spiritum 
Sanctum  »  Act.  IV.  31;  V I U .  14.  sqq. 


241 

dei  n  in  doctrina  et  cultu  religioso  proprio  novi  Testamenti 
a  Christo  in  ultima  caena  instituto:  u  erant  autem  perse-i 
verantes  in  doctrina  Apostolorum,  et  communicatione  fra-i 
ctionis  panis,  et  orationibus  »  (1).  Act.  II.  40-42.  47;  IY. 
4.  31;  V.  13.  14;  VI.  1.  7. 

Inde  a  martyrio  Stephani  excitata  magna  persecutione 
contra  Ecclesiam  quae  hactenus  erat  in  una  urbe  Ierusa- 
lein  (stci  ttjv.  exxXy)<7iav  tyjv  ev  'Iepo<yoXup.ois),  u  omnes  di— « 
spersi  sunt  per  regiones  Iudaeae  et  Samariae  praeter  Apo-i 
stolos  »  Act.  VTII.  1.  Nempe  dispersi  sunt  non  quidem 

(1)  *Hoav  oe  7ipo<jxapT7]pouvT£?  tt)  oi3ayr)  tiov  arcoaToXcov,  xat  ttj  xotvto- 
vta,  xat  ttj  xXaaet  tou  aptou,  xat  Tat?  rcpoasuyat?  quatuor  enumerantur  in 
texta  graeco,  ubi  tj  xotvtovta  et  7)  xXaot?  tou  apTou  distinguuntur  eo  modo 
coniunctionis  per  repetitionem  articuli,  ut  vix  videatur  sumi  posse  velut 
hendiadys,  quo  simpliciter  significetur  communicatio  fractionis  panis.  Pro-i 
prie  xotvtovta  est  communio  inter  fideles  tamquam  invicem  membra  et  cum 
capite  Christo,  qua  anum  corpus  sunt.  Secundum  hanc  significationem  di-i 
citur  u  societas  »  xotvtovta  inter  Apostolos  Gal.  II.  9.,  «  communicatio  in 
evangelio  Christi  »  (ei?  to  EuaAEXtov)  Phil.  I.  6.  et  «  communicatio  fidei  » 
Philem.  6.  «  societas  spiritus  »  xotvtovta  nvEup-aro?  Phil.  II.  1.  «  societas 
fidelium  ad  invicem  »  xotvtovta  jiet’  aXX7]Xtov  1.  Io.  I.  3.  7.  probabiliter 
etiam  2.  Cor.  IX.  13.  communicatio  Corinthiorum  non  solum  ad  sanctos 
in  Ierusalem  ratione  largitionum  sed  ad  omnes  fideles  (f|  xotvtovta  ei? 
auTOu?  xat  ei?  JiavTa?).  Huius  communionis  fidelium  effectus  simul  et  ali-i 
quod  vinculum  sunt  utique  elargitiones,  quibus  una  Ecclesia  alteri  vel 
gener  atim  ditiores  pauperibus  subveniunt;  quae  ideo  etiam  dicuntur 
xotvtovta  Rom.  XV.  26;  Heb.  XHI.  16.  Sed  haec  posterior  significatio 
nullo  modo  potest  assumi  in  loco,  de  quQ  agimus.  Porro  communionis  fi— > 
delium  inter  se  et  cum  capite  Christo  causa  velut  formalis  et  vinculum 
nobilissimum  est  ipsa  eucharistia:  «panis  quem  frangimus,  nonne  par¬ 
ticipatio  (xotvtovta)  corporis  Domini  est?  Quoniam  unus  j)anis,  unum  cor-i 
pus  multi  sumus,  qui  de  uno  pane  participamus  «  (ol  yctp  rcavTE?  ex  tou 
ivo?  apTOu  jiETEyo|A£v)  1.  Cor.  X.  16.  (vide  Tract.  de  fAuchar.  ed.  2.  p.  111.  sq.). 
Intime  igitur  cohaeret  xotvtovta  et  «  fractio  panis.  »  Hinc  quod  dicitur: 
erant  perseverantes  in  communicatione  et  in  fractione  panis,  potest  uti-< 
que  contrahi  in  hanc  alteram  propositionem  causalem:  erant  perseverantes 
in  communicatione,  quae  est  per  fractionem  panis.  Hoc  autem  ipsum  in — 
telligitur  expressum  in  textu  latino:  «  erant  perseverantes  in  communi-i 
catione  fractionis  panis  ».  Fractionem  panis  hic  necessario  intelligi  sacram, 
nempe  eucharisticam,  demonstrat  ipsa  connexio  cum  membris  anteceden-i 
tibus  et  consequentibus.  Syrus  vertit:  «  et  communicantes  erant  in  ora-i 

tione  et  in  fractione  eucharistiae  n  j\  (y —  —  Cf.  1.  Cor.  X.  16  ; 

XI.  24.  in  graeco);  Act.  XX.  7.  11  ;  probabiliter"*  Lue.  XXIV.  30.  35. 

Franzelin.  De  Ecclesia  Christi 


242 


omnes  fideles,  sed  omnes  qui  sub  Apostolis  erant  consti-i 
tuti  in  gradu  aliquo  et  in  munere  praedicandi  verbum 
Dei;  est  enim  haec  introductio  ad  ea,  quae  in  sequen-i 
tibus  narrantur  de  praedicatione  evangelii  et  propagatione 
Ecclesiae.  Sunt  isti  diaconi,  ex  quibus  Philippus  postquam 
ad  eius  praedicationem  «  receperat  Samaria  verbum  Dei,  » 
«  pertransiens  evangelizabat  civitatibus  cunctis,  donec  ve-> 
niret  Caesaream;  n  alii  qui  vocantur  presbyteri  duces  seu 
praepositi  in  fratribus  (fiyouijLsvot  ev  vot;  cf.  Heb. 

XIII.  7.  17.  24.),  doctores  et  prophetae  (Act.  VIII.  1.  4. 
12.  14.  40;  XIII.  1;  XV.  6.  22.).  Ex  hac  praedicatione  mox 
videmus  constitutas  Ecclesias,  «  Ecclesia  (1)  quidem  per 
totam  ludaeam  et  Galilaeam  et  Samariam  habebat  pa-i 
cem,  et  aedificabatur  ambulans  in  timore  Domini  et  conso-i 
latione  Sancti  Spiritus  »  Act.  IX.  31.  Ulterius  «illi  qui 
dispersi  fuerant  a  tribulatione  quae  facta  est  sub  Stephano, 
perambulaverunt  usque  Phoenicen  et  Cyprum  et  Antio-i 
chiam,  nemini  loquentes  verbum  (tov  Xoyov  verbum  nempe 
evangelii)  nisi  solis  Iudaeis  »  Act.  XI.  19.  Constituebant 
nimirum  Ecclesias  solis  credentibus  ex  circumcisione  tum 
in  Palaestina  tum  in  aliis  regionibus  finitimis.  Ita  enim 
praeceperat  Dominus:  «  eritis  mihi  testes  in  Ieru salem  et 
in  omni  Iudaea  et  Samaria,  et  (postea)  usque  ad  ultimum 
terrae  »  Act.  I.  8.  atque  ita  intellexerant  Apostoli  ipseque 
doctor  gentium  Paulus  Act.  XIII.  46. 

2°.  Demum  anno  40.  aerae  vulgaris  exeunte  seu  duode-i 
cimo  post  mortem  Redemptoris,  Apostolorum  principi  Petro 
non  quidem  ipsum  dogma  de  destinatione  evangelii  pro  omni-i 
bus  gentibus  «et  de  universalitate  Ecclesiae  revelatum  est, 
quod  sicut  a  prophetis  praenuntiatum  ita  a  Christo  saepe 
disertissimis  verbis  declaratum  fuerat  (cf.  Act.  II.  39;  III. 
26.);  sed  tempus  manifestatum  est  simul  cum  ratione  mo-i 
doque  admissionis  omnium  gentium,  et  exsecutionis  testa-i 
menti  Salvatoris  (2),  ut  Apostoli  praedicarent  evangelium 


(1)  In  graeco  textu  numerus  est  pluralis  at  [x:v  ojv  ExxXr<jiai  xaQ*  6Xr; 
rrs  'Iouoata;  x.  X.  Ecclesiae  nimirum  particulares  sunt  u  una  omnes.  *  Ter- 
tull.  prae  seri pt.  c.  20. 

(2)  Ex  his  intelligitur  sensus  eorum  quae  saeculo  tertio  u  ex  tradi-i 
tione  »  Cus;atur  Apo. Ionius:  «  Dominum  Apostolis  suis  praecepisse  per 


243 

omnibus  gentibus,  omni  creaturae,  et  testes  essent  usque 
ad  ultimum  terrae.  Hinc  quum  primus  ex  gentilibus  Cor-i 
nelius  cum  domo  sua  aggregatus  esset  Ecclesiae,  id  magno 
gaudio  exceptum  est  ab  ipsa  Ecclesia  hactenus  constituta 
ex  solis  Iudaeis.  «  G-lorificaverunt  Deum  dicentes:  ergo  et 
gentibus  poenitentiam  dedit  Deus  ad  vitam  »  Act.  XI.  18. 

Ex  hoc  tempore  primum  quidem  Antiochiae,  ubi  iam 
pridem  fundata  erat  Ecclesia  ex  circumcisione,  u  loqueban-i 
tur  et  ad  Graecos  (1)  annuntiantes  Dominum  Iesu m . 
multusque  numerus  credentium  conversus  est  ad  Domi-i 
num...  et  apposita  est  multa  turba  Domino...  et  docuerunt 
turbam  multam,  ita  ut  cognominarentur  Antiochiae  discH 
puli  Christiani,  »  (circa  an.  41.  ae.  v.)  (2)  Act.  XI.  20.  26. 

Haud  diu  post  haec  Paulus,  qui  iam  iu  prima  sua  mi-i 
rabili  vocatione  fuerat  electus,  ad  portandum  nomen  Iesu 
coram  gentibus  et  regibus  et  filiis  Israel  Act.  IX.  15.,  ac 
cum  eo  Barnabas  ordinati  manuum  impositione  (3)  in  Ec- 


dnodecim  annos  a  Ierusalem  ne  discederent  »  (jxrj  yojpuOrAai  'IspouaaXr<x) 
Enseb.  V.  18;  et  Clemens  Alex,  ex  libro  praedicationis  Petri  refert  «  Do-< 
minam  dixisse  Apostolis...  post  dnodecim  annos  egredimini  in  mnndnm  •> 
Strom.  1.  VI.  p.  637.  Confer  etiam  Ironaenm  1.  III.  c.  1.  n.  1. 

(1)  In  editis  graecis  nuuc  est  r.po;  rou;  'EXXrjvisrots,  qai  forent  Iudaei 
utentes  graeca  lingua  inter  gentes;  at  sine  dubio  cum  PP.  graecis  et  ve-i 
tustis simis  codicibus  legendum  est  r.p05  tou?  'EXXr,va?.  Ratione  inversa 
Act.  IX.  29.,  ubi  Sanius  quando  primum  post  suam  conversionem  Dama-i 
sco  venit  Hierosolymam,  dicitur  in  vulgata  locutus  esse  «  gentibus  et 
dispntasse  cum  Graecis,  »  textus  graeeus  recte  habet  eXaXei  re  xai  auveArjreT 
rpo;  rous  'EXXrjv.ara;eo  enim  tempore  nemiui  adhuc  loquebantur  verbum 
nisi  solis  Iudaeis.  Vide  cl.  P.  Patritii  Commeut.  in  Act.  h.  1.  cf.  Suarez 
de  Legibus  1.  X.  c.  4.  n.  20.  Versio  syriaca  ibi  habet:  «  disputabat  cum 
Iudaeis  graece  scientibus.  » 

(2)  Anno  65.  ae.  v.  nomen  Christianorum  iam  communi  in  usu  fnisse 
etiam  penes  homines  extra  Ecclesiam,  apparet  ex  Act.  XXVI.  28.  cf. 
1.  Pet.  IV.  16. 

(3)  Suarez  in  3.  P.  T.  III.  disp.  34.  sect.  1.  cum  nonnullis  aliis  theo-i 
logis  censet,  hanc  manuum  impositionem  fuisse  mere  deprecatoriam  non 
vero  sacramentalem  ordinationem.  Communior  tamen  et  inspectis  verbis 
probabilior  sententia  tenet,  fuisse  hanc  ordinationem  episcopalem.  Quod 
Paulus  proprio  strictoqne  sensu  Apostolus  non  ab  hominibus  neque  per 
hominem  sed  immediate  a  Christo  acceperit  Apostolatum  (Gal.  I.  1.),  nou 
impedit,  quominus  characterem  episcopalem  via  ordinaria  per  sacramcn- 


_  244 

clesia  Antiochena  ac  missi  a  Spiritu  Sancto  constituerunt 
Ecclesias  in  insula  Cypro  et  in  Asia  minori  sine  discrimine 
ex  Iudaeis  ac  gentibus;  idemque  opus  ad  quod  assumptus 
erat.  Apostolus  gentium,  post  separationem  a  Barnaba  aliis 
adiutoribus  adscitis,  perfecit  in  Macedonia,  Achaia  et  in 
provincia  Asiae,  cuius  metropolis  Ephesus  Act.  X 1 1 1- X  X . 


tum  a  Christo  institutum  suscipere  potuerit.  Cf.  Bellarm.  de  Rom.  Pont. 
I.  c.  23.  Hoc  posito  Paulus  et  Barnabas,  qui  ambo  etiam  ante  hanc  ma-i 
nuum  impositionem  numerantur  inter  u  prophetas  et  doctores,  »  dicendi 
sunt  iam  fuisse  in  gradu  presbyterorum,  vel  certe  tum  duplici  ordinatione 
consecratos  fuisse;  quod  enim  aliqui  affirmant,  «  una  eademque  manuum 
impositione  in  sacerdotis  simul  et  episcopi  munere  quempiam  constitui 
posse  v>  in  vera  theologia  non  putamus  esse  concedendum;  certe  nec  Bel- 
larminus  (de  sacram.  Ordinis  c.  B.  n.  16.)  nec  Petavius  (dissert.  eccle- 
siast.  1.  I.  c.  2.)  ad  quos  appellant,  hoc  umquam  dixerunt.  Neque  facta 
quaedam  quae  ex  ecclesiastica  historia  a  nonnullis  eruditis  (ut  recentius 
ab  illmo  Greith  ex  historia  Hibernica),  inducuntur,  quidquam  probant, 
quia  minime  necessarium  erat  ordinationem  presbyteralem  et  consecratio-» 
nem  episcopalem,  praesertim  si  simul  conferebantur,  semper  utramque 
expresse  commemorari  in  historicis  monumentis.  Vide  Benedict.  XIV.  litt. 
In  postremo  §.  10-14.  (Bullar.T.  IV.  n.  LXIII.).  Porro  in  loco  Act.  XIII.  3. 
de  quo  agimus,  supponitur  utique  aliquis  Episcopus  consecrator,  licet  quis 
fuerit,  certo  definiri  nequeat.  Videtur  sane  aliquis  fuisse  ex  «  prophetis 
et  doctoribus,  n  qui  ibi  nominantur.  Post  eorum  enim  enumerationem 
s.  Lucas  continuo  subiungit:  u  ministrantibus  autem  illis  Domino  (XeT- 
ToopyuvTiov  oe  aurcov  tu>  xupuo)...  dixit  illis  Spiritus  Sanctus,  segregate 
mihi  Saulum  et  Barnabam...  imponentesque  eis  manus  dimiserunt  illos,  n 
Nescio  an  facile  refelli  posset,  qui  Manahen  ibi  nominatum  censeret  esse 
Petri  successorem  in  episcopatu  Antiocheno  graece  Evodium  appellatum. 
Paulo  ante  hoc  tempus  Petrus  iam  Romam  petierat  (vide  P.  Patri tii  Chro- 
nicon  in  Acta  Apostolorum),  reliquisse  ergo  Antiochiam  sedem  successori 
putandus  est.  Manahen  seu  Manahem  (4.  Reg.  15.  17.)  DH30  eonso- 

lans  vel  ex  alio  etymo  prospero  itinere  deducens  (vide  lexica 

sub  verbo  nro  )  forte  componi  posset  cum  graneo  nomine  'Euooio?;  sed 
nihil  opus  est,  quum  haud  raro  Iudaei  posterioribus  istis  temporibus 
praeter  hebraicum  etiam  aliud  nomen  graccum  vel  latinum  assumere  con-i 
sueverint,  ut  penes  Iosephum  (Anti quit.  1.  XII.  c.  15.)  Sacerdos  Onias 
Menelaus  et  alter  IaTeim  Alcimus,  et  Act.  I.  23.  Barsabas  lustue,  hocque 
ipso  loco  Act.  XIII.  1.  Simon  Niger.  Certe  aliquem  ex  tribqs  doctoribus 
ibi  nominatis,  fuisse  Petri  in  episcopatu  Antiocheno  successorem,  proba-» 
bile  est;  sed  Lucium  Cyrenensem  et  Simonem  Nigrum  adhuc  ad  latinum 
habuisse  graecum  nomen  additum,  difficilius  credas;  remanet  ergo  solus 
Manahem  Eoo  dius. 


245 

Eadem  aetate  (aerae  vulg.  an.  53.)  memorantur  cunctae  at-i 
que  adeo  iam  multae  Ecclesiae  gentium  Rom.  XVI.  4.;  immo 
hoc  ipso  tempore  apostolico  exhibetur  una  Christi  Ecclesia 
in  universo  mundo,  ut  mox  distinctius  declarabimus. 

Ecclesias  eas  quae  erant  extra  fines  Palaestinae,  con-i 
stitisse  maximam  partem  fidelibus  ex  gentibus,  manifestum 
est  ex  actis  inde  a  capite  XIII.  multoque  magis  ex  epH 
stolis  Pauli,  u  Si  fuerit  numerus  filiorum  Israel  tamquam 
arena  maris,  reliquiae  salvae  factae  sunt;  »  u  Israel  se-i 
ctando  legem  iustitiae  ad  legem  iustitiae  non  pervenit,  of-> 
fenderunt  enim  in  lapidem  offensionis;  n  u  tota  die  expandi 
manus  meas  ad  populum  non  credentem  et  contradicentem;  » 
u  delictum  illorum  divitiae  sunt  mundi,  et  diminutio  eorum 
divitiae  gentium;  »  u  propter  incredulitatem  fracti  sunt 
rami  »  Rom.  IX-XI.  Ex  adverso  u  gentes  quae  non  secta-i 
bantur  iustitiam,  apprehenderunt  iustitiam;»  a  inventus 
sum  a  non  quaerentibus  me;  »  u  gentes  super  misericordia 
honorare  Deum,  sicut  scriptum  est:  confitebor  tibi  in  gen-i 

tibus _  laetamini  gentes  cum  plebe  eius _  laudate  omnes 

gentes  Dominum...  exsurget  regere  gentes,  et  in  eum  gen-i 
tes  sperabunt  r>  Rom.  IX.  30  ;  X.  20;  XV.  9.  sqq.  Immo  hoc 
est  mysterium  absconditum  a  saeculis  in  Deo,  nunc  autem 
revelatum  Apostolis  et  prophetis  in  Spiritu,  ut  innotescat 
nunc  principatibus  et  potestatibus  in  coelestibus  per  Eccle-i 
siam  multiformis  sapientia  Dei,  mysterium  nempe  :  u  gen-i 
tes  esse  coheredes  et  concorporales  et  comparticipes  promis-i 
sionis  eius  in  Christo  Iesu  per  evangelium  -n  Eph.  III.  5-11. 

Ex  his  iam  patet,  nullum  umquam  fuisse  admissum  dis— « 
crimen  in  iuribus  et  participatione  bonorum  Ecclesiae  in-i 
ter  Iudaeos  et  gentes  alias;  sed  ambo  in  unam  Ecclesiam 
uniuntur,  u  Iustitia  autem  Dei  per  fidem  Iesu  Christi  in 
omnes  et  super  omnes  qui  credunt  in  eum;  non  enim  est 
distinctio...  An  Iudaeorum  Deus  tantum,  nonne  et  gentium? 
immo  et  gentium;  quoniam  quidem  unus  est  Deus,  qui  i  Li¬ 
sti  fi  c  at  circumcisionem  ex  fide  et  praeputium  per  fidem  v  (1) 


(1)  Iudaeis  ex  ipsa  fide  veteris  Testamenti,  quod  erat  paedagogus  ad 
Christum,  efflorescebat  fides  novi  Testamenti;  gentibus  autem,  quae  erant 
“  sine  Christo  et  sine  Deo  in  hoc  mundo,  »  fides  demum  tota  aliunde  ac- 


240 

Rom.  III.  22.  30.  u  Memores  estote  quod  aliquando  vos  gen-i 
tes  in  carne,  qui  dicimini  praeputium  ab  ea,  quae  dicitur 
circumcisio  in  carne,  manufacta;  quia  eratis  in  illo  tem-i 
pore  sine  Christo,  alienati  a  conversatione  Israel  (tyj;  tcoXi- 
T£ia;  To*j'IdpocTjX)  et  hospites  (;svoi)  testamentorum...  nunc 
autem  in  Christo  Iesu  vos,  qui  aliquando  eratis  longe,  fa-> 
cti  estis  prope  in  sanguine  Christi;  ipse  enim  est  pax  no-i 

stra,  qui  fecit  utraque  unum _  ut  duos  condat  in  semet- 

ipso  in  unum  novum  hominem  (1),  faciens  pacem,  et  recon-i 
ciliet  ambos  in  uno  corpore,  Deo  per  crucem,  interficiens 
inimicitias  in  semetipso;  et  veniens  evangelizavit  pacem 
vobis,  qui  longe  fuistis,  et  pacem  iis  qui  prope,  n  Eph.  II» 
11.  seqq.  ;  1.  Cor.  XII.  13. 

3°.  Omnes  isti  qui  per  fidem  ac  baptismum  inter  se  et 
cum  Christo  uniuntur,  nomine  proprio  appellantur  fratres 
ab  intima  unione  et  communione  Act.  XI.  1;  XII.  17;  XV. 
3.  23;  XXVIII.  14.  aliis  locis  saepe  (cf.  cl.  P.  Patrizi  de 
Evang.  1.  I.  c.  4.  n.  42.);  credentes  (ol  7rt<TTeo<ravTs<;)  et  fi— ■ 
deles  (oi  ttkttoi)  a  forma  interna  et  professione  externa 
unius  fidei,  quae  est  fundamentum  sanctitatis  et  vinculum 
unitatis  fratrum  Act.  II.  44;  IV.  32;  V.  14;  1.  Tim.  IV.  12. 
et  alibi;  sancti  (oi  ayioi)  et  vocati  sancti  (x>.7)Tot  ayiot)  (2) 
ex  perfectione  formae'  externae  et  internae,  ad  quam  per 
fidem  et  communionem  ordinantur  Act.  IX.  32.  41;  2  Cor. 
I.  1;  Phil.  I.  1;  Rom.  I.  7;  1.  Cor.  I.  2.  cf.  Rom.  VIII.  28; 
discipuli  (oi  (xocO-jorai)  ex  susceptione  totius  doctrinae  ac  di—» 
sciplinae  in  fide  communione  et  sanctitate,  simulque  ex 
subiectione  erga  magisterium  fidei,  regimen  communionis, 
sacerdotium  sanctificationis  Act.  VI.  1.  2.  7;  IX.  1.  10.  25. 
26;  Christiani  ab  auctore  et  consummatore  fidei,  commu-i 
nionis  et  sanctitatis  Act.  XI.  26;  XXVI.  28;  1.  Pet.  IV.  16. 

cedens  inserenda  erat.  Hoc  indicatur,  dum  iustiiicari  dicitnr  circumcisio 
ex  fide  ex  praeputium  vero  per  fidem  o-.x  tt); 

(1)  Umes  novus  homo  est  Chri.-tus  caput  cum  suo  corpore  ex  Indaeis 
et  gentibus.  Cf.  th.  VII.  n.  II. 

(2)  Singuli  snnt  in  fide  et  fraternitate  et  sanctitate  per  vocationem 
Spiritus  Sancti;  unde  Kom.  VIII.  2S.  in  textu  graeco  dicuntur  simpli-i 
citer  u  secundum  propositum  vocati. A  oi  xxtx  nAoOsstv  xXrjTot;  vulgata 
addit  vocati  sancti.  Propterea  etiam  tota  si»  ictas  est  proprio  sensu  theo-i 
logico  ex  divina  vocatione  sxxXr,7ix  (vide  th.  I.). 


247 


Facile  apparet,  haec  nomina  esse  socialia,  si  ita  loqui 
fas  est,  iisque  designari  homines  non  tam  seorsum  singu-i 
los,  quam  potius  ut  propria  forma  sociali  interna  et  ex-i 
terna  coalescunt  in  unam  societatem  sui  nominis,  quae  est 
ac  dicitur  Ecclesia  Christi.  Hanc  societatem.  Ecclesiam 
Christi,  cuius  prima  exordia  primaque  lineamenta  inspe-i 
ximus  consideremus  iam  secundum  ampliorem  explicationem 
propriae  formae,  qua  in  scriptis  apostolicis  exhibetur  con-i 
stituta. 

H.  In  primis  videmus  eam  nt  societatem  religiosam 
non  modo  distinctam  sed  plane  separatam  a  synagoga,  qua^ 
tenus  haec  manet  in  sua  forma  typica  et  paedagogica  ad 
Christum  exspectatum  et  ad  futurum  eius  primum  adven-i 
tum,  quam  formam  retinentes  nunc,  cum  iam  completa  est 
Christi  praesentia  (ii  nxpoixjix),  deficiunt  a  proprio  fine 
veteris  Testamenti,  u  finis  enim  legis  Christus;  »  et  inci-i 
dunt  in  apostasiam  a  fide  praenuntiati,  a  spe  promissi,  a 
charitate  cunctis  gentibus  desiderati  Messiae  Salvatoris  (1) 
(Agg.  II.  8.).  Adeoque  synagoga  quae  erat  populus  electus 
veteris  testamenti,  dum  recusat  transitum  divinitus  ordi-» 
natum  a  spe  bonorum  futurorum  in  Christo  ad  possessio-i 
nem  praesentium,  desinit  esse  populus  Dei:  u  et  non  erit 
eius  populus,  qui  eum  negaturus  est  n  Dan.  IX.  26;  popur 
lus  autem  et  regnum  Dei  in  terris  nunc  continetur  sola 
Ecclesia  novi  Testamenti  ex  cunctis  gentibus:  u  non  enim 
per  legem  promissio  Abrahae,  aut  semini  eius,  ut  heres 
esset  mundi;  sed  per  iustitiam  fidei...  Ideo  ex  fide,  ut  se~i 
eundum  gratiam  firma  sit  promissio  omni  semini,  non  ei 
qui  ex  lege  est  solum,  sedet  ei  qui  ex  fide  est  Abrahae, 
qui  est  pater  omnium  nostrum  n  Rom.  IV.  13.  sqq.;  IX.  <5-8. 

1°.  Hanc  velut  oppositionem  inter  cetus  Testamentum 
et  novum,  quod  nempe  illud  temporarium  per  huius  ut  re- 


(1)  Qui  venturus  fide  et  spe  erat  exspectandus,  nunc  cum  iam  venit, 
charitate  est  diligendus.  In  V.  T.  dicitur:  «  culus  non  vidit.  Dens  abs-i 
que  te,  quae  praeparasti  exspectantibus  te  »  In  N.  T.  ver¬ 

titur:  «oculus  non  vidit...  quae  praeparavit  Deus  iis,  qui  diligunt  illum  •> 
(diligentibus  se  toi?  a-pcnwr.v  ccjtov)  Is.  LXIV.  4.  (3);  1.  Cor.  II.  i),  cf. 

Iac.  II.  5. 


248 

gni  numquam  desituri  successionem  iam  interiit.  Apostoli 
principii  instar  diserte  inculcabant  primis  fidelibus,  atque 
iis  nominatim  qui  erant  ex  circumcisione,  u  Melioris  testa-i 
menti  mediator  est  (Christus),  quod  in  melioribus  repro-i 
missionibus  sancitum  est.  Nam  si  illud  prius  culpa  vacasset 
(si  a|xs(jL7CTo;),  non  utique  secundi  locus  inquireretur. 

Vituperans  enim  eos  dicit  (Ierem.  XXXI.):  ecce  dies  ve-> 
nient,  dicit  Dominus,  et  consummabo  super  domum  Israel 
et  super  domum  Iuda  testamentum  nocum,  non  secundum 
testamentum  ,  quod  feci  patribus  eorum...  Dicendo  autem 
novum  veteravit  prius  (1);  quod  autem  antiquatur  et  se-i 
nescit,  prope  interitum  est  n  Hfcb.  VIII.  6.  seqq.  «  Cuius 
(Filii  Dei)  vox  movit  terram  tunc  (in  legislatione  et  insti-i 
tutione  Sinaitica);  nunc  autem  (pro  institutione  novi  Te-> 
stamenti)  repromittit  dicens:  adhuc  semel  et  ego  movebo 
non  solum  terram  sed  et  coelum  (in  incarnatione,  in  coe-i 
lestibus  institutis  et  charismatibns)  (2).  Quod  autem  ad* 
huc  semel  dicit,  declarat  mobilium  translationem  tam-i 
quam  factorum  (3),  ut  maneant  ea  quae  sunt  immobilia. 

(1)  Ile-aXa-.toy.E  trv  ssAwttjv.  Illud  prius  Testamentum  Apostolus  dicit 
esse  iam  veteratum  in  relatione  ad  novum  et  non  amplius  valere.  JEx  hac 
enim  ipsa  relatione  ad  futurum  novum  Testamentum,  iam  ante  adventum 
Christi  (in  verbis  prophetarum)  illud  prope  interitum  h.  e.  abrogandum 
esse  significabatur;  nunc  autem  adveniente  novo  testamento  penitus 
interiit. 

(2)  LoAus  Aggaei  II.  7.  8.  ita  habet,  u  Adhuc  unum  modicum  est 
(  xx/  p  nns  niy  LXX.  et  s.  Paulus  eti  anaS),  et  ego  commovebo 
coelum  et  terram,  -et  mare  et  aridam,  et  movebo  omnes  gentes,  et  veniet 

desideratus  cunctis  gentibus:  »  et  venient 

•  -  t  % :  v 

desiderata  (bona  Messiae)  cunctis  gentibus.  (De  constructione  pluralis 
numeri  cum  singulari  collectivo  confer  Ps.  119.  103;  1.  Sam.  II.  4. 

vid.  Gesen.  Sprachgeb.  §.  184.  187.)  Versio  LXX.  xxi  tjHei  t*  exXextoc 
-avTtov  7o)v  eOviov. 

(3)  Directo  respicitur  tabernaculum  cum  suis  sacris  supellectilibus, 
sed  sub  eo  comprehenditur  tota  oeconomia  Mosaica  externa  et  terrena  in 
comparatione  ad  oeconomiam  spiritalem  et  caelestem  novi  Testamenti  per 
Iesum  Christum.  ip  se  dicitur  «  sanctorum  minister  et  tabernaculi  veri, 
quod  fixit  Deus  et  n  n  homo;  »  ipse  «  pontifex  futurorum  bonorum  per 
amplius  et  perfectius  tabernaculum  non  raannfactum,  idest  non  huius 
creationis  introivit  semel  in  sancta;  »  sacerdos  -  non  secundum  legem 
mandati  carnalis  factus  est,  sed  secundum  virtutem  vitae  insolubilis,  » 


249 

Itaque  regnum  immobile  (1)  suscipientes  habemus  (e£<*>[/.£v 
retineamus)  gratiam,  per  quam  serviamus  placentes  Deo 
cum  metu  et  reverentia  »  ib.  XII.  26.  sqq. 

Hinc  Apostoli  solemni  etiam  definitione  et  praedicatione 
declarabant,  vetera  illa  instituta,  quibus  propria  indoles 
synagogae  constituebatur,  in  Ecclesia  Christi  suum  valorem 
suamque  obligationem  amisisse  Act.  XV.  Quamvis  autem 
veterum  rituum  observatio  Christianis  praesertim  genere 
Iudaeis  aliquamdiu  esset  permissa,  eorum  tamen  necessitas 
tem  ac  permanentem  obligationem  in  Ecclesia  Christi  asses 
rere  inde  ab  initio  novi  Testamenti  perversio  erat  ipsius 
evangelii  Gal.  I.  6-9;  II.  5;  V.  1-13;  VI.  12-15.  (vide 
th.  IV.). 

2°.  Post  adventum  promissi  Spiritus  Sancti  Apostoli, 
licet  pro  illis  initiis  adhuc  tolerantes  rituum  observans 
tiam,  continuo  evocabant  fideles  ex  synagoga  in  Ecclesiam 
fide,  cultu,  disciplina  separatam  ab  illa  et  per  se  consistens 
tem.  Quemadmodum  paulo  ante  vidimus,  iam  in  prima  praes 
dicatione  Petrus  «  verbis  plurimis  testificatus  est  et  exhors 
tabatur  eos  dicens:  salvamini  a  generatione  ista  prava. 
Qui  ergo  receperunt  sermonem,  baptizati  sunt....  Omnes 
etiam  qui  credebant,  erant  pariter  et  habebant  omnia  coms 
munia...  quotidie  quoque  perdurantes  unanimiter  in  templo 
et  frangentes  panem  per  domos  »  Act.  II.  40.  sqq.  «  Et  erant 
unanimiter  omnes  in  porticu  Salomonis;  ceterorum  autem 
nemo  audebat  se  coniungere  illis;  »  ib.  V.  12.  sq.  Saulus 
post  suam  conversionem  «  cum  venisset  in  Ierusalem,  ten- 
tabat  se  iungere  discipulis,  et  omnes  timebant  eum,  non 
credentes  quod  esset  discipulus;  Barnabas  autem  appre- 

nec.  est  “  sacerdos  super  terram  »  slrnt  sacerdotes  levit  ici;  hi  veteri  ta-i 
bernaculo  cum  tota  sua  oeconomia  in  relatione  ad  novum  Testamentum 
tamquam  »  exemplari  (uro8ciy[j.xTi  typo)  et  umbrae  deserviunt  coelestium  » 
Heb.  VII.  16;  VIII.  2.  4.  5;  IX.  11.  Imo  quatenus  Ecclesia  novi  Testa-i 
menti  includit  fundatorem  et  caput  snum  Filium  Dei  «  corpus  cum  ca-i 
pite,  »  merito  non  solum  regnum  immobile  dici  potest,  sed  etiam  increa- 
tura,  in  quod  facta  est  translatio  mobilium  tamquam  factorum  Testamenti 
Mosaici.  «  Moises  quidem  fidelis  erat  in  tota  domo  eius  tamquam  famulus, 
Christus  vero  tamquam  Filius  in  domo  sua,  quae  domus  sumus  nos  » 
H<b.  III.  5. 

(I)  Cf.  Dan.  II.  44;  VII.  14.  18.  27. 


250 

hensum  illum  duxit  ad  Apostolos  r>  ib.  IX.  26.  (cf.  Gal.  I. 
22.).  Paulus  Ephesi  primum  quidem  ut  solebat  loquebatur 
in  synagoga  suadens'  de  regno  Dei;  tum  vero  cum  quidam 
indurarentur,  «  discedens  ab  eis,  segregavit  discipulos  » 
(etiam  loco),  atque  ex  ipsis  segregatis  constituebat  Eccle-i 
sias  Asiae;  per  biennium  enim  praedicabat,  u  ita  ut  omnes 
qui  habitabant  in  Asia,  audirent  verbum  Domini  Iudaei 
atque  gentiles  r>  Act.  XIX.  8.  sq.  cf.  XVIII.  4.  sq. 

8°.  Secundum  typum  sacrificiorum  in  die  expiationis, 
quorum  saijguis  inferebatur  in  sancta  sanctorum,  corpora 
vero  cremabantur  extra  castra,  Christus  suum  cruentum 
sacrificium  expiationis  non  solum  pro  populo  Israel  sed  pro 
omnibus  hominibus  (cf.  Io.  XI.  50-52.)  obtulit  extra  portam 
Ierusalem  terrenae,  quae  erat  centrum  veteris  oeconomiae. 
Hinc  infert  Apostolus,  ipsis  etiam  Hebraeis  exeundum  esse 
extra  castra,  nempe  extra  synagogam  ad  Christum,  ut  par-i 
ticipes  fiant  altaris  in  quo  Christus  ipse  immolatur,  altaris 
nempe  testamenti  novi,  cuius  participes  esse  nequeunt,  qui 
adhuc  haerent  in  lege  et  cultu  veteri,  «  Habemus  altare, 
de  quo  edere  non  habent  potestatem,  qui  tabernaculo  dei 
serviunt.  ..  Et  Iesus  ut  sanctificaret  per  suum  sanguinem 
populum,  extra  portam  passus  est.  Exeamus  ergo  ad  ipsum 
extra  castra,  improperium  eius  portantes.  Non  enim  ha-i 
bemus  hic  manentem  civitatem,  sed  futuram  (ttjv  [/.cxxou<7av 
illam  futuram  Ierusalem  in  coelo)  inquirimus  r>  Heb.  XIII. 
10.  sqq.  Imo  Ierusalem  terrena  repraesentata  per  ancillam 
Agar  eiusque  filiam  nunc  cum  iam  desiit  esse  civitas  Dei, 
hostiliter  opponitur  Ierusalem  antitypae,  quae  est  Ecclesia 
mater  nostra  figurata  per  Saram  ac  filium  Isaac.  «  Quoi 
modo  tunc  is  qui  secundum  carnem  natus  fuerat,  perseque-i 
batur  eum  qui  secundum  spiritum,  ita  et  nunc.  Sed  quid 
dicit  Scriptura?  Eiice  ancillam  et  filium  eius;  non  enim 
heres  erit  filius  ancillae  cum  filio  liberae.  Itaque  fratres 
non  sumus  ancillae  filii,  sed  liberae  »  Gal.  IV.  22-31. 

III.  Ecclesiae  quas  vidimus  iam  sub  Apostolis  longe  la- 
teque  diffusas,  non  singulae  per  se  unum  totum  constitue-i 
bant  ab  aliis  seiunctum;  sed  ex  omnibus  velut  partibus 
organicis  exhibetur  constituta  una  illa  Ecclesia  universa-i 
lis,  quam  Christus  dixit  suam  Ecclesiam,  a  se  aedifican- 


—  251  — 

dam  super  petram.  Multa  sunt  quae  inter  se  distincta  quH 
dem  sed  intime  nexa,  formam  huius  unitatis  tum  efficiunt 
tum  demonstrant. 

1°.  Unitas  fidei  ac  professionis  in  Ecclesia  universali. 
Doctrina  et  praedicatio  apostolica  una  est  «  ubique  in  omni 
Ecclesia  »  (7cavTaAo»j  ev  rcocdY)  exxXyjdia,  ev  toci;  exxXvjdtat; 
7ra<iat;)  1.  Cor.  IV.  17;  VII.  17.  Evangelium  unum  sicut  in 
una  Ecclesia  particulari  Colossensium,  ita  et  u  in  universo 
mundo  est,  et  fructificat  et  crescit;  r>  «  audierunt  evange-i 
lium»  idem,  «quod  praedicatum  est  in  universa  creatura, 
quae  sub  coelo  est  »  Coloss.  I.  6.  23.  Fides  Thessalonicen- 
sium  eadem  omnium  credentium  «non  solum  in  Macedonia 
et  in  Achaia,  sedet  in  omni  loco  »  1.  Thess.  I.  7.  8.  Fides 
Romanorum  quos  Apostolus  gentium  necdum  viderat,  «  an-i 
nuntiatur,  in  universo  mundo  »  Rom.  I.  8;  XVI.  19.  (1). 

2°.  Sicut  per  hanc  fidei  unitatem,  ita  per  unitatem  sa~i 
cramentorum  omnes  fideles  ubique  terrarum  coniunguntur 
et  formantur  in  unum  corpus  Christi.  «  Unum  corpus  et 
unus  Spiritus,  sicut  vocati  estis  in  una  spe  vocationis  ve-i 
strae  :  unus  Dominus,  una  fides,  unum  baptisma  »  Eph.  IV. 
4.  5.  «  Omnia  membra  corporis  cum  sint  multa,  unum  ta-< 
men  corpus  sunt:  ita  et  Christus.  Etenim  in  uno  Spiritu 
omnes  nos  in  unum  corpus  baptizati  sumus,  sive  Iudaei 
sive  gentiles,  sive  servi  sive  liberi,  et  omnes  in  uno  SpH 
ritu  potati  sumus...  Multa  quidem  membra,  unum  autem 
corpus.Vos  autem  estis  corpus  Christi  et  membra  de 
membro  »  (2)  1.  Cor.  XII.  12.  sqq.  «  Quicumque  in  Christo 
(ei$  Xpidvov)  baptizati  estis,  Christum  induistis:  non  est 
Iudaeus  neque  Graecus. omnes  enim  vos  unum  estis  in 
Christo  Iesu  »  (3)  Gal.  III.  27.  28.  «  Panis  quem  frangimus. 


(1)  Haec  scripsit  Paulus  ineunte  Martio  anni  53,  postquam  Petrus 
iam  anno  42.  Romam  primo  venerat  ad  constituendam  snam  sedem  et 
fundandam  «  Ecclesiam  principalem.  » 

(2)  2<u|i.a  Xoiarou,  xa*.  ueat)  ex  [assoj;.  Tum  singnli  fideles,  tum  sin-i 
gulae  fidelium  Ecclesiae  particulares  sunt  membra  ex  parte,  membra  ni-i 
mirum  partialia  unius  corporis  Christi. 

(3)  Ilavrss  Ya?  ci  J  i?te  ev  Xcittoj  Ir70j.  Omnes  unus  homo  in 

Christo,  nempe  Christus  caput  cum  suo  corpore  Ecclesia  cf.  Eph.  II.  15; 
1.  Cor.  XII.  12. 


-  252  - 

nonne  participatio  corporis  Domini  est?  Quoniam  unus  pa~i 
nis,  unum  corpus  multi  sumus,  omnes  qui  de  uno  pane  par-i 
ticipamus  7)  (1)  1.  Cor.  X.  16. 

3°.  Ex  his  iam  consequitur  perfecta  unitas  communionis 
in  vita  sociali  (ts$  tzoXireta;  cf.  Eph.  II.  12.),  qua  omnes 
Ecclesiae  particulares  singulique  fideles  theoretice  et  pra- 
ctice  exhibentur  et  agnoscuntur  ut  partes  ac  membra  unius 
religiosae  societatis. 

a)  Ecclesia  Corinthi  constat  u  sanctificatis  et  vocatis 
sanctis  »  in  una  societate  u  cum  omnibus  qui  invocant  no-i 
men  Domini  Iesu  Christi,  in  omni  loco  r>  1.  Cor.  I.  2.  Chri-i 
stiani  ubicumque  terrarum  reperiantur  sunt  et  dicuntur, 
u  fraternitas  quae  in  mundo  est  r  1.  Pet.  V.  9.  In  diver-» 
sis  Ecclesiis  particularibus  sunt  omnes  fratres  et  mem-i 
bra  unius  societatis.  Ecclesiae  nempe  universalis.  Romanos 
quorum  «  obedientia  u7ra*07)  obedientia  fidei)  in  omnem 
locum  divulgata  est,»  salutant  u  omnes  Ecclesiae  Christi;  n 
iisdem  commendantur  christiani  ex  aliis  Ecclesiis,  ut  eos 
u  suspipiant  in  Domino  digne  sanctis;  »  iis  qui  Paulum 
adiuverant,  gratias  agunt  u  cunctae  Ecclesiae  gentium  n 
Rom.  XYI.  2.4.16.  19.  His  similia  cernuntur  in  salutatio— ' 
nibus  aliarum  epistolarum  apostolicarum. 

b)  Sicut  Apostoli  in  praedicatione  ad  conversionem  Iu- 
daeorum  et  gentilium  u  sibi  dexteras  societatis  dederunt  n 
(Gal.  II.  8-10.),  ita  et  Ecclesiae  gentium  communionem  ha-i 
bent  nominatim  cum  Ecclesiis  Iudaeorum  in  Palaestina, 
quatenus  omnes  constituunt  unam  Ecclesiam,  u  Spiritua-» 
lium  eorum  (christianorum  ex  circumcisione)  participes  fa~i 
cti  sunt  (exoivo>v7)<7av)  gentiles,  n  unde  «  debent  et  in  car-i 
nalibus  (rebus  temporalibus)  ministrare  eis  »  Rom.  XV.  26. 
27;  Act.  XI.  29;  XXIV.  17;  Gal.  II.  10;  1.  Cor.  XVI.  1-3; 
2.  Cor.  VIII.  14;  IX.  2.  13.  (2).  a  Deus  vocavit  vos  (Thessa- 

(1)  Kotvtuv.a  Toy  awixaro;  tou  Xpiarou....  ori  a;  aproc,  ev  aco[xa  oi 
“oXXoi.  Communio  «*t  unio  immediate  cum  corpore  Christi  physico  et  sarra- 
mentali,  cum  Christo  capite,  et  per  ipsum  unio  omnium  membrorum  inter 
se  in  unum  corpus  Christi  mysticum. 

(2)  Ecclesia  Romana,  inde  ab  apostolicis  temporibus  consuevit  velut 
filios  suos  sustentare  suis  opibus  fideles  aliarum  Ecciesiarum  in  toto  orbe 
terrarum,  ut  t-stis  est  saeculo  secundo  s.  Dionysius  Corinthius  ad  Pon- 


-  253  - 

lonicenses)  in  suum  regnum  et  gloriam...;  vos  enim  imita-i 
tores  facti  estis  Ecclesiarum  Dei,  quae  sunt  in  Iudaea  in 
Christo  Iesu  r>  1.  Thess.  II.  14.  «Gentes  sunt  coheredes  et 
concorporales  (toc  £0vy)  membra  unius  corporis)  et 

comparticipes  promissionis  eius  (Dei)  in  Christo  Iesu  per 
evangelium,  »  cuius  (evangelii)  Paulus  «  factus  est  mini-i 
ster  »  (1)  Eph.  III.  6. 

c)  Communio  haec  est  omnium  fidelium  inter  se,  cum 
Apostolis,  cum  Christo  capite  et  cum  Deo:  «  ut  et  vos  so~« 
cietatem  (xoivomocv)  habeatis  nobiscum,  et  societas  nostra 
sit  cum  Patre  et  cum  Filio  eius  Iesu  Christo  »  1.  Io.  I.  3. 
Ecclesia  (evocatio)  constat  «  vocatis  sanctis,  »  et  vocati 
sunt  u  in  societatem  Filii  Dei,  »  adeoque  Ecclesia  est  «  so-i 
cietas  Filii  Dei  »  (2)  1.  Cor.  I.  2.  9. 

d)  Exhibetur  nimirum  in  scriptis  apostolicis  Ecclesia 
universalis  ut  una  visibilis  communio  sanctorum.  Multa 
quidem  sunt  membra,  eaque  diversa  secundum  diversas  di—* 
visiones  gratiarum,  ministrationum  et  operationum;  ex  his 
tamen  omnibus,  unum  corpus  constituitur,  quod  ab  uno  Spi“i 
ritu  vivificatur  et  sanctificatur,  ab  uno  Domino  Iesu  Chri-i 
sto  regitur  et  administratur,  ab  uno  Deo  Patre  sustentatur 
et  confirmatur  (Rom.  XII.  5;  1.  Cor.  XII.  4.  sqq.;  Eph.  IV. 
4.  sqq.;  Coi.  I.  18;  II.  19.).  Fideles  vocati  ex  Iudaeis  et 
gentibus,  ambo  in  uno  corpore  sunt  templum  sanctum  in 
Domino,  superaedificati  super  fundamentum  Apostolorum 
et  prophetarum  ipso  summo  angulari  lapide  Christo  Iesu 
(Eph.  II.  15-22;  Coi.  II.  7;  Heb.  HI.  6;  1.  Tim.  III.  15;  2. 
Tim.  II.  19.  20;  1.  Pet.  II.  5;  IV.  17.).  Ecclesia  universa 
describitur  ut  mons  Sion,  civitas  Dei  viventis,  Ierusalem 

tiflcem  b.  Soterem  et  ad  EccUiam  Romanam  Bcribefc  (apnd  Enseb.  H.  E. 
1.  IV.  c.  23.). 

(1)  Aia  tou  euaYYEXiou,  ou  Erevojxrjv  Biaxovo;.  Ut  legatas  Christi  admi-i 
nistrans  evangelium,  et  per  hoc  ipsam  minister  Ecclesiae,  aedificans  eam 
ut  corpus  Christi  opera  ministeriali  pro  Christo.  *  Evangelium  praedicatum 
est  in  universa  creatura  quae  sub  coelo  est,  cuius  (evangelii)  factus  sum 
ego  Paulus  minister,  pro  corpore  eius  quod  est  Ecclesia,  cuius  (Eccle-i 
siae)  factus  sum  ego  minister  secundum  dispensationem  Dei,  quae  data 
est  mihi  in  vos  »  Coi.  I.  23.  25. 

(2)  'ExxXrjr.a  toj  Osoj....  xXrroi  ayioi....  i/XrfirAz  si;  xo-.vwv.av  toj  u  .o> 


aurou. 


-  2r>4  — 

coelestis,  cuius  cives  domestici  Dei,  qui  accesserunt  ad 
Ecclesiam  primitivorum  tyj  sxxlyjffix  twv  Tcpwxoxoxtov  (Heb. 
XII.  22;  Epb.  II.  10.);  ut  castra  sanctorum  et  civitas  di— ' 
lecta  super  latitudinem  terrae  (Apoc.  XX.  8.);  ut  regnum 
sacerdotale  et  gens  sancta  (1.  Pet.  II.  9.10;  Apoc.  I.  6;  V.  9. 
10.);  ut  Israel  Dei,  peculiaris  populus  Dei  Xao;  Trepioudio; 
(Gral.  VI.  16;  Tit.  II.  14.);  Ierusalem  libera,  quae  est  ma-i 
ter  nostra  (Gral.  IV.  26.);  mulier  amicta  sole,  inter  perse-i 
cutiones  draconis  fecunda  mater  martyrum  (Apoc.  XII.  1. 
5.  11.  17.);  Virgo  desponsata  uni  viro,  uxor  agni  praepa-i 
rata,  cooperta  byssino,  quae  sunt  iustificationes  sanctorum 
(2.  Cor.  XI.  2;  Apoc.  XIX-  7.  8.). 

IV.  Haec  triplex  visibilis  unitas  professionis  fidei,  sa~i 
cramentorum  et  societatis  seu  communionis  in  Ecclesia  apo- 
stolica  per  omnes  gentes  diffusa  supponit  ut  suum  princi-i 
pium  ac  fundamentum  potestatem  visibilis  magisterii,  sa~i 
cerdotii,  regiminis  quam  in  superioribus  thesibus  vidimus  a 
Christo  promissam  et  institutam.  In  descripta  igitur  triplici 
unitate  intelligeretur  implicita  ipsa  potestas  tamquam  for-i 
mans  et  efficiens  eius  causa,  etiamsi  ea  in  constitutione 
Ecclesiae  tempore  Apostolico  non  explicite  nobis  exhibere-i 
tur.  At  vero  reperimus  in  Ecclesiis,  ut  ab  Apostolis  con-i 
stitutae  in  ipsorum  scriptis  exhibentur,  sacrae  illius  pote-i 
statis  plenum  vigorem,  adeo  ut  triplex  unitas  (de  qua 
diximus)  et  tota  Ecclesiae  constitutio  potissimum  in  hac 
potestate  aspectabilis  reddatur.  Imo  illius  propria  indoles, 
diversi  gradus  ac  velut  organismus  distinctius  exhibentur 
in  Ecclesiis  iam  constitutis,  ut  eas  ab  Apostolis  descriptas 
habemus,  quam  in  ipsa  institutione  quae  in  Evangeliis  nar-i 
ratur.  Hinc  ad  ampliorem  declarationem  institutionis  Chri^ 
sti  (th.  XI.  n.  II.}  nobis  necesse  fuit  iam  hoc  ipsum  exer-i 
citium  potestatis  in  Apostolis  considerare;  atque  adeo  ad 
illum  locum  remittentes  possumus  heic  totum  compendio 
absolvere. 

Videmus  in  Ecclesiis  apostolicis  veram  potestatem  deri-> 
vatam  a  Christo,  et  nomine  Christi  exercitam,  primum 
quidem  ad  docenda  dogmata  et  ad  promulgandas  ac  inter-i 
pretandas  leges  divinas;  tum  vero  omnino  ad  proprias  le— « 
ges  ferendas  in  ordine  ad  vitam  Christianam,  quibus  omnes 


fideles  obstringantur;  ad  iudicia  facienda  in  eodem  ordine, 
ad  infligendas  poenas.  Quae  quidem  iurisdictio  cum  propria 
sit  huius  Societatis,  quam  Christus  suam  Ecclesiam  dixit 
et  condidit  ex  potestate  suprema  sibi  data  in  coelo  et  in 
terra,  cum  proinde  iurisdictio  sequatur  naturam  huius  Ec-i 
clesiae  et  ad  eius  propriam  vitam  regendam  pertineat,  cum 
denique  ab  ipso  Christo  in  suo  regno  instituta  sit,  mani-i 
festum  est  eam  independentem  esse,  et  videmus  sane  eam 
in  apostolicis  Ecclesiis  exerceri  independentem  a  quavis  alia 
potestate  humana.  Licet  etiam  in  civitate  terrena  ad  pa-i 
cem  terrenam  non  sit  potestas  nisi  a  Deo,  haec  tamen  caro 
est,  potestas  nimirum  origine,  fine  et  mediis  naturalis,  at 
potestas  in  civitate  Dei,  in  regno  Christi  spiritus  est,  nempe 
origine,  fine  et  mediis  supernaturalis. 

1°.  Esse  hanc  in  primis  potestatem  magisterii  ad  authen-i 
tice  docendum  ac  declarandum  quidquid  Apostoli  ab  ipso 
Deo  Christo  et  Spiritu  Sancto  acceperant,  vix  opus  est  spe-i 
cialibus  argumentis  demonstrare  post  ea,  quae  superius 
dicta  sunt  de  divina  institutione  magisterii.  Quandoquidem 
Christus  suo  testamento  misit  Apostolos  sicut  ipse  missus 
erat  a  Patre,  «  ad  praedicandum  evangelium  omni  creatu-< 
rae,  n  u  ad  praedicandum  in  nomine  eius  poenitentiam  et 
remissionem  peccatorum  in  omnes  gentes,  »  «  ad  docendas 
omnes  gentes  observare  omnia,  quocumque  mandavit  eis;  » 
quandoquidem  porro  promisit  et  misit  eis  Spiritum  verita-i 
tis,  u  ut  doceret  eos  omnem  veritatem,  »  atque  in  hac  omni 
veritate  etiam  a  multa,  quae  non  poterant  portare  modo;  n 
quandoquidem  postremo  in  docenda  veritate  se  ipsum  et 
Spiritum  Paracletum  cum  ipsis  Apostolis  futurum  promisit 
u  in  aeternum,  r>  u  omnibus  diebus  usque  ad  consummatio-i 
nem  saeculi:  »  huius  divinae  institutionis  exsecutionem,  de 
qua  nunc  agimus,  demonstrat  tota  vita  Apostolorum,  cum 
haec  missio  potissimum  ipsam  essentiam  apostolatus  conti-i 
neat.  Hinc  non  ea  facultas  dumtaxat  testificandi  quae  ori-i 
tur  ex  scientia,  sed  peculiaris  missio  et  assumptio  ad  apo- 
stolatum  confert  munus  testificandi,  testimonio  nempe  ex 
potestate  divinitus  collata  et  ideo  authentico,  «  Oportet  ex 
his  viris  qui  nobiscum  sunt  congregati  omni  tempore...  te-» 
stem  resurrectionis  eius  nobiscum  fieri  unum  ex  istis  » 


Act.  I.  21.22.  Inde  etiam  sunt  frequentes  Apostolorum  pro-i 
testationes  de  sua  divina  legatione.  «  Non  enim  audeo  ali— « 
quid  loqui  eorum,  quae  per  me  non  efficit  Christus  in  obe- 
dientiam  gentium  (sl;  ifAaxoTiv  tu>v  I9vo>v)  verbo  et  factis  rt 
Rom.  XV.  18.  u  Cum  accepissetis  a  nobis  verbum  auditus 
Dei  (Xoyov  ax.07);  rcap*  tou  9«ou),  accepistis  illud  non 

ut  verbum  hominum,  sed,  sicut  est  vere,  verbum  Dei  » 
1.  Thess.  II.  13.  u  Sicut  angelum  Dei  excepistis  me,  sicut 
Christum  Iesum  »  Gal.  IV.  14.  u  Sic  nos  existimet  homo 
ut  ministros  Christi  et  dispensatores  (oixovojiov;)  mysterio-i 
rum  Dei  »  1.  Cor.  IV.  1.  u  Dedit  nobis  ministerium  recon-i 
cibationis...  pro  Christo  ergo  legatione  fungimur,  tamquam 
Deo  exhortante  per  nos  »  2.  Cor.  V.  20.  «  Mysterium  evangelii, 
pro  quo  legatione  fungor  in  catena  »  Eph.  VI.  20. 

2°.  Potestas  porro  est  legifera,  u  Apostoli  et  seniores 
fratres  (1)...  Visum  est  Spiritui  Sancto  et  nobis  nihil  ultra 
imponere  vobis  oneris,  quam  haec  necessaria.  »  Inter  haec 
necessaria  h.  e.  necessario  observanda  non  erant  leges  dum-i 
taxat  divinae,  sed  etiam  praecepta  apostolica,  quorum  pro 
Ecclesia  Christiana  ipsimet  Apostoli  potestate  sua  erant 
auctores,  ut  mandatum  abstinentiae  a  sanguine  et  suffocato 
Act.  XV.  23.  28.  u  Cum  pertransirent  (Paulus  et  Silas)  per 
civitates,  tradebant  eis  custodire  dogmata  (placita),  quae 
erant  decreta  ab  Apostolis  et  senioribus,  qui  erant  Ieroso- 
lymis  »  (2),  ib.  XVI.  4.  Post  praecepta  divina  de  sancta 
sumptione  Eucharistiae,  Apostolus  promittit  leges  suas: 
u  cetera  cum  venero,  disponam  n  (&taTa£of/.at)  1.  Cor.  XI. 
34.  Alibi  aperte  supponit  suam  potestatem  imperii,  eamque 
notam  fidelibus  et  distinctam  a  legislatione  divina,  u  Hoc 

(1)  Ot  arooroXot  xat  oc  rpEsjSuTEpot  aScXcpot.  Ita  habent  codices  ACD, 
Tischendorfianns  et  alii;  versioues  latina  vulgata,  armena;  Patres  Ire- 
naeus.  Origines,  Athanasins,  Pacianns,  Vigilius.  Nunc  in  editis  graecis 
est:  o!  aroaroXot  xat  oi  rpsaAurepot  xat  o!  aSEXtpot.  Ceterum  animadverte, 
aliud  esse  quod  visum  est  Spiritui  Sancto  et  Apostolis  ad  decernendum, 
aliud  qrod  sive  seniores  sive  fratres  per  Sp.  S.  ducuntur  ad  consen-i 
tiendum. 

(2)  Ilapeoioouv  autots  ?oXaaa£tv  ta  oofJJ-aTa  ia  xExpqiEva  uro  twv  aro- 
otoXiov  xat  tu)v  rpEopuTEptov  twv  ev  'IfipouaaXr,A  Vides  hic  minime  commemo-i 
rari  fratres,  quo  confirmatur  lectio  prior  Act.  XV.  23.  de  qua  in  praece-i 
denti  nota  diximus. 


autein  dico  secundum  indulgentiam,  non  secundum  impe-i 
rium  ;  r>  a  ceteris  ego  dico,  non  Dominus»  1.  Cor.  VII.  6.  12. 

3°.  Hinc  potestas  est  etiam  iucliciaria  et  coactica.  a  Ego 
absens  corpore,  praesens  autem  spiritu,  iam  iudicavi...  in 
nomine  Domini  N.  I.  C.  congregatis  vobis  et  meo  spiritu 
(spiritu  et  auctoritate  mea  praesens  in  vestra  congregatione), 
cum  virtute  Domini  N.  I.  C.  tradere  buiusmodi  Satanae  in 
interitum  carnis,  ut  spiritus  salvus  sit  in  die  D.  N.  I.  C.  » 
(ad  afflictionem  et  poenam  in  praesenti  vita  naturali  pro 
salute  supernaturali  in  altera  vita),  1.  Cor.  V.  3.  cf.  1.  Tim. 
I.  20.  u  Quid  vultis  in  virga  veniam  ad  vos  an  in  charitate 
et  spiritu  mansuetudinis?  »  1.  Cor.  IV.  21.  «  Praedixi  (in 

priori  epistola  verbis  modo  citatis)  et  praedico...  quoniam 
si  venero  iterum,  non  parcam.  An  experimentum  quaeritis 
eius,  qui  in  me  loquitur  Christus?...  Ut  non  praesens  du-i 
rius  agam  secundum  potestatem,  quam  Dominus  dedit  mihi 
in  aedificationem  non  in  destructionem  »  2.  Cor.  XIII.  2. 

3-10.  u  In  carne  enim  ambulantes  non  secundum  carnem 
militamus.  Nam  arma  militiae  nostrae  non  carnalia  sed 
potentia  Deo. in  promptu  habentes  ulcisci  omnem  inobe- 
dientiam  (lx.$t)cr)<7ai  7ca<7av  7uzpzx.oriv)...  Nam  si  amplius  ali-i 
quid  gloriatus  fuero  de  potestate  nostra,  quam  dedit  nobis 
Dominus  in  aedificationem  et  non  in  destructionem  vestram, 
non  erubescam  »  2.  Cor.  X.  3-8. 

Hanc  leges  ferendi,  iudicandi,  puniendi  seu  ulciscendi 
potestatem  esse  veram  potestatem  iurisdictionis  ab  Apostolo 
tum  ipsis  verbis  citatis  tum  eo  adhuc  expressius  declara-i 
tur,  quod  profitetur,  hanc  de  qua  agit  potestatem  minime 
extendi  ad  illos,  qui  simpliciter  «  foris  sunt,  r  qui  scilicet 
nullo  umquam  vinculo  Ecclesiae  connexi  erant,  ut  ex  con-i 
textu  et  comparatione  locorum  manifestum  fit.  Nam  qui 
sigillo  fidei,  baptismo  inquam  suscepto,  haeresi  ut  Hyme-i 
naeus  et  Alexander  (1.  Tim.  I.  20.),  aut  aliis  criminibus 
ab  Ecclesia  avulsi  iacent,  ii  sane  hac  ipsa  potestate  iudi- 
cantur  et  puniuntur  (1).  «  Quid  enim  mihi  de  iis  qui  foris 


(1)  Nimirnm  eoa  qui  foris  sunt  indicat  Deus,  non  Ecclesia;  qui  vero 
intn3  sunt  aut  fuerunt,  i  uti  icat  Dens  et  Ecclesia.  Munus  a  Christo  insti-i 
tutum  in  Apostolis  atl  praedicationem  do  trinae  divinae,  legis  divinae. 


Fraxzelix.  De  Dcclesia  Christi 


17 


-  258  - 

sunt  i  u  cl  i  c are ? .  N  a m  eos  qui  foris  sunt,  Deus  iudicabit. 
Auferte  malum  ( uw  7?ovr,pov  hominem  malum,  de  quo  Apo-i 
stolus  ibi  iudicat)  ex  vobis  ipsis  »  1.  Cor.  V.  12.  13. 

Habemus  igitur  tempore  Apostolorum  u  fraternitatem 
quae  in  mundo  est  »  unam  fide  et  professione,  unam  san-i 
ctificatione  ac  usu  sacramentorum,  unam  vita  religiosa  scn 
ciali  sub  magisterio,  sacerdotio,  regimine  plenae  iurisdictio- 
nis  apostolico;  estque  haec  ex  multis  Ecclesiis  tamquam 
membris  una  in  universo  mundo  Ecclesia  Iesu  Christi  se-i 
eundum  formam,  qua  in  superioribus  thesibus  eam  vidimus 
a  prophetis  praenuntiatam,  a  Christo  promissam,  praepa-i 
ratam,  ac  tandem  potestate,  quae  omnis  ei  data  est  in  caelo 
et  in  terra,  institutam  perenniter  duraturam  usque  ad  con-i 
summationem  saeculi,  usque  ad  secundum  adventum,  usque 
ad  plenitudinem  corporis  Christi  in  omnibus  membris  san-i 
ctis  et  electis. 

indicii  divini  (magisterium)  est  ad  omnes  gentes  etiam  ad  eos  qui  foris 
si  nt:  u  enntes  in  mundum  universum  praedicate  evangelium  omni  creatu -i 
rae:  qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit,  salvus  erit;  qui  vero  non  cre~i 
diderit,  condemnabitur.  »  Idem  utique  manet  magisterinm  ad  eos  qui  intus 
sunt  per  baptismum  adseripti  in  regnum  Dei:  sed  quoad  hos  magisterium 
est  intime  coniunctum  cum  potestate  snrri  Imperii  ad  ferendas  proprias 
leges  in  regno  Dei,  ad  indicanda  delicta  contra  divinas  leges,  et  proinde 
ad  haec  delicta  poenis  coercenda.  Vide  th.  V. 


250 


THESIS  XY. 

Potestatis  in  Apostolis  institutae 
successio  in  hierarchia. 


u  In  Ecclesia  iam  Apostolica  conspicitor  potestatis  in  Apostolis  in- 
v  stitntae  ad  pascendam  Ecclesiam  perpetua  snccessio  per  seriem  singu- 
n  lornm  in  singulis  Ecclesiis  Episcoporum,  ex  quibus  constat  unus  in 
n  Apostolis  divinitus  institutus  cum  [ne  eis  successione  cohaerens  episco- 
n  patus.  Quae  quidem  divina  Ecclesiae  constitutio  tum  1°.  in  scriptis 
»  Apostolicis  exhibetur;  tum  2°.  in  monumentis  Patrum  aetati  Apnstolieae 
proximorum  distinctius  manifestatur.  » 

Ex  iis  quae  in  superiori  thesi  demonstrata  sunt,  ap-i 
paret  Ecclesiam  ut  ea  erat  sub  Apostolis,  societatem  esse 
in  se  inaequalem,  in  qua  nempe  sint  superiores  vera  iuris- 
-dictione  instructi  et  subditi  illi  iurisdictioni  obnoxii.  Cum 
porro  baec  dispositio  et  subordinatio  instituta  a  Christo 
Domino  et  conditore  Ecclesiae  ad  ipsam  pertineat  internam 
constitutionem  et  ad  regimen  Ecclesiae,  fieri  nequit,  ut  ea 
sit  potestas  extraordinaria,  personalis  solis  Apostolis;  sed 
necessario  intelligitur  potestas  ordinaria  et  propaganda, 
quamdiu  ipsa  Ecclesia  persistit.  Et  sane  baec  communicatio 
potestatis,  atque  inde  perenniter  duratura  relatio  superio-i 
rum  et  subditorum  seu  inaequalitas  societatis  in  ipsa  iam 
Ecclesia  apostolica  luculenter  sese  prodit. 

I.  Considerabimus  potestatem  verae  iurisdictionis,  prout 
in  scriptis  Apostolicis  exhibetur,  tum  secundum  modum, 
quo  ea  describitur  in  Episcopis  successoribus  Apostolorum, 
tum  secundum  modum  propagationis,  tum  secundum  singu-i 
laritatem  in  singulis  Ecclesiis  particularibus,  in  qua  re  iam 
etiam  ordo  bierarcbicus  potestatum  continetur. 

1°.  Sicut  Apostoli  vi  suae  potestatis,  paulo  ante  a  nobis 
consideratae  in  eorum  magisterio  et  iurisdictione  ,  erant 
praepositi  Ecclesiae;  ita  videmus  boc  ipsum  munus  prae-> 
positorum  ab  eis  deferri  et  communicari  aliis,  quibus  pro- 
pterea  ceteri  fideles  u  obedire  et  subiacere  »  teneantur.  Hoc 
itaque  officium  obedientiae  et  subiectionis  respondet  pote- 


stati  in  praepositis  collatae  et  ordinatae  ad  salutem  ani-i 
marum,  u  Mementote  praepositorum  vestrorum  (1),  qui  vo-i 
bis  locuti  sunt  verbum  Dei,  quorum  intuentes  exitum  con-i 
versationis,  imitamini  fidem...  Obedite  praepositis  vestris 
et  subiacete  eis.  Ipsi  enim  pervigilant  quasi  rationem  pro 
animabus  vestris  reddituri...  (2).  Salutate  omnes  praepo-« 
sitos  vestros  et  omnes  sanctos  n  Heb.  XIII.  7.  17.  24. 

Qui  hic  generaliori  appellatione  dicuntur  fidelium  prae-« 
positi  (tqyouf/.svoi)  (3),  iidem  multis  aliis  in  locis  Actuum 
et  epistolarum  apostolicarum  vocantur  nomine  speciali  ac 
proprio  presbyteri  et  Episcopi.  Munus  eorum  et  superior 
potestas  in  Ecclesiam  significatur  iara  ipso  nomine,  ut  duces 
sint  fidelium,  unde  sensu  eodem  etiam  dicuntur  vi  muneris 
praeesse  (7cpo£<7To>T£s)  1.  Tim.  V.  17.  cf.  Rom.  XII.  8.  Duces 
et  praesides  exhibentur  ita,  ut  u  Spiritus  Sanctus  posuerit 
Episcopos  regere  Ecclesiam  Dei;  *  ut  eorum  munus  sit 
u  attendere  univesso  gregi,  in  quo  positi  sunt»  Act.  XX. 
28;  u  pascere  qui  in  ipsis  est,  gregem  Dei,  providendo  » 
(s7?t<rx,o7uouvTes)  1.  Pet.  V.  2;  a  Ecclesiae  Dei  diligentiam 
habere  »  (£7 c t (j i£ > . £i < 7 9 ai)  comparatione  facta  cum  patrefami- 
lias,  qui  domui  praeest  1.  Tim.  III.  5;  pervigilare  pro  ani-« 
mabusj  pro  quibus  rationem  sunt  reddituri  »  Heb.  XHI.  17. 

Ad  regimen,  ad  pastoralem  providentiam,  diligentiam, 
vigilantiam  pro  Ecclesia  Dei  speciatim  pertinet  a)  magi-i 
sterium:  u  praecipe  et  doce;  attende  doctrinae;  praedica 
verbum  ministerium  tuum  imple;  collabora  evangelio  secun-» 
dum  virtutem  Dei;  qui  laborant  in  verbo  et  doctrina;  cojn- 
mone  testificans  coram  Domino;  exhibe  te  ipsum  operarium 
inconfusibilem,  recte  tractantem  verbum  Dei;  serva  manda- 


(1)  Tojv  f,YOU(X£vwv  quae  appellatio  iara  occurrit  in  sermone 

Chisti  Domini  Lac.  XXII.  26,  abi  ab  interprete  latino  vertitor  praeceiO 
tor.  Intelligantar  vero  penes  Paolnm  primi  fundatores  Ecclesiarum  Pa-i 
laestinae  iam  defuncti,  inter  quos  Theoloretus  (in  h.  1.)  numerat  u  laco- 
bum  Ioannis  fratrem  et  Iacobum  (Episcopum  Hierosolymomm)  qui  iustus 
est  cognomiuatus.  » 

(2)  ’  Ajtoi  YaP  aYpyrcvoyoiv  u“sp  rcuv  j/y/tov  Tj[j.tov,  gj;  Xoyov  anoStojovTe?. 

(3)  Haud  diu  post  scriptam  epistolam  ad  Hebraeos,  Clemens  Roin&nus 
quoque  nominat  rou?  rlYoysJL£voy*  quibus  obediendum,  ac  sub  eis  presbyte-i 
ros  qui  honorandi  sint.  Clem.  ep.  I.  ad  Corinth.  n.  1.  21. 


201 

tum  (tt)v  evtoXyjv)  sine  macula  usque  ad  adventum  Domini 
N.  I.  C.;  formam  habe  sanorum  verborum,  bonum  deposi-i 
tum  custodi  per  Spiritum  Sanctum;  quae  audisti  a  me  per 
multos  testes,  haec  commenda  fidelibus  hominibus,  qui  ido-i 
nei  erunt  et  alios  docere;  oportet  Episcopum  sine  crimine 
esse,  sicut  Dei  dispensatorem  ,  ut  potens  sit  exhortari  in 
doctrina  sana,  et  eos  qui  contradicunt  arguere  *  1.  Tim. 
IV.  6.  11.  13.  16;  Y.  VI;  VI.  14.  20;  2.  Tim.  I.  13.  14. 
n.  2.  14.  15;  IV.  2-5;  Tit.  I.  9. 

6)  Nec  minus  eodem  munere  pastorali  comprehenditur 
potestas  iudicii  et  correptionis  etiam  in  invitos,  quam  ab 
Apostolo  superius  audivimus  esse  u  ultionem  inobedientiae  n 
(sx&ixrjffiv  T7)$  xapocxoY);).  u  Adversus  presbyterum  accusa-i 
tionem  noli  recipere  nisi  sub  duobus  aut  tribus  testibus; 
peccantes  coram  omnibus  argue,  ut  et  ceteri  timorem  ha-i 
beant,  n  u  Huius  rei  gratia  reliqui  te  Cretae,  ut  ea  quae 
desunt,  corrigas*  (ivz  tx.  Xet7rovTx  stttSiopOiotjt)).  u  Sunt 
enim  multi  inobedientes...  quos  oportet  redargui...  increpa 
eos  dure,  ut  sint  sani  in  fide.  *  u  Argue  cum  omni  imperio; 
nemo  te  contemnat  *  1.  Tim.  V.  19.  20;  Tit.  I.  5.  13;  II.  15. 

Sunt  igitur  Episcopi  in  pascendo  gregem  Dei,  in  regendo 
Ecclesiam  potestate  magisterii  et  imperii  (iurisdictionis) 
successores  Apostolorum  ea  ratione,  quae  continetur  in 
ipsa  institutione  apostolatus:  u  docete  observare  omnia,  et 
ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consum¬ 
mationem  saeculi  »  (supra  th.  XIV.)  (1).  Hos  post  commemo-> 
rata  aliquot  munera  extraordinaria  nominat  Paulus  ex  Chri-i 
sti  institutione  ordinaria  ac  perpetua  u  pastores  et  docto- 


(1)  u  Quid  eat  pro  patribus  nati  sunt  tibi  filii?  Patres  missi  snnt 
Apostoli,  pro  Apostolis  lilii  nati  sunt  tibi,  cons  ituti  sunt  Episcopi.  Hcn 
die  enim  Episcopi  qni  sunt  per  totum  mundum,  unde  nati  sunt?  Ipsa 
Ecclesia  patres  illo;  appellat,  ipsa  illos  genuit,  et  ipsa  illos  «onstituit 
in  sedibus  patrum.  Non  ergo  tc  putes  desertam,  quia  non  vides  Petrum, 
quia  non  vides  Panium,  quia  non  vides  illos  per  quos  nata  es,  de  prole 
tua  tibi  crevit  paternitas...  Haec  est  caliolica  Ecclesia;  filii  cius  consti-i 
tuti  sunt  principes  super  omnem  terram,  filii  eius  constituti  sunt  pro 
patribus...  Templum  suum  Deus  ubique  collocavit,  fundamenta  propheta-i 
rum  et  Apostolorum  ubique  firmavit:  filios  genuit  Ecclesia,  constituit 
eos  pro  patribus  suis  principes  super  omnem  terram  »  Aug.  in  Ps.  44.  n.  32  • 


2G2 


j'es  »  (1),  quos  Christus  dedit  u  ad  consummationem  san-i 
ctorum  in  opus  ministerii,  in  aedificationem  corporis  Christi 
donec  occurramus  omnes  in  societatem  fidei  »  Eph.  IY.  11. 
Munus  esse  homogeneum  in  successoribus  sicut  in  Apostolis 
Paulus  etiam  indicat,  ubi  praepositis  Apostolis  subiungit 
praepositos  successores  Heb.  XIII.  7.  17.  Et  Petrus  conse-i 
nior  sibi  consociat  seniores  (TCpeffjiuTspous  tou?  ev  tqu.iv  o 
<TU|/.TCpsaP’jTspos)  (2).  Fons  autem  supremus  totius  potestatis 
est  Christus  princeps  pastorum:  u  Seniores  qui  in  vobis 
sunt,  obsecro  consenior...  pascite  qui  in  vobis  est,  gregem 
Dei  providentes  (s7ct<7xo7couvTe<;)...  et  cum  apparuerit  prin-i 
ceps  pastorum,  percipietis  immarcescibilem  gloriae  coronam  » 
1.  Pet.  Y.  1-4;  unde  Christus  etiam  appellatur  u  pastor  et 
episcopus  animarum  »  ib.  II.  25. 

2°.  Successio  haec  perennis  non,  sicut  in  veteri  Testa-i 
mento,  generatione  carnali  sed  generatione  spiritali  propa-i 
gatur  per  sacramentalem  manuum  impositionem,  qua  confer-i 
tur  gratia  sanctificationis  et  virtutis  ipsi  muneri  respondens, 
u  Resuscites  gratiam  Dei,  quae  est  in  te  per  impositionem 
manuum  mearum;  non  enim  dedit  nobis  Deus  spiritum  ti— » 
moris,  sed  virtutis  (Suva«i.eto;)  et  dilectionis  et  sobrietatis 
(<j(i>cppovi(Tj/.ou);  noli  itaque  erubescere  testimonium  Domini 
nostri  »  2.  Tim.  I.  6.  u  Praecipe  haec  et  doce.  Nemo  ado¬ 
lescendam  tuam  contemnat...  ;  attende  lectioni,  exhorta-i 
tioni  et  doctrinae.  Noli  negligere  gratiam,  quae  est  in  te, 
quae  data  est  tibi  per  prophetiam  cum  impositione  manuum 
presbyterii...  (3).  Attende  tibi  et  doctrinae»  1. Tim. IV.  14. 
Eandem  ordinationis  et  propagationis  potestatem  vicissim 
in  successore  a  se  ordinato  agnoscit  Apostolus.  Primum 
enim  agit  de  modo  iudicii  adversus  presbyteros;  tum  vero 
in  relatione  ad  constituendos  presbyteros  commendat  Timo-i 
theo:  u  manus  cito  nemini  imposueris  »  1.  Tim.  V.  19.22. 
Unde  quamvis  significatio  impositionis  manuum  multiplex 


(1)  De  coniunctione  pastoratus  et  doctoratus  apud  Paulum  vide  Tra  t. 
de  Tradit,  ed.  2.  Th.  XXV.  n.  I. 

(2)  Etiam  Apostolus  Ioannes  simpliciter  se  appellat  tov  np^uTEfov. 
2.  Io.  1;  3.  Io.  1. 

•  (3)  Vide  Tract.  de  Sacramentis  in  genere  ed.  2.  p.  GO. 


—  203  - 

sit,  his  tamen  locis  non  potest  intelligi  alia  quain  ordina-» 
tionis,  in  Scripturis  atque  inde  in  universali  usu  ecclesia-» 
stico  per  excellentiam  dicta  manuum  impositio  (n  xstP0_ 

TOVia). 

3°.  Discrimen  in  eo  obtinet  maximum,  quod  Apostoli 
singuli  non  modo  in  singulis  Ecclesiis  sed  in  Ecclesiis  omni-» 
bus,  in  universa  Ecclesia  potestatem  habent  u  ad  obedien- 
dum  fidei  in  omnibus  gentibus  »  (1)  (Rom.  I.  5.  13.  sq.; 

Act.  IX.  1B;  1.  Cor.  VII.  17.  etc.);  successores  autem  sin-» 
guli  in  singulis  dumtaxat  Ecclesiis  constituuntur  Episcopi. 
In  Apostolis  igitur  universalis  potestas  apostolatus  include-» 
bat  quidem  potestatem  episcopatus  particularis;  sed  potestas 
apostolatus  quatenus  universalis  residebat  in  Apostolis  erat 
que  extraordinaria,  non  propaganda  (quod  ex  ipsa  institu-» 
tione  longe  diversum  erat  in  Petro  ut  in  capite  perenni  Ec-» 
clesiae  perennis  th.  XI.),  sola  vero  potestas  episcopatus  in- 
telligitur  perpetuo  duratura  et  ideo  ordinaria.  Paulus  et 
Barnabas  (in  prima  sua  missione  per  Asiam)  u  constituerunt 
illis  (manuum  impositione)  per  singulas  Ecclesias  presby^» 
teros  r>  (2)  Act.  XIV.  23.  «  Reliqui  te  (Titum)  Cretae,  ut... 
constituas  per  (singulas)  civitates  (xocra  xoXiv)  presbyteros, 
sicut  et  ego  disposui  tibi..  .  Oportet  enim  Episcopum,  sine 
crimine  esse  n  etc.  Tit.  I.  B.  7.  Hinc  tum  Petrus  tum  Pau^» 
lus  diserte  restringunt  potestatem  singulorum  Episcoporum 
ad  illum  particularem  gregem,  qui  ipsis  est  commissus, 
u  Pascite  qui  in  vobis  est,  gregem  Dei  providentes  n  1.  Pet. 
V.  2.  u  Attendite  vobis  et  universo  gregi,  in  quo  vos  po-» 
suit  Spiritus  Sanctus  Episcopos  regere  Ecclesiam  Dei  » 
Act.  XX.  28.  (3). 

Singulos  Episcopos  singulis  Ecclesiis  fuisse  ab  Apostolis 
ordinatos  certissime  praeterea  constat  ex  Apocalypsi.  «  Se-» 
ptem  stellae  angeli  sunt  septem  Ecclesiarum  n  Apoc.  1.20. 
Numerantur  deinde  angelus  Ephesi,  Smyrnae,  Pergami, 


(1)  ’Et;  uraxorp/  ntiXcto;  :v  r.izt  roi;  iOvi-jtv. 

(2)  X:tpoTOvr(aavT;;  o:  xjto-.s  zzzz~ijz:poj;  xxt'  jxx).r(r.«vt  rpossuljxuivol 
[Aita  vscrtciajv.  Do  appellatione  presbyteri  primi. i  temporibus  communi  EpH 
scopis  inferius  dicemus. 

(o)  De  hoc  loco  vide  Tract.  de  Tradit,  el.  2.  p.  38. 


—  204  — 

Thyatirae,  Sardium,  Philadelphiae,  Laodiciae.  Ipsis  attri-« 
buuntur  tum  bona  tum  mala  opera,  quae  patrantur  in  Ec-i 
clesiis  eorum  curae  commissis,  utpote  qui  vigilant  tamquam 
rationem  Deo  pro  animabus  reddituri.  Singulorum  est  in 
singulis  Ecclesiis  tenere  et  servare  quae  acceperant  ab  Apo-i 
stolis  III.  3;  examinare,  damnare  et  arcere  doctrinas  con-i 
trarias  et  falsos  doctores  II.  2.  14.  15.  20;  vigilare,  con-i 
firmare,  exigere  subiectionem  III.  2.  9. 

4°.  Ex  ipsis  Scripturis  novi  Testamenti  constat,  praeter 
unum  illum  singularum  Ecclesiarum  Episcopum  seu  presby-» 
terum  fuisse  plures  sacrorum  ministros  in  iisdem  Ecclesiis, 
non  modo  diaconos  evidenter  diversi  ordinis  ac  subordinato3 
Episcopis  (Act.  VI.  5.  6.  9;  VIII.  5.  12.  38;  Phil.  I.  1; 
1.  Tim.  III.  8.  12.);  sed  etiam  alios  presbyteros  appellatos 
hoc  nomine  quidem  communi  cum  illo,  qui  positus  erat  re~» 
gere  totam  Ecclesiam  (particularem)  et  pascere  totum  illum 
gregem  Dei,  cui  proinde  regendi  et  pascendi  suberant  etiam 
hi  nominati  presbyteri  (cf.  1.  Tim.  V.  19.);  imo  constat, 
plures  fuisse  huiusmodi  presbyteros  in  Ecclesiis,  quae  per-i 
sonaliter  et  immediate  ab  ipsis  Apostolis  regebantur  (Act* 
XI.  30;  XV.  2.  4.  sqq.;  XVI.  4.;  XXI.  18;  lac.  V.  14.). 
Habemus  igitur  iam  in  ipsis  Scripturis  sufficienti  indicio 
designatos  duos  ministrorum  ordines,  diaconos  et  presbyte-i 
ros,  ipsos  quoque  cum  universo  grege  regendos  ac  pascendos 
ab  ordine  supremo  Episcoporum  ,  qui  soli  in  potestate  ma-i 
gisterii  et  regiminis  successores  sunt  Apostolorum. 

II.  Quae  in  sacris  litteris  modo  expressius  declarata 
modo  obscurius  indicata  vidimus,  de  successione  Apostolica 
et  de  sacra  hierarchia;  ea  in  reliquis  monumentis  aetati 
Apostolicae  coaevis  aut  supparibus  manifeste  et  distincte 
exhibentur;  adeoque  commentarium  constituunt  ad  illu-i 
stranda  et  intelligenda  ea,  quae  in  scripturis  per  se  forte 
obscuriora  essent: 

1°.  Clemens  Romanus  tempore  apostolico  et  saltem 
s.  Ioanne  adhuc  superstite  declaravit  Corinthiis  ordinem 
divinorum  ministeriorum,  quomodo  et  a  quibus  peragenda 
sint.  Sermo  ei  est  non  sane  de  veteris  sed  de  novi  Testa-» 
menti  institutis  observandis;  quoniam  vero  veteri  hierar- 
chiae  tamquam  typo  respondet  ut  antitypus  hierarchia  novi 


—  205  — 

Testamenti;  idcirco  s.  Pontifex  unam  explicat  ex  altera,  et 
iisdem  nominibus  quibus  describitur  ordo  sacerdotii  antiqui, 
simul  designat  ordines  hierarchiae  Christianae.  «  Omnia  or-i 
dine  debemus  facere  (nos  Christiani),  quae  Dominus  statutis 
temporibus  peragi  iussit.  Oblationes  scilicet  et  officia  sacra 
(toc?  re  7cpo<r<popa;  xat-XeiToopyiag)  praecepit  perfici  non  te~i 
mere  et  inordinate,  sed  statutis  temporibus  et  horis;  ubi  et 
a  quibus  celebrari  vult,  ipse  suprema  sua  voluntate  defH 
nivit.  ..  Qui  ergo  assignatis  temporibus  oblationes  suas  fa~i 
ciunt,  accepti  et  beati  sunt;  Domini  enim  statuta  sequen-i 
tes  non  aberrant.  Summo  namque  sacerdoti  propria  mu-i 
nera  attributa  sunt,  et  sacerdotibus  proprius  locus  assi-» 
gnatus  est,  et  Levitis  propria  ministeria  incumbunt,  homo 
laicus  laicis  praeceptis  obligatur.  Unusquisque  vestrum, 
fratres,  in  suo  ordine  gratiarum  actiones  offerat  Deo,  in 
bona  conscientia  permanens,  non  transgrediens  constitutum 
sui  ministerii  canonem,  in  sanctitate _  (1).  Missus  est 

(1)  Tot;  yap  vojxtjAOt;  to-j  s  vvrotou  axoXouSoovTE;  ou  oiauapravoyaiv.  Tu» 
yxp  ap/ispet  totat  Xeiroopytai  SsoofASvai  Etuiv,  xat  Tot;  ispsuatv  toto;  6  totzo; 
”poaTETaxrat,  xat  Xsuirai;  !8tat  Staxovtat  gntxeivTaf  6  o-  Xatxo;  avOoco-o;  tot; 
Xatxot;  Apoatayixaiiv  OcOitat.  *  Exaato;  uatuv,  aocXAot,  ev  to>  toto»  tayiiatt 
Eyyaptatcitoj  ©eo»,  ev  ayaOrj  ouvctor(aEt  oAapytov,  [xr,  napexjiatvojv  tov  cl»ptojAEvov 
tr,;  Xcttoupyta;  autoo  xavova,  gv  <je|avot7)ti.  Huiusmoli  confirmationes  hie-i 
rarchiae  ecclesiasticae  ex  illa  Aaronica  apud  Patres  frequenter  occurrunt, 
u  Moses  cum  divinam  legislationem  constitueret,  distinxit  qnaenam  a 
Pontificibus,  qnaenam  a  Sacerdotibus,  quaenam  a  Levitis  peragi  oporteret, 
unicuique  cultum  proprium  et  suo  ministerio  convenientem  distribuens... 
quae  vero  sub  nobis  acta  sunt,  sane  non  ignoratis;  nostis  enim  omnino 
Episcopos  et  presbyteros  et  diaconos  a  nobis  (Apostolis)  prece  et  manuum 
impositione  constitutos  esse©  A  Domino  edocti  rerum  consequentiam 
Episcopis  quidem  quae  ad  Pontificatum  pertinent  (ra  rr,;  aoyispwyjvr,;) 
assignavimus,  presbyteris  vero  quae  ad  sacerdotium,  diaconis  autem  quae 
ad  ministerium  utrisqne  impendendum....  Primus  igitur  natura  Pontifex 

unigenitus  Christus _  ille  homo  factus  propter  nos,  et  spiritale  sacrifi-i 

cium  (nvcUjxarixriv  Ouaiav  vide  de  Euchar.  th.  XI.  n.  III.)  offerens  Deo  ac 
Patri  ante  passionem,  nobis  solis  (Apostolis)  hoe  facere  constituit...  Post 
illius  vero  as-umptioneni  nos  iuxta  eiusdem  constitutionem  offerentes  sa-i 
crificium  mundum  et  incruentum,  elegimus  Episiopos,  et  presbyteros,  et 
diaconos  *  Const.  Apost.  1.  VIII.  c.  40.  Cyrillus  post  multa  disputata  de 
sacerdotio  Levitico,  subinngit:  -  si  quis  velit  Ecclesiae  ordinem  (rr(; 
exxXr-a-.a;  77jv  ratp.v)  perquirere,  illam  legis  praefigurationem  (rr,v  ev  voiao» 
itfoavaruntoj-.v)  iure  admirabitur.  Episcopis  enim  utpote  qui  duces  creati 


260 

Christus  a  Deo,  et  Apostoli  a  Christo;  factum  est  utrum-i 
que  ordinatim  ex  voluntate  Dei...  Per  regiones  igitur  et 
urbes  praedicantes  constituerunt  primitias  illarum.  Spiritu 
cum  probassent,  in  Episcopos  et  diaconos  eorum,  qui  cre-i 
dituri  erant.  »  Comparatione  facta  cum  designatione  sacer-i 
dotii  in  familia  Aaronica,  ut  de  eodem  contentio  inter  Israg- 
litas  excluderetur,  transit  Clemens  ad  successionem  ratam 
ac  perennem  in  sacerdotio  novi  Testamenti,  u  Apostoli  quo-i 
que  nostri  per  Iesum  Christum  D.  N.  cognoverunt,  conten-« 
tionem  de  nomine  episcopatus  oborituram;  ob  eam  ergo  cau-i 
sam  perfecta  praescientia  praediti  constituerunt  praedictos, 
et  deinceps  ordinationem  dederunt,  ut,  cum  illi  decessis* 
sent,  ministerium  eorum  alii  probati  viri  exciperent  *  (1) 
Clem.  ep.  I.  ad  Corinth.  n.  40-44. 

sunt,  et  iis  qui  inferiorem  gradum  habent,  presbyteris  inquam,  concre-i 
ditum  est  altare  et  quae  intra  velum  continentur,  quibus  etiam  dici 
convenit:  et  custodient  sacerdotium  suum;  diaconis  vero  illud:  custodient 
custodias  tabernaculi  et  omnia  vasa  eius  et  custodias  populi  »  Cyrill.  de 
ador,  in  Spiritu  1.  XIII.  T.  I.  p.  454.  Expressius  adhuc  loquitur  Hiero-i 
nymus.  «  Et  ut  sciamus  traditiones  Apostolicas  sumptas  de  veteri  Testa-i 
mento,  quod  Aaron  et  filii  eius  atque  Le vitae  in  templo  fuerunt,  hoc  sibi 
Episcopi  et  presbyteri  et  dia-oni  vindicent  in  Ecclesia  »  Hier,  ad  Evang. 
ep.  146.  n.  2;  cont.  Iovin.  1.  II.  n.  28.  «Traxisti  Domine  omnia  ad  te, 
ut  quae  in  uno  Iudaeae  templo  obumbratis  significationibus  agebautur, 
pleno  apertoque  sacramento  universarum  ubique  nationum  devotio  cele-n 
braret.  Nunc  enim  et  ordo  clarior  Levitarum  et  dignitas  amplior  Seniorum 
et  sacratior  est  unctio  sacerdotum  (Episcoporum)  »  s.  Leo  serm.  59.  al.  57. 
de  Passion.  Dom.  8.  c.  7.  Vide  etiam  Dionysium  Hierarch.  Eccles.  c.  5. 

(1)  KxTEjTTjaav  tou;  rpoetAr([X6vou5  xai  jXETOcijy  Entvojirjv  OEOtoxaaiv,  orw? 
sav  xoifATjOoiaiv,  o-.aoEAtovTat  ETEpoi  OEOoxij Aaajuvoi  avBpEg  ttjv  XEiTOupyiav  auTu>v. 

De  significatione  vocis  e-ivojxt]  inter  viros  doctos  controversa  diximus  in 
Tract.  de  Tradit,  ed.  2.  p.  34. 

Cum  Clementis  testimonio  conferenda  est  Eusebii  narratio,  qui  post- 
qnam  Episcopi  Apostolici  Quadrati  meminit,  ita  prosequitur.  «  Praeter 
hos  alii  quoque  plures  praestabant,  primum  ordinem  successionis  Aposto-i 
lorum  obtinentes.  Qui  tantorum  virorum  Deo  digni  discipuli  cum  essent. 
Ecclesiarum  fundamenta  in  omni  loco  ab  Apostolis  antea  posita  provene-i 
runt,  praedicationem  magis  ac  magis  promoventes  et  salutaria  semina 
regni  coelorum  per  totum  orbem  late  spargentes...  Hi  iactis  tantummodo 
fundamentis  fidei  in  peregrinis  regionibus,  constituebant  alios  pastores 
hisque  committebant  culturam  eorum  qui  recenter  conversi  erant  (outoi  oe 
OsjieXiou;  7rs  teuteuj ;  e~i  ijsVOt;  t  u  i  to~o;?  ccjto  [xovov  xaraAaXXofXEvot, 
~ o i I  xiva;  te  xxQutxvtes  ETspOU?,  toutoi;  te  auroi?  eyyjiptCovTe;  trjv  TtOV  apnw; 


207 


Quamvis  posteriori  hoc  loco  explicite  solos  Episcopos  et 
diaconos  nominet,  sub  Episcopis  tamen  qui  sunt  singuli  per 
singulas  regiones  et  urbes  (xaTa  ytopa<;  tcoXsis),  com-i 

prehendi  etiam  alios  sacerdotes  secundi  ordinis,  ut  superius 
ex  veteri  Testamento  distinxerat  summum  sacerdotem  et 
sub  illo  sacerdotes  alios,  apparet  si  recte  intelligatur,  ex 
capite  57,  ubi  diserte  commemorat  presbyteros  in  Corin-i 
thiorum  Ecclesia.  «  Subditi  estote  presbyteris...  melius  sH 
quidem  vobis  est  in  ovili  Christi  parvos  et  probatos  inve-> 
niri,  quam  stfblimius  elatos  spe  illius  eiici.  » 

2°.  Quam  sollicite  gradus  isti  hierarchici  et  subordina- 
tio  divinitus  instituta  commendetur  ab  Ignatio  Apostoli 
Ioannis  discipulo,  nemo  ignorat. 

a)  Quoad  regimen  ecclesiasticum  statum  singularum 
Ecclesiarum  post  ascensionem  Christi  in  coelum  generatim 
comparans  cum  collegio  apostolico-  sub  ipso  Christo  adhuc 
versante  in  terris,  ita  illum  exhibet,  u  Quum  Episcopo  sub- 
iecti  sitis  ut  lesu  Christo,  videmini  mihi  non  secundum 
hominem  sed  secundum  Iesum  Christum  vivere...  Necessa-i 
rium  itaque  est,  quemadmodum  facitis,  ut  sine  Episcopo 
nihil  agatis;  sed  et  presbyterio  subditi  sitis  ut  Apostolis 
lesu  Christi...  Oportet  autem  et  eos  qui  sunt  diaconi  my-i 
steriorum  lesu  Christi  (1),  omni  modo  omnibus  placere.  Non 
enim  ciborum  ac  potuum  diaconi  sunt,  sed  ministri  Eccle-i 
siae  E>ei...  Cuncti  similiter  revereantur  diaconos  ut  man-i 
datum  Dei  (o)d  6sou  svtoXyjv  legendum  ex  ep.  ad  Smyrn. 
n.  8.),  et  Episcopum  ut  Iesum  Christum  Filium  Patris, 
et  presbyteros  ut  synedrium  Dei  (w;  <juve&ptov  Oeou  quem- 

ctax/OsvTov  i*v);  iP3*  vero  alias  porro  region  s  ac  gentes  adibant 

comitante  Dei  gratia  et  cooperatione  -  Euseb.  H.  E.  1.  III.  c.  37. 

Ipsis  paene  verbis  Clementi  consonat  Irenaens:  «  Valde  perfectos  et 
irreprehensibiles  in  omnibus  eos  volebant  (Apostoli),  quos  et  su  cess-orcs 
relinquebant  suum  ipsorum  locum  magisterii  tradentes  Iren.III.  c.  3.  n.  1. 

(I)  Nunc  graecus  textus  habet  rou;  oiaxovou?  ovtx;  au3Tr(ptov  Ir.-jor,  Xpi- 
gto-j,  quod  vertunt  «.diaconos  qui  sn:it  imago  lesu  Christi;  -  sed  omnino 
legendam  videtur  jrjarApuov,  ut  legit  interpolator  epistolarum  aeque  ac 
vetus  interpres,  et  ut  suadet  se  iuens  incisum,  ubi  non  profanum  sed 
sacrum  esse  monetur  ministerium  diaconorum;  et  clarius  probatur  ex  con-i 
textu  antecedenti,  in  quo  non  intimus  gradus  diaionornm  sed  potius  su-i 
premus  Episcoporum  exhibetur  nt  imago  seu  ujjttjv.ov  lesu  Christi. 


208 

admodum  apud  Clementem  hic  ab  Ignatio  comparatio  vide-i 
tur  institui  cum  veteri  Testamento)  atque  ut  collegium 
Apostolorum.  Sine  his  Ecclesia  non  nominatur  »  Ignat. 
ep.  ad  Trall.  n.  2.  3;  ad  Magnes,  n.  6.  13;  ad  Smyrn.  n.  8. 
cf.  ad  Ephes.  n.  2;  ad  Magnes,  n.  2;  ad  Philad.  inscript. 
et  n.  10;  ad  Smyrn.  n.  12;  ad  Polycarp.  n.  6. 

6)  Presbyteri  ipsi  et  cum  presbyteris  omnes  fideles  uniti 
ac  subiecti  sunt  Episcopo,  qui  missus  est  a  Christo  ad  re-> 
gendam  Ecclesiam.  Haec  unio  et  subiectio  sicut  in  regimine 
disciplinae  ita  non  minus  valet  quoad  magisterium  doctri-i 
nae,  si  videlicet  u  episcopatus  »  (Ignat.  ad  Polycarp.  n.  8.) 
seu  corpus  Episcoporum  u  per  fines  terrae  »  universim  spe-i 
ctetur;  ita  enim  spectati  semper  sunt  in  sententia  Christi. 
Quapropter  haec  unio  cum  Episcopis  instituta  est  et  est  ne-» 
cessaria,  ad  fugiendam  haeresim.  u  Decet  vos  omnibus  modis 
glorificare  Iesum  Christum,  qui  glorificavit  vos,  ut  in  obe- 
dientia  una  sitis  perfecti  (xaTY]pTt<xku.svoi)  in  eodem  sensu  et 
in  eadem  sententia,  atque  idem  de  eodem  dicatis  omnes, 
ut  subiecti  Episcopo  et  presbyterio  per  omnia  sanctijicati 

sitis _ Unanimes  sitis  in  sententia  Dei.  Etenim  lesus  Chri-i 

stus,  inseparabilis  vita  nostra,  Patris  sententia  (Verbum) 
est,  ut  et  Episcopi  per  fines  terrae  constituti  in  sententia 
Iesu  Christi  sunt;  unde  decet  vos  uniri  Episcopi  senten-i 
tiae,  quod  et  facitis.  Nam  memorabile  vestrum  presbyte-> 
rium,  dignum  Deo,  ita  coaptatum  est  Episcopo,  ut  chordae 
citharae...  Quemcumque  enim  paterfamilias  mittit  ad  re-> 
gendam  domum  suam  (7?pc$  tAiav  oUovgjjuxv),  hunc  ita  sui 
scipere  debemus  ut  ipsum,  qui  mittit.  Manifestum  est  igH 
tur,  quod  Episcopum  respicere  oportet  ut  ipsum  Dominum. 
Et  ipse  quidem  Onesimus  (Episcopus)  supra  modum  laudat 
vestrum  ordinem  in  Deo,  quod  omnes  secundum  veritatem 
vivitis  et  quod  apud  vos  nulla  haeresis  locum  habet  » 
Ephes.  n.  2-6.  u  Obsecro  vos  ab  aliena  herba  abstinere, 
quae  est  haeresis...  Hoc  autem  fiet,  si  nec  inflati  fueritis, 
et  indivulsi  a  Deo  Iesu  Christo,  et  ab  Episcopo,  et  a 
praeceptis  Apostolorum  (1).  Qui  intra  altare  est,  mundus 

(1)  Confer  in  ep.  ad  Polycarp.  n.  s.:  <.  opto  vos  bene  valere  in  Deo 
nostro  Iesu  Christo,  in  quo  permanentis  in  unione  eum  Deo  et  Epi^ 
scopatu.  » 


—  209  — 

est;  qui  vero  extra  est,  non  est  mundus,  hoc  est,  qui  sine 
Episcopo  et  presbyterio  et  diacono  (pro  Staxovoo  probabiliter 
legendum  Ataxoviov,  ut  habet  interpolator)  aliquid  agit,  is 
non  est  mundus  in  conscientia  »  Trall.  n.  7;  Philadelph. 
n.  2.  3.  7. 

c)  Aeque  necessaria  commendatur  unitas  per  subordina- 
tionem  sub  Episcopo  in  functionibus  sacerdotii  et  liturgiae. 
u  Illa  rata  (jisAaia)  habeatur  Eucharistia,  quae  sub  EpH 
scopo  peragitur,  vel  cui  Episcopus  commiserit.  Ubi  compa- 
ruerit  Episcopus,  ibi  et  multitudo  sit;  sicut  ubi  fuerit  Chri-i 
stus  Iesus,  ibi  est  catholica  Ecclesia  (vi  xaOoXucvj  exxXvjffta). 
Non  fas  est  sine  Episcopo  baptizare,  neque  agapenfacere; 
sed  quod  ille  probaverit,  hoc  et  Deo  est  beneplacitum,  ut 
securum  ac  ratum  (a<r<pa>.s;  xai  pejiatov)  sit  omne,  quod 
peragitur...  Qui  clam  Episcopo  aliquid  facit,  diabolo  servit  n 
Smyrn.  n.  8.  9;  Ephes.  n.  20;  Philadelph.  n.  4.  (1). 


(1)  Augustus  Neander  «  historiam  religionis  et  Ecclesiae  cliristianae  •> 
non  ex  monumentis  descripsit  sed  magnam  partem  ex  pracconceptis  opi-i 
nionibus  ipse  confinxit  eo  fine,  nt  monstrum  illud  quod  Ecclesiam  Prote- 
stanticam  appellant,  sine  sacerdotio,  sine  magisterio,  sine  regimine  per-i 
suaderet  a  Christo  esse  institntnm.  Cum  autem  in  epistolis  Ignatii  panlo 
post  Ioannis  Apostoli  obitum  scriptis  nimis  evidenter  formam  Ecclesiae 
catholicae  exhibitam  <onspiceret,  camque  ubique  (onstitutam  et  divinitus 
institutam;  homo  iste  post  alios  nonnullos  sectarios  (vide  Hefele  Prole- 
gom.  in  epp.  Ignatii  n.  IV.)  negare  ansns  est,  Ignatinm  Romam  perdu-« 
ctum  esse  et  martyrium  fecisse,  atque  inde  porro  negavit  epistolas  esse 
genuinas.  Qna  vero  ratione?  Rationes  sunt  duae  validissimae  scilicet.  In 
primis  indoli  Traiani  non  congruit,  Ignatium  religionis  cliristianae  causa 
fuisse  ad  bestias  damnatum;  tum  vero,  «ego  (inquit)  concipere  non  pos-i 
sum,  quempiam  in  conspectu  mortis  nihil  habere  gravius  commendandum 
quam  obedientiam  erga  Episcopos,  saltem  ea  aetate  qna  epistolae  scriptae 
esse  dicuntur.  -  Nimirum  concipere  non  potest,  s.  Ignatinm  non  fuisse 
ministrum  Protestantem,  qui  certe  longe  alia  quam  obedientiam  erga 
Ecclesiam  docentem  commendaret,  cum  in  hoc  compendio  commendatio 
contineatur  torins  doctrinae  ct  vitae  catholicae.  Quoad  Traiani  vero  in-i 
dolem  sufficit  etiam  solam  eius  epistolam  ad  Plinium  de  punienda  pervi- 
vacia  Christianorum  legisse,  qnamvis  illa  scripta  sit  tempore  (post  an-i 
num  110.),  quo  furor  p  irsecntinnis,  in  qua  Ignatius  martyrium  fecit,  iam 
deferbuerat.  Sentiens  tamen  Neander  ne  apud  suos  quidem  has  rationes 
fidem  esse  reperturas,  alio  commento  haeresim  fulcire  conatur.  «  Etiamsi 
supponer*  tnr,  inquit,  ab  ip>-o  Apostolo  loanne  episcopatum  fuisse  insti-i 
tutum,  ut  necessitati  temporis  serviret,  inde  nullatenus  adhuc  sequeretur. 


270 

Eadem  hierarchia  comparet  in  epistola  Polycarpi.  Nam 
in  ipsa  inscriptione  nominantur  Polycarpus  Episcopus  «  et 
presbyteri  qui  cum  ipso  sunt,  n  sicut  in  textu  epistolae 
commendantur  diaconi  et  .presbyteri;  et  fideles  iubentur 
u  subiici  presbyteris  et  diaconis  »  n.  5.  6. 

In  Pastore  Hermae  Ecclesia  sub  symbolo  matronae  spe-i 
ctabilem  sese  sistens  commonstrat  una  cum  Apostolis  «  Epi-i 
scopos  et  doctores  et  ministros,  qui  et  episcopatum  gesserunt 
et  docuerunt  et  ministraverunt,  qui  dormierunt  quique  acH 
huc  sunt  n  1.  I.  vis.  8.  n.  5.  cf.  vis.  2.  n.  4;  1.  III.  si- 

milit.  9.  n.  27.  (1). 

8°.  Post  Patres  Apostolicos  eorum  discipuli  secundae  et 
tertiae  successionis  hanc  formam  Ecclesiae  non  solum  descri-i 
bunt  in  universo  orbe  constitutam;  sed  etiam  ut  per  se  ma-i 
nifestum  ubique  supponunt  ac  diserte  declarant,  hanc  se-i 
eundo  et  tertio  saeculo  per  fines  terrae  ita  constitutam  Ec-i 
clesiam  esse  eam  ipsam,  quam  hac  forma  Christus  fundavit 
et  quae  continuo  velut  flumine  per  successionum  seriem  ab 
Apostolis  descendit.  Unde  singulas  Ecclesias  ab  Apostolis 
fundatas  non  alio  argumento  demonstrant  quam  exhibendo 
singularium  Episcoporum  sibi  continuo  succedentium  seriem 
usque  ad  primum  ab  ipsis  Apostolis  institutum;  posterius 
autem  conditas  Ecclesias  ostendunt  membra  esse  eiusdem 
unius  Ecclesiae  eo,  quod  in  his  quoque  singularium  Episco-i 
porum  successio  derivata  est  ex  illo  ipso  Episcopatu  con-i 
stituto  ab  Apostolis  secundum  hierarchiam  a  Christo  prae-i 
scriptam. 

Hegesippus  «  Romam  usque  profectus  plurimos  se  adiisse 
Episcopos  n  narrat,  inter  quos  praeter  Anicetum  Romanum 


hanc  esse  pro  omnibus  temporibus  salutarem  formam  regiminis  ecclesia-i 
stici  »  Hist.  Eccles.  ed.  2.  18G3.  T.  I.  p.  127.  243.  Verum  episcopatus 
institutus  est  ab  eo,  qui  instituit  Apostolum  ipsum  Ioannem,  et  qui  dixit: 
u  sicut  misit  me  Pater,  et  ego  mitto  vos.  *  Et  Ignatius  hierarchiam  ubi-i 
que  exhibet  ut  u  mandatum  Dei,  »  adeo  ut  sine  ea  «  Ecclesia  non  nomi-i 
netur,  n  h.  e.  nulla  esse  possit. 

(1)  Ipse  Hadrianus  imperator  in  epistola  ad  Consulem  Serviamini 
licet  solum  obiter  Christianos  commemorans  nominat  nihilominus,  u  qui 
se  Christi  episcopos  dicunt  »  cf  u  Christianorum  presbyteros  n  apud  Fla-i 
vium  Vopiscum  in  Saturnino  c.  8. 


271 

Pontificem  eiusque  successores  Soterem  et  Eleutherium  no-i 
minat  u  Primum  Corinthiorum  Ecclesiae  Episcopum,  »  atque 
u  in  singulis  successionibus  et  in  singulis  civitatibus  n 
unam  eamdemque  doctrinam  se  reperisse  testatur  (apud  Eu- 
seb.  H.  E.  1.  IV.  c.  22.). 

Eusebius  in  sua  historia  hoc  maxime  propositum  habuit, 
ut  ex  vetustis  monumentis  Ecclesiarum  apostolicarum  ori-i 
ginem  demonstraret  per  successionem  Episcoporum  ab  Apo-i 
stolis  derivatam. 

u  Romanae  Ecclesiae  episcopatum  jx>st  Pauli  Pet rigue 
martyrium  primus  sortitur  Linus.  »  Secundo  anno  Titi 
u  Linus  Episcopus  Romanae  Ecclesiae  cum  duodecim  annis 
administrationem  (tyjv  XetToupytav)  tenuisset,  hanc  tradit 
Anencleto.  »  Hoc  modo  deinceps  secundum  annos  et  imperia 
numerat  singulos  Pontifices  in  perenni  successione  usque  ad 
quartum  saeculum.  Euseb.  H.  E.  I.  III.  2.  13.  15.  34;  IV. 

1.  4.  5,  10.  11.  19.  22;  V.  22;  VI.  21.  23.  29.  39;  VII. 

2.  5.  27.  30.  32. 

u  Thronus  Hierosolymitani  episccfpatus  ab  Apostolis  tra-i 
ditus  erat  Iacobo  fratri  Domini.  »  Post  martyrium  Iacobi 
consultatum  est,  «  quis  iudicandus  esset  dignus  eius  succes-i 
sione  n  (ty);  'Iaxiojiou  <x£ios).  u  Omnes  vero  una 

sententia  Symeonem  Cleopae  patruelem  Domini,  ut  ferunt, 
cuius  etiam  Scriptura  Evangelica  meminit,  sede  illa  episco-i 
pali  dignum  iudicarunt.  »  Euseb.  II.  1.  23;  III.  11;  IV.  22. 
Numerantur  deinde  quindecim  Episcopi  ex  circumcisione  sibi 
continua  serie  succedentes  usque  ad  excidium  ab  Hadriano 
imperatore  illatum;  ac  subinde  Episcopi  ex  gentibus,  quo-i 
rum  primus  Marcus,  usque  ad  tempora  Eusebii.  Ib.  III.  35; 
IV.  5.  6;  V.  12;  VI.  10;  VII.  5.  14.  Aetate  adhuc  Eusebii 
episcopalis  cathedra  Iacobi,  u  qui  primus  ab  ipso  Salvatore 
et  ab  Apostolis  episcopatum  acceperat,  »  ex  constanti  tra-« 
ditione  conservabatur  Hierosolymis.  Ibid.  VII.  19. 

u  In  Antiochena  successione  Petri  secundus  Ignatius 
(defuncto  Evodio,  qui  primus  fuerat  constitutus)  episcopa-i 
tum  sortitus  est  »  (1)  Euseb.  III.  22.  36.  Porro  texitur 

(1)  'IyvaTto?  tt,-  xar’  'AvTioysictv  risrpou  oixooyr,?  Siurspo;  trjv  iizwxozrp 
xExX7)pio[A:vo$.  Nimirniu  quamvis  successio  Petri  iur  primatu  totius  Eccle-i 
siae  sit  sola  Itomaua,  est  tamen  etiam  Antiochena  Petri  successio  in 


series  continua  viginti  successorum  Ignatii  usque  ad  quar-i 
tum  saeculum.  Ibid.  IV.  20.  24;  V.  22;  VI.  11.  21.  23.  29; 
VII.  14.  30.  32. 

u  Alexandrinae  Ecclesiae  administrationem,  Nerone  octa-i 
vum  annum  imperii  agente,  primus  post  Marcum  Aposto-i 
lum  et  Evangclistam  suscipit  Anianus  »  Euseb.  II.  24. 
Successores  in  episcopatu  nominatim  recensentur  alii  quin-i 
decim  usque  ad  Petrum,  qui  ineunte  IV.  saeculo  in  perse-i 
cutione  Maximini  martyrium  fecit.  Ibid.  III.  14.  21;  IV. 
1.  4.  5.  10.  19;  V.  9.  22.  26.  35;  VII.  28.  32;  IX.  6. 

4°.  Multo  distinctius  bierarcbicam  Ecclesiae  constitutio-i 
nem  huiusque  divinam  originem  per  Apostolos  declarat  Ire- 
naeus  Polycarpi  auditor,  quoniam  nimirum  non  solum  obH 
ter  commemorare  sed  iam  data  opera  demonstrare  necesse 
habuit  fundamentum  ad  custodiendam  unitatem,  integritas 
tem  et  securitatem  Christianae  professionis  positum  in  ipsa 
hac  divina  constitutione  Ecclesiae. 

Postquam  dixit,  ante  adventum  Christi  ac  regni  eius 
non  potuisse  plene  intelligi  Scripturas  porro  demonstrat, 
quomodo  in  hoc  regno  Christi  tota  veritas  ex  divina  instis 
tutione  per  successores  Apostolorum  conservetur,  «  Quapros 
pter  eis  qui  in  Ecclesia  sunt,  presbyteris  obaudire  oportet, 
his  qui  successionem  habent  ab  Apostolis,  sicut  ostendi-i 
mus  ;  qui  cum  Episcopatus  successione  charisma  veritatis 
certum  secundum  placitum  Patris  acceperunt;  reliquos 
vero  qui  absistunt  a  principali  successione,  et  quocumque 
loco  colligunt,  suspectos  habere  vel  quasi  haereticos...  vel 
quasi  scindentes  (schismaticos)...  aut  rursus  ut  hypocritas 
quaestus  gratia  et  vanae  gloriae  hoc  operantes.  Omnes  au-i 
tem  hi  deciderunt  a  veritate...  Ubi  igitur  charismata  Do-i 
mini  posita  sunt,  ibi  discere  oportet  veritatem,  apud  quos 
est  ea  quae  est  ab  Apostolis  Ecclesiae  successio,  et  id 
quod  est  sanum  et  irreparabile  conversationis  (disciplinae). 


simplici  episcopatu.  Ex  ipso  modo  loquendi  apud  Eusebium  velut  de  re 
omnibus  obvia  ac  notissima  vides,  episcopatnm  Antiochenum  Petri  vete-i 
ribus  minime  dubium  fuisse;  qua  ex  Petri  licet  temporaria  sessione  fa-i 
ctum  est,  ut  Ecclesiae  Antiochenae  et  Alexandrinae  (ex  fundatione  Petri 
per  Marcum)  post  Romanam  divini  primatus  heredem,-secundus  ac  tertius 
dignitatis  gradus  tribueretur. 


_  orq  _ 

et  inadulteratnm  et  incorruptibile  sermonis  (doctrinae)  con-i 
stat.  Hi  enim  et  eam  quae  est  in  unum  Deum,  qui  omnia 
fecit,  fidem  nostram  custodiunt,  et  eam  quae  est  in  Filium 
Dei,  dilectionem  adaugent,  qui  tantas  dispositiones  propter 
nos  fecit,  et  Scripturas  sine  periculo  nobis  exponunt.  »  Iren. 
I.  IV.  c.  26.  n.  2-5.  Cf.  1.  I.  c.  10.  n.  2;  III.  c.  2.  n.  2.  c.  4; 
c.  24.  n.  1;  l.V.  praef.  et  c.  20. 

Omnes  autem  Ecclesiae,  in  quibus  singulis  est  ista  Apo- 
stolica  Episcoporum  successio,  unam  constituunt  in  toto 
mundo  Ecclesiam,  cuius  unitatis  principium  ac  vinculum 
Irenaeus  declarat  esse  successionem  Petri  in  Ecclesia  Ro-i 
mana.  Quoniam  vero  unitas  ipsa  Ecclesiae  intrinsecus  con-i 
sti tuitur  integritate  totius  fidei  et  communione  cbaritatis, 
idcirco  visibile  principium  unitatis  necessario  est  etiam  vi-i 
sibile  principium  ad  conservandam  perenniter  incorruptibili 
lem  doctrinam  et  conversationem  ,  fidem  et  dilectionem, 
u  Traditionem  itaque  Apostolorum  in  toto  mundo  manife-i 
statam,  in  omni  Ecclesia  adest  respicere  omnibus,  qui  vera 
velint  videre:  et  habemus  annumerare  eos  qui  ab  Apostolis 
instituti  sunt  Episcopi  in  Ecclesiis  et  successores  eorum 
usque  ad  nos,.,  quos  et  successores  relinquebant  suum 

ipsorum  locum  magisterii  tradentes _ Sed  quoniam  valde 

longum  est  in  hoc  tali  volumine  omnium  Ecclesiarum  enu-i 
merare  successiones,  maximae  et  antiquissimae  (apAaiova- 
T7)s  non  aetate,  quod  verum  non  esset,  sed  tyj  cr.pxv  hoc  est 
principalitate)  et  omnibus  cognitae  a  gloriosissimis  Aposto~« 
lis  Petro  et  Paulo  Romae  fundatae  et  constitutae  Ecclesiae, 
eam  quam  habet  ab  Apostolis  traditionem  et  annuntiatam 
hominibus  fidem,  per  successiones  Episcoporum  pervenien-i 
tem  usque  ad  nos  indicantes,  confundimus  omnes,  qui  quo-» 
quo  modo...  praeterquam  oportet,  colligunt.  Ad  hanc  enim 
Ecclesiam  propter  potentiorem  principalitatem  necesse  est 
omnem  convenire  Ecclesiam,  hoc  est,  eos  qui  sunt  undi-i 
que  fideles,  in  qua  semper  ab  his  qui  sunt  undique,  re-i 
servata  est  ea,  quae  est  ab  Apostolis  traditio.  Fundantes 
igitur  et  instruentes  (1)  beati  Apostoli  Ecclesiam  ,  Lino 

(1)  Instructio  nimirum  ad  ambo;  Apostolos,  minimo  tamen  ipsa  prima 
fundatio  et  episcopatus  Ecclesiae  Romanae  etiam  ad  Paulum  refertur 
(Rom.  I.  7-15;  XV.  20-22.  etc.)  u  Romae  iam  regnant  duo  -  Apostolo- 

Franzelik.  De  Ecclesia  Christi  1$ 


274 

episcopatum  administrandae  Ecclesiae  (Tr,v  ttj;  e7ui<jxoryA 
XsiTOupYtav)  tradiderunt. Succedit  autem  ei  Anacletus 
(’  Avsy*X?;to<;);  post  eum  tertio  loco  ab  Apostolis  episcopatum 
sortitur  Clemens,  qui  et  vidit  ipsos  Apostolos...  Huic  au-i 
tem  Clementi  succedit  Evaristus  (Euapsavo;)...  (1).  Nunc 
duodecimo  loco  episcopatum  ab  Apostolis  habet  Eleutherius 
(’EXso9spos).  Hoc  ordinatione  et  successione  ea  quae  est  ab 
Apostolis  traditio,  pervenit  usque  ad  nos.  n  Id.  1.  III.  c.  3. 
n.  1-3.  (2). 

In  universis  igitur  Ecclesiis,  quae  omnes  sunt  una  Ec-i 
clesia  per  unum  perennem  in  potentiori  principalitate  suc-« 
cessorem  Petri,  ad  conservandam  veram  agnitionem  positam 
in  doctrina  Apostolica,  ita,  quemadmodum  in  superioribus 
descriptus  est,  sese  habet  antiquus  Ecclesiae  status  in  uni-i 
verso  mundo  (3)  et  character  corporis  Christi  secundum 
successionem  Episcoporum,  quibus  illi  eam  quae  in  uno-i 
quoque  loco  est.  Ecclesiam  tradiderunt:  u  quae  pervenit 
usque  ad  nos  custoditione  Scripturarum  tractatio  plenissima 
neque  additamentum  neque  ablationem  recipiens,  et  lectio 
sine  falsatione,  et  secundum  Scripturas  expositio  legitima 
et  diligens  et  sine  periculo  et  sine  blasphemia,  et  praeci-i 
puum  dilectionis  munus.Quod  est  omnibus  reliquis  cha-i 
rismatibus  supereminentius  »  Id.  1.  IV.  c.  33.  n.  8.  Nimirum 
vera  yvw,tK)  quae  explicatur  tractatio  plenissima  seu  inte-i 
gra  doctrina,  et  integra  tum  littera  tum  interpretatio  Scri-i 
pturae,  et  praecipuum  munus  charitatis,  pervenit  ad  nos, 
tamquam  per  organon,  per  antiquum  Ecclesiae  statum  seu 
per  Ecclesiam  a  Christo  constitutam.  Haec  Ecclesia  per 
successionem  Episcoporum,  tamquam  unum  prae  ceteris  cor-i 
poris  Christi  characteribus  maxime  conspicuum,  perpetuo 

rum  principes  -  Alter  vocatur  gentium  (Apo.stolus)  -  Alter  cathedram  pos-i 
sidens  —  Primum,  recludit  creditas  -  Aeternitatis  ianuas  •>  (Prudentins 
hyma.  in  s.  Laurent. 

(1)  De  ordine  successionis  inter  primos  Pontifices  post  Petrum  con-i 
suli  potest  praeter  multos  alios  Papcbrochius  in  Propylaeo  ad  mensem 
maium. 

(2)  Parallela  Irenaeo  et  expressius  etiam  inculcata  lege  penes  Opta-< 
tum  contr.  Parmen.  1.  II.  n.  2-6. 

(’i)  rvtocn;  aX7)0sia  rj  tojv  'AtzottoXojv  oioxyrj  xxi  to  apyxiov  ~p;  exxXtjt.xs 
av3~rtjj.x  xara  Axvro;  toj  xox|xoj. 


manet  Christo  coniuncta  et  agnoscitur  corpus  Christi.  (Cf. 
Eph.  IV.  15.  16.  ubi  u  iuncturae  subministrationis  in  cor-i 
pore  Christi  »  indicantur). 

5°.  Non  secus  ac  Clemens,  Ignatius,  Irenaeus  hunc  an-« 
tiquum  Ecclesiae  statum  in  universo  mundo  per  successio-> 
nes  Episcoporum  describit  primus  inter  ecclesiasticos  scri-i 
ptores  latinos  Tertullianus  velut  characterem  corporis 
Christi. 

In  primis  hierarchia  constat  tribus  distinctis  ordinibus 
ita,  ut  presbyteri  et  diaconi  plures  ab  uno  pendeant  Epi-i 
scopo,  u  Dandi  quidem  (baptismi)  habet  ius  summus  sacer-i 
dos  qui  est  Episcopus;  dehinc  presbyteri  et  diaconi,  non 
tamen  sine  Episcopi  auctoritate  propter  Ecclesiae  hono-i 
rem  (1),  quo  salvo  salva  pax  est»  Tertul.  de  Baptism.  c.  17. 

Potissimum  vero  spectanda  est  perennis  successio  Epi-« 
scopatus  inde  ab  Apostolis,  u  Edant  ergo  (haeretici)  origi-i 
nes  Ecclesiarum  suarum;  ecoleant  ordinem  Episcoporum 
suorum  ita  per  successiones  ab  initio  decurrentem,  ut 
primus  ille  Episcopus  aliquem  ex  Apostolis  vel  Apostoli- 
cis  viris  qui  tamen  cum  Apostolis  perseveraverit,  habuerit 
auctorem  et  antecessorem.  Hoc  enim  modo  Ecclesiae  Ap>o- 
stolicae  census  suos  deferunt.  Sicut  Smyrnaeorum  Ecclesia 
Polycarpum  ab  Ioanne  conlocatum  refert;  sicut  Romano-i 
rum.  Clementem  a  Petro  ordinatum  edit;  proinde  utique 
et  ceterae  exhibent,  quos  ab  Apostolis  in  episcopatum  con-i 
stitutos  Apostolici  seminis  traduces  habeant.  Confingant 
tale  aliquid  haeretici...  Sed  etsi  confinxerint,  nihil  promo-i 
vebunt.  Ipsa  enim  doctrina  eorum  cum  Apostolica  compa-i 
rata,  ex  diversitate  et  contrarietate  sua  pronuntiabit  ne-> 
que  Apostoli  alicuius  auctoris  esse  neque  Apostolici...  Ad 
hanc  itaque  formam  probabuntur  ab  illis  Ecclesiis,  quae 
licet  nullum  ex  Apostolis  vel  Apostolicis  auctorem  suum 
proferant,  ut  multo  posteriores,  quae  denique  quotidie  in-i 
stituuntur;  tamen  in  eadem  fide  conspirantes  non  minus 
Apostolicae  deputantur  pro  consanguinitate  doctrinae.  » 
Tertull.  Praescript.  c.  32.  Conferatur  etiam  ibidem  caput  36, 


(1)  Propter  honorem  qro  eminet  Episcopus  in  Ecclesia,  vel  po.iua 
prupter  diversitatem  graduum  ct  honorum  in  Ecclesia. 


276 

ubi  nominantur  Ecclesiae,  u  apud  quas  ipsae  adhuc  cathe-i 
drae  Apostolorum  suis  locis  praesident.  » 

Quod  sibi  vult  Tertullianus,  hoc  est.  Successio  Episco- 
rum  pertingens  usque  ad  Apostolos  universim  in  Ecclesia 
necessaria  est  ad  conservationem  doctrinae  Apostolicae,  et 
tamquam  character  corporis  Christi;  sed  non  est  necesse 
nec  fieri  potest,  ut  singulae  Ecclesiae  per  se  spectatae  ac 
proinde  in  eis  sedes  Episcopales  pertingant  usque  ad  Apo-i 
stolos.  Attamen  in  singulis  necessarium  est,  ut  traducem 
seminis  Apostolici  habeant  tum  in  connexione  Episcoporum 
suorum  cum  serie  successionis  Apostolicae,  tum  in  consan-i 
guinitate  doctrinae,  hoc  est,  ut  habeant  successionem  Apo- 
stolicam  saltem  mediatam  tum  personarum  tum  doctrinae 
seu  (quemadmodum  Tertullianus  loquitur)  sacramenti.  Unde 
haereses  quae  successione  episcopali  etiam  se  inserant  ae~i 
tati  Apostolicae,  u  nec  recipiuntur  in  pacem  et  communica-i 
tionem  ab  Ecclesiis  quoquomodo  Apostolicis,  scilicet  ob  di— « 
versitatem  sacramenti  nullo  modo  Apostolicae  r>  Tertull. 
ibi  c.  32.  Contra  vero  de  singulis  Ecclesiis  etiam  posterius 
institutis  in  uno  corpore  Ecclesiae  catholicae  verum  est, 
quod  idem  Tertullianus  ait:  u  constat  omnem  doctrinam 
quae  cum  illis  Ecclesiis  Apostolicis,  matricibus  et  origina-« 
libus  fidei,  conspiret,  veritati  deputandam,  sine  dubio  te-> 
nentem,  quod  Ecclesiae  ab  Apostolis,  Apostoli  a  Christo, 
Christus  a  Deo  accepit.  Communicamus  cum  Ecclesiis 
Apostolicis  quod  nulli  doctrina  diversa:  hoc  est  testimo-« 
nium  veritatis  n  Ibid.  c.  21. 

6°.  Clemens  Alexandrinus  obiter  quidem  sed  satis  lucu-i 
lenter  doctrinam  de  Ecclesia  tradit  ad  finem  libri  VII. 
Stromatum.  Sicut  unus  est  Deus  et  unus  Dominus  Chri-i 
stus,  ita  res  maxime  veneranda  in  terris.  Ecclesia  nimirum 
u  participans  de  natura  unius  Dei;  n  una  est  in  primis  nu¬ 
meri  ce,  quod  non  est  alia  Ecclesia  vera  quam  catholica. 
Hoc  probatur,  quia  vera  Ecclesia  illa  est,  quae  a  Christo 
in  suo  adventu  mediis  Tiberii  temporibus  est  instituta  et 
ab  ipso  atque  ab  eius  Apostolis  doctrinam  ac  fidem  accepit, 
u  Est  igitur  vera  Ecclesia  illa,  quae  est  vere  antiqua  n  (1), 


(1)  Miav  etvai  tr(v  aXrlOJ;  exxatjjioiv  tt.v  to>  ovti  aoyaiav. 


277 

hoc  est  a  Christo  et  Apostolis  derivata  in  omne  tempus  fui 
turum.  Et  deinde  una  Ecclesia  etiam  intrinsecus  unitate 
fidei  et  institutorum  Christi  (1).  Haereses  omnes  u  circa 
Adriani  tempora  »  primum  exortae,  defecerunt  ab  Ecclesia 
una,  antiqua,  vera,  quae  sola  est  catholica,  et  ipsi  defe-i 
ctioni  originem  debent;  non  sunt  ergo  in  Ecclesia,  nec  ipsae 
sunt  vera  Ecclesia,  quia  non  sunt  a  Christo  et  ab  Aposto-i 
lis  derivatae,  sed  contra  Christi  et  Apostolorum  Ecclesiam 
rebelles  per  defectionem  ab  intestina  unitate  fidei.  Stromai 
tum  VII.  ed.  Sylb.  p.  325. 

In  hac  Ecclesia  visibili  in  terris  regimen  exstat  secun-i 
dum  gradus  diversos.  Quemadmodum  gradus  sunt  diversi 
in  sanctitate  et  in  vera  yvuffsi,  atque  iterum  gradus  dii 
versi  in  hierarchia  angelorum,  ita  u  hic  quoque  in  Ecclesia 
gradus  sunt  Episcoporum,  presbyterorum,  diaconorum;  imii 
tationes  arbitror  gloriae  angelicae  »  (2)  Ib.  1.  VI.  p.  283. 
InAsacris  libris  Clemens  reperit  diversa  iisdem  tribus  ordii 
nibus  attributa  officia  u  alia  presbyteris,  alia  Episcopis, 
alia  diaconis  »  Paedag.  1.  III.  p.  114. 

Origenes  discipulus  Clementis  hanc  in  Ecclesia  hierar- 
chiam  praedicat  ut  u  ecclesiasticum  ordinem  qui  in  episcoi 
patus  vel  presbyteratus  sedibus  habetur,  diaconbrum  ordii 
nem  adstantium  divino  ministerio  »  Orig.  in.  Cantic.  1.  II. 
T.  III.  p.  48.  (ed.  De  la  Rue),  u  Episcopus  et  presbyter  et 
diaconus  rerum  his  nominibus  significatarum  symbola  *  (3) 
in  Matth.  tom.  14.  n.  22.  ib.  p.  646;  tom.  11.  n.  15.  p.  501; 
tom.  16.  n.  22.  p.  753. 

(1)  Movrfv  stvat  c-au:v  rr,v  apyatav  xat  y.aOoXixrjv  EXxXrAtotv,  e!?  ivorr^a 

“irrsws  (ita;  -r(;  xxtx  ta;  otxita;  otaQr.xa;  paXXov  oz  xarx  tt.v  otaOrxr,v  7r(v 
[xtav  otatpooot;  tot;  ypovoi:,  £vo;  toj  tu»  4'ioyXtp.aTi,  ot*  ivo;  toj  xuoioj 

(jyvayouaav  tou;  rfirt  xararsTavjxsvoy;  x.  X. 

(2)  ’E”a  xat  at  IvrayQa  xara  rrtv  ixxXrjT.av  r.ioxinat  IrAixontov,  KpsaAu- 
rsvuv,  otaxovf.jv,  (x'.jxr([xara  otjxat  ay-fEXt/r;;  oo?»;;  xaxitvr,;  tr(;  otxovouta;  Tuy/a- 
voyotv,  f|V  avaixsvitv  tpaatv  at  yoasat  roy?.  xara  to  eyotyyiXtov  p;(iiu>xo7a;. 
C1‘.  Dionys.  Eccl.  Hierarch.  e.  5. 

(3)  Quando  Origenes  aliti  (in  Cantic.  1.  III.  p.  09.)  Episcopos  et  presby¬ 
teros  dumtaxat.  Clemens  vero  (Stioiu.  VII.  p.  297.)  presbyteros  et  diaconos 
memorant,  patet  in  huiusmodi  numerationibus  gradum  tertium  non  ex-i 
cludi  sed  supponi. 


278 

7°.  Descriptionem  constitutionis  tam  luculenter  expres-« 
sam  porro  reperimus  eamdem  apud  s.  Cyprianum;  non  pro 
Africa  solum  aut  quibusdam  tantum  partibus  Ecclesiae,  sed 
sicut  apud  Patres  antecedentes  pro  tota  Ecclesia  in  orbe 
terrarum;  non  humano  dumtaxat  iure,  sed  lege  et  institu-i 
tione  omnino  divina. 

Ecclesia  per  orbem  terrarum  ex  divina  institutione  est 
unum  corpus;  haecque  unitas  corporis  constituitur  unitate 
episcopatus,  quem  participant  (quatenus  consideratur  ut 
munus  ac  potestas)  et  componunt  (quatenus  consideratur 
ut  unum  corpus)  singuli  legitimi  Episcopi  in  singulis  Ec^ 
clesiis.  Qui  ab  hac  unitate  scinditur,  ille  foris  cura  sit  extra 
Ecclesiam  Christi,  nec  Christianus  est  nec  salutem  potest 
adipisci. 

u  Quod  vero  ad  Novatiani  personam  pertinet....  scias 
nos  primo  in  loco  nec  curiosos  esse  debere,  quid  ille  doceat, 
cum  foris  doceat.  Quisquis  ille  est  et  qualiscumque  est, 
Christianus  non  est,  qui  in  Christi  Ecclesia  non  est...  Cum 
sit  a  Christo  una  Ecclesia  per  totum  mundum  in  multa 
membra  divisa,  item  episcopatus  unus  episcoporum  muH 
torum  concordi  numerositate  diffusus,  ille  post  Dei  tradi-i 
tionem,  post  connexam  et  ubique  coniunctam  catholicae  Ec~i 
clesiae  unitatem  humanam  conatur  Ecclesiam  facere...  Qui 
ergo  se  ab  Ecclesiae  vinculo  atque  a  sacerdotum  collegio 
separat.  Episcopi  nec  potestatem  potest  habere  nec  hono-i 
rem,  qui  episcopatus  nec  unitatem  voluit  tenere  nec  pa~i 
cem  r>  Cyprian.  ep.  52.  p.  78.  ed.  Paris.  1726.  u  Unum  cor-i 
pus  et  unus  spiritus  (Eph.  IV.  4.  5.)...  Quam  unitatem  fir— « 
miter  tenere  et  vindicare  debemus  maxime  Episcopi,  qui  in 
Ecclesia  praesidemus,  ut  episcopatum  quoque  ipsum  unum 
atque  indivisum  probemus...  Quisquis  ab  Ecclesia  segrega-i 
tus  adulterae  iungitur,  a  promissis  Ecclesiae  separatur.  Nec 
perveniet  ad  Christi  praemia,  qui  relinquit  Ecclesiam  Chri-i 
sti,  alienus  est,  profanus  est,  hostis  est.  Habere  iam  non 

potest  Deum  patrem,  qui  Ecclesiam  non  habet  matrem . 

Quis  ergo  sic  est  sceleratus  et  perfidus,  quis  sic  discordiae 
furore  vesanus,  ut  aut  credat  scindi  posse  aut  audeat  scin-i 
dere  unitatem  Dei,  vestem  Domini,  Ecclesiam  Christi?  Mo-i 
net  ipse  in  Evangelio  suo  et  docet  dicens:  et  erit  unus 


279 

grex  et  unus  pastor.  Et  esse  posse  uno  in  loco  aliquis  exi-i 
stimat  aut  multos  pastores  aut  plures  greges?  n  Id.  De  unit. 
Eccl.  p.  195.  196. 

u  Etsi  contumax  et  superba  obaudire  nolentium  multi-i 
tudo  discedat.  Ecclesia  tamen  a  Cbristo  non  recedit,  et  illi 
sunt  Ecclesia  plebs  sacerdoti  adunata  et  pastori  suo  grex 
adhaerens.  Unde  scire  debes.  Episcopum  in  Ecclesia  esse 
et  Ecclesiam  in  Episcopo,  et  si  quis  cum  Episcopo  non  sit, 
in  Ecclesia  non  esse  (1),  et  frustra  sibi  blandiri  eos,  qui 
pacem  cum  sacerdotibus  Dei  non  habentes  obrepunt,  et  la~i 
tenter  apud  quosdam  communicare  se  credunt,  quando  Ec-i 
clesia  quae  catholica  et  una  est,  scissa  non  sit  neque  di— ' 
visa,  sed  sit  utique  connexa  et  cohaerentium  sibi  invicem 
sacerdotum  glutino  copulata»  Id.  ep.  69.  p.  123.  u  Copiosum 
cOrpus  est  sacerdotum  concordiae  mutuae  glutino  atque 
unitatis  vinculo  copulatum,  ut  si  quis  ex  collegio  nostro 
haeresim  facere  et  gregem  Christi  lacerare  et  vastare  ten- 
taverit,  subveniant  ceteri,  et  quasi  pastores  utiles  et  mi-i 
sericordes  oves  dominicas  in  gregem  colligant  (2)....  Nam 


(1)  Confer  doctrinam  superius  descriptam  Ignatii  et  Irenaei.  Per  se 
patet  et  ex  tota  doctrina  etiam  Cypriani  manifestum  est,  haec  de  sin-i 
gulis  Episcopis  valere  tantummodo,  quatenus  manent  in  u  uno  episcopatu  » 
et  in  «  glutino  unitatis.  »  Hanc  «  unitatem  cathedrae  »  Augustinus  docet 
solam  sufficere,  ut  schisma  facere  nuinquam  liceat.  -  Quod  usque  adeo  coe-i 
lestis  magister  cavendum  praemonuit,  ut  etiam  de  praepositis  malis  ple-i 
bem  securam  faceret,  ne  propter  illos  doctrinae  salutaris  cathedra  dese-i 
reretur,  in  qua  coguntur  etiam  mali  bona  dicere.  Neque  enim  sua  sunt, 
quae  dicunt,  sed  Dei,  qui  in  cathedra  unitatis  doctrinam  posuit  veritatis  >» 
Aug.  ep.  105.  n.  10. 

(2)  Singuli  nempe  pro  gradu  suo;  omnes  quidem  charitate,  consilio 
recursu  ad  supremum  pastorem  subveniant,  sicut  hac  epistola  Cyprianus 
ipse  pro  componendis  rebus  Arelatensibus  appellat  ad  Pontificem  Stepha- 
uum;  supremus  vero  pastor  provideat  etiam  potestate  vel  simul  cum  toto 
corpore  Episcoporum,  si  res  ferat;  vel  ipse  per  se  Pontifex,  quemadmo-i 
dum  hic  postulat  Cyprianus:  «  dirigantur  in  provinciam  ad  plebem  Are-i 
late  consistentem  a  te  litterae,  quibus  abstento  Marciano  alius  in  locum 
eius  substituatur  (Episcopus),  et  grex  Christi  qui  in  hodiernum  ab  illo 
dissipatur  et  contemnitur,  colligatur,  n  Non  ergo  de  Romano  Episcopo 
deque  relationibus  aliorum  Episcoporum  ad  eumdem  vera  sunt  aut  a  Cy- 
priaro  putari  poterant,  quae  commotior  in  causa  non  bona  praefando  ad 
Concilium  Carthaginense,  et  pro  Episcopis  in  Concilio  constitutis  dixit. 


280 

etsi  pastores  multi  sumus,  unum  tamen  gregem  pascimus  (1), 
et  oves  universas  quas  Christus  sanguine  suo  et  passione 
quaesivit,  colligere  et  fovere  debemus.  »  Id.  ep.  67.  p.  116. 
Confer  ep.  40.  p.  53;  ep.  2.  p.  56;  ep.  44.  p.  58;  ep.  46. 

p.  61.  62. 

Haec  unitas  et  episcopatus  et  totius  Ecclesiae,  quatenus 
est  visibilis  unitas  corporis,  habeat  necesse  est  glutinum  et 
vinculum  visibile,  quod  quidem  Cyprianus  sicut  Patres  ce-i 
teri  in  sede  Apostolica  hoc  est  in  Petro  et  in  singulis  pro 
tempore  successoribus  eius  ex  divina  institutione  positum 
esse  agnovit  ac  professus  est.  Sicut  enim  de  Ecclesia  qua-« 
vis  particulari  dicit.  Ecclesiam  esse  plebem  sacerdoti  adu-i 
natam  et  Ecclesiam  esse  in  Episcopo  tamquam  in  causa  tum 
efficiente  tum  quodammodo  formali  unitatis;  ita  tota  Ec-i 
clesia  catholica  una  est  glutino  sibi  invicem  cohaerentium 
sacerdotum.  Et  hoc  glutinum  unde  unitas  et  sacerdotum  et 
Ecclesiae  exorta  est  ac  perpetuo  continetur,  ex  Christi  in-i 
stitutione  Petrus  est  ipse  per  se  in  exordio,  ipse  in  suo 
successore  perenniter,  una  persistit  Christi  Ecclesia.  Qua 
de  re  diximus,  quantum  satis  est,  in  thesi  XIV. 

Nunc  quaeso  paulisper  mentem  convertamus  ad  praesen-i 
tem  statum  Ecclesiae  catholicae.  In  toto  terrarum  orbe  sin-i 
gulis  Ecclesiis  praesunt  cum  vera  ordinis  ac  iurisdictionis 
potestate  singuli  Episcopi;  sub  his  pastoribus  ordines  sunt 
distincti  presbyterorum  et  ministrorum;  tum  laici  fideles 


-  Neque  enim  quhqunm  nostrum  Episcopum  se  esse  Episcoporum  consti-i 
tuit,  aut  tyrannico  terrore  ad  obsequendi  necessitatem  collegas  suos  adi-i 
git,  quando  habeat  omnis  Episcopus  pro  licentia  libertatis  et  potestatis 
suae  arbitrium  proprium  (dum  indicans  in  re  hactenus  minime  definita 
sententiam  dicit  in  Concilio),  tamque  indicari  ab  alio  non  possit,  quam 
nec  ipse  pot-st  alterum  indicare;  sed  exspectemus  universi  indicium  Do-i 
mini  nostri  Jc.su  Christi,  qui  unus  et  solus  habet  potestatem  (divinam  ae 
originalem)  et  praeponendi  nos  in  Ecclesiae  suae  gubernatione  et  de  actu 
nostro  indicandi.  *  ld.  p.  329.  330.  Cf.  Bollandianos  T.  IV.  Septemb.  ad 
diem  XIV. 

(1)  Episcopatus  nimirum  in  unitate  consideratus  unum  gregem  pascit; 
sicut  enim  multi  greges  seu  Ecclesiae  paiticulares  sunt  unus  grex  seu 
Ecclesia  universalis;  ita  multi  pastores  seu  Episcopi  sunt  unus  Episco-i 
patus  -  positus  a  Spiritu  Sancto  regere  Ecclesiam  Dei,  quam  acquisivit 
sanguine  suo.  » 


281  _ 

qui  non  pertinent  ad  ordinem  sacri  ministerii  sed  eius  re-> 
cipiunt  actionem  ad  salutarem  doctrinam,  directionem,  san-i 
ctificationem.  Omnes  Episcopi  cura  suo  Clero  et  cum  suis 
fidelibus  in  toto  orbe  unitatem  visibilem  atque  unam  Ec~i 
clesiam  catholicam  constituunt  per  subordinationem  sub  po~i 
testate  iurisdictionis  universali  unius  visibilis  capitis  totius 
Ecclesiae,  quod  est  successor  Petri  Romanus  Pontifex.  Hanc 
Ecclesiae  constitutionem  credimus  ab  ipso  Christo  Verbo 
incarnato  per  suos  Apostolos  revelatam  esse  et  ordinatam, 
proindeque  eius  existentiam  esse  iuris  divini  incommutabi-i 
lis,  eius  veritatem  esse  articulum  fidei  revelatae,  cui  cete-i 
rarum  veritatum  fidei  conservatio  integra  et  explicatio  sin-i 
cera  innititur.  Atqui  hanc  ipsam  doctrinam  et  Ecclesiae 
constitutionem  reperimus  tum  verbis  Christi  Domini  et 
Apostolorum  expressam;  tum  (ut  hac  thesi  demonstratum 
est)  hac  constitutione  videmus  Ecclesiam  facto  ipso  ab  Apo-« 
stolis  fundatam  et  ordinatam.  Ergo  Ecclesiae  interna  con-i 
stitutio  totaque  forma  regiminis,  prouti  ea  nemine  sani  ca~i 
pitis  diffitente  saltem  iam  inde  a  multis  saeculis  se  habet, 
non  solum  argumento  praescriptionis  sed  demonstratione 
directa  convincitur  eadem  esse,  quae  primitus  a  Christo 
ordinata  et  inchoata  atque  ab  Apostolis  propagata  est.  Ca-i 
tholica  itaque  Ecclesia  in  hac  constitutione,  qua  viget  et 
vivit,  ipsa  est  et  ipsa  sola  quam  Christus  Dominus  divino 
et  incommutabili  iure  instituit  et  secundum  suas  infallibiles 
promissiones  usque  ad  consummationem  saeculi  conservat. 


THESIS  XVI. 


De  nomine  Episcopi  et  Presbyteri 
in  scriptis  Apostolicis. 


u  Quamvis  ceitum  sit,  tres  grailu.s  Episcoporum,  presbyterorum,  mi- 
»  uistrorum  divina  ordinatione  ac  proinde  etiam  tempore  iam  Apostolico 
y>  fuisse  distinctos,  concedendum  est  tamen  sine  dubio,  antiquissima  illa 
»  aetate  etiam  Episcopis  quandoque  factum  fuisse  nomen  presbyterorum  : 
»  verumtamen  probabilius  esse  putamus,  nomen  Episcopi  semper  sacerdo- 
n  tibus  dumtaxat  primi  ordinis,  qui  singuli  ad  singulas  Ecclesias  regen- 
n  das  .ordinati  erant,  fuisse  proprium,  numquam  commune  sacerdotibus 
»  secundi  ordinis  seu  presbyteris.  » 


I.  Constat  ex  demonstratis,  praeter  diaconos  esse  duo3 
gradus  hierarchiae  omnino  distinctos,  superiorem  Episcopo-i 
rum  qui  singuli  singulis  praepositi  sunt  Ecclesiis,  et  infe-i 
riorem  presbyterorum  qui  in  una  Ecclesia  plures  esse  pos-i 
sunt  ipsisque  subsunt  Episcopis,  atque  hanc  hierarchiam 
(ut  Concilium  Tridentinum  loquitur  sess.  23.  can.  6.)  «  esse 
divina  ordinatione  institutam.  »  Eam  enim  inde  ab  Aposto-i 
licis  temporibus  videmus  in  omnibus  quantumvis  inter  se 
dissitis  Ecclesiis  pleno  in  vigore;  Episcopi  spectati  in  suo 
ordine  quatenus  Episcopatum  Ecclesiae  constituunt,  sem-i 
per  et  ubique  creduntur  instituti  a  Christo  in  ipsis  Apo-i 
stolis  ut  successores  in  suis  antecessoribus;  semper  et  ubii 
que  presbyteri  sub  eorum  potestate  sacerdotio  funguntur; 
et  tertio  denique  gradu  ab  utrisque  distincti  comparent 
diaconi.  Praeter  alias  functiones  proprias  ordinis  episcopa-i 
lis,  solis  Episcopis  nulla  vero  presbyteris  potestas  est  per 
impositionem  manuum  propagandi  sacerdotium,  quae  quidem 
proprietas  potestatis  esse  nequit  nisi  ex  institutione  divina, 
qua  Episcopi  in  plenitudine  sacerdotii  a  sacerdotibus  infe-i 
rioribus  h.  e.  a  presbyteris  sint  discreti.  Contra  hanc  divi-i 
nitus  constitutam  utriusque  ordinis  distinctionem  cum 
primum  Aerius  saeculo  quarto  excogitasset  «  dogma  (ut 
Epiphanius  loquitur)  supra  humanum  captum  furiosum,  n 
haereseos  ab  omnibus  est  damnatus.  «Omnibus  ratione  uten- 


283 

tibus  est  manifestum.  (Epiphanius  ibi  subdit),  omnino  insa-i 
niae  plenum  esse,  quod  dicit  Episcopum  et  presbyterum 
esse  aequales.  Unus  quippe  ordo  (Episcoporum)  ad  patres 
gignendos  pertinet,  patres  enim  generat  Ecclesiae.  Ordo 
alter  (presbyterorum)  cum  patres  non  possit,  filios  per  la~i 
vacrum  regenerationis  gignit  Ecclesiae,  non  vero  patres 
aut  magistros.  Quinam  vero  fieri  potest,  ut  is  presbyterum 
constituat,  qui  iu3  nullum  habet  manus  imponendi  ad  on 
dinationem?  aut  quomodo  dici  potest  aequalis  Episcopo?  » 
(Epiphan.  haeres.  75.  n.  3.  4.).  Idem  discrimen  praeter  alios 
Patres  (cf.  Petavium  Hierarch.  Eccles.  1.  IV.  c.  2.)  tradit 
s.  Hieronymus  iis  ipsis  in  locis,  quibus  comparans  presby-i 
terorum  ordinem  hinc  cum  altiori  Episcoporum  inde  cum 
inferiori  diaconorum,  eos  Episcopis,  utpote  sacerdotes  sa~i 
cerdotibus,  propiores  esse  ostendit,  quam  ipsis  presbyteris 
diaconos,  qui  sacerdotio  carent.  Attamen  discrimen  inter 
sacerdotes  primi  et  secundi  ordinis  integrum  servari  profi-i 
tetur  ex  divinitus  collata  potestate  ordinationis,  u  Quid 
enim  facit  (ait  ille)  excepta  ordinatione  Episcopus,  quod 
presbyter  non  faciat?»  Hieronym.  ep.  ad  Evang.  (cf.Petav. 
Dissert.  Eccles.  1.1.  c.  3.). 

Ex  universali  traditione,  fide  et  praxi  Ecclesiae  igitur 
certum  est,  a  Christo  summo  sacerdote  secundum  ordinem 
Melchisedech  sacerdotium  participatum  novi  Testamenti  ita 
esse  dispositum,  ut  eius  plenitudo  quae  instituta  est  in 
Apostolis  eorumque  successoribus  Episcopis,  non  sit  indivi-i 
sibilis,  sed  seorsum  a  plenitudine  conferri  queat  pars  po-i 
testatis  (consecrandi-nempe  corpus  Christi  reale,  remittendi 
peccata  et  pleraque  sacramenta  alia  conferendi  in  corpore 
Christi  mystico),  quae  proinde  ordinem  inferiorem  et  di— ' 
stinctum  presbyteratus  constituat.  Quamvis  itaque  (ut 
Cone.  Tridentinum  sess.  23.  can.  6.  definivit)  u  in  Ecclesia 
catholica  sit  hierarchia  divina  ordinatione  instituta,  quae 
constat  ex  Episcopis,  presbyteris,  et  ministris,  »  et  sine 
his  (Episcopis,  presbyteris,  diaconis)  u  Ecclesia  non  nomi-i 
netur;  »  ut  iam  ineunte  saeculo  II.  Ignatium  scripsisse  vi-i 
dimus  (ep.  ad  Trallian.  n.  3.);  nihilominus  prudenter  ani-i 
madverti  debet,  quod  monuit  s.  Epiphanius:  primis  nimirum 
temporibus  (vsoo  ovto;  tou  xTjPuyAaTo;)  ab  Apostolis  non 


281 

potuisse  statim  omnia  perfecte  disponi,  aut  plenam  ubique 
constitui  hierarchiam  sed  alicubi  presbyteros  absque  Epi-i 
scopo,  alibi  contra  absque  presbyteris  Episcopum  u  qui  sine 
diacono  esse  non  potest,  »  ordinatos  fuisse  (Epiphan.  1.  c. 
n.  5.).  Si  quae  ergo  in  scriptis  Apostolicis  loca  reperian- 
tur,  in  quibus  distinctio  inter  Episcopos  et  presbyteros  non 
satis  appareat,  indubitatum  manere  debet,  hanc  obscurita-i 
tem  non  ex  defectu  iuris,  quasi  Apostoli  distinctionem  non 
agnovissent,  de  qua  aliunde  manifesto  constat;  sed  ex  im-i 
perfectione  facti  seu  ex  hierarchia  nondum  ubique  completa 
originem  habere. 

II.  Loca  huiusmodi  obscuriora  sunt  sequentia,  a)  Iidem 
qui  vocantur  Episcopi,  dicuntur  presbyteri.  Paulus  a  Mi-i 
leto  mittens  Ephesum  vocavit  presbyteros  Ecclesiae  (tou; 
T:pe<7P'jT£po’j;  tr,$  exxXijeistc),  quos  deinde  monet:  u  attendite 
vobis  et  universo  gregi,  in  quo  vos  Spiritus  Sanctus  posuit 
Episcopos  regere  Ecclesiam  Dei,  quam  acquisivit  sanguine 
suo  »  Act.  XX.  17.  28.  Pariter  Tito  scribit:  u  reliqui  te 
Cretae....  ut  constituas  per  civitates  presbyteros  (/.ara 
770X1Y  TcpsdJiuTspou;);  si  quis  sine  crimine  est.  Oportet 
enim  Episcopum  sine  crimine  esse,  sicut  Dei  dispensatorem  » 
(ai;  Oso’j  olxovouov)  Tit.  I.  5-7.  Petrus  hortatur  presbyteros 
ipse  compresbytcr,  quorum  munus  deinde  dicit  episcopale: 
u  Seniores  qui  in  vobis  sunt  (wpsaAuTspoo;  Ioli  ;  ev  uu.iv)  ob-i 
secro  consenior  (auaApscAuTepo;)...  pascite  qui  in  vobis  est 
gregem  Dei,  providentes  (lxi<T/.07rouvT£?)  non  coacte»  1.  Pet. 
V.  1.  2.  Porro  6)  ubi  gradus  hierachiae  enumerare  proposH 
tum  esse  videtur,  nominantur  soli  Episcopi  et  diaconi  nulla 
facta  mentione  presbyterorum  Phil.  1.1;  1.  Tim.  III.  1-10. 
c)  Difficultatem  auget,  quod  in  una  eademque  urbe  et  Ec-« 
clesia  particulari  ex  locis  citatis  Act.  et  Phil.  videntur 
fuisse  non  unus  sed  plures  huiusmodi  Episcopi. 

In  interpretatione  horum  locorum  aliqua  apud  omnes 
catholicos  certa”  sunt.  1°.  Certum  est  ex  contextibus,  in 
locis  citatis  Act.  XX;  1.  Tim.  III;  Tit.  I;  1.  Pet.  V.  intelli- 
gendos  esse,  sin  minus  unice  et  exclusis  sacerdotibus  se-i 
eundi  ordinis,  saltem  directe  et  praecipue  sacerdotes  primi 
ordinis.  Iubentur  enim  attendere  universo  gregi  in  quo  sunt 
positi  a  Spiritu  Sancto,  et  eorum  munus  episcopale  dicitur 


esse  regere  Ecclesiam  Dei,  quam  acquisioit  sanguine  suo. 
Ipse  Petrus  Apostolus  et  Apostolorum  princeps  se  appellat 
compresbyterum  istorum  presbyterorum,  qui  pascere  unus-i 
quisque  suum  gregem  Dei  et  pro  munere  Episcopi  providere 
(£77i<7*orEtv)  iubentur.  Insuper  quod  controversiam  omnem 
inter  catholicos  excludit,  Tridentina  synodus  diserte  locum 
Act.  XX.  de  Episcopis  in  oppositione  ad  presbyteros  inter-i 
pretatur  (sess.  23.  cap.  4.).  Unde  etiam  Episcopi  nominati 
1.  Tim.  III.  et  Tit.  I.  eodem  modo  sunt  intelligendi,  cum 
priori  loco  Episcopus  dicitur  Ecclesiae  Dei  diligentiam  ha-i 
bere,  sicut  paterfamilias  praeest  suae  domui,  lino  ipsis  ver-> 
bis  Paulus  ibi  designat  singularitatem  Episcopi:  u  oportet 
Episcopum  (cum  articulo  tov  Ittkdco-ov)  irreprehensibilem 
esse,  n  dum  contra  mox  in  numero  plurali  nominat  diaco-« 
nos  (ftixxovou;  to<7auTW(;  <rsj/.vo’j$).  In  loco  altero  Titus  iu- 
betur  presbyteros  qui  deinde  dicuntur  Episcopi,  constituere 
y.xva  ~o>.iv  singulos  per  singulas  civitates  (1);  ac  deni-i 
que  iisdem  paene  verbis  in  hac  ad  Titum  epistola  sicut 
in  altera  ad  Timotheum  virtutes  Episcopi  describuntur. 
2°.  Hinc  porro  certum  est,  primi  ordinis  sacerdotes  qui 
sunt  et  dicuntur  Episcopi,  nomen  etiam  habuisse  presby-> 
terorum,  ita  ut  hoc  nomen  presbyteri  sicut  alterum  sacer-i 
dotis,  quo  apud  Patres  IV.  saeculi  et  deinceps  frequentius 
Episcopi,  alias  tamen  etiam  presbyteri  designantur,  per  se 
minime  sufficiat  ad  distinguendum  primum  et  secundum 
ordinem:  u  presbyter  et  Episcopus,  aliud  aetatis,  aliud  di— « 
gnitatis  est  nomen...  in  Episcopo  et  presbyter  continetur  » 
Hieron.  ep.  146.  n.  2.  ad  Evang.  Neque  in  Scripturis  dumta-» 
xat,  sed  post  tempora  quoque  Apostolica  apud  vetustiores 
Patres  hoc  nomine  presbyterorum  quandoque  appellantur 
Episcopi,  quod  ex  multis  locis  Irenaei  manifestum  est.  u  Eis 
qui  in  Ecclesia  sunt  presbyteris  obaudire  oportet,  his  qui 
successionem  habent  ab  Apostolis;  qui  cum  episcopatus 
successione  charisma  veritatis  certum  acceperunt  n  Iren. 

1.  IV.  c.  26.  n.  2.  cf.  n.  4.  5.  Ad  Victorem  Romanum  Pon- 

(1)  «  Constituas  per  civitates  presbyteros.  Episcopos  hie  dicit:  per 
deitates,  inquit;  neque  enim  volebat  totam  insulam  uni  committi,  seil 
unumquemque  suam  peculiarem  curam  ct  sollicitudinem  habere...  ut  uni 
soli  Ecclesiae  vacaret  ct  hanc  excoleret  •>  Chrysost.  ad  Tit.  hom.  2.  n.  1. 


280 

tificem  de  diversitate  celebrandi  pascbatis  scribens  Ire- 
naeus:  u  sed  et  presbyteri  illi,  inquit,  qui  ante  Soterem 
praeerant  Ecclesiae,  quam  nunc  tu  gubernas,  Anieetum  dico, 
et  Pium  et  Hyginum  et  Telesphorum  et  Xystum,  neque 
ipsi  observabant  (Asianorum  modum  celebrandi  paschatis  et 
ieiunii)...  Anicetus  aiebat,  morem  presbyterorum  qui  ante 
se  fuerant,  sibi  retinendum  esse  »  (apud  Euseb.  H.  E.  1.  V. 
c.  24.).  Cf.  Iren.  1.  III.  c.  2.  n.  2;  et  ep.  ad  Florin.  (apud 
Euseb.  H.  E.  1.  V.  c.  20.). 

III.  Haec  quidem  extra  controversiam  sunt;  at  vero 
dubium  est  et  tum  apud  veteres  scriptores  sanctosque  Pa~i 
tres  tum  apud  recentiores  interpretes  in  disceptationem  vo^ 
catum,  utrum  in  locis  citatis  novi  Testamenti  et  apud  unum 
alterumque  ex  vetustissimis  Patribus,  forte  apud  Clemen-i 
tem  Romanum  (ep.  I.  ad  Corint.  n.  42.  coli.  44.  47.  57.) 
presbyteri  sacerdotes  nempe  secundi  ordinis  habeant  etiam 
ipsi  appellationem  Episcopi.  Hoc  si  esset  ipsum  nomen  Epi-i 
scopus  non  sufficeret  ad  demonstrandam  adversus  haereti-i 
cos  Presbyterianos  ceterosque  Protestantes  distinctionem 
primi  et  secundi  gradus  hierarchiae  sacerdotalis;  sed  ex 
contextibus  dumtaxat  res  conficienda  foret,  in  quibus  illi 
per  tortuosos  cuniculos  effugium  quaerere  solent.  Si  contra 
demonstrari  queat,  solos  praepositos  (rposcroTa;)  qui  sin-i 
guli  singulas  Ecclesias  gubernabant  et  presbyteros  quoque 
sibi  subiectos  habebant,  ut  hierarchia  iam  in  epistolis  s.  Igna- 
tii  describitur,  numquam  vero  hos  inferiores  vocatos  fuisse 
Episcopos;  viae  omnes  effugiorum  praeclusae  erunt.  Non 
ergo  haec  disceptatio  de  solo  nomine  esse  et  parum  frugis 
habere  putanda  est. 

Concedi  omnino  debet,  Chrysostomum  et  qui  ab  eo  pen-i 
dent,  Theodoretum,  Oecumenium,  Theophilactum  (si  hunc 
Patribus  accensere  fas  esset),  nec  non  Hieronymum  et  com-i 
mentatorem,  quem  Ambrosiastrum  appellare  consueverunt, 
censuisse  primis  temporibus  rei  Christianae  nomen  Episcopi 
etiam  simplicibus  presbyteris  commune  fuisse.  Ratio  eis 
erat,  quod  merito  sane  ratum  ac  fixum  tenebant,  in  sin-i 
gulis  Ecclesiis  non  plures  uno  umquam  fuisse  praepositos 
primi  ordinis,  quibus  solis  postea  vindicatum  est  nomen 
episcopale;  ex  altera  vero  parte  non  videbant,  quomodo 


287 

negari  possit  in  Ecclesia  particulari  Philippensi  (Phil.  I.  1.) 
plures  nominari  Episcopos.  Ubi  Apostolus  scribit  omnibus 
Sanctis  qui  sunt  Philippis,  cum  Episcopis  et  diaconis  (<7ov 
eritfxorot;  xat  &iaxovoi$)  (1),  Chrysostomus  ita  commenta-i 
tur:  u  quid  hoc?  an  unius  civitatis  multi  erant  Episcopi? 
Nequaquam;  sed  presbyteros  ita  appellavit.  Tunc  enim  no-i 
mina  adhuc  erant  communia...  Antiquitus  igitur,  ut  dice-i 
bam,  ipsi  etiam  presbyteri  vocabantur  Episeopi.  Proce-« 
dente  vero  tempore  proprium  cuique  distributum  est  nomen 
Episcopi  et  presbyteri  n  In  Phil.  hom.  l.n.  1.  Hieronymus 
in  eamdem  loquitur  sententiam,  qui  etiam  Act.  XX.  et  aliis 
locis  1.  Pet.  V.  1.  2.  et  Heb.  XIII.  17.  (ubi  appellantur 
praepositi  TiyoufAsvoi)  putat  de  presbyteris  esse  sermonem  , 
u  quorum  communi  consilio  Ecclesiae  gubernarentur,  n  Ait 
nimirum:  u  Philippi  una  est  urbs  Macedoniae,  et  certe  in 
una  civitate  plures,  ut  nuncupantur.  Episcopi  esse  non  po-« 
terant;  sed  quia  eosdem  Episcopos  illo  tempore  quos  et 
presbyteros  appellabant,  propterea  indifferenter  de  Episco~« 
pis  (Paulus  scribens  Episcopis  et  diaconis)  quasi  de  presby-i 
teris  est  loquutus.  »  Allato  deinde  loco  Act.  XX.  u  et  hic 
diligentius  observate,  inquit,  quomodo  unius  civitatis  Ephesi 
presbyteros  vocans,  postea  eosdem  Episcopos  dixerit»  Hie- 
ronym.  in  Tit.  I.  5. 

Sine  dubio  isti  Patres  ordines,  primum  et  secundum  di— ' 
stinctos  agnoscebant  et  luculenter  demonstrabant;  sed  Pre- 
sbyteriani  hanc  de  communitate  nominis  sententiam  arri-i 
piunt  ad  res  ipsas  confundendas. 

Petavius  concedendum  quidem  putavit,  plures  unius  cH 
vitatis  appellari  tum  presbyterorum  tum  Episcoporum 
nomine,  et  nihilominus  negari  posse  ac  debere,  nomen  Epi“i 
scopi  umquam  fuisse  commune  simplicibus  presbyteris.  Ad 
haec  concilianda  ipse  primus,  cui  deinde  lubenter  alii  Ca-i 
tholici  assenserunt,  contendit,  et  collatis  iis  quae  in  libris 
novi  Testamenti  dicuntur,  satis  probasse  sibi  visus  est, 
Apostolica  aetate  plures  in  una  civitate  charactere  episco-i 
pali  insigniri  consuevisse,  u  quod  (ut  ait)  oporteret  paratam 


(1)  Chrysoatomna  legit:  ouvgnuxonot;  xai  otxxovot;,  *  cocpiacopia  et 
diacouis.  » 


-  28$  - 

esse  copiam  Episcoporum,  qui  ad  urbes  et  provincias  Chri-i 
stiano  partas  nomini  mitterentur;  ut  ea  quae  ab  solis  Epi-i 
scopis  administrabantur,  praestare  possent  n  (Dissert.  Ec- 
cles.  1.  I.  c.  2.);  hosque  veros  Episcopos  licet  plures  simul 
putat  singulas  Ecclesias  gubernasse,  atque  hac  admissa 
sententia  omnia,  quae  de  presbyteris  iisdemque  Episcopis 
in  novo  Testamento  leguntur,  plana  fore  ac  pellucida. 

Fateor  hanc  hypothesim  mihi  semper  visam  esse  et  adhuc 
videri  minus  probabilem.  Neque  enim  facile  concedi  potest, 
tempore  primitivo  Ecclesias  gubernatas  fuisse  modo  alio 
quam  quo  septem  Ecclesiae  Asiae  sub  Ioanne  Apostolo  de-> 
scribuntur.  Eo  minus  id  concedi  potest,  quod  ineunte  iam 
saeculo  secundo  tempore  Polycarpi  et  Ignatii  et  Hegesippi 
non  modo  apparet,  singulis  Ecclesiis  ubique  singulos  Epi-i 
scopos  praepositos  fuisse,  sed  hanc  institutionem  videmus 
exhiberi  ut  antiquiorem  et  ab  Apostolis  profectam.  Nec  in 
hypothesi  Petaviana  veterum  appellatio  ad  continuam  suc-i 
cessionem  in  cathedra  Episcopali  singularum  Ecclesiarum 
inde  ab  institutoribus  Apostolis  satis  intelligi  potest.  Tum 
vero  haec  difficultas  augetur,  quod  apud  antiquos  Patres 
et  scriptores  ecclesiasticos  istius  interpretationis  nullum  ve-> 
stigium  reperire  est;  sed  veteres  omnes  ratum  habent  ac 
fixum,  plure3  veri  nominis  Episcopos  (h.  e.  sacerdotes  primi 
ordinis)  in  una  civitate  nec  fuisse  nec  esse  potuisse  (1).  Unde 
ii  inter  veteres,  qui  censuerunt  in  libris  novi  Testamenti 
plures  unius  verbis  nominari  Episcopos,  hoc  ipso  conceden-i 
dum  esse  putabant,  appellationem  Episcopi  fuisse  commu- 

(1)  ITna  est  caro  D.  N.  Iesu  Christi,  et  unas  calix  in  unitatem  san-i 
guinis  ipsius,  unum  altare,  sicut  unus  Episcopus  cum  presbyteris  et  dia-i 
conis  «  Ign.  cp.  ad  Philadelp.  n.  4.  «  Monet  ipse  in  Evangclio  suo  et 
docet  dicens:  et  erit  unus  grex  et  unus  pastor.  Et  esse  posse  tino  in  loro 
aliquis  existimat  aut  multos  Pastores  aut  plures  gregesf  »  Cyprian.  de 
unit.  Eecl.  p.  19G.  Scilicet  directe  loquitur  Dominus  de  uno  Pastore 
universalis  Ecclesiae;  sed  ad  cius  formam  etiam  unus  est  pastor  singu-i 
larum  particularium  Ecclesiarum:  uno  in  loro  non  multi  Pastores.  In 
Concilio  Nicaeno  can.  8.  velnt  per  se  manifestum. principium  enuntiatur: 
u  ut  ne  sint  duo  in  una  civitate  Episcopi.  »  Valet  ubique:  u  unus  Deus, 
unus  Christus,  unus  Episcopus  »  (apud  Theoloret.  H.  E.  1.  II.  c.  14.). 
Vide  Hieronymum  et  Chrysostomum  locis  paulo  ante  citatis,  cf.  Augustin. 
cp.  213.  n.  4. 


280 

nem  etiam  presbyteris,  ut  apud  Chrysostomum  et  Hiero~« 
nymum  aliosque  paulo  ante  vidimus.  Qui  vero  assumunt, 
nomen  Episcopi  sicut  certissime  apud  viros  Apostolicos  Cle-i 
mentem,  Polycarpum,  Ignatium  ita  etiam  penes  ipsos  Apo-i 
stolos  proprium  fuisse  solis  primi  ordinis  sacerdotibus  sin-i 
gularum  Ecclesiarum  propositis,  ii  hoc  ipso  negant  in  novo 
Testamento  umquam  plures  unius  urbis  Episcopos  comme-i 
morari  (1). 

Haec  postrema  sententia  gravissimis  argumentis  com-i 
munitur  ex  ipsa  natura  et  ex  fine  muneris  episcopalis,  ex 
apostolicarum  Ecclesiarum  catalogis,  ex  tota  historia  epH 
scopatus  inde  saltem  ab  exeunte  primo  saeculo  atque  adeo 
ab  Aevo  apostolico,  ex  analogia  cum  unitate  Ecclesiae  uni-i 
versalis  per  unum  Episcopum  universalem,  quae  quidem 
monarchia  sicut  in  universali  Ecclesia  ita  etiam  in  Ecclesiis 
particularibus  a  vetustis  Patribus  diserte  vindicatur,  cum 
non  modo  factum  sed  ipsum  ius  declarant,  «  non  posse  esse 
plures  unius  Ecclesiae  particularis  Episcopos,  »  sicut  ex 
Christi  institutione  unus  est  Episcopus  Ecclesiae  universa-i 
lis;  u  unitatem  oportere  esse  Episcopi  n  sicut  unum  est  sa~i 
crificium,  una  Eucharistia. 

Difficultas  contra  hanc  sententiam  nulla  alia  proferri 
potest  praeter  duplicem  locum  Act.  XX.  et  Phil.  I.  ubi  unius 
civitatis  plures  Episcopi  videntur  commemorari;  in  reliquis 
enim  textibus  clarum  est,  nomen  quidem  presbyterorum 
commune  esse  etiam  primi  ordinis  sacerdotibus,  nullatenus 
vero  nomen  Episcopi  sacerdotibus  secundi  etiam  ordinis  tri — ■ 
bui.  Si  duo  illa  loca  ita  habent,  ut  commodam  conciliatio-i 
nem  non  admittant,  eundum  est  in  sententiam  Petavii; 
nam  alteram  primo  loco  ex  Hieronymo  et  Chrysostomo 
commemoratam  saltem  Act.  XX.  maxime  post  Concilium 


(1)  Nemini  in  mentem  venire  potest,  in  libris  novi  Testamenti  co.n- 
momorari  Episcopos,  qui  ordine  quidem  episcopali  insigniti  plures  in  una 
Ecclesia  subessent  sicut  presbyteri  iurisdictioni  unius  Episcopi  eiusdem 
Ecclesiae;  neque  enim  in  libris  Apostolicis  umquam  de  aliis  Episcopis 
sermo  est,  quam  qui  «  pascant  gregem  ct  regant  Ecclesiam,  in  qua  sunt 
positi  a  Spiritu  Sancto.  »  Unde  et  ipse  Petavius  illis  suis  pluribus  in  una 
Ecclesia  Episcopis  munus  gubernandi  omnibus  commune  assignare  coactus 
est,  coatra  unanimem  veterum  sententiam. 


Fra.nzelin.  De  Ecclesia  Christi 


19 


—  20)  - 

Tridentinum  defendere  nemo  catholicus  facile  in  animum 
inducet.  Teste  etiam  Coelestino  I.  (ep.  18.  n.  4.  ad  Patres 
Concilii  Ephesini)  Paullus  illis  verbis  u  proprie  (iftuo;)  apud 
Episcopos  utitur.  »  Verum  non  modo  prior  ilia  sed  etiam 
Petaviana  sententia  omnino  excludi  videtur  ipso  sacro  textu 
Apoc.  II.  III.  ubi  Ioannes  scribit  de  singularum  civitatum 
Asiae  singulis  Angelis,  inter  quos  primo  loco  nominat  u  An^ 
gelum  Ephesi  Ecclesiae.  »  Neque  enim  tantam  mutationem 
a  tempore  Pauli  usque  ad  scriptam  Apocalypsin  inductam 
fuisse  sine  fundamento  fingere  fas  est.  Si  igitur  prudens 
conciliatio  fieri  possit,  eoque  magis  si  conciliatio  a  veteri-i 
bus  nonnullis  Patribus  iam  fuerit  proposita;  tertiam  sen-i 
tentiam  amplectendam  esse  persuadent  ipsa  argumenta, 
quibus  eam  munitam  esse  vidimus.  Iam  vero  conciliatio 
obvia  est,  si  prae  oculis  habeatur,  Ephesum  et  Philippos 
fuisse  urbes,  in  quibus  primis  pro  Asia  et  Macedonia  fun-i 
datae  sunt  Ecclesiae,  atque  inde  evangelium  propagatum 
fuisse  in  alias  civitates  et  regiones,  quibus  singulis  singuli 
Episcopi  praeponerentur. 

Quod  orationem  Act.  XX.  spectat,  iam  s.  Irenaeus  ex 
Asia  oriundus,  Poly  carpi  Apostolorum  discipuli  auditor 
testatur,  non  ab  Epheso  solum  sed  etiam  ex  proximis  ci— > 
vitatibus  Episcopos  convenisse:  u  in  Mileto  convocatis  EpH 
scopis  et  presbyteris  qui  erant,  ab  Epheso  et  a  reliquis 
proximis  civitatibus  »  (1)  Iren.  1.  III.  c.  14.  n.  2.  Huius 

explicationis  fundamentum  exstat  in  ipsa  oratione  ab  Apo-i 
stolo  habita  ad  congregatos  Episcopos;  ait  enim  eos  ipsos 
esse,  per  quos  transivit  praedicans,  et  per  triennium  mo-i 
nens  unumquemque  ipsorum.  Quae  sane  quoad  triennium 
vix,  et  quoad  transitum  adhuc  difficilius  de  presbyteris 


(1)  Quoil  Paulus  nou  potuerit  ultra  unum  diem  Mileti  substitisse 
(ef.  cl.  P.  Patri tii  Commentarium  in  li.  1.),  id  Irenaei  testimonio  r.o:i 
oillcit.  Poterant  enim  Episcopi  Epheso  viciniores  rescivisse.  Apostolum 
illae  transiturum  atque  ita  eius  visendi  causa  in  metropolim  plures  pau¬ 
ciores  ve  concurrere,  eo  modo  quo,  cum  s.  Ignatins  in  vinculis  Romam  du-i 
ceretur,  Smyrnae  transeuntem  *  exceperunt  sanctum  virum  civitates  et 
Ecclesiae  Asiae  per  Episcopos  et  presbyteros  et  diaconos,  cum  omnes  fe-i 
stinarent  ad  eum,  si  forte  partem  charismatis  spiritualis  ab  ipso  accipe-i 
rent  »  Martyr.  Ignatii  n.  4. 


-  291  - 

unias  solius  urbis  intelligi  possunt:  «  vos  omnes  per  quos 
transivi  (ev  oi;  8it)Mov)  praedicans  regnum  Dei...  quoniam 
per  triennium  nocte  et  die  non  cessavi  cum  lacrymis  mo-i 
nens  unumquemque  vestrum  »  Act.  XX.  25.  31. 

Conciliationem  omnino  geminam  etiam  in  loco  altero 
Phil.  I.  1.  sin  minus  certam,  saltem  probabilem  esse  nemo 
negaverit.  Paulus  epistolam  Colossensibus  scriptam  non 
huic  soli  sed  alteri  quoque  Ecclesiae  Laodicensium,  et  eam 
Laodicensium  seu  (ut  graece  est)  u  ex  Laodicia  »  mittendam 
vicissira  Colossensibus  destinavit  (1);  unde  porro  probabile 
fit,  etiam  epistolam  ad  Ephesios  encyclicam  fuisse  non  ad 
Ephesinam  dumtaxat  sed  ad  Laodicensem  quoque  et  alias 
Ecclesias  Asiae;  secunda  deinde  ad  Corinthios  expressis 
verbis,  et  ideo  probabiliter  etiam  prima,  licet  in  inscri-i 
ptione  id  non  dicatur,  missa  est  u  Ecclesiae  Dei  quae  est 
Corinthi,  cum  omnibus  sanctis  qui  sunt  in  universa  Achaia  n 
(toi;  ou<nv  ev  oXyj  tyj  'Kyjzix  2.  Cor.  I.  1.).  Ex  hac  analogia 
sane  probabile  redditur,  epistolam  de  qua  agimus,  ad  Philip-i 
penses  fuisse  encyclicam  ad  Ecclesias  Macedoniae,  seu  (si  no-i 
minibus  serius  inductis  uti  liceret)  ad  Ttapotxiav  sive  provin-i 
ciam  ecclesiasticam  Philippensem  (toi;  ou<tiv  ev  «JhX.  1777:0'.;)  (2). 


(1)  u  Cum  lecta  fuerit  aprnl  vos  epistola  haec,  facite  ut  et  in  Laodi-» 

censium  Ecclesia  legatur,  et  eam  quae  Laodicensium  est,  vos  legatis  »  * 
(xat  ttjv  ex  Aaoo:xsia;  tva  xxt  avafvioTs)  Coloss.  IV.  1G. 

(2)  Minime  contendimus  cum  codice  Cantabrigcnsi  et  picrisque  inter-» 

pretibus,  secundnm  politicam  provinciarum  divisionem  Philippos  fuisse 
metropolim  «Macedoniae  primae;  »  huius  enim  metropolim  constat  fuisse 
Amphipolim.  Quod  ergo  Act.  XVI.  12.  de  primo  Panli  ingressu  in  En- 
ropam  dicitur:  «  venimus...  Philippos  qiae  est  prima  partis  Macedoniae 
civitas  colonia  n  (Italica)  &±t±  npcozr,  ttj{  jjiesioo;  «>$  Maxeoov.s;  koxis, 

xoXomtot,  intelligi  debet  civitas,  quae  prima  erat  adrenienti  in  Macedo-» 
niam  Apostolo,  vel  supponendum  est  antiquum  atpsXps,  et  legendum 
jtpwTTjs  tt)?  (leptoo?,  i.  e.  civitas  primae  partis  ex  quatuor,  in  quas  Mace-» 
donia  erat  divisa  (vid.  cl.  Patri tium  Comment.  in  h.  1.)  Nihilominus  cum 
primam  in  Macedonia  Ecclesiam  Paulus  constituerit  Philippis  (Act.  1.  c.), 
non  est  mirandum,  quol  nomine  Philipporum  alias  quoque  Ecclesias  inde 
derivatas  comprehenderit.  Haberemus  ergo  hic  exemplum  illustre,  quo 
demonstraretur  ipsos  iam  Apostolos  etiam  extra  Palaestinam  status  tan-» 
tummodo  et  conditionis  Ecclesiarum  in  earum  partitione  rationem  ha-» 
buisse,  non  autem  divisionis  politicae,  nisi  quatenus  haec,  ut  frequenter 
accidit,  commolis  Ecclesiarum  et  propagationi  evangelii  inserviret. 


292 

Hanc  istius  loci  explicationem  necesse  est  dicere  pla~i 
cuisse  s.  Epiphanio.  Cum  enim  Aerius  haeresim  suam  de 
aequalitate  Episcoporum  et  presbyterorum  adstrueret  etiam 
ex  hac  epistola  inscripta  u  Episcopis  ct  diaconis;  »  Epi- 
phanius  responsionem  repetit  ex  statu  adhuc  imperfecto 
hierarchiae  illis  primis  temporibus,  u  Ubi  necessitas  postu-i 
labat,  et  episcopatu  digni  inveniebantur,  constituebantur 
Episcopi;  cum  vero  copia  non  suppeteret,  non  reperiebantur 
qui  crearentur  presbyteri,  unde  solo  Episcopo  per  loca  sin-» 
gula  (iwt  T(i>  xoctx  T077QV  jjLovw  exiffxoTct»))  contenti  erant;  sine 
diacono  autem  Episcopum  esse  non  decet  »  Epiph.  Haer.  75. 
n.  5.  Duo  igitur  explicite  asserit  Epiphanius,  in  quibus  ter-i 
tium  evidenter  continetur  implicitum,  a)  In  singulis  Ec-« 
clesiis  (x.xrx  tottqv)  non  nisi  singuli  umquam  erant  EpH 
scopi,  b)  Primis  temporibus  quandoque  Episcopi  dumtaxat 
cum  diaconis  constituebantur,  nulli  vero  presbyteri,  atque 
haec  minus  completa  Ecclesiarum  constitutio  penes  Paulum 
intelligenda  est,  quando  (Phil.  I.  1.)  silens  de  presbyteris 
scribit  u  Episcopis  et  diaconis.  r>  c)  Ergo  ea  epistola  inscri-i 
pta  numero  plurali  u  Episcopis  n  non  ad  unam  tantummodo, 
sed  ad  plures  Ecclesias  particulares  destinata  erat. 

In  hac  verborum  Apostoli  (Act.  XX;  Phil.  I.)  explica-" 
tione  consentientes  habemus  inter  theologos  catholicos  Ma- 
machium  (Origin.  et  Antiquit.  Christian.  T.  IV.  c.  4.  §.  2. 
p.  334.  sqq.  345.  sqq.);  Bolgenium  (L’Episcopato  c.  6.  act.  2. 
n.  223.  cf.  Zallinger  Ius  Eccles.  publicum  §.  350.  nota  1.); 
Franc.  Ant,  Zaccaria  (Dottrine  dei  secolo  illuminato  XVIII. 
paragonate  etc.  Append.  I.  art.  1.). 

Ex  hactenus  dictis  iam  etiam  soluta  est  difficultas,  quae 
a  Presbyterianis  ex  s.  Clementis  epistola  I.  ad  Corinthios 
n.  42.  et  44.  repeti  solet.  Aiunt  quippe,  a  Clemente  ibi  noi 
minari  solos  Episcopos  et  diaconos  ab  Apostolis  constitutos; 
nullos  ergo  ex  institutione  Apostolica  esse  presbyteros  di— ' 
stinctos  ab  Episcopis,  adeoque  unum  dumtaxat  esse  gradum 
eorum,  qui  Episcopi  et  alio  nomine  presbyteri  appellantur. 
Catholici  quoque  complures  cum  Cotelerio  (in  notis  ad  h.  1. 
Clementis)  non  utique  hanc  haeresim  Aerianam,  sed  ta-i 
men  illud  concedendum  esse  putant,  presbyteros  nempe  se-i 
eundi  ordinis  sacerdotes,  illis  primis  temporibus  ac  nomi- 


293 

natim  apud  Clementem  etiam  appellationem  habuisse  Epi-i 
scoporum. 

Verum  quod  ad  rem  ipsam  spectat,  iam  in  superiori 
thesi  vidimus,  a  Clemente  n.  40.  discerni  tres  ordines, 
u  summum  sacerdotem,  sacerdotes,  et  Levitas,  n  Neque 
apud  ipsum  ea  est  difficultas,  quae  apud  Paulum  Phil.  I.  1; 
Act.  XX.  28.  occurrit,  quod  videatur  plures  unius  Eccle-i 
siae  particularis  nominare  Episcopos;  Clemens  enim  (n.  12.) 
universim  loquitur  de  Ecclesiis  ab  Apostolis  fundatis:  u  per 
regiones  et  urbes  praedicantes  constituerunt  primitias  ecn 
rum.  ..  Episcopos  et  diaconos  illorum,  qui  credituri  erant;  n 
sicut  Paulus  iussit  constitui  presbyteros  h.  e.  Episcopos 
u  per  singulas  civitates  »  (Tit.  I.  5.).  Quod  autem  Clemens 
n.  44.  plures  nominare  dicitur  presbyteros  Corinthiorum, 
qui  iidem  etiam  vocentur  Episcopi,  id  verum  non  est.  Nam 
hoc  loco  non  secus  ac  n.  42.  universim  de  Episcopis  loqui-i 
tur,  non  autem  de  Episcopis  Corinthiorum  dumtaxat  (1); 
adeoque  explicatio  Bolgenii  qui  1.  c.  censet,  epistolam  Cle-i 
mentis  sicut  Pauli  secundam  ad  Corinthios  fuisse  encycli- 
cam  destinatam  Ecclesiis  Achaiae,  minime  est  necessaria. 

Unica  ergo  remanet  difficultas,  quae  penes  Paulum  (Phil. 
1.1;  1.  Tira.  III.  2.  8.)  eadem  est,  ac  penes  Clementem,  quo-i 
modo  factum  sit,  ut  tum  Apostolus  tum  eius  discipulus 


(1)  Verba  Clementis  n.  44.  liaei  sunt.  «Apostoli  nosri...  constitue-i 
runt  praedictos  (quos  nempe  antea  n.  42.  dixerat  ab  Apostolis  constitutos 
Episcopos  per  regiones  et  urbes),  et  deinceps  ordinationem  delerunt,  ut 
cum  isti  decessissent,  alii  probati  viri  ministerium  eorum  per  successio-i 
nem  acciperent  (Staoii-fovTa'..)  Constitutos  itaque  ab  illis  (constitutos  sci-i 
licet  per  regiones  et  urbes)  vel  deinceps  ab  aliis  probatis  viris  (utique  a 
probatis  viris,  qui  et  ipsi  per  successionem  acceperant  ministerium), 
hos  indicamus  non  inste  munere  suo  deiici.  Non  enim  leve  erit  nostrum 
peccatam  (non  de  Corinthiorum  tantum  sed  in  genere  de  peccato  rebel-i 
lium  loquitur),  si  irreprcliensibiliter  et  sancte  dona  offerentes  (ra  o»j>pa 
“poacVcYxov.ots  cum  articulo  ra  ooipa.  dona  Christianis  solemnia  h.  c.  eu- 
cbaristicum  sacrificium)  episcopatu  deiciamus.  »  Hactenus  generatim  de 
Episcopis  dixerat;  quod  vero  in  fine  addit  de  ipsis  Corinthiis:  «  videmus 
enim,  quod  vos  aliquos  (numero  plurali)  a  sacro  ministerio  depulistis  * 
(ori  jv'.oj$  ujxii?  psTr,YaYcT£....  tt;;  Xciroupy.a;);  id  vel  opns  non  est  de  Epi-i 
scopis  intelligore,  vel  si  de  Episcopis  sermo  est,  illi  aliqui  possunt  esse 
successive  constituti  et  per  ortas  iam  factiones  expulsi. 


-  294  - 

hisce  locis  duos  dumtaxat  gradus  Episcopos  et  diaconos 
omissis  presbyteris  commemoraverint?  Explicatio  Epiphanii 
paulo  ante  a  nobis  inducta  non  minus  Clementis  quam  Pauli 
dictis  aptari  posset;  non  tamen  videtur  necessaria,  et  ut 
veram  fatear,  saltem  pro  Ecclesia  Corinthiaca  neque  pro-i 
babilis.  Concedimus  itaque  Paulum  scribendo  Episcopis  Ma-> 
cedoniae  et  (ad  Timotheum)  declarando  virtutes  necessarias 
Episcopo  voluisse  simul  etiam  comprehensos  presbyteros, 
qui  ratione  sacerdotii  propriores  sunt  Episcopis,  quemad-i 
modum  Chrysostomus  explicat  (hom.  XI.  n.  1.  in  1.  Tim.): 
u  postquam  (Paulus)  de  Episcopis  dixit,  relicto  presbytero-i 
rum  ordine  ad  diaconos  transit,  quia  non  multum  illi  di— < 
stant  ab  Episcopis...  Sola  namque  potestate  ordinandi  su-i 
perant,  et  hoc  tantum  (spectando  nempe  potestatem  sacer-i 
dotii  consecratoriam  et  praescindendo  a  magisterio  et  sacro 
imperio)  videntur  praestare  presbyteris.  »  Eadem  est  ratio 
apud  s.  Clementem,  cui  insuper  peculiaris  causa  erat  nomi-i 
nandi  solos  Episcopos  et  diaconos,  ut  apte  congrueret  textus, 
quem  parumper  immutatum  (ex  Is.  LX.  17.)  ad  confirmatio-i 
nem  inducit:  «  constituam  Episcopos  eorum  in  iustitia,  et 
diaconos  eorum  in  fide.  r>  Iam  vero  quisque  videt,  longe  di-i 
versum  esse  simplices  presbyteros  umquam  nomen  habuisse 
Episcoporumy  quod  nos  negamus;  et  ea  quae  de  Episcopis 
dicuntur,  quandoque  extendi  etiam  ad  presbyteros,  quin  hi 
distincte  nominentur,  quod  a  Paulo  et  a  Clemente  tactum 
esse  concedimus  (1). 

Perstabimus  ergo  in  ea  sententia,  nomen  presbyteri  qui-i 
dem  tum  in  libris  novi  Testamenti  tum  penes  vetustissimos 


(1)  Superius  vidimus,  quam  sollicite  s.  mirtyr  Ignatius  tres  gradus 
Episcopos,  presbyteros,  diaconos  distinguere  soleat;  nihilominus  tamen 
et  ipse  duobus  tantum  explicite  nominatis  tertium  implicite  comprehen-i 
dit.  Sic  quod  ad  Philadelphios  n.  7.  (cf.  ib.  n.  4;  ad  Srnyrn.  n.  8.  12.) 
dicit:  «  Episcopo  obedite,  et  presbyterio  et  diaconis;  »  hoc  idem  ad  Ephes. 
n.  2.  20.  (cf.  ib.  n.  4.)  exprimit  concisius:  u  obedite  Episcopo  et  presby-i 
terio.  ±  In  Smyrnaeorum  Ecclesia  Ignatius  salutat  «  Episcopum  (Polycar- 
pum),  presbyterium  ct  diaconos»  (ad  Smyrn.  n.  12.);  sed  Polycarpus 
omissis  diaconis  suam  epistolam  inscribit:  u  Polycarpus  et,  qui  cum  ipso 
sunt,  presbyteri.  »  Confer  superius  eitata  ex  Clemente  Alex.  Strom.  VII. 
p.  2'J7.  et  ex  Origcne  iu  Canti'.  1.  III.  p.  60. 


—  295  - 

aliquos  Patres  quandoque  tributum  fuisse  sicut  secundi  ita 
etiam  primi  ordinis  sacerdotibus;  verum  Episcopos  num- 
quam  fuisse  appellatos  alios  quam  singularum  Ecclesiarum 
singulares  primi  ordinis  Pastores,  quos  inde  saltem  a  se-i 
eundo  et  tertio  saeculo  hoc  nomine,  ut  posterioribus  omni-i 
bus  aetatibus  solemne  erat,  a  presbyteris  distinctos  fuisse 
apud  omnes  in  confesso  est. 


SECTIO  III. 


ECCLESIA  IE.SU  CHRISTI  CONSIDERATA 
SECUNDUM  HABITUDINES  AD  DIVINUM  SUUM  FUNDATOREM 


Ecclesiae,  ut  a  Verbo  incarnato  divinis  lactis  et  san-i 
edonibus,  charismatibus  et  promissis,  rebus  et  verbis  insti^ 
tuta  ac  constituta  est,  notionem  pleniorem  magnitudini  rei 
ac  veritati  congruentem  informare  non  possumus,  nisi  prae 
primis  penetrare  coneraur  eiusdem  ad  Christum  et  Christi 
ad  ipsam  mirabiles  habitudines  fundatoris  et  sanctificatoris, 
sponsi  et  capitis,  archetypi  et  finis  suae  Ecclesiae,  ut  illae 
in  divina  revelatione  expressae  nobisque  manifestatae  sunt. 
Hoc  igitur,  quantum  a  nobis  fieri  potest,  in  praesenti  se-i 
edone  assequi  studebimus. 


THESIS  XVII. 


Ecclesia  /esu  Christi  considerata  in  opere  redemptionis 
ut  in  sua  causa  efficiente  et  meritoria. 


u  Spectata  redemptione  tamijnam  principio  ac  fonte.  Ecclesia  Icsu 
»  Christi  in  proposito,  voluntate,  et  opere  redemptoris  est  mundus  super- 
»  naturaliter  trinisformatus  per  divinam  doctrinam,  legem,  et  gratiam; 
n  pretium  autem  redemptioni»  mundi  et  emptionis  Ecclesiae  est  sanguis 
»  Iesti  Christi  Filii  Dei.  * 

I.  Si  supposito  lapsu  generis  humani,  illud  cogitemur 
sine  Christo  redemptore,  quem  liberrima  misericordia  Deus 
misit  in  mundum,  quisnam  quaeso  ex  principiis  fidei  et  ex 
ipsa  historia  populorum,  qui  postquam  venit,  eum  non  re-> 
ceperunt,  concipiendus  esset  status  totius  humani  generis, 
quae  u  civitas  terrena  »  sine  u  civitate  coelesti?  »  Fides  et 
consequenter  ad  lumen  fidei  ipsa  historia  nobis  exhibet  uni-i 
versum  genus  in  suo  primo  progenitore,  ut  in  naturali  ra- 


-  297  — 

dice  et  origine  totius  stirpis,  infectum  peccato,  omnibus 
donis  gratiae  spoliatum,  a  supernaturali  suo  fine  delapsum, 
impotens  tendendi  adhuc  ad  hunc  fiuem,  in  mente  utique 
rationali  sed  in  tenebris  ignorantiae  sine  lumine  superna-» 
turali,  in  voluntate  libera  sed  infirma  sine  viribus  gratiae  ; 
u  mundum  totum  in  maligno  positum  »  et  u  in  sapientia 
carnis,  quae  inimica  Deo  legi  Dei  non  est  subiecta,  nec 
enim  potest;  »  filios  Adam  u  venumdatos  sub  peccato,  sub 
lege  in  membris  repugnante  legi  mentis,  et  captivante  in 
lege  peccati;  »  u  natura  filios  irae;  »  paucis,  totam  infelicem 
progeniem  in  servitute  ignorantiae  et  errorum,  concupi-» 
scentiae.  et  depravationis,  peccati  et  damnationis. 

Iam  Filius  Dei  ex  ipso  hoc  genere  Adami  factus  homo 
venit  in  hunc  mundum  u  via,  veritas  et  vita,  »  ut  ipsum 
mundum  illuminaret  veritate  sua,  ordinaret  in  viam  salu-> 
tis  lege  sua,  sanctificaret  vita  gratiae  suae,  u  Sic  Deus  di- 
lexit  mundum,  ut  Filium  suum  unigenitum  d  a  re  t .  ut 
salvetur  mundus  per  ipsum  »  Io.  III.  17  ;  u  in  hoc  apparuit 
charitas  Dei  in  nobis,  quoniam  Filium  suum  unigenitum 
misit  Deus  in  mundum,  ut  vivamus  per  eum.  quoniam 
Pater  misit  Filium  suum  salvatorem  mundi»  1.  Io.  IV.  9. 
14.  cf.  Io.  VI.  33;  XII.  31.  47.  Haec  salvatio  mundi  in  ef-» 
fectu  ipso  peragitur  primum  negative  ut  homines  desinant 
esse  mundus  u  tenebrarum,  »  u  in  maligno  positus  »  mun-i 
dus  u  damnatus  »  (Eph.  VI.  12;  1.  Io.  VI.  19;  1.  Cor.  XI. 
32.):  u  de  mundo  non  estis,  sed  ego  elegi  vos  de  mundo  » 
Io.  XV.  19.  Tum  positice  Verbum  caro  factum  contra  igno-» 
rantiam  et  errorem  magisterio  doctrinae  externae  et  in-» 
ternae  illuminans  a  (lu*  mundi);  »  contra  concupiscentiam 
et  infirmitatem  imperio  legis  ordinans  et  gratia  confortans 
u  (iugum  meum  suave  est);  »  contra  peccatum  et  damna-» 
tionem  sacerdotio  sanctificationis  iustificans  et  perficiens 
u  (una  enim  oblatione  consummavit  in  aeternum  sanctifica- 
tos...  sacerdos  magnus  super  domum  Dei)  »  electos  de  mundo 
fide  spe  et  charitate,  doctrina  lege  et  cultu  divino  securn 
ipso  atque  in  se  ipso  omnes  inter  se  invicem  unit,  hacque 
unione  externa  et  interna,  visibili  et  invisibili  per  se  ipsum 
et  in  se  ipso  transformans  mundum  u  in  dispensatione  ple-» 
nitudinis  temporum  instaurando  omnia  quae  in  coelis  ct 


208 

quae  in  terra  sunt  »  constituit  regnum  Dei  in  terris  u  ci— * 
vitatem  sanctam  Ierusalem  descendentem  de  caelo  a  Deo  » 
(Apoc.  XXI.),  quae  est  Ecclesia.  Ecclesia  autem  haec  Iesu 
Christi  sicut  est  mundus  salvatus  a  Christo  universalis 
spatio  u  usque  ad  ultimum  terrae,  »  ita  est  plenitudo  tem-i 
poris  et  tempore  universalis  u  usque  ad  consummationem 
saeculi;  »  atque  ideo  perennis  est  in  ea  sicut  forma  interna 
et  invisibilis  donorum  gratiae,  ita  forma  externa  et  visibilis 
in  supernaturali  magisterio,  imperio,  sacerdotio,  quod  in 
Christo  suum  habens  principium  et  finem,  a  Christo  peren-i 
niter  derivatur  in  Ecclesiam,  u  Si  qua  ergo  in  Christo  nova 
creatura  {1);  vetera  transierunt:  ecee  facta  sunt  omnia 
nova.  Omnia  autem  ex  Deo,  qui  nos  reconciliavit  sibi  per 
Christum;  et  dedit  nobis  ministerium  reconciliationis;  quo~i 
niam  quidem  Deus  erat  in  Christo  mundum  reconcilians 

sibi  _  &t  posuit  in  nobis  verbum  reconciliationis.  Pro 

Christo  ergo  legatione  fungimur  tamquam  Deo  exhortante 
per  nos.  Obsecramus  pro  Christo,  reconciliamini  Deo  » 
2.  Cor.  V.  17-20.  u  Totus  ergo  mundus  Ecclesia  est,  et  to-i 
tus  mundus  odit  Ecclesiam.  Mundus  igitur  odit  mundum, 
inimicus  reconciliatum,  damnatus  salvatum,  inquinatus 
mundatum.  Sed  iste  mundus  quem  Deus  in  Christo  reconci-i 
liat  sibi...  de  mundo  electus  est  inimico,  damnato,  conta-i 
minato.  ...  Mundus  perditionis  qui  odit  mundum  recon-» 
ciliationis  I>  Aug.  in  Ioan.  tract.  87.  n.  2-4.  Hoc  etiam 
sensu  Origenes  Ecclesiam  appellat  mundum  a  Christo  illu-i 
minatum:  u  Dicatur  itaque  Ecclesia  mundus,  quando  a  Chri-i 
sto  illuminatur  »  Orig.  in  Ioann.  tom.  6.  T.  IV.  p.  158. 

•II.  Terminus  itaque  a  quo  huiae  transformationis  est 
mundus  sanctificandus,  terminus  ad  quem  est  Ecclesia 
sanetificata;  forma  ipsa  est  sanctitas  interna  in  omnibus 
donis  gratiae,  in  fide  et  spe  et  charitate,  atque  sanctitas 
externa  in  magisterio  ac  doctrina,  in  imperio  ac  lege,  in 
sacerdotio  ac  sacramentis.  Pretium  autem  donorum  omnium 
transformantium,  ac  proinde  pretium  sicut  redemptionis 
mundi  ita  emptionis  Ecclesiae  est  sanguis  Filii  Dei,  vita 
nempe  et  mors,  satisfactiones  et  merita  Iesu  Christi,  ipse 


(i) 


a  tt;  ev  Xp-.aTfo,  xatvr,  xtih;. 


—  299  — 

denique  Iesus  Christus,  Dei  Filius.  Hinc  sicut  dicitur  Chri-i 
stus  Iesus  adedisse  semet  ipsum  redemptionem  (avTtXuTpov) 
pro  omnibus,  »  quia  Deus  u  omnes  homines  vult  salvos  fieri» 
1.  Tim.  II.  6;  et  dicitur  ipsemet  esse  a  propitiatio  pro  pec-i 
catis  totius  mundi  »  1.  Io.  II.  2:  ita  velut  terminus  con-i 
sti tuendus,  velut  templum  aedificandum  et  consecrandum 
meritis  ac  sanguine  Christi,  declaratur  Ecclesia:  u  Ecclesia 
Dei,  quam  acquisivit  sanguine  suo  »  (Stx  tou  l&too  abavos) 
Act.XX.  28;  Christus  dilexit  Ecclesiam  et  se  ipsum  tra-« 
didit  pro  ea,  ut  illam  sanctificaret  »  Eph.  V.  25-27.  Taber-i 
naculum  typicum  dedicatum  est  et  Ecclesia  Mosaica  mun-i 
data  sanguine  typico  animalium)  tabernaculum  verum,  Ec-> 
clesia  coelestis  dedicatur  et  mundatur  melioribus  hostiis, 
per  sacerdotem  magnum  Iesum  Christum  nempe  sanguine 
proprio,  u  Moyses  ipsum  quoque  librum  (codicem  testamenti) 
et  omnem  populum  aspersit  dicens:  hic  sanguis  testamenti, 
quod  mandavit  ad  vos  Deus;  etiam  tabernaculum  et  omnia 
vasa  ministerii  sanguine  similiter  aspersit;  et  omnia  paene 
in  sanguine  secundum  legem  mundantur.Necesse  est 
ergo  exemplaria  (v7ro&etYt/.xTx  cf.  supra  p.  15.)  melioribus 
hostiis  quam  istis  »  Heb.  IX.  19.  sq.  Nam  ut  paulo  ante 
dixerat  Apostolus,  Christus  u  sanctorum  minister  et  taber-i 

naculi  veri,  quod  fixit  Dominus  et  non  homo .  melius 

sortitus  est  ministerium,  quanto  et  melioris  testamenti  me-i 
diator  est,  quod  in  melioribus  repromissionibus  sancitum 
est.  per  proprium  sanguinem  introivit  semel  in  sancta, 
aeterna  redemptione  inventa  »  ib.  VIII.  2.  6;  IX.  12. 

Verbum  igitur  caro  factum  sanguine  suo  in  cruce  effuso 
meruit;  doctrina  veritatis  in  magisterio,  lege  salutis  in  im-i 
perio,  sacramentis  sanctificationis  in  sacerdotio,  donis  ex-i 
ternis  et  gratiis  internis  effecit  mundi  transformationem; 
hicque  mundus  transformatus  atque  his  donis  visibilibus 
ac  invisibilibus  unitus  cum  Christo  et  unitus  in  se  consti-i 
tuitur  «Ecclesia  acquisita  sanguine  Dei:  »  quare  pretium  pro 
Ecclesia  redimens  sanguis  Iesu  Christi,  merces  pro  sanguine 
Iesu  Christi  Ecclesia  empta,  u  Redempti  estis  de  vana  ve-i 
stra  conversatione  paternae  traditionis  pretioso  sanguine 
quasi  agni  immaculati  Christi  et  incontaminati....  ut  fides 
vestra  et  spes  esset  in  Deo;  animas  vestras  castificantes 


-  300  - 

in  obedientia  charitatis  (1)...  Ad  quem  (Dominum  I.  Ch.) 
accedentes  lapidem  vivum...  et  ipsi  tamquam  lapides  vivi 
supraedilicamini  domus  spiritualis....  genus  electum,  regale 
sacerdotium,  gens  sancta,  populus  acquisitionis,  ut  virtutes 
annuntietis  eius,  qui  de  tenebris  vos  vocavit  in  admirabile 
lumen  suum,  qui  aliquando  non  populus,  nunc  autem  po-i 
pulus  Dei;  qui  non  consecuti  misericordiam,  nunc  autem 
misericordiam  consecuti»  1.  Pet.  1.18-11.10;  Eph.  II.  12-22; 
Coloss.  I.  20-23. 

IU.  Hinc  sanguis  Iesu  Christi  est  u  sanguis  testamenti 
aeterni»  Heb.  X.  29;  XIII.  20.,  primum  quidem  ut  effusus 
semel  in  sacrificio  crucis  condidit  testamentum  reconcilia-i 
tionis  mundi  et  consecravit  Ecclesiam,  quae  propterea  a 
ss.  Patribus  dicitur  de  latere  secundi  Adam  in  cruce  dor-i 
mientis  esse  desumpta  (2);  tum  vero  est  «  sanguis  novi  Te~i 
stamenti  »  Matth.  XXV.  28;  Mare.  XIV.  24;  Luc.  XXII.  20; 
1.  Cor.  XI.  25.,  ut  perenniter  in  Ecclesia  et  ab  Ecclesia  pe-» 
renni  oblatus  in  sacrificium  et  haustus  in  refectionem  ani-» 
marum  (3)  eam  visibili  sacramento  et  invisibili  charitate 
sponso  Iesu  Christo  intime  coniungit  ac  unit:  u  Calix  bene-i 
dictionis,  cui  benedicimus,  nonne  communicatio  (xotvuma) 
sanguinis  Christi  est?  et  panis  quem  frangimus,  nonne  parti -« 
cipatio  (xQivumz)  corporis  Domini  est?  Quoniam  unus  panis 
(est),  unum  corpus  multi  sumus,  omnes,  qui  de  uno  pane 
participamus  »  1.  Cor.  X.  16.  u  Non  potest  vivere  corpus 
Christi  nisi  de  spiritu  Christi.  Inde  est  quod  exponens  no-i 
bis  Apostolus  Paulus  hunc  panem,  unus  panis,  inquit,  unum 
corpus  multi  sumus.  O  sacramentum  pietatis,  o  signum  uni-i 
tatis,  o  vinculum  charitatis...  .  Hunc  itaque  cibum  et  po-i 
tum  (Christus)  societatem  vult  intelligi  corporis  et  mem-i 
brorum  suorum,  quod  est  sancta  Ecclesia  in  praedestinatis 

4 

(1)  Graece:  sv  u-axor)  rr,;  aXAOetai;. 

(2)  u  Propter  hoc  prima  mulier  facta  est  de  latere  viri  dormientis, 
et  appellata  est  vita  materque  vivorum.  Magnum  quippe  significavit  bo-i 
num  ante  magnum  praevaricationis  malum.  Hic  secundus  Adam  inclinato 
capite  in  cruce  dormivit,  ut  inde  formaretur  ei  coniux,  quod  de  latere 
dormientis  efliuxit  »  Aug.  in  Io.  tract.  120.  n.  2. 

(3)  Tam  ipsa  per  ipsum  quam  ipse  per  ipsam  suctus  afferri  »  Aug. 
Civ.  Dei.  X.  20.  (in  lectione  antiqua). 


-  301  - 

et  vocatis  et  iustificatis  et  glorificatis  sanctis  et  fidelibus 
eius.  Quoniam  primum  iam  factura  est,  id  est  praedestinatio; 
secundum  et  tertium  factum  est  et  fit  et  fiet,  id  est  vocatio 
et  iustificatio;  quartum  vero  nunc  in  spe  est,  in  re  autem 
futurum  est,  id  est  glorificatio.  Huius  rei  sacramentum  id 
est  unitatis  corporis  et  sanguinis  Christi  alicubi  quotidie, 
alicubi  certis  intervallis  dierum  in  dominica  mensa  praepa-i 
ratur,  et  de  mensa  dominica  sumitur  quibusdam  ad  vitam; 
quibusdam  ad  exitium:  res  vero  ipsa  cuius  sacramentum 
est,  omni  homini  ad  vitam,  nulli  ad  exitium,  quicumque 
eius  particeps  fuerit.  »  Aug.  in  Io.  tract.  26.  n.  13.  15. 


THESIS  XVIII. 


De  Ecclesia  sponsa  et  mystico  corpore  Christi, 
quae  rationes  continent  causam  velut  formalem  Ecclesiae. 


«  Habitudines  inter  Christum  et  Ecclesiam  praeclarissime  exhibentur 
»  in  ss.  Scripturis  sub  ratione  sponsae  et  corporis  Christi,  quibus  Ecel.v 
n  siae  cum  Christo  intima  unio  secundum  ipsam  naturam  a  Verbo  as- 
»  sumptam,  et  Christi  in  Ecclesiam  dilectio  ac  cflicientia,  et  Ecclesiae 
»  sublimatio  declaratur.  Est  enim  Ecclesia  corpus  Christi  non  solum,  qua- 
»  tenus  in  se  est  corpus  morule  et  ad  Christum  refertur  ut  ad  finem  et  ad 
»  Dominum;  sed  est  corpus  mysticum  Christi,  quod  per  snpcrnaturales  iuu- 
»  duras  visibiles  et  invisibiles  ipsi  capiti  unitur,  ab  eo  existentiam  et 
y>  vitam  haurit,  eiusque  est  plenitudo,  n 


LJt  iam  ex  antecedentibus  apparet,  omnia  ornamenta 
omnesque  proprietates  Ecclesiae,  immo  ipsa  eius  formalis 
ratio  et  essentia  tamquam  ex  fonte  et  origine  dimanant  ex 
intima  Ecclesiae  unione  cum  Christo.  Christus  enim  si  se-i 
eundum  humanitatem  unitam  divinitati  spectetur,  suas  sa-i 
tisfactiones,  sua  merita  completa  in  sacrificio  crucis,  suum 
corpus  et  sanguinem,  se  ipsum  totum  dat  et  testamento 
legat  Ecclesiae  «  (hic  sanguis  novum  testamentum);  »  eam 
sibi  magistro,  regi,  sacerdoti  coniungit,  atque  in  ea  parti-i 
cipato  magisterio,  regno,  sacerdotio  perenniter  manet.  Si 
secundum  divinitatem  unitam  humanitati  consideretur,  Ec- 


302 


clesiam  omnesque  proprietates  et  omnia  eius  elementa  per-i 
vadit  ac  multiplici  divisione  gratiarum  elevat,  illuminat, 
roborat,  sanctificat.  Hac  autem  ipsa  sui  unione  donorumque 
suorum  communicatione  format  et  quodammodo  informat 
Ecclesiam. 

Nunc  vero  distinctius  considerandum  nobis  est,  quomodo 
haec  unio  Christi  cum  Ecclesia  in  revelatione  nobis  exhi-i 
beatur. 

I.  Habitudo  amoris,  communicationis,  unitatis  intima 
inter  homines  est  in  matrimonio,  ubi  duo  efficiuntur  u  caro 
una,  n  una  moralis  persona,  unus  fit  alterius  et  ambo  velati 
partes  totius  ex  indissolubili  vitae  societate;  atque  inde  di— i 
lectio  unius  in  alterum  se  habet  ut  dilectio  sui  ipsius,  bona 
et  mala  unius  aestimantur  et  sunt  bona  ac  mala  alterius. 

1°.  Iam  hanc  unitatem  inter  sponsum  et  sponsam  Chri-i 
stus  Dominus  non  solum  assumpsit  velut  imaginem  suae 
dilectionis  erga  Ecclesiam;  sed  ut  suae  unionis,  communi-i 
cationis,  dilectionis  et  tutelae  qua  Ecclesiam  complectitur, 
perpetua  esset  obiectiva  repraesentatio,  matrimonium  su-i 
peraddita  gratia  sublimavit  ad  ordinem  supernaturalem  sa-i 
cramenti.  ip  se  igitur  dignitate  et  sanctitate  sacramenti  in¬ 
stituit  et  effecit  matrimonium  supernaturalem  similitudinem 
suae  unitatis  cum  Ecclesia;  ut  nimirum  non  solum  natura-i 
libus  proprietatibus  quae  sunt  consertae  matrimonio  a  Deo 
creatore,  imaginem  referret,  quemadmodum  in  veteri  Testa-i 
mento;  sed  ut  supernaturalis  sanctitas  unitatis  indissolu-i 
bilis  inter  sponsum  et  sponsam  esset  u  magnum  sacramen-i 
tum  in  Christo  et  Ecclesia  »  (1). 

Mysterium  data  opera  explicat  s.  Paulus  Eph.  V.  23-32. 
Secundum  divinam  hanc  doctrinam  ab  Apostolo  declaratam 
Christus  per  sui  ipsius  unitionem  et  donorum  coelestium 
communicationem  efformans,  sanctificans,  conservans,  glori-i 
ficans  Ecclesiam  suam  est  archetypus;  sanctificata  unitas 
viri  cum  uxore  est  sacrum  signum  et  similitudo,  qua  ille 
archetypus  repraesentetur. 

a)  Apostolus  primum  enuntiat  propositionem  complexam 
deinceps  per  partes  explicandam:  in  sacramento  u  vir  caput 

(1)  Mu3rr,ptov  to-jto  eartv  eAto  os  \zyta  Et;  Xpurov  xxi  ei;  tt;v  ex- 

xXr|a;av.  Eph.  V.  32. 


303 


est  mulieris;  n  in  archetypo  u  Christus  caput  est  Ecclesiae, 
ipse  Salvator  corporis  eius  »  (1).  Sub  hoc  schemate  capitis 
et  corporis  tura  intima  unitas  tum  effusa  communicatio  iam 
comprehenditur,  de  qua  inferius  seorsum  dicemus.  Hic  Pau~i 
lus  istud  symbolum  solummodo  considerat  in  comparatione 
cum  altero  sponsi  et  sponsae,  ad  cuius  explicationem  per 
singulas  proprietates  continuo  progreditur. 

b)  Ex  ratione  capitis  est  habitudo  non  aequalitatis  sed 
subordinationis:  in  archetypo  u  Ecclesia  subiecta  est  (u?ro- 
Ta<7<7£rai)  Christo,  ita  (in  repraesentatione)  et  mulieres  viris 
suis  in  omnibus.  » 

c)  Subiectio  non  est  servilis,  sed  est  habitudo  summae 
dilectionis.  Haec  dilectio  in  Christo  non  iam  supponit  Ec-> 
clesiam  realiter  existentem  et  ex  sese  antecedenter  dignam, 
sed  est  ad  Ecclesiam  formandam,  ut  ex  dilectione  faciat 
Ecclesiam  sponsam  dignam  dilectione  sponsi  (2).  Quo  est 
maior  dilectio  in  sponso  divino  ut  in  principio  harum  san-> 
ctarum  nuptiarum,  eo  est  maior  in  suo  effectu,  in  sanctitate 
videlicet  et  immaculata  pulchritudine  sponsae.  Ibi  dilectio, 
cuius  imago  sanctus  amor  sponsi  erga  sponsam,  progreditur 
usque  ad  traditionem  sui  ipsius  in  mortem  pro  Ecclesia: 
u  viri  diligite  uxores  vestras,  sicut  et  Christus  dilexit  Ec-i 
clesiam,  et  se  ipsum  tradidit  pro  ea;  »  finem  vero  habet  et 
effectum  ipsam  Ecclesiam,  ut  sit  sancta  et  immaculata: 
u  ut  illam  sanctificaret  mundans  lavacro  aquae  in  verbo 
vitae,  ut  exhiberet  ipse  sibi  gloriosam  Ecclesiam,  n 

cl)  Inter  virum  et  uxorem  unitas  non  est  tantummodo 
moralis  per  dilectionem,  sed  est  unitas  quaedam  physica, 
quae  postulat  unitatem  dilectionis  et  per  hanc  consecranda 
est.  Haec  quoque  unitas  physica  consecrata  per  efficacissi- 
mani  dilectionem  coniungit  Christum  cum  Ecclesia  sponsa 
eo  sublimius  et  sanctius,  quo  archetypus  est  suo  symbolo 
praestantior;  praestantior  inquam  tum  in  sponso  Christo, 

(1)  Nimirum  salvator  corpori.«  sui,  quod  est  Ecclesia;  in  graeco  pro-i 
nomen  abest:  oiorrjp  toj 

(2)  u  Quoniam  concupivit  rex  speciem  tnam:  quam  speciem,  nisi  qnam 
ipse  fecit?...  Rex  tuus  et  ipse  est  sponsus  tuus:  regi  nubis  Deo,  ab  illo 
dotata,  ab  illo  decorata,  ab  illo  redempta,  ab  illo  sanata  ;  quidquid  habes 
unde  illi  placeas,  ab  illo  habes  r>  Augustin.  in  Ps.  44.  n.  26. 


304 


tum  in  sponsa  Ecclesia,  tum  in  modo  unionis,  tum  in  donis 
omnium  gratiarum,  quibus  Ecclesiam  velut  carnem  suam 
perpetuo  nutrit  et  fovet.  «  Qui  suam  uxorem  diligit,  se 
ipsum  diligit;  nemo  enim  umquam  carnem  suam  odio  ha-> 
buit:  sed  nutrit  et  fovet  cani,  sicut  ct  Christus  Ecclesiam: 
quia  membra  sumus  corporis  cius,  de  carne  eius  ct  de 
ossibus  cius.  » 

Hoc  ultimum  incisum  v.  30.  cum  sequenti  v.  31.  decla-i 
rat,  quomodo  sit  inter  Christum  et  Ecclesiam  unitas  velut 
physica,  quae  simul  divina  dilectione  sponsi  erga  sponsam 
informatur.  Prima  nempe  unio,  fundamentum  totius  repa-i 
rationis,  est  unio  hypostatica  Verbi  cum  natura  humana, 
qua  haec  facta  est  natura  Verbi,  ut  u  quo  attolleretur  ah 
tius,  non  haberet»  (Aug.  Praed.  ss.  c.  15.),  et  Verbum 
caro  factum  est.  In  hac  autem  natura  assumpta  ex  genere 
humano  u  ei  tota  virtualiter  comtemperata  est  massa  » 
(Gregor.  Nyss.  cont.  Eun.  T.  II.  p.  45.  vide  de  Incarnat. 
th.  XLVI.),  totius  scilicet  generis  humani  reparandi  per 
naturam  ex  hoc  genere  assumptam  constitutus  est  Adam 
secundus  mediator  Dei  et  hominum  homo  Christus  Iesus, 
ut  ipse  u  Pater  futuri  saeculi  »  hoc  idem  humanum  genus 
sibi  formaret  in  Ecclesiam  reparatam  (1).  Unde  sicut  ipse 
Iesus  Christus  in  ordine  suae  temporariae  generationis  na-i 
scitur  u  de  carne  et  de  ossibus  n  generis  humani  (vide  de 
Incarnat.  th.  XIV.  n.  III.),  ita  in  ordine  regenerationis 
ex  secundo  Adam  Ecclesia  est  de  carne  eius  et  de  ossibus 
eius  seu  de  sancta  eius  humanitate:  «  ecce  ego  et  pueri  mei, 
quos  dedit  mihi  Deus  (cf.  Io.  XVII.  6.);  quia  ergo  pueri 
communicaverunt  carni  et  sanguini,  et  ipse  similiter  par- 

(1)  u  Dnm  Salvatoris  nostri  adoramns  ortnm,  invenimur  nos  nostrum  ce-i 
lebrare*  principium.  Generatio  enim  Christi,  origo  est  populi  Christiani;  ct 
natalis  capitis  natalis  est  corporis.  Habeant  licet  singuli  quique  vocatorum 
ordinem  suum,  et  omnes  Ecclesiae  filii  temporum  sint  successione  distincti, 
universa  tamen  summa  fidelium  fonte  orta  baptismatis,  sicut  cum  Christo 
in  passione  crucifixi,  in  resurrectione  rcsuscitati,  in  ascensione  ad  dexte-i 
ram  Patris  collocati,  ita  cum  ipso  sumus  in  hac  nativitate  congeniti. 
Quisquis  enim  hominum  in  quacumque  mundi  parte  credentium  regene-i 
ratus  in  Christo,  interciso  originalis  tramite  vetustatis  transit  in  novum 
hominem  renascendo;  nec  iam  in  propagine  habetur  carnalis  patris,  sed 
in  germine  Salvatoris  »  s.  Leo  de  nativ.  serm.  G.  u.  2. 


303 


ticipavit  eisdem,  ut  per  mortem  destrueret  eum,  qui  habe-i 
bat  mortis  imperium  n  (Heb.  II:  13.). 

Totus  locus  Apostoli  Eph.  30.  31.  de  quo  agimus,  ex-i 
hibet  interpretationem  sensus  mystici  et  sublimioris  com-i 
prehensi  in  loco  altero  Gen.  II.  23.  24.  In  creatione  prima 
et  in  institutione  matrimonii  ut  radicis  humani  generis 
propagandi  Heva  creatur  non  solum  eiusdem  naturae,  sed 
ad  constituendam  intimam  unitatem,  primum  quidem  creatur 
ex  substantia  viri:  u  aedificavit  Dominus  Deus  costam  quam- 
tulerat  de  Adam,  in  mulierem...  Dixitque  Adam:  hoc  nunc 
os  ex  ossibus  meis  et  caro  de  carne  mea;  »  tum  vero  in  hoc 
'  fundamento  non  solum  pro  primis  parentibus,  sed  in  omne 
tempus  futurum  ut  matrimonium  semper  respondeat  pri-» 
mitivae  illi  unitati,  constituitur  relatio  sponsi  et  sponsae 
dilectione  et  indissolubili  unione:  u  quamobrem  (quia  os  ex 
ossibus,  caro  de  carne)  relinquet  homo  patrem  suum  et  ma-» 
trem,  et  adhaerebit  uxori  suae,  et  erunt  duo  in  carne  una.  » 
Iam  vero  primam  partem,  quae  sensu  litterali  est  de  Hevae 
in  ordine  naturali  matris  omnium  viventium  formatione  ex 
substantia  Adam,  Apostolus  directe  enuntiat  in  suo  sensu 
antitypo  de  formatione  Ecclesiae  ex  Secundo  Adam,  quae 
est  mater  nostra  in  ordine  supernaturali  (1).  Partem  deinde 
alteram,  quae  est  de  dilectione  et  indissolubili  unione  sponsi 
ac  sponsae,  enuntiat  iisdem  verbis,  ut  sunt  in  genesi,  ve-» 
rum  intelligendam  sensu  non  solum  litterali,  sed  simul  ty-i 
pico  de  sponso.  Christo  et  sponsa  Ecclesia,  qui  sensus  ab 
Apostolo  intentus  manifesto  apparet  tum  ex  nexu  secundae 
partis  cum  prima,  tum  ex  diserta  declaratione,  sensum  li- 
teralem  et  immediatum  quo  significatur  vinculum  matrimo-» 
niale,  continere  magnum  mysterium  in  Christum  et  in  Ec~» 
clesiam.  u  Nutrit  et  fovet  (velut  carnem  suam)  Christus 
Ecclesiam:  quia  membra  sumus  corporis  eius,  de  carne  eius 


(1)  a  Dicit  (Apostolus),  quoniam  membra  sumus  corporis  eius,  ex  carne 
eius  et  ex  ossibus  eius;  sicut  enim  Heva,  in  [uit  (Panlus),  ex  latere  Adam 
psodiit,  ita  et  nos  ex  latere  Christi;  hoc  enim  sibi  vult  illud  ex  carne 
eius  ei  ex  ossibus  eius...  Sicut  Adam  dormiente  mulier  condita  est,  ita 
Christo  moriente  formata  est  Ecclesia  ex  eius  latere  *  Chrysost.  or.  28. 
T.  V.  p.  402.  ei.  Front.  Ducaei  Paris  (1616.).  ed.  Maurin.  T.  III.  p.  215. 

Fran/c  lix.  De  Ecclesia  Christi  20 


30i3 


ct  dc  ossibus  cius.  Propter  hoc  (1)  relinquet  homo  patrem 
et  matrem  suam,  et  adhaerebit  uxori  suae,  et  erunt  duo 
in  carne  una.  Sacramentum  hoc  magnum  est,  ego  autem 
dico  in  Christo  et  in  Ecclesia  »  (si;  XpiaTov  xat  si;  tyjv 
exx>.s<7iav).  Haec  itaque  ea  est  quam  dico  ratione  incarna-> 
tionis  coniunctionem  Christi  cum  Ecclesia  secundum  unita-> 
tem  (specificam)  naturae  et  quodammodo  physicam. 

2°.  Ex  hac  Apostoli  doctrina  intelligemus  alia  loca  Scri-i 
pturarum,  in  quibus  tam  frequenter  laudantur  nuptiae  san-i 
ctae  Christi  sponsi  cum  Ecclesia  sponsa.  Ubi  scilicet  cum 
nostra  natura  unio  hypostatica  in  incarnatione,  et  per 
naturam  a  nobis  assumptam  velut  per  u  primitias  nostras  » 
coniunctio  cum  Ecclesia,  tum  ex  Verbo  incarnato  origo  Ec-> 
clesiae,  tum  eius  ad  Ecclesiam  indissolubilis  communicatio 


(1)  In  genesi  ambae  sententiae  connectuntnr  particula  consequentiae: 
u  hoc  nunc  os  ex  ossibus  meis  et  caro  (le  carne  mea:  quamobrem 
LXX.  irtixev  tojtou)  relinquet  homo  patrem  suum  et  matrem.  Eodem 
ergo  modo  connexio  i. iter  utramque  sententiam  penes  Apostolum  intelli- 
geuda  est:  «  de  carne  eius  et  de  ossibus  eius:  propter  hoc  (avn  toutou) 
relinquet  homo  patrem  et  matrem  suam.  »  Sicut  in  primo  inciso  enuntia-i 
tur  unitas  physica  cum  Ecclesia  per  incarnationem  Verbi,  ita  inde  dedu-i 
citur  unitas  dilectionis  ta-uquam  sponsi  erga  sponsam.  Verba  igitur  quae 
in  genesi  immediate  significant  unionem  sponsi  et  sponsae  in  matrimonio. 
Apostolus  adfert  sensu  duplici,  tum  scilicet  illo  literali  de  matrimonio 
liomiuatim  Christiano  (de  quo  agit),  tum  altero  sublimiori  de  nuptiis 
Christi  cum  Ecclesia  per  dilectionem  et  indissolubilem  unionem:  ideo  res 
enuntiata  sensu  literali  est  «  magnum  sacramentum  »  rei  intelligendae 
sensu  sublimiori.  Per  se  patet,  iuxta  eanonem  generalem  interpretationis 
verba  sensus  literalis  in  translatione  ad  sensum  mysticum  non  esse  ur-i 
genda  ultra  suum  scopum;  unde  hic  verba  in  sensu  mystico  uon  aliud 
dicunt,  quam  divinam  dilectionem  et  ex  hac  intimam  unionem  Christi  ad 
Ecclesiam  velut  ad  sponsam,  quae  per  gratiam  sponsi  est  mater  fecunda 
omnium  regeneratorum  et  viventium  ex  Christo;  non  autem  opus  est,  ut 
a  quibusdam  tit,  verba  «  relinquet  patrem  et  matrem  »  intelligere  de 
patre  coelesti  et  de  synagoga,  qui  non  tam  mysticus  quam  accommoda- 
titius  sensus  esse  videretur.  Cardo  verae  interpretationis  est  in  conne-i 
xione  utriusque  incisi:  «  de  carne  eius  et  de  ossibus  eius;  propter  hoc  re- 
linqnet  »  etc.,  quam  connexionem  omnino  retinendam  esse;  non  autem 
comma  30  velut  parenthesin  haberi,  et  alterum  incisum  u  (propter  hoc 
relinquet)  »  cum  commate  29  <.  (uemo  nmquam  carnem  suam  odio  habuit 
sed  nutrit  et  fovet  eam)  »  coniungi  posse,  persuadet  collatio  citationis  Pau- 
linae  cum  textu  Geu.  II.  23-24. 


307 


per  dilectionem  suam  et  per  dona  sua,  tum  ex  hac  commu-i 
nicatione  fecunditas  Ecclesiae  hisce  nuptiis  adumbrantur. 
Totus  liber  Cantici  Canticorum  non  aliud  sonat  sensu,  saE 
tem  in  plerisque  locis,  omnino  literali  quam  Christum  et 
Ecclesiam  anhelantes  ad  has  nuptias  spirituales  tum  adhuc 
futuras.  Unde  Concilium  V.  damnavit  Theodorum  Mopsue- 
stenum  etiam  in  eo  quod  negaret  u  codicem  Cantici  Cantico-i 
rum  habere  propheticorum  dictationem  bonorum  Ecclesiae  » 
Hard.  III.  p.  86.  sq.  Psalmus  XLIV.  eandem  celebrat  de-i 
sponsationem.  In  prophetis  saepe  quidem  synagoga  exhibe-i 
tur  ut  sponsa,  sed  ut  repudianda,  quo  cum  divortio  con-i 
necti  solet  descriptio  unionis  indissolubilis  futurae  cum 
Ecclesia,  u  Et  recordabor  ego  pacti  mei  tecum  in  diebus 
adolescendae  tuae,  et  suscitabo  tibi  pactum  sempiternum  » 
Ez.  XVI.  60.  u  Et  erit  in  die  illa,  ait  Dominus,  vocabit  me 
{populus  meus),  vir  meus,  et  non  vocabit  me  ultra  Baali  (Do-> 
minus  meus)(l);  et  auferam  nomina  Baalim  de  ore  eius...  » 
u  et  sponsabo  te  mihi  in  sempiternum,  et  sponsabo  te  mihi 
in  iustitia  et  iudicio  et  misericordia  et  miserationibus  et 
-sponsabo  te  mihi  in  fide  »  Os.  II.  16.  sq.  cf.  Is.  LIV.  5.  6. 
(in  textu  hebraico). 

In  libris  N.  T.  Christus  «  sponsus  »  est,  u  habens  spon-i 
sam  Ecclesiam  »  Io.  III.  29.  Mattb.  IX.  15;  XXII.  2.  Ec-> 
clesia  etiam  particularis  u  despondetur  uni  viro  a  et  a  virgo 
casta  exhibetur  Christo  »  2.  Cor.  XI.  2.  Nam  sicut  unus 
sponsus,  ita  una  quidem  sponsa  est  regina  Ecclesia,  per  se 
tamen  spectatae  singulae  Ecclesiae,  constituentes  simul 
omnes  unam  illam  sponsam,  significantur  velut  virgines 
quae  ad  Christum  sponsum  adducuntur  (AapOsvov  ayvyjv 
•wapa<7T7)<i3ti  Tti)  XptiTw):  «  astitit  regina  a  dexteris  tuis..  . 


'ivrpni  :  Aya  -iiy  -6  ’K-ipn  abi  isnpn  (i) 

niso  o’byan  niotf-ns 

X  -  -  -  'T  S  “ 

Synagoga  licet  desponsata  Domino  manebat  in  conditione  ancillae,  et 
saepe  colens  deos  alienos  (Baalim)  facta  est  adnltera;  Ecclesia  novi  Te-» 
stamenti  ablatis  nominibus  Baalim  erit  sponsa  in  statn  liberae  sernper- 
que  fidelis;  ideo  eoa  ut  ancilla  invocabit  nomine  Baali  (Dominus  meus) 
.sed  «vir  mers  *»  ut  sponsa  libera.  Cf.  Gal.  IV.  22.  sqq. 


—  308  — 

omnis  gloria  eius  tiliae  regis  ab  intus  (in  aedibus  regalibus 
coram  rege) .  adducentur  virgines  post  eam,  proximae 
eius  (1)  afferentur  tibi  »  Ps.  XLIV.  10.  sq.  Victoria  et  glo-i 
rificatio  Ecclesiae  est  solemnitas  nuptialis,  ubi  sponsa  Ec-> 
clesia  ornatur  sponso  suo  Christo:  «  demus  gloriam  ei;  quia 
venerunt  nuptiae  Agni,  et  uxor  eius  praeparavit  se;  et  da~> 
tum  est  illi,  ut  cooperiat  se  byssino  splendenti  et  candido; 
byssinum  enim  iustificationes  sunt  sanctorum...  beati  qui 
ad  coenam  nuptiarum  Agni  vocati  sunt  »  Apoc.  XIX.  7-9. 
(cf.  Matth.  XXII.  2.  sq.).  Sanctam  civitatem  Ierusalem  no~i 
vam  vidit  Ioannes  u  descendentem  de  coelo  a  Deo,  paratam 
sicut  sponsam  ornatam  viro  suo  r>  ibid.  XXI.  2. 

II.  Huic  schemati  sponsi  et  sponsae  affine  est,  et  ab  ipso 
Apostolo  Eph.  V.  connexum  alterum  sed  adhuc  expressius  ad 
declarandam  ineffabilem  sublimationem  Ecclesiae,  quo  haec 
exhibetur  velut  corpus  Christi  (2).  Secundum  hanc  ratio-i 
nem  s.  Paulus  data  opera  Ecclesiam  describit  1.  Cor.  Eph* 
Coloss.;  unde  hic  modus  considerandi  Ecclesiam  non  solum 
apud  ss.  Patres  et  Doctores  communis  est,  sed  etiam  po-i 
pulo  Christiano  familiaris,  eoque  manifestior  eius  praestan— > 
tia,  ut  fere  dici  possit  christiana  definitio  Ecclesiae.  Quare 
magni  sane  momenti  est  distinctam  notionem  informare, 
quomodo  Ecclesia  sit  et  quo  sensu  determinato  dicatur  co/’- 
pus  Christi  seu  plenius  corpus  Christi  mysticum. 

In  primis  ex  omnibus  locis  quibus  Apostolus  hac  de  re 
agit,  et  ex  ipsa  rei  evidentia  manifestum  est,  expressionem 
esse  translatam  et  quidem  a  corpore  organico  humano;  eo- 
demque  modo  manifestum  est,  hoc  sensu  quia  translatus  est 


(1)  amicae  eius,  «  Ecce  Roma,  ecce  Carthago,  ecce  aliae 

et  aliae  civitates  filiae  regum  sunt,  et  delectaverunt  r3gem  in  honore 
ipsius,  et  ex  omnibus  fit  una  quaedam  regina  »  Aug.  in  Ps.  44.  n.  23. 

(2)  Ex  verbis  Pauli,  «  membra  sumus  corporis  eius,  de  carne  eius  et 
de  ossibus  eius...  et  erunt  duo  in  carne  una:  sacramentum  hoc  magnum 
est,  ego  autem  dico  in  Christo  et  in  Ecclesia,  n  s.  Augustinus  fere  ubi-i 
que  coninngit  utramque  rationem  sponsi  et  sponsae,  capitis  et  corporis 
ad  explicandam  intimam  unionem  Christi  cum  Ecclesia.  Vide  Aug.  de 
Doctr.  chistian.  1.  I.  n.  15;  in  Ps.  30.  enarrat.  2.  n.  4;  in  Ps.  138.  n.  2; 
in  Ps.  142.  n.  3;  ep.  140.  n.  18.  ad  Honorat.;  in  1.  Io.  tract.  I.  n.  2; 
de  Gen.  cont.  Manich.  1.  II.  n,  37. 


309  - 

non  intelligi  corpus,  quod  sit  pars  physice  componens  na~i 
turam  humanam  Christi;  unde  ad  hoc  discrimen  a  corpore 
Christi  physico  indicandum  (non  tamen  unice  nec  praecipue 
ex  hac. ratione,  ut  paulo  post  patebit)  addi  solet  epitheton: 
oorpus  Christi  mysticum.  Si  tantummodo  negative  spectetur 
haec  distinctio,  quod  non  sit  corpus  Christi  physicum,  pos-i 
set  etiam  dici  corpus  Christi  sensu  morali;  sed  expressio 
foret  minus  apta  minusque  efficax  ad  positive  significandum 
modum  supernaturalis  unionis  Ecclesiae  cum  Christo  et  per 
Christum  in  se  ipsa.  Hoc  igitur  discrimen  primo  declaran-i 
dum  est,  quomodo  praestet  et  quid  superaddat  id  quod  cor-i 
pus  sit  ac  dicatur  mysticum  prae  corpore  dumtaxat  sensu 
morali. 

Dantur  utique  tum  societates  in  ordine  civili  tum  com-i 
muniones  particulares  in  ordine  ecclesiastico,  quae  ex  si-> 
militudine  cum  corpore  organico  physico  appellantur  cor¬ 
pora,  quod  et  pluribus  hominibus  componuntur  tamquam 
membris  in  gradibus  et  functionibus  diversis,  et  membra 
omnia  communi  fine  communibusque  mediis  diversimode  dis— « 
tributis  sicque  conspirantibus  viribus  inter  se  colligantur, 
et  ab  uno  vel  a  pluribus  per  modum  unius  tamquam  a  ca~i 
pite  in  usu  mediorum,  in  assecutione  finis,  in  vita  sociali 
(per  potestatem  et  exercitium  regiminis)  conservantur  ac 
diriguntur.  Unde  quoniam  haec  omnia  vincula  non  consti-i 
tuunt  intrinsecus  et  physice  unum  (sicut  corpus  physicum 
ex  sibi  intimo  principio  vitae  habet,  unitatem  organicam), 
sed  tantummodo  plurium  hypostasi  et  natura  individua  di— « 
stinctorum  conspirationem  et  directionem  ad  communem  fi— * 
nem  atque  ita  organismum  quemdam  potestatum  et  functio-i 
num;  et  quoniam  praeterea  haec  omnia  fundata  in  iuribus 
et  officiis  et  in  libertate  personali  pertinent  ad  ordinem 
morum,  ideo  huiusmodi  communiones  dicuntur  corpora  mo-i 
ralia.  Ex  hac  ratione  unionis  etiam  patet,  in  huiusmodi 
corporibus  moralibus  ordinis  naturalis  unum  membrum  ab 
alio  et  ab  ipso  capite  non  pendere  physice  in  suo  esse  et 
in  suis  insitis  viribus,  sed  tantummodo  morali  obligatione 
et  in  assecutione  finis,  quatenus  is  unitis  viribus  plurium 
obtinendus  est.  Propterea  licet  analogice  dicantur  caput  et 
membra  corporis  unius  moralis,  nemo  tamen  dicet  corpus 


310 


aut  membra  esse  capitis,  totam  civitatem  esse  corpus  regisr  v 
singulos  cives  regis  membra,  exercitum  ac  milites  corpus, 
et  membra  ducis.  Atqui  haec  omnia  multis  in  locis  ab  Apo-i 
stolo  et  ex  Apostolo  in  universali  praedicatione  ac  profes^ 
sione  ecclesiastica  affirmantur  de  corpore  Ecclesia  et  de  fi— ■ 
delibus  velut  membris  in  relatione  ad  caput  Christum,  ita, 
ut  ratio  unionis  et  habitudinis  ad  caput  in  corporibus  mo-i 
ralibus  nullatenus  sufficiat  ad  declarandum  modum,  quo 
Ecclesia  est  corpus  Christi.  Formae  enim  loquendi  disertae- 
que  explicationes  Apostoli  ita  comparatae  sunt,  ut  licet  Ec-i 
clesia  corpus  sit  collectivum  singulique  fideles  sint  personae 
per  se  consistentes  natura  individua  distinctae  tum  inter 
se  tum  a  Christo  capite,  atque  adeo  Ecclesia  non  sit  pars 
componens  humanam  Christi  naturam  et  hoc  sensu  non  phy-< 
sice  sed  moraliter  corpus  Christi,  intelligi  tamen  debent, 
unio  non  solum  exterior  sed  omnino  intima  per  continuam 
realem  communicationem  et  conservationem  omnium  munium 
et  institutionum,  omnium  potestatum  et  sacramentorum, 
omnium  gratiarum  et  virium  supernaturalium,  vitae  s u per¬ 
ii  atural  is,  totius  denique  esse  secundum  elementa  invisibilia 
et  visibilia,  quo  formaliter  est  et  existit  Ecclesia  Christi.. 
Quod  vero  maximum  est,  istae  omnes  habitudines  recapitu- 
lantur  velut  in  fonte,  et  velut  in  fastigio  absolvuntur  pe~i 
renni  sacrificio  et  perenni  sacramentali  praesentia  Christi 
secundum  divinitatem  et  secundum  humanitatem  in  Ecclesia 
et  in  Ecclesiae  membris,  .atque  haec  per  sacrificium  et  sa-i 
cramentum  unio,  et,  ut  PP.  loquuntur,  commixtio  et  in^ 
sertio  Christi  in  suam  Ecclesiam  efficax  ad  diffusionem  vitae 
et  gratiae  ab  iisdem  Patribus  appellatur  unio  physica,  qua 
reddimur  Christo  u  concorporales  et  consanguinei  »  (vid. 
Tract.  de  Euch.  ed.  2.  p.  91.  96.  102.).  Ista  igitur  unie 
intima,  realis,  secundum  quid  physica  Christi  capitis  cum 
Ecclesia  corpore  suo  sane  est  in  mysterio  credenda  per  fi— ■ 
dem  et  recte  dicitur  mystica,  ac  propterea  Ecclesia  corpus 
Christi  mysticum  (cf.  de  Euch.  p.  146.  in  nota). 

Vera  haec  notio  corporis  Christi  mystici  ipsis  verbis 
Apostoli  demonstranda  est,  qui  eam  nobis  tradidit. 

1°.  Ecclesia  in  se  spectata  est  unum  corpus  morale  in 
ordine  supernaturali,  et  corpus  vivificatum  uno  spiritu;  ni- 


311 


mirum  spectari  debet  secundum  elementum  visibile  et  se-i 
eundum  elementum  in  se  quidem  invisibile,  quod  tamen  per 
visibile  tamquam  huius  forma  sese  manifestat,  sicut  spiritus 
et  vita  in  corpore  humano  vivente.  Haec  unitas  corporis  et 
spiritus,  quamdiu  Ecclesia  adhuc  spectatur  ut  corpus  moi 
rale  in  se  ipsa,  est  primo  per  ordinationem  ad  unum  o- 
mnium  finem  supernaturalis  vocationis,  u  Unum  corpus  et 
unus  spiritus,  sicut  vocati  estis  in  una  spe  vocationis  ve-> 
strae.  n  Porro  haec  unitas  perficitur  eo,  quod  u  unus  Domi-i 
nus  (Iesus  Christus),  una  fides,  unum  baptisma:  »  unus 
Dominus,  cui  omnes  subordinantur  et  hoc  ipso  in  unum 
corpus  et  uno  spiritu  ordinantur,  idque  per  fidcmA  unam 
tum  in  se  tum  in  fidei  sacramento,  secundum  invisibile  et 
visibile  elementum.  «  Etenim  in  uno  Spiritu  (lv  evi  rcvsu- 
uacTt)  omnes  nos  in  unum  corpus  (el;  ev  <rwua)  baptizati 
sumus,  sive  Iudaei  sint  gentiles  sive  servi  sive  liberi;  et 
omnes  in  uno  Spiritu  (sl;  ev  Trvsupa)  potati  sumus  »  1.  Cor. 
XII.  13.  Postremo  haec  unitas  corporis  et  spiritus  suum 
habet  et  principium  et  finem,  quia  u  unus  Deus  et  Pater 
omnium.  »  Unus  Deus  et  Pater  u  super  omnes  »  tamquam 
principium  et  finis  elevans,  a  quo  et  ad  quem  omnes  ele-i 
vandi  sumus;  u  per  omnia  (per  omnes)  »  tamquam  princi-i 
pium  et  finis  pervadens  omnes  et  per  se  ipsum  uniens  ad 
corpus  unum  in  unitate  spiritus;  «  in  omnibus  nobis  »  (1) 
inhabitando  tamquam  principium  et  finis  beatificans  nunc 
in  spe,  postmodum  in  re.  Eph.  IV.  4-6. 

.  2°.  Tota  haec  unitas  «  corporis  et  spiritus  »  est  per  Ie- 
sum  Christum  a)  tamquam  per  causam  meritoriam  et  san-i 
ctificantem.  Per  eius  enim  merita  infunduntur  charismata 
et  gratiae  omnibus  membris,  sed  ut  convenit  corpori  orga-« 
nico,  singulis  pro  diversitate  membrorum  diversa,  «  Unicui-i 
que  autem  nostrum  data  est  gratia  secundum  mensuram 
donationis  Christi  »  (2).  Tum  b)  ipsa  persona  Iesu  Christi 


(1)  'Et?  020?  xai  TtatTjp  racvTiDv.  6  c — i  ravrtov,  xott  otx  ;:xvTtov,  xai  sv 

T.tVJlV  T)pLlV. 

(2)  Data  est  gratia  f)  /api?  cum  articulo,  nemps  illa  gratia  de  qua 
sermo  praecesserat,  at  non  tecundum  totum,  sed  unicuique  secundum  men-i 
suram  illam,  quam  determinat  gratuita  donatio  Christi  evt  oi  IxauTw 
xara  to  perpov  tt?  Stupea?  tou  Xpiotou. 


312 


suis  meritis,  gratia  et  gloria  suae  maiestatis  u  implens  r> 
coelum  et  terram  et  inferiores  partes  terrae  est  veluti  cen-i 
trum  uniens  totius  Ecclesiae,  fidelium  in  terra,  iustorum 
in  inferioribus  partibus  terrae  tum  in  limbo  veteris  Testa-i 
menti  tum  in  purgatorio  poenae  residuae,  ac  denique  An-> 
gelorum  et  sanctorum  omnium  in  coelo,  u  Quia  descendit 
primum  in  inferiores  partes  terrae...  ipse  est  qui  ascendit 
super  omnes  coelos,  ut  impleret  omnia  »  ibid.  7-10.  Per 
hanc  descriptionem  ipsius  personae  Iesu  Christi  ut  centri 
unientis  totam  Ecclesiam  fit  transitus  a  consideratione  cor¬ 
poris  moralis  in  se  ad  distinctius  describendam  rationem, 
qua  Ecclesia  est  corpus  mysticum  Christi  capitis. 

3°.  Ecclesia  itaque  est  corpus  Christi,  Christus  caput 
huius  corporis  sui.  Hanc  iam  rationem  corporis  mystici, 
quomodo  sit.  Apostolus  nos  docet. 

a)  In  primis  a  Christo  capite  ordiuntur  et  per  totum 
corpus  diffunduntur  organice  dispositae  iuncturae  quaedam 
veluti  nervi  et  arteriae,  per  quas  totum  corpus  et  coniun- 
gitur  cum  suo  capite  et  in  se  suisque  membris  disponitur, 
unitur,  continetur:  u  est  caput  Christus,  ex  quo  totum  cor-> 
pus  compactum  et  connexum  per  omnem  iuncturam  submi-i 
nistrationis.  n  Habemus  hic  utique  metaphoram,  nominibus 
quae  immediate  significant  organa  corporis  physici,  trans-i 
latis  ad  significandum  organismum  corporis  mystici,  sed 
metaphoram  apostolicam  adeoque  aptam  exprimendae  veri^ 
tati,  quomodo  Christus  caput.  Ecclesia  Christi  corpus,  Ec-i 
clesiae  origo  et  vita  et  conservatio  a  Christo  promanans, 
et  cum  Christo  atque  in  membris  unio  et  intestina  dispo-« 
sitio  intelligi  debeat.  Ceterum  Apostolus  ipse  metaphoram 
resolvit  in  locutionem  propriam.  Iuncturae  illae  submini-i 
strationis,  per  quas  Ecclesia  corpus  Christi  cum  Christo 
unitur  atque  a  Christo  vitam  haurit  et  interiorem  disposi-i 
tionem,  sunt  ministeria  a  Christo  instituta  seu  in  concreto 
ab  ipso  instituti  in  sua  E^lesia  ministri  (1),  et  cum  his 

i 

(1)  «  Quemadmodum  in  corpore  (hnmano)  aliud  principatum  tenet  et 
velut  praesidet,  aliud  gubernatur  ac  regitur,  ita  Deus  Ecclesiis  quoque 
constituit...  ut  alii  pascantur  et  regantur,  alii  autem  feint  pastores  et 
doctores  ad  Ecclesiae  perfectam  unionem  (npo?  tov  tt,;  exx\T)<jia;  xaTapTiapov) 
ut  haec  duo,  inferius  et  superius,  inter  se  coniuncta  et  compacta  sicut 


—  313  — 

ministeriis  connexa  charismata  et  sacramenta  et  media  san-i 
ctificationis.  In  his  ministeriis  et  mysteriis  visibilibus  Chri-i 
stus  ipse  invisibiliter  suis  meritis  suaque  divina  virtute  et 
in  mysterio  principali  etiam  substantialiter  residet  suaeque 
Ecclesiae  tamquam  caput  unitur,  et  in  eam  tamquam  in 
suum  corpus  per  illa  organa  ministeriorum  et  mysteriorum 
vitam  supernaturalem,  nempe  veritatem  et  charitatem,  gra-i 
tiam  et  sanctificationem  active  seu  u  secundum  operatio-" 
nem  »  diffundit,  auget  et  conservat  in  mensuram  uniuscu-" 
iusque  membri.  Etenim  u  ipse  dedit  quosdam  quidem  Apo-i 
stolos,  quosdam  autem  prophetas,  alios  vero  evangelistas, 
alios  autem  pastores  et  doctores  ad  consummationem  san-i 
ctorum  in  opus  ministerii...  ut  iam  non  simus  parvuli  flu-> 
ctuantes  et  circumferamur  omni  vento  doctrinae...  verita-" 
tem  autem  facientes  in  charitate  »  ibid.  11.  sq. 

b)  Unde  virtute  huius  subministrationis  a  capite  per 
multiplices  iuncturas  dimanantis  tum  singula  membra  ere-" 
scunt  in  sanctitate,  tum  totum  corpus  facit  augmentum. 
Quod  quidem  incrementum  in  singulis  seorsum  sumptis  de-> 
beret  esse,  sed  non  est  in  effectu  ipso  infallibile,  quia  li— ■ 
berum;  in  toto  corpore,  quantumvis  liberum,  est  infallibile, 
quia  caput  Christus  prospicit,  ut  subministratio  secundum 
operationem  in  mensuram  uniuscuiusque  membri  numquam 
in  omnibus  careat  effectu,  quantum  opus  est  ad  augmentum 
corporis.  Est  vero  augmentum  tum  in  extensione  fidei  ut 
Ecclesia  universalis  crescat  usque  ad  ultimos  fines  terrae. 


in  membris  spiritusque  moderatione  connexa  et  colligata  unum  perfectum 
corpus  constituantur  ac  Christo  capite  nostro  vere  dignum  *>  lv’a[i?orepa  crov- 
TeOevra  aXXeXoi?  xai  ouvxpaOevTa,  to  ts  urrepov  xai  to  ;:Xeova£ov  waRep  ev 
fieXeai  xai  tt]  appovta  tou  Rveupato?  ouaAliAaaOsvra  xat  ouvoeOevra  ev  aptiov  a- 
7Co5eiyTTj  (al.  eJtooei/OTjvat)  aiop-a,  xai  auxou  Xpiarou  tt(;  xe:paX7)s  tjjxcov  ovru>; 
a£tov.  Gregor.  Nazianz.  Orat.  2.  n.  3.  Alibi  fere  eadem  repetit:  u  omnes 
unum  corpus  sumus  in  Christo,  singuli  vero  Christi  et  ad  invicem  mem-i 
bra;  alii  enim  regunt  e;  praesunt,  alii  ducuntur  et  reguntur...  fiunt  ta¬ 
men  utraque  unum  in  unum  Christum  ab  eodem  Spiritu  harmonice  con¬ 
iti  ne  ki  et  connexa  n  xai  Ylvstat  aaAorspa  ev  li?  eva  Xpirrov,  uro  tou  aurou 
auvapixoXofoujxeva  xai  auvTidetisva  Tcveup-aro;  Id.  Or.  32.  n.  11.  Ambrosius 
in  eodem  Apostoli  loco  totam  Ecclesiam  triumphantem  ac  militantem  in- 
telligit,  ut  u  per  harmoniam  quandam  virtutum  et  ministeriorum  n  unum 
sit  corpus  Christi.  Ambros.  ad  Irenaeum  ep.  76.  n.  12.  13. 


-  314  - 

tum  maxime  in  intensione  charitatis>  ut  singula  membra 
pro  mensura  operationis  et  cooperationis  conformentur}  ac 
totum  corpus  semper  sit  conforme  et  (si  ita  loqui  fas  est) 
homogeneum  capiti  Christo,  atque  ita  in  singulis  et  in  toto 
exprimatur  imago  Christi  et  formetur  Christus  (cf.  Rom. 

'  VIII.  29;  Gal.  IV.  19.).  Hoc  modo  dicitur  corpus  crescere 
in  Christo  sive  (ex  textu  graeco)  in  Christum  caput.  «Ve-i 
ritatem  autem  facientes  in  charitate  crescamus  in  illo  (ei; 
auTov)  per  omnia,,  qui  est  caput  Christus,  ex  quo  totum 
corpus  compactum  et  connexum  per  omnem  iuncturam  sub-i 
ministrationis  ,  secundum  operationem  in  mensuram  unius-' 
cuiusque  membri,  augmentum  corporis  facit  (1)  in  aedifica-i 
tionem  sui  in  charitate  n  ibid.  15.  sq. 

c)  Hinc  Ecclesia  ita  est  corpus  Christi,  ut  sit  plenitudo 
Iesu  Christi  redemptoris,  fundatoris,  sanctificatoris.  Ita 
nimirum  Christus  habet  Ecclesiam  tamquam  suam  et  cura 
ea  constituit  aliquid  unum,  ut  non  hypostatice  quidem  ve- 
rumtamen  moralis  persona  una  sit  et  unum  subiectum 
iuris.  u  Christus  enim  totus  cum  membris  suis  est  propter 
Ecclesiam  quae  est  corpus  eius  »  Aug.  de  dono  persev.  c.  7. 
Huius  unitatis  fundamentum  non  est  solum  externum,  ut 
quadam  iuris  fictione  in  humanis  inter  dominum  et  ser-i 
vum,  sed  est  reale  et  intestinum.  ip  se  enim  primum  in 

(1)  'ES  ou  rav  to  iu>px  auvappoXoyoupEvov  xat  <rjpPtPa£opEvov  Sta  ra- 
<j7]s  eAtxopiyrta?  totum  corpus  harmonice  coniunctum  et  arcte  con-i 

nexum  per  omnem  iuncturam  subministrationis,  per  iuncturas  scilicet, 
quibus  vita  supernaturalis  et  dona  in  Ecclesia  subministrantur  et  conser-i 
vantur.  In  loco  parallelo  Coi.  II.  19.  idem  paulo  aliis  verbis  dicitur  tr,v 
xecpaXrjv,  ££  ou  (constructio  ad  sensum  *av  to  stupa  ota  tiov  itptov  xat  auvoeaptov 
entAoprjyoujuvov  xat  <jvp£t|5a‘CopEvov.:  Verbum  suppi,3a£op£vov  quod  Eph.  ver-i 
titur  in  vulgata  connexum,  in  hoc  altero  loco  redditur  constructum;  u  cor-i 
pus  per  nexus  et  coninnctiones  subministratum  et  constructum.  »  Porro  il— i 
lud  u  secundum  operatiouem  in  mensuram  uniuscuiusque  membri  xar  c v c p - 
yetav  ev  perpiu  significat  operationem  Christi  capitis  diversam  pro  diver-i 
sitate  vocationis  necessitatis,  dispositionis  et  cooperationis  singulorum 
membrorum  (cf.  Mt.  XXV.  15;  Rom.  XII.  6;  1.  Cor.  XII.  4.  7.).  Quod 
denique  dicitur  corpus  facere  augmentum  corporiB,  patet  in  praedicato  re-« 
petitum  esse  substantivum  loco  pronominis:  corpus  facit  angmentum  sui 
in  se  ipso  (noicTrai);  quod  in  textu  parallelo  Coi.  II.  19.  dicitur:  corpus 
crescit  in  augmentum  Dei  (avAEt  augqoiv  tou  Oeou),  quoniam  nempe  augmen-i 
tum  et  a  Deo  est  per  gratiam  et  in  83  est  ordinis  supernaturalis  ac  divini. 


—  315  — 

natura  sua  humana  u  mediator  Dei  et  hominum,  n  secundus 
Adam  in  ordine  reparationis  repraesentat  totum  genus  huma-i 
num,  tum  vero  meritis  suis,  u  pater  futuri  saeculi  »  et  u  me-i 
diator  novi  Testamenti  »  Ecclesiam  sibi  formavit  et  u  acqui- 
sivit  sanguine  suo  »  (th.  IY.).  In  hac  sUa  Ecclesia  ipse  per-i 
petuo  exercet  suam  potestatem  sacerdotii  in  sacrificio  et 
sacramentis,  magisterii  in  doctrina,  imperii  in  regimine 
per  suos  ministros  velut  per  instrumenta,  quorum  potestas 
est  participatio  ab  ipso  dimanans  (cf.  Tract.  de  Sacram,  in 
genere  th.  X.);  omnis  gratia  et  vita  supernaturalis,  omnia 
dona  omnesque  virtutes  ab  ipso  perenniter  derivantur  in 
Ecclesiam  u  secundum  operationem  in  mensuram  uniuscuius-i 
que  membri.  » 

Quapropter  dum  effecta  ipso  plenus  redemptor,  san-i 
ctificator,  consummator  spectatur,  includit  in  hac  sua 
plenitudine  Ecclesiam  corpus  suum  redemptum,  sanctifica- 
tum,  consummatum;  atque  ideo  Christus  in  suis  membris, 
in  suo  corpore  formari,  crescere  dicitur,  et  tandem  con- 
summari,  quando  Deus  erit  omnia  in  omnibus  (1);  u  quos 
iterum  parturio,  donec  formetur  Christus  in  vobis;  »  «  in 
aedificationem  corporis  Christi,  donec  occurramus  omnes  in 
unitatem  fidei  et  agnitionis  filii  Dei,  in  virum  perfectum, 
in  mensuram  aetatis  plenitudinis  Christi  (2);  «  omnia 


(1)  u  Ipse  scilicet  est,  ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus;  aliter  enim  di-» 
citur  finis,  qui  pertinet  ad  consummationem,  aliter  qui  pertinet  ad  con-i 
sumptionem  »  Ang.  qq.  83.  q.  69. 

(2)  ’Ei?  avSpa  rcXctov,  lutpov  rjXixta?  tou  rXeptupiaTo;  tou  XpiaTOu; 

donec  nempe  Christus  in  sua  plenitudine,  qua  omnia  in  .omnibus  h.  e. 
secundum  omnia  dona  et  omnes  virtutes  in  singulis  membris  adimpletur, 
erit  in  mensura  praedestinatae  staturae,  u  Quod  commemoravit  Apostolus 
de  mensura  aetatis,  plenitudinis  Christi,  dictum  intelligamus...  ut  illi 
capiti  in  populis  Christianis  accedente  omnium  perfectione  membrorum 
aetatis  eius  mensura  compleatur  *  Aug.  Civ.  Dei  XXII.  15.  Secundum 
eandem  rationem  Augustinus  explicat  illud  1.  Cor.  XV.  28.,  quod  paulo 
post  commemoramus  de  subiectione  Filii,  cum  ei  subiecta  fuerint  omnia. 
Sane  quod  dictum  est:  tunc  et  ipse  Filius  subiectus  erit  ei,  qui  illi  sub- 
iecit  omnia,  quamvis  secundum  susceptionem  hominis  dicatur...,,  tamen 
recte  quaeritur,  utrum  secundum  ipsum  tantum  dictum  sit  quod  est  ca>- 
put  Ecclesiae,  an  secundum  totum  Christum  annumerato  corpore  et  mem-i 
bris  eius  _  Cum  enim  ad  Corinthios  de  charitate  diceret  de  membris 


310 


subiecit  sub  pedibus  eius,  et  ipsum  dedit  caput  super 
omnem  Ecclesiam,  quae  est  corpus  ipsius  et  plenitudo  eius, 
qui  omnia  in  omnibus  adimpletur;  »  «  cum  autem  subiecta 
fuerint  illi  omnia,  tunc  et  ipse  Filius  (caput  cum  corpore) 
subicctus  ei  erit,  qui  subiecit  ei  omnia,  ut  sit  Deus  omnia 
in  omnibus  r>  Gal.  IV.  19;  Eph.  I.  23.  IV.  13;  1.  Cor.  XV. 
28.  Perfectio  itaque,  augmentum  et  gloria  Ecclesiae  est 
gloria  Christi  ipsius,  et  plenitudo  qua  Christus  adimple-i 
tur:  u  crescamus  in  illum  per  omnia;  »  sicut  ex  adverso 
persecutio  Ecclesiae  est  persecutio  Christi  in  suo  corpore 
suaque  plenitudine:  «  Saule,  Saule  quid  me  persequeris  » 
Act.  IX.  4.  Videlicet  Christus  consideratur  cum  Ecclesia 
tamquam  una  persona  moralis  et  unum  subiectum  iuris  (1), 


torporis  similitudinem  ducens.;  omnia  membra  corporis,  inquit,  cum 
sint  multa,  unum  est  corpus,  ita  et  Christus.  Non  dixit,  ita  et  Christi, 
sed  ita  et  Christus,  ostendens  Christum  recte  appellari  etiam  universum, 
h.  e.  caput  cum  corpore  suo,  quod  est  Ecclesia.  Et  multis  Scripturarum 
locis  invenimus  Christum  etiam  hoc  modo  appellari,  ut  cum  omnibus  suis 
membris  intelligatur,  quibus  dictum  est:  vos  estis  corpus  Christi  et  mem-i 
bra.  Non  ergo  absurde  sic  intelligimus:  tunc  et  ipse  Fili  is  subicctus 
ut  Filium  non  solum  cap.:t  Ecclesiae  sed  omnes  cum  eo  sanctos 
intelligamus,  qui  sunt  unum  in  Christo,  subiectum  autem  secundum 
contemplationem  sempiternae  veritatis  ad  obtinendam  beatitudinem  nullo 
motu  animi,  nulla  parte  corporis  (mystici)  resistente,  ut  in  illa  vita, 
nemine  amante  propriam  potestatem,  sit  Deus  omnia  in  omnibus  *  s.  Aug. 
1.  qq.  83.  q.  69.  n.  10.  cf.  de  unit.  Eccl.  c.  2.  u  Dominum  eum  et  Chri-i 
stum  fecit  Deus  hunc  Iesum  quem  vos  crucifixistis  (Act.  II.  36.),  non  de 
divinitate  eius  dicit...  sed  de  humanitate  eius,  quae  est  universa  Ecclesia 
quae  in  ipso  dominatur  et  regnat,  postquam  crucifixus  est,  et  quae  ungi-i 
tur  ad  regnum  coelorum,  ut  cum  ipso  regnat,  qui  se  ipsum  pro  illa  exi-i 
nanivit,  et  qui  in  data  jorma  servili  ipsam  assumpsit  n  Athanas.  de  In-i 
eam.  n.  21. 

(1)  u  Uoc  autem  corpus  nisi  connexione  charitatis  adhaereat  capiti 
suo,  ut  unus  fieret  ex  capite  et  corpore,  non  de  coelo  quemdam  persecu-i 
torem  corripiens  diceret,  Saule,  Saule,  quid  me  persequeris.  Fit  ergo 
tamquam  ex  duobus  una  quaedam  persona,  ex  capite  et  corpore,  ex  sponso 
et  sponsa.  Loquatur  ergo  Christus,  quia  in  Christo  loquitur  Ecclesia, 
et  in  Ecclesia  loqnitur  Christus,  et  corpus  in  capite  et  caput  in  corpore... 
ita  ut  dubitari  omnino  non  possit,  Christum  esse  caput  et  corpus,  spon-i 
sum  et  sponsam.  Filium  Dei  et  Ecclesiam,  Filium  Dei  factum  filium  ho-i 
minis  propter  nos,  ut  filios  hominum  faceret  filios  Dei,  atque  ita  essent 
duo  in  carne  una,  in  magno  sacramento,  qui  agnoscuntur  in  prophetia 


317 


ita  ut  simpliciter  Christus  caput  ponatur  pro  capite  simul 
et  corpore  in  iis  proprietatibus  praedicandis;  quae  conve-i 
niunt  tantum  ratione  corporis  mystici,  u  Sicut. omnia 
membra  corporis  cum  sint  multa,  unum  tamen  corpus  sunt: 
ita  et  Christus  »  1.  Cor.  XII.  12. 

cl)  Postremo  sacr  ament  alit  er  Ecclesia  non  solum  signi-i 
ficatur  sed  efficitur  corpus  mysticum  unum  in  se  et  intime 
unitum  cum  Christo  capite  per  unionem  eucharisticam  sub-i 
stantialis  corporis  et  sanguinis  totiusque  Christi  in  sacri-i 
ficio  et  in  sacramento,  «  Calix  benedictionis  cui  benedici-i 
mus,  nonne  communicatio  sanguinis  Christi  est?  et  panis 
quem  frangimus,  nonne  participatio  (xotvoma)  corporis  Do-i 
mini  est?  Quoniam  unus  panis,  unum  corpus  multi  su-i 
mus,  omnes  qui  de  uno  pane  participamus  v  1.  Cor.  X.  16. 

De  hac  Ecclesiae  corporis  mystici  unitate  in  se  et  cum 
capite  per  corpus  Christi  substantiale  in  sacramento  inex-i 
hausta  est  praedicatio  ss.  Patrum  latinorum,  graecorum  et 
syrorum,  quorum  doctrinam  exposuimus  in  Tract.  de  Eu- 
char.  th.  VIII.  coli.  th.  X.  n.  III.  u  Si  vere  Verbum  caro 


dno  in  voce  nua  n  (ubi  Christus  de  se  et  de  sua  Ecclesia  loquitur  tam-i 
quam  de  uno  subiecto)  August.  in  Ps.  30.  enarrat.  2.  serm.  1.  et  2. 
u  Ipse  Dominus  Iesus  Christus  caput  et  corpus;  voluit  enim  etiam  loqui 
nobis,  qui  dignatus  est  mori  pro  nobis;  membra  sua  nos  fecit...  Patitur 
adhuc  Cristus  pressuram  non  in  carne  sua  in  qua  adscendit  in  coelum, 
sed  in  carne  mea  quae  adhuc  laborat  in  terra.  Nisi  enim  Christus  et 
in  membris  suis,  hoc  est,  fidelibus  suis  pressuram  ipse  pateretur,  Saulus 
in  terra  Christum  in  coelo  sedentem  non  persequeretur.  Denique  aperte 
hoc  exponens  (Apostolus)  quodam  loco,  sicut  enim  corpus  unum  est,  inquit, 
et  membra  multa  habet,  omnia  autem  membra  corporis  cum  sint  multa, 
unum  est  corpus;  ita  et  Christus  (1.  Cor.  XII.  12.).  Non  ait;  ita  et  Chri-i 
stus  et  corpus;  sed  corpus  unum  membra  multa,  ita  et  Christus.  Totum 

ergo  Christus _  Mnlta  dicit  ex  persona  capitis,  multa  ex  persona  mem-i 

brorum,  et  hoc  totum,  tamquam  una  persona  sit,  ita  loquitur.  Nec  mire-i 
ris,  quia  duo  in  voce  una,  si  duo  in  carne  una.  »  Id.  in  Ps.  142.  n.  3. 

Duplex  diversa  eit  unio,  altera  hypostatica  Verbi  ad  suam  humani-i 
tatem,  ut  Deus  homo  sit  una  hypostasis;  altera  Christi  capitis  ad  corpna 
Ecclesiam  u  secundum  attributionem  et  operationem  »  (xxr  avaoopav  xai 
evepYiav),  ut  sit  una  velut  persona  iuridica  (sv  rpoato-ov).  Iu  eo  est  posita 
haeresis  Nestorii,  quod  eam  dumtaxat  coniunctionera,  qualis  est  inter 
Christum  et  Ecclesiam,  admisit  inter  Verbum  Filium  Dei  genitum  et 
Christum  hominem  filium  Dei  adoptatum.  Vide  de  Ineam,  th.  XXII.  XXIII» 


—  318  - 

factum  est,  et  vere  nos  Verbum  carnem  cibo  dominico  su-i 
mimus,  quomodo  non  naturaliter  manere  in  nobis  existi-i 
mandus  est ? .  S  i  vere  nos  sub  mysterio  carnem  corporis 
sui  sumimus,  et  per  hoc  unum  erimus,  quia  Pater  in  eo 
est  et  ille  in  nobis,  quomodo  voluntatis  (tantummodo)  uni-i 
tas  asseritur,  cum  naturalis  per  sacramentum  proprie-i 
tas  (1)  perfectae  sacramentum  sit  unitatis...  ut  cum  ille 
in  Patre  per  naturam  divinitatis  esset,  nos  contra  in  eo 
per  corporalem  eius  nativitatem,  et  ille  rursum  in  nobis 
per  sacramentorum  inesse  mysterium  crederetur?  »  Hilar. 
de  Trin.  VIII.  n.  13-17.  «  Si  ergo  vos  estis  corpus  Christi 
et  membra,  mysterium  vestrum  in  mensa  dominica  posi-i 
tum  est,  mysterium  vestrum  accipitis.  *  Aug.  serm.  272. 
u  Panis  quem  frangimus,  nonne  communicatio  (xoivumx) 
corporis  Christi  est?  Cur  non  dixit  (Apostolus)  participa— > 
tio  (u-stoAy))?  Quia  voluit  aliquid  amplius  significare,  et 
magnam  indicare  coniunctionem.  Non  solum  enim  per  par-i 
ticipationem  et  sumptionem  sed  etiam  per  unitionem  com-i 
municamus  ;  sicut  enim  corpus  illud  unitur  Christo,  ita  et 
nos  ei  per  hunc  panem  unimur...  Cum  dixisset  communi-i 
catio  corporis,  quaesivit  denuo  aliquid  arctius  (syyuTspov 
Tt)  dicere;  propterea  subiunxit:  quoniam  unus  panis,  unum 
corpus  multi  sumus.  Quid  enim,  inquit,  dico  communica-i 
tionem?  sumus  ipsum  illud  corpus.  Quid  enim  est  panis? 
corpus  Christi;  quid  autem  fiunt  participantes?  corpus 
Christi,  non  corpora  multa,  sed  unum  corpus.  Quemadmo-i 
dum  enim  panis  ex  multis  granis  compositus  unitur....  ita 
ct  inter  nos  invicem  et  cum  Christo  coniungimur;  non  enim 
ex  alio  quidem  corpore  tu,  ex  alio  autem  alius  nutritur, 
sed  ex  eodem  omnes  »  Chrysost.  in  1.  Cor.  hom.  XXIV. 
u  Paulus  dicit:  omnes  enim  unum  corpus  sumus  in  Christo, 
quoniam  unus  panis  multi  sumus,  omnes  enim  de  uno  pane 
participamus.  Dicat  namque  nobis  aliquis  causam  et  doceat 
aliter  vim  mysticae  Ecclesiae.  Nam  cur  in  nobis  inseritur? 
Nonne  ut  Christum  in  nobis  inhabitare  faciat  etiam  corpo-« 
raliter  participatione  et  communione  sanctae  suae  carnis?... 

(1)  Proprietas  apnd  Hilarium  e. st,  id  quod  graece  dicitur  oixiiorr,? 
coniunctio,  seu  ut  vertit  interpres  Irenaei  1.  III.  c.  18.  al.  20.  dome- 
*ticitas. 


-  310  - 

Maxime  animadvertere  operae  pretium  est,  Christum  non 
dicere  se  in  nobis  futurum  dumtaxat  secundum  relationem 
affectualem,  sed  et  per  participationem  physicam  (xat* 
jx£0s$tv  <pu<Tixr)v).  n  Cyrill.  Alex,  in  Io.  1.  X.  T.  IV.  p.  862.  «  Ad 
nuptias  corporales  vocatus  stupendum  miraculum  (mutatio-i 
nis  aquae  in  vinum)  patravit,  et  non  eum  multo  magis  fi— • 
liis  thalami  nuptialis  (Ecclesiae)  corpus  suum  et  sanguH 
nem  fruendum  donasse  confitebimur?....  In  figura  panis 
datur  tibi  corpus  et  in  figura  vini  datur  tibi  sanguis,  ut 
sumpto  corjx)re  et  sanguine  Christi  ei  concorporalis  (cf. 
Eph.  III.  6.)  et  consanguineus  (<rj<7<7G>[/.o?  xai  ffuvat|xo?  aurou) 
efficiaris.  r>  Cyrill.  Hier.  Catech.  IV.  n.  3.  «  Quoties  ad  cor-i 
pus  et  sanguinem  accedimus  et  ea  super  manus  nostras 
accipimus,  sic  credimus  nos  corpus  amplecti,  et  esse  nos 
de.  carne  eius  et  de  ossibus  eius,  sicut  scriptum  est.  »  Ma- 
ruthas  in  Asseman.  Bibi.  Orient.  T.  I.  p.  180. 

Secundum  doctrinam  igitur  divinam  Apostoli  et  expli-i 
cationem  ss.  Patrum  Ecclesia  non  tantummodo  mo/'ale  cor¬ 
pus  Christi  dicenda  est,  sed  est  corpus  Christi  mysticum 
per  unionem  operationis  charismatum  et  gratiarum  ex  Chri-i 
sto  capite  in  corpus;  hinc  vicissim  per  augmentum  in  vita 
supernaturali  corporis  ad  Christum  caput;  per  unitatem 
personae  moralis  seu  per  unum  subicetum  iuris,  quatenus 
honor  et  iniuriae  referuntur  a  corpore  ad  caput  (xatava- 
<popav),  vaior  et  efficacia  ministeriorum  a  capite  dimanat 
in  corpus  (xaf  svspysixv);  communicatione  denique  et  inha-i 
bitatione  Christi  capitis  in  Ecclesia  suo  corpore  per  sacri-i 
ficium  et  sacramentum  corporis  et  sanguinis  realis,  quam 
Patres  dicunt  «  naturalem  proprietatem  n  capitis  cum  meirn 
bris;  «physicam  participationem,  »  «concorporationem  et 
consanguinitatem  »  membrorum  cum  capite. 


820 


THESIS  XIX. 


Verbum  incarnatum  multipliciter  est  exemplar 
ad  quod  Ecclesia  Christi  expressa  est. 

-  Ad  Verbum  incarnatum  tamquam  ad  suum  exemplar  Ecclesa  se- 
"  eundum  elementum  visibile  et  invisibile  expressa  intelligitur.  Quae 
n  quidem  Ecclesiae  conformatio  cum  Christo  spectanda  est  tum  in  eius 
»  constitutione  gencratim,  tum  in  eius  muneribus  et  sacramentis,  ac  de- 
»  nique  in  eius  glorificatione  tam  inchoata  quam  consummata.  » 

u  Verbum  caro  factum  est;  »  et  u  cum  in  forma  Dei  es* 
set,  semet  ipsum  exinanivit  formam  servi  accipiens  in  simili-i 
tudinem  hominum  factus,  n  Unus  itaque  Iesus  Christus 
Deus  in  natura  divina  et  invisibili  genitus  a  Patre,  homo 
ex  hominibus  in  natura  humana  et  visibili;  invisibilis  in 
suis  factus  est  visibilis  in  nostris;  divina  descendunt,  ut 
humana  evehantur;  Deus  factus  est  homo,  ut  homo  fieret 
Deus.  Vide  PP.  apud  Petavium  Incarn.  1.  II.  c.  8.  Igitur 
a)  una  est  persona  duplicis  naturae.  Divinitas  in  se  invi-i 
sibilis  sese  manifestat  per  suam  humanitatem  visibilem: 
u  vidimus  gloriam  eius,  gloriam  quasi  unigeniti  a  Patre;  » 
u  quod  vidimus  oculis  nostris,  quod  perspeximus,  et  manus 
nostrae  contrectaverunt  de  Verbo  vitae,  et  vita  manifestata 
est.  r>  Humanitas  per  divinam  personam,  cuius  facta  est 
propria  natura,  infinite  exaltata  est  supra  ordinem  natu-i 
ralem ;  atque  ab  hac  divina  persona  in  suam  humanitatem 
tota  adorabilis  dignitas,  sanctitas,  omnesque  donorum  the-i 
sauri  derivantur,  immo  ipsa  divinitas  est  humanitatis  the-i 
saurus:  mysterium  Christi  Iesu,  a  in  quo  sunt  omnes  the-i 
sauri  sapientiae  et  scientiae  absconditi...  quia  in  ipso  inha-i 
bitat  omnis  plenitudo  divinitatis  corporaliter  »  (1)  Coi.  II. 

(lUOn  ev  0’JTw  XXrotXsT  rxv  to  nXirptojAx  tt;;  Oeottjto;  OWliarixto;.  Ver- 
bnm  Deus  assumpsit  sibique  proprium  fecit  corpus  et  totam  visibilem  hui 
manam  naturam  ita  ut  ipsum  Verbum  sit  homo  corporalis  et  visibilis: 
Verbum  caro  factum  est.  Unde  hic  homo  Christus  habet  plenitudinem  di- 


3.  9.  Quare  b)  a  persona  divina  est  etiam  infinita  dignitas 
sacerdotii,  magisterii,  imperii  Christi  hominis,  infinitum 
pretium  sacrificii  et  meritorum  eiu3,  dignitas  dei  virilis 
operationum  (ivspysix  dzxvSpixr,)  omnium  eius  humanarum. 
Denique  c)  ex  eadem  divina  persona  humanitati  debetur 
suprema  exaltatio  in  gloria  ad  dexteram  Dei  Patris  (vide 
de  his  Tract.  de  Incarnat.). 

I.  Iam  vero  ipsum  finem  incarnationis  eum  fuisse  con-i 
stat  ut  genus  humanum  repararetur.  Haec  autem  restau-i 
ratio  ita  effecta  est,  ut  Deus  Verbum  incarnatum  naturam 
lapsam,  h.  e.  genus  humanum  sibi  formaret  in  Ecclesiam  ad 
imaginem  et  similitudinem  suam  sicut  ad  imaginem  et  si— > 
militudinem  Dei  Verbi,  primogeniti  omnis  creaturae,  secun-i 
dum  naturalia  et  supernaturalia  primitus  condita  est  natura 
humana  (1). 

Haec  imaginis  et  similitudinis  formatio  in  primis  gene- 
ratim  spectata  in  Scripturis  luculenter  declaratur.  Etenim 
Deus-homo,  mediator  Dei  et  hominum  homo  Christus  Iesus 
sibi  coniungens  et  coniungendo  transformans  atque  elevans 
genus  humanum  constituit  Ecclesiam  sibi  homogeneam  tain- 


vinitatis,  et  plenitudo  divinitatis  lial  itat  in  hac  visibili  natura  habens 
eam  unitam  in  unitate  personae,  et  per  hanc  visibilem  naturam  se  ma-« 
nifestans. 

(1)  «  Qui  (Christus)  est  imago  Dei  invisibilis  (of.  Heb.  I.  3.)  primo-i 
genitus  omnis  creaturae,  quoniam  in  ipso  condita  sunt  universa  in  coelis 
et  in  terra...  omnia  per  ipsum  et  in  ipso  creata  sunt  (ot;  sv  aurw  exti-jotj 

72  T,2V72 72  H2V72  Ol  2'J70'J  X2t  St£  2J70V  EX7t’J721  1)1  ipso  CaUSU  eXCUl- 

plari,  per  ipsum  causam  effi-ientem,  in  ipsum  causam  tinalem)...  Et  ipse 
est  caput  corporis  Ecclesiae,  qui  est  principium,  primogenitus  ex  mortuis, 
ut  sit  in  omnibus  ipse  primatum  tenens  (ev  rrx-jiv  auro;  rootcutov  exem- 
plariter  et  causaliter),  quia  in  ipso  complacuit  omnem  plenitudinem  inha-i 
bitare,  et  per  eum  reconciliare  omnia  in  ipsum  i  Coi.  I.  15-20.  (Verbi  m 
caro  factum  u  plenum  gratia  et  veritate;  et  de  plenitudine  cius  nos  omnes 
accepimus  »  Io.  I.).  Igitur  Deus  Verbum  imago  Dei  invisibilis  est  secun-i 
dum  divinitatem  primogenitus  omnis  creaturae,  ut  exemplar,  causa,  tinis 
omnium  creaturarum  in  caelo  et  in  terra;  idem  Dens  Verbum  secundum 
humanitatem  quoque  a.-suraptam  primogenitus  ex  mortuis  est  exemplar, 
causa,  finis  Ecclesiae  corporis  sui,  quam  reconciliando  sibi  omnia  (i'o- 
xxTxXXal-xi  nxv72  ei;  2j7ov),  formavit  in  suam  plenitudinem  (of.  Eph. 
I.  23.):  ipse  primatum  tenens  in  omnibus,  quia  omnia  in  ipso,  per  ipsum, 
in  ipsum. 


FBANZELrx.  De  Ecclesia  Christi 


21 


quam  corpus  iu  capite  :  u  vos  autein  estis  corpus  Christi 
et  membra  de  membro  »  (1)  1.  Cor.  XII.  27;  in  se  ut  in 
fundamento  construit  et  continet  Ecclesiam:  u  fundamentum 
positum  est...  quod-est  Christus  Iesus  »  ib.  III.  11;  ex  se 
tamquam  ex  semente  progerminat  Ecclesiam  ut  fructum 
suum  multum:  u  venit  hora,  ut  clarificetur  Filius  homi-i 
nis...  granum  frumenti  si  mortuum  fuerit,  multum  fructum 
affert  »  (2)  Io.  XII.  23.  sqq.;  ex  se  ut  ex  vite  profert  et 
vivificat  palmites  Ecclesiae:  u  ego  sum  vitis,  vos  palmites  » 
ib.  XV.  5;  ex  se  profert  ac  derivat  Ecclesiam  tamquam  se-i 
eundus  Adam  matrem  omnium  viventium  :  u  de  carne  eius 
et  de  ossibus  eius  »  Epb.V.  30.  ip  se  primogenitus  dat  po-« 
testatem  et  participationem  filiationis  divinae  et  coheredi- 
tatis  omnibus  credentibus  in  nomine  eius:  u  praedestinavit 
conformes  fieri  imaginis  Filii  sui,  ut  sit  ipse  primogenitus 
in  multis  fratribus  »  Rom.  VIII.  17.  29;  Heb.  II.  10.  seq.; 
Io.  I.  12.  13.  Ipse  lux  clarificans.  Ecclesia  clarificata  et 
velut  splendor  gloriae  eius  (3),  atque  in  hac  luce  cum  ipso 
et  in  se  unita:  -  et  clarificatus  sum  in  eis  (quos  dedisti 
mihi,  $s$o£a?u9ci  iv  xutoi;)...  et  ego  claritatem  quam  dedH 
sti  mihi,  dedi  eis  (tyjv  Ao£xv,  r,v  p.ot,  Ssiwxx  ocutoi;), 

ut  sint  unum,  sicut  et  nos  unum  sumus:  ego  in  eis  et  tu 
in  me,  ut  sint  consummati  in  unum»  Ioan.  XVII.  22.  ip  se 
denique  resurgens  et  glorificatus,  ut  exemplar  et  causa 
efficiens  est  resurrectio  et  glorificatio  suae  Ecclesiae,  Ieru- 
salem  coelestis  in  omnibus  sanctis:  u  caput  corporis  Eccle-i 
siae,  qui  est  principium,  primogenitus  ex  mortuis  »  Coi.  1. 
18  ;  u  Christus  resurrexit  a  mortuis  primitiae  dormientium, 
quoniam  quidem  per  hominem  mors  et  per  hominem  resur- 

(1)  Xxi  jxsXr,  sx  [x:Aoy?  membra  singula  ut  partes  organicae  in  toto. 
Cf.  Rom.  XII.  5. 

(2)  u  Hic  videbat  ip.-os  gentiles  post  passiones  et  resuscitationem 
suam  ex  omnibus  gentibus  cr.-ditiros...  Se  autem  dicebat.  Ipsnm  est  gra-i 
num  mortilicaudum. . .  inlidclitate  Iudacorum,  multiplicandum  fide  populo-i 
rum  n  Aug.  iu  Io.  tract.  51. 

(3)  Christus  est  Dei  Patris  «  splendor  gloriae  et  figura  substantiae 
cius  -  imuyaAxx  tt,;  ooi*f;  xx:  xxsxxrr,;  tr(;  >  c >i  rx7ia>;  xutou  Heb.  I.  3; 
analogice  (ut  cx  omnibus  allatis  testimoniis  patet)  Ecclesia  dici  potest 
splendor  gloriae  Iesu  Christi,  et  lignra  (expressa  imago)  substantiae  eius, 
non  generatione  sed  analoga  parti  ipatione. 


323 

rectio  mortuorum  ;  et  sicut  in  Adam  omnes  moriuntur,  ita 
in  Christo  omnes  vivificabuntur;  igitur  sicut  portavimus 
imaginem  terreni,  portemus  et  imaginem  coelestis  r>  1.  Cor. 
XV.  20.  49.  (1). 

II.  Generica  huiusmodi  descriptio  ad  pleniorem  intelli- 
gentiam  rei,  de  qua  in  hac  thesi  agimus,  certe  non  sufficit. 
Quaerendum  ergo  est  per  partes,  quomodo  Verbum  incar-i 
natum  secundum  invisibilem  et  visibilem  naturam  suam 
nobis  proponatur  non  solum  ut  causa  per  quam,  sed  etiam 
maxime  ut  exemplar  et  originalis  forma,  ad  quam  velut 
ectypus  exprimatur  et  formetur  Ecclesia  Christi,  ut  exem-i 
plar  inquam  non  separatum  et  externum,  sed  a  se  deriva-i 
tam,  sibi  configuratam  sibique  coniunctam  imaginem  com-i 
prehendens  Ecclesiam  quodammodo  ut  splendorem  glo-i 
riae  suae. 

Iri  ipso  Christo  tamquam  exemplari  tria  spectavimus, 
humanae  naturae  exaltationem  per  hypostaticam  unionem 
cum  Verbo,  inde  consequentes  functiones  theandricas,  et 
denique  eius  glorificationem.  Secundum  haec  ergo  conside-i 
randa  est  assimilatio  Ecclesiae,  primum  generatim  in  san-» 
ctificatione  et  elevatione  visibilium  per  invisibilia,  tum  spe- 
ciatim  in  hierarchia  et  sacramentis,  ac  denique  in  glori-« 
ficatione. 

1°.  Intelligitur  Ecclesia  tamquam  imago  fundatoris  et 
capitis  sui  Christi  in  intima  sua  constitutione,  qua  ad  si— « 
militudinem  Verbi  incarnati  expressa  est.  Sicut  Christus 
est  Deus  homo.  Verbum  caro,  ita  corpus  eius  Ecclesia  in 
suis  membris,  in  sua  hierarchia,  in  suis  sacramentis  ac 
institutis  constat  duplici  elemento,  elemento  per  se  humano 


(1)  Praeclare  haec  omnia  complectitur  s.  Ioannes  Chrvsost.  hom.  VII [. 
in  1.  Cor.  III.  11.  12.  «  Per  ranlta  exempla  (S-.x  -oXXtov  rxAxoi-.yaaTwv) 

nos  unit.  Vide  cnimvero.  Ipse  est  caput,  nos  autem  corprs;  inter  caput 
et  corpns  non  potest  ullum  esse  interstitium.  Ipse  est  fundamentum,  nos 
aedificium;  ipse  vitis,  nos  palmites;  ipse  sponsus,  nos  sponsa;  ipse  pa-i 
stor,  nos  oves;  ipse  via,  nos  qui  ingredimur;  rursus  nos  templum,  ipse 
inhabitator;  ipse  primogenitus,  nos  fratres;  ipse  heres,  nos  coheredes; 
ipse  vita,  nos  viventes;  ipse  resurrectio,  nos  resurgentes;  ipse  lux,  nos 
illuminati.  Haec  omnia  unitatem  manifestant,  nec  sinunt  aliquid  vacuum 
esse  intermedium  (ouoiv  p.-70v  aotrAtv  rivat),  ne  minimum  quidem.  * 


-  324 

ac  visibili  externo  atque  elemento  divino  et  invisibili  in-i 
terno,  quo  humanum  informatur  et  elevatur  atque  ita  for- 
maliter  constituitur  ecclesiasticum.  Ideoque  utriusque  ele-i 
menti  humani  ac  divini  coniunctione  et  singulae  veluti 
partes  Ecclesiae  constituuntur  et  ex  his  omnibus  tota  Ec~i 
clesia  consistit  humano-divina.  Spiritus  Sancti  dona  sunt 
in  ipsa,  ut  ita  dicamus,  velut  incarnata,  invisibilia  fiunt 
visibilia,  non  utique  in  se  ipsis  sed  in  elemento  visibili 
coniuncto,  quod  informant  et  quo  manifestantur. 

Tota  Ecclesia  templum  est  Spiritus  Sancti,  qui  eam 
inhabitat  donis  et  gratiis  suis,  fide,  spe  et  charitate  infor-i 
mans  et  formans  membra  Ecclesiae,  ipse  Spiritus  veritatis. 
Spiritus  virtutis  (1),  Spiritus  sanctificationis,  a  Vos  enim 
estis  templum  Dei  vivi,  sicut  dicit  Deus:  quoniam  inhabi-i 
tabo  in  eis,  et  inambulabo  inter  eos,  et  ero  illorum  Deus, 
et  ipsi  erunt  mihi  populus  »  2.  Cor.  VI.  16;  1.  Cor.  III.  16. 
17.  Hic  unus  Spiritus  cum  donis  suis  sicut  interna  sancti-i 
ficatione  u  in  mensuram  uniuscuiusque  membri  »  omnia  mem-i 
bra  coniungit,  ita  et  externis  visibilibus  effectibus,  quibus 
se  manifestat,  unitate  professionis  fidei,  communionis,  sa-< 
cramentorum  ipsum  unum  corpus  efformat  (2).  u  Unum  cor-i 
pus  et  unus  Spiritus;  sicut  vocati  estis  in  una  spe  voca-i 
tionis  vestrae  »  Eph.  IV.  4.  Externa  autem  haec  omnia  et 
visibilia  suam  propriam  rationem  suumque  valorem  habent 
a  donis  internis,  a  quibus  promanant  et  quibus  informan-i 
tur.  Corpus  vivificatur  a  Spiritu:  u  quicumque  enim  Spi-« 
ritu  Dei  aguntur,  ii  sunt  filii  Dei  »  Rom.  VIII.  14.  Exemi 
plar  in  capite  Christo  est  evidens,  quatenus  eius  natura 
visibilis  exaltatur  et  sanctificatur  per  Verbum,  et  Verbum 
in  illa  ac  per  illam  sese  manifestat. 

(1)  IIvcujAa  duv3|A£cu{.  2.  Tim.  I.  7. 

(2)  u  Quia  Verbum  est  in  Patre,  Spiritus  autem  ex  Verbo  datur,  vult 
nos  accipere  Spiritum,  ut  hoc  accepto  atque  habentes  Spiritum  Verbi 
quod  est  in  Patre,  ostendamur  et  nos  per  Spiritum  unum  esse  in  Verbo 
et  per  Verbum  in  Patre...  Unde  quemadmodum  lilii  et  dii  efficimur  per 
Verbum  in  nobis  habitans,  ita  in  lilio  et  in  Patre  erimus  et  censebimur 
unum  facti  in  Filio  et  in  Patre,  quia  in  nobis  est  Spiritus,  qui  est  in 
Verbo  et  Verbum  in  Patre  s.  Athanas.  cont.  Arian.  or.  III.  n.  25.  (Tract. 
de  Trin.  th.  III.  Coroli.  3.). 


325 


2°.  Secundum  Christi  munera  et  operationes  theandricas 
consideranda  est  imago  speciatim  in  hierarchia  et  sacra-i 
mentis. 

a)  Christus  caput  et  fundator  instituit,  ac  per  Spiri-» 
tum  paracletum  manentem  in  Ecclesia  perpetuo  efficit,  ut 
corpus  sit  organicum.  Multa  enim  membra  inter  se  diversa 
non  omnia  eumdem  actum  habent;  omnia  tamen  ad  invicem 
membra  sunt  et  ad  unum  totum  ex  sua  natura  pertinent, 
et  ad  unum  finem  totius  suis  actibus  conspirant,  atque 
ideo  unum  est  corpus  Rom.  XII.  4.  5;  1.  Cor.  XII.  18-20. 
Hinc  gradus  sunt  diversi  non  solum  laicorum  qui  carent 
potestate  activa  sive  in  corpus  reale  sive  in  corpus  mystis 
cum  Christi,  et  Clericorum  in  quibus  residet  haec  potestas; 
sed  etiam,  quod  nunc  consideramus,  ex  Christi  institutione 
et  Spiritus  Sancti  operatione  diversi  sunt  ordines  hierar- 
chici,  ab  uno  supremo  (qui  immediate  Christum  repraesen-i 
tat  in  tota  Ecclesia  et  ab  ipso  participat  proprietates  su-i 
premi  confirmatoris  omnium  fratrum  ,  pastoris  omnium 
ovium,  fundamenti  totius  Ecclesiae),  usque  ad  inferiores. 
In  his  mutua  coniunctione  et  inferiorum  ad  superiores  sub- 
ordinatione  constitutum  est  unum  magisterium,  imperium, 
sacerdotium  in  aliis  maiori  in  aliis  minori  plenitudine  deriva-i 
tum  ab  uno  capite  Christo  per  comunicationem  unius  Spiritus 
veritatis,  virtutis,  sanctificationis:  multi  unum  corpus  sunt 
in  Christo;  singuli  tamen  u  habentes  donationes  (Aapt?p.aTa) 
secundum  gratiam  quae  data  est  nobis,  differentes  »  Rom. 
XII.  6;  nam  u  divisiones  gratiarum  sunt,  et  divisiones  mi- 
nistrationum,  et  divisiones  operationum;  haec  autem  omnia 
operatur  unus  atque  idem  Spiritus,  dividens  singulis  prout 
vult  n  l.Cor.  XII.  Porro  haec  omnia  eum  finem  habent,  ut  tota 
Ecclesia  docens  et  audiens  (ty;  ottocxoyj  tyj  ;  tcistsux;),  guber-i 
nans  et  gubernata,  sanctificans  et  sanctificata  perpetuo  sit 
ac  conservetur  firmamentum  veritatis,  regnum  Christi,  tem-i 
pium  Spiritus  Sancti:  dantur  omnia  «  ad  consummationem 
sanctorum,  in  opus  ministerii,  in  aedificationem  corporis 
Christi  »  Eph.IY.  12;  1.  Cor.  III.  22.  23. 

Sicut  igitur  Christus  est  veritas  et  unus  magister  ve-i 
ritatis,  sicut  data  est  ei  omnis  potestas  in  coelo  et  in  terra, 
sicut  est  sacerdos  in  aeternum  sui  proprii  ordinis  quia  est 


—  326  — 

Verbum  incarnatum:  ita  in  hierarchia  quae  ut  imago  ad 
exemplar  Christum  expressa  est  atque  ut  participatio  a 
Christo  fonte  dimanat,  magisterium  est  veritatis,  imperium 
salutis,  sacerdotium  consecrationis  et  sanctificationis,  quia 
humanum  et  visibile  compenetratur  charismate  divino  et 
invisibili  Spiritus  veritatis,  virtutis,  sanctificationis  (1). 

b)  Sacramenta  sunt  unum  ex  essentialibus  et  vitalibus 
elementis,  quibus  Ecclesia  Iesu  Christi  in  terra  constitui-i 
tur,  nutritur  et  fovetur  ab  ipso  sponso  suo  Christo  (Eph.  V. 
29.)*  In  sacramentis  etiam  materialiter  membra  Ecclesiae 
praeparantur  (nimirum  in  christiano  matrimonio),  'et  for- 
maliter  Ecclesia  per  sacramenta  in  suis  membris  perpetuo 
renascitur  ac  renovatur,  sanatur,  sanctificatur,  eiusque  hie-i 
rarchia  succrescit  ac  conservatur.  Unde  sacramenta  eadem 
intelliguntur  esse  una  ex  praecipuis  «iuncturis  subministra-i 
tionis,  »  quibus  totum  corpus  et  in  se  et  cum  capite  Chri-i 
sto  compactum  et  connexum  u  facit  augmentum  corporis  in 
aedificationem  sui  in  charitate.  »  Ex  hoc  autem  ipso,  quod 
sacramenta  sunt  partes  essentiales  in  organismo  Ecclesiae, 
eiusdem  totius  Ecclesiae  naturam  praeseferunt,  et  conse-i 
quenter  sunt  ectypi  assimilati  ipsi  institutori  ac  fundatori 
Iesu  Christo,  u  Magnum  pietatis  sacramentum  »  permanens, 
quod  est  Verbum  incarnatum,  intelligitur  fundamentum, 
origo,  et  exemplar  omnium  sacramentorum,  quae  ad  sancti-i 
ficationem  Ecclesiae  perpetuo  novis  actibus  repetuntur  (cf. 
Tract.  de  Sacram,  in  genere  ed.  2.  p.  34.). 

In  his  mysteriis  natura  visibilis  et  materialis  elevatur 
ad  ordinem  supernaturalem  instrumentorum  gratiae  per  con- 
iunctionem  cum  meritis  Christi  secundum  eius  humanitatem, 
cum  omnipotentia  Christi  sanctificatrice  secundum  eius  di— « 
vinitatem,  cum  eius  sacerdotio  ut  institutoris,  et  principalis 
administratoris  sacramentorum  u  non  ministerio  corporis  sed 
invisibili  opere  maiestatis»  (Aug.  cont.  litt.  Petelian.  1.  III. 
c.49.).  Divina  vis  sanctificatrix  invisibilis  propria  ratio  est, 

(1)  Si  Spiritus  in  singulis  qui  pertinent  ad  sacerdotium,  non  opera-i 
tur  sanctificationem  gratiae,  hoc  inde  est  quod  illa  sine  debita  coopera-i 
tione  non  efficitur;  semper  tamen  operatur  sanctificationem  potestatis,  qnae 
(sicut  character  sacramentalis)  neque  a  gratia  sanctificante  neque  a  coope-i 
ratione  pendet.  Vide  Tract.  de  Sacramentis  in  genere  th.  XIII. 


327 

qua  signum  sensibile  per  se  naturale  elevatur  et  constitui-i 
tur  sacramentum  supernaturale.  Spiritus  Sanctus  «  aquis 
superest  sanctificans  eas  de  semetipso,  et  ita  sanctificatae 
vim  sanctificandi  combibunt»  (Tertull.  de  Baptism.  c.  4.); 
u  oleum  praesentia  divinitatis  Spiritus  Sancti  fit  efficax  » 
(Cyrill.  Hier,  catech.  21.  n.  3.);  sicut  incarnatio  Verbi  facta 
est  adumbratione  Spiritus  Sancti  in  Beata  Virgine,  ita  «  vir-i 
tus  altissimi  et  obumbratio  Spiritus  Sancti,  quae  fecit,  ut 
Maria  pareret  Salvatorem,  eadem  facit  ut  regeneret  unda 
credentem  n  (Leo  M.  serrn.  4.  et  B.  de  nativ.  Dom.  vide  Tract. 
de  Sacram,  in  genere  th.  VI.  n.  III). 

Si  haec  divini  et  terreni,  invisibilis  et  visibilis  elementi 
coniunctio  in  ceteris  sacramentis  refert  imaginem  institu-i 
toris  Verbi  incarnati,  multo  plenior  est  similitudo  et  pe~i 
rennis  repraesentatio  incarnationis  in  sacramento  sacramen-i 
torum,  in  sanctissima  inquam  Eucharistia,  ubi  u  in  rebus 
quidem  sensibilibus,  omnia  vero  intelligibilia  (7ravra  8z 
votqtoc  mente  ac  fide  intelligenda)  a  Christo  sunt  tradita  » 
Chrys.  in  Matth.  hom.  82.  al.  83.  Haec  similitudo  adeo  vera 
est,  ut  ss.  Patres  frequenter  ipsum  hoc  sacramentum  assum-i 
pserint  velut  terminum  notiorem  comparationis  ad  explica-i 
tionem  et  defensionem  ipsius  incarnationis  (Tract.  de  Eu- 
char.  th.  IX.  X.). 

Sicut  Verbum  in  incarnatione  per  naturam  assumptam 
manifestatum  est  in  carne,  ita  Verbum  incarnatum  secun-i 
dum  ipsam  humanitatem  se  constituens  in  statu  sacramen- 
tali  invisibile  manifestatur  per  species  alienas  panis  et  vini: 
sicut  ergo  ibi  unus  est  Christus  credendus  fide  secundum 
suam  divinitatem,  videndus  etiam  sensibus  secundum  huma-i 
nitatem;  ita  heic  ille  idem  unus  Christus  credendus  est  sola 
fide  secundum  humanitatem  et  divinitatem,  videndus  etiam 
sensibus  secundum  formalem  (1)  rationem  sacramenti  in  spe- 
ciebus  sacramentalibus.  Ibi  exinanitio  personae  divinae  non 
deponendo  formam  Dei,  sed  accipiendo  formam  servi  (Phil.  II. 
7.);  hic  exinanitio  quaedam  ipsius  humanitatis,  non  depo-i 
nendo  gloriam  qua  ad  dexteram  Patris  est  exaltata,  in  Ec- 

(1)  *  Eucharistia  duabns  rebus  constans,  terrena  et  coelesti  *  Iren. 


1.  IV.  c.  18. 


323 


clesia  triumphante,  sed  assumendo  statum  victimae  in  Ec-i 
clesia  militante  (Tract.  de  Sacram.  Euch.  th.  IX.  Coroll.  3  ; 
de  Sacrific.  Euch.  th.  XYI.  n.  II.).  Ibi  apparitio  in  carne  per 
nativitatem  operante  Spiritu  Sancto,  vita  abscondita  per 
triginta  annos  in  humanitate  nondum  glorificata,  praedii 
catio  publica  verbo  sensibili  et  miraculis  manifestis  in  on 
dine  naturae,  sacrificium  cruentum  ad  consummationem  rei 
demptionis,  haecque  omnia  pro  Ecclesia  fundanda;  hic  pen 
petuo  renovata  praesentia  per  transubstantiationem  transi 
mutante  Spiritu  Sancto  creaturas  (1);  vita  abscondita  in 
humanitate  iam  glorificata,  donec  iterum  veniat;  praedii 
catio  spiritalis  verbo  interno  in  animabus  et  miracula  in 
ipso  ordine  supernaturali,  sacrificium  incruentum  ad  applii 
cationem  redemptionis  consummatae,  quae  perficiuntur  omnia 
in  Ecclesia  fundata.  Ibi  crux  arbor  vitae  ad  generandam  ex 
latere  Christi  Ecclesiam  viventem  vita  gratiae,  resurrectio 
causa  et  exemplar  resurrectionis  nostrae  Ecclesiaeque  glo- 
rificatae;  hic  ex  illa  arbore  cibus  vitae  ad  nutriendam  et 
conservandam  vitam  gratiae,  pignus  ac  praeparatio  resun 
rectionis  et  glorificationis.  Lignum  vitae  in  paradiso  hai 
bebat  alimentum  corporale  et  sacramentum  spirituale  sed 
typicum  ad  Christum  in  arbore  crucis  et  in  Eucharistia 
futurum  (2);  in  ipsa  Eucharistia  sacramentum  est  anti ty¬ 
pum,  in  se  continens  corporale  et  spirituale,  humanum  et 
divinum,  corpore  et  sanguine  Dei  Verbi  sanctificans  inem- 


(1)  Frequenter  a  Patribus  et  in  sacris  liturgiis  indicatur  haec  simi-i 
litudo  ac  connexio  operationis  Spiritus  Sancti  in  incarnatione  et  in  trans  - 
substantiatioue.  u  Liquet  quod  praeter  naturae  ordinem  Virgo  generavit; 
et  hoc  quo  i  conficimus  corpus,  ex  Virgine  est.  Quid  quaeris  naturae  on 
dinem  in  Christi  corpore  (in  Eucharistia),  cum  praeter  naturam  sit  ipse 
Dominus  Iesns  partus  ex  Virgine  *  Ambros.  de  my.-ter.  c.  9.  «  Quomodo 
fiet  istud,  aiebat  sancta  Virgo,  quoniam  virum  non  cognosco?.  Et  tu 
nunc  interrogas,  quomodo  panis  fit  corpus  Christi,  atque  vinum  et  aqua 
sanguis  Christi?  Dico  tibi  et  ego:  Spiritus  S auctus  supervenit  et  efficit 

haec,  quae  rationem  et  mentis  conceptum  superant _  sufficiat  tibi  audi-> 

vis  se  id  fieri  per  Spiritum  Sanctnm  sicut  etiam  per  Spiritum  Sanctum 
ex  s.  Dei  genitrice  Dominus  sibi  ipsi  et  in  se  ipso  carnem  substantiavit.  « 
s.  Damascen.  F.  O.  1.  IV.  c.  13.  (Tract.  de  Euch.  th.  VIII.). 

(2)  De  ligno  vitae,  in  quo  erat  «  sacramentum  sicut  in  ceteris  lignis 
alimentum,  «  vide  s.  Augustin.  in  Genes,  ad  litt.  1.  VIII.  c.  4. 


—  320  — 

bra  Ecclesiae  ad  futuram  eorumdem  membrorum  in  anima 
et'  corpore  vitam  gloriosam  et  immortalem. 

Ex  his  omnibus  intelligimus,  quomodo  Ecclesia  ab  lioc 
sacrificio  et  sacramento  eucharistico  velut  a  corde  et  centro 
totius  vitae  suae  participet  in  se  ipsa  coniunctionem  ac  com- 
penetrationem  humani  et  divini,  dum  natura  per  gratiam, 
terrena  per  coelestia,  visibilia  per  invisibilia  informantur, 
sanctificantur  et  clarificantur. 

3°.  Quemadmodum  Christus  Ecclesiam  suam  militantem 
et  laborantem  in  terris  constituit  imaginem  sui,  ut  ipse 
vivebat  et  patiebatur  in  vita  sua  mortali:  ita  Ecclesia  glo- 
rificata  est  imago  et  expressio  Christi  capitis  glorificati; 
Christi  resurrectio  et  gloria  est  forma  exemplaris  et  causa, 
a  qua  participat  Ecclesia  resurrectionem  et  gloriam. 

Exhibet  quidem  Ecclesia  iam  nunc  imaginem  Christi  qui 
resurrexit  a  mortuis,  spectando  simul  tum  vitam  superna- 
turalem  gratiae  in  terris  tum  vitam  beatam  animarum  in 
caelo;  verum  expressio  perfecta  resurrectionis  Iesu  Christi 
capitis  complebitur  demum  in  gloriosa  carnis  resurrectione. 
Est  itaque  Ecclesiae  assimilatio  ad  gloriam  Christi  in  du-i 
plici  stadio,  eaque  nobis  in  sacris  libris  describitur  per  du-i 
plicem  resurrectionem,  regenerationem,  renorationem. 

a)  Per  resurrectionem  spiritalem  referimus  imaginem 
capitis  nostri  Christi,  qui  surrexit  a  mortuis.  Secundum 
hanc  rationem  adhuc  incompletam  dicit  Paulus:  «  conse- 
pulti  sumus  cum  illo  (Christo)  per  baptismum  in  mortem 
(mortui  peccatis),  ut  quomodo  Christus  surrexit  a  mortuis 
per  gloriam  Patris,  ita  et  nos  in  novitate  vitae  ambule-i 
mus  7>  Rom.  VI.  4;  et  in  eundem  sensum:  «  igitur  si  con-i 
surrexistis  cum  Christo,  quae  sursum  sunt  quaerite,  ubi 
Christus  est  in  dextera  Dei  sedens...  mortui  enim  e3tis  et 
vita  vestra  est  abscondita  cum  Christo  in  Deo  »  Coi.  III. 
1.  3.  Haec  eadem  in  Apocalypsi  XX.  5.  6.  appellatur  u  re-i 
surrectio  prima  »  considerando  simul  martyrum  animas  in 
coelo  et  sanctam  Ecclesiam  in  terra. 

At  cum  ista  resurrectione  symbolica  et  glorificatione 
incompleta  in  locis  omnibus  coniungitur  resurrectio  corpo-i 
rea  membrorum  Ecclesiae  et  in  hac  ipsius  Ecclesiae  glori-i 
ficatio  completa  tamquam  perfecta  expressio  Christi  glori- 


-  330  - 

ficati.  In  loco  citato  Rom.  VI.  continuo  subdit  Apostolus  : 
«  si  complantati  («ruucpuTOt)  facti  sumus  similitudini  mortis 
eius,  simul  et  resurrectionis  erimus  »  (complantati  seu  ho- 
mogenei)  Rom.  VI.  5.  Nimirum  ex  imagine  imperfecta 
mortis  symbolicae  et  novitatis  vitae  in  resurrectione  prima 
consequitur  similitudo  perfecta  in  resurrectione  et  glorifi-i 
catione  finali.  Expressius  adhuc  in  loco  altero  Coloss.  III. 
exhibetur  u  vitae  absconditae  cum  Christo  in  Deo  »  tran-« 
situs  ad  vitam  manifestatam  in  resurrectione  et  assimilatam 
Christo  in  eius  suprema  manifestatione:  «  cum  Christus  ap-i 
paruerit  (cpavspwOy)  fuerit  manifestatus)  vita  vestra  (exemi 
plar  et  causa  vitae  vestrae  glorificatae),  tunc  et  vos  appa-i 
rebitis  (fpxvepwtyetfcdOe)  cum  ipso  in  gloria  »  Coi.  III.  4. 
Caput  manifestatum  in  gloria  exemplariter,  vitam  adhuc 
absconditam  membrorum  manifestabit  in  gloria  efficienter: 
u  totum  est  caput  et  corpus.  »  Eodem  modo  coniungitur 
multis  locis  assimilatio  utraque  ad  Christum,  imperfecta 
in  Ecclesia  militante  per  resurrectionem  primam,  perfecta 
in  Ecclesia  triumphante  per  resurrectionem  finalem,  u  Si 
autem  Christus  in  vobis  est,  corpus  quidem  mortuum  est 
propter  peccatum, -spiritus  vero  vivit  propter  iustificatio- 
nem  (resurrectio  prima):  quod  si  Spiritus  eius  qui  suscitavit 
Iesum  a  mortuis  habitat  in  vobis;  qui  suscitavit  Iesum  a 
mortuis,  vivificabit  et  mortalia  corpora  vestra,  propter  inha-i 
bitantem  Spiritum  eius  in  vobis»  Rom.  VIII.  10.11.  Paulo 
post  ibi  Apostolus  expresse  loquitur  de  iis,  quos  Deus  u  prae~> 
destinavit  conformes  ('rup.p.op-pou;)  fieri  imaginis  Filii  sui, 
ut  sit  ipse  primogenitus  in  multis  fratribus;  hanc  vero 
conformitatis  praedestinationem  complecti  ait  tum  vocatio-i 
nem  et  iustificationem,  tum  glorificationem,  quam  etiam 
dicit  adoptionem  filiorum  Dei  (completam),  redemptionem 
corporis  nostri,  et  revelationem  (aTroxocXuAtv)  filiorum  Dei 
Rom.  VIII.  29.  30.  cf.  17.19.  23.  Ita  etiam  alibi  in  Scriptu-« 
ris  :  u  Nostra  conversatio  (tpoiiteuiioc  vita  nostra  per  re~> 
surrectionem  primam)  in  coelis  est;  unde  etiam  salvatorem 
exspectamus  D.  N.  Iesum  Christum,  qui  reformabit  corpus 
humilitatis  nostrae  configuratum  (<rup.[iop9ov)  corpori  cla-i 
ritatis  suae  »  Phil.  III.  20.  21.  u  Charissimi  nunc  filii  Dei 
sumus;  et  nondum  apparuit  (ouAw  ecpxvspo)A)  quid  erimus; 


331 


scimus  quoniam  cum  apparuerit  (sav  (pxvspio8r)  similes  ei 
erimus,  quoniam  videbimus  eum  sicuti  est  r>  1.  Io.  III.  2. 

Duplex  igitur  est  stadium  configurationis  Ecclesiae  ad 
Christum  caput  et  exemplar.  Pro  primo  stadio  dicuntur: 
complantati  similitudini  mortis  eius;  consepulti  cum  Chri-i 
sto;  novitas  vitae,  conversatio  in  coelis,  vita  cum  Christo 
in  Deo,  sed  adhuc  abscondita;  filii  Dei  sumus,  sed  nondum 
apparuit,  quid  erimus;  accepimus  Spiritum  adoptionis  fi— « 
liorum,  sed  adhuc  omnis  creatura  exspectat  revelationem 
filiorum  Dei,  et  intra  nos  gemimus  adoptionem  filiorum 
Dsi  exspectantes,  redemptionem  corporis  nostri  (1).  Pro 
stadio  altero  dicuntur:  complantati  resurrectioni  eius,  vi-> 
vificata  mortalia  corpora,  configurata  corpori  claritatis  eius; 
cum  ipse  apparuerit,  apparebimus  cum  ipso  in  gloria,  cura 
apparuerit,  similes  ei  erimus,  quoniam  videbimus  eum,  si— « 
cut  est. 

b)  Duplex  ista  resurrectio  simul  est  duplex  regeneratio 
Ecclesiae  ad  exemplar  Iesu  Christi:  prior  in  adoptione, 
quae  iam  est  sed  nondum  apparuit;  altera  finalis  quae  ap-i 
parebit  a  in  redemptione  corporis  nostri.  »  De  illa  dicitur; 
u  nisi  quis  renatus  fuerit  (sav  jxr,  ti;  ysvvtqOy))  ex  aqua  et 
Spiritu  Sancto,  non  potest  introire  in  regnum  Dei»  Io.  III. 
B;  «salvos  nos  fecit  per  lavacrum  regenerationnis  (rxXiy- 
yevscri*;)  et  renovationis  Spiritus  Sancti.  »  Tit.  III.  5.  u  in 
Christo  nova  creatura  »  (xxivrj  xtkti;)  2.  Cor.  V.  17;  Gal.  YI. 
15;  u  ut  duos  (circumcisionem  et  praeputium)  condat  in  se- 
metipso  in  unum  novum  hominem  (xtityj  ev  e  ocimo  ei;  evx 
xxivov  ocv9pio7:ov)  facien3  pacem,  et  reconciliet  ambos  in  uno 
corpore  Deo  »  Ep.  II.  15;  «  omnes  filii  Dei  estis  per  fidem 
quae  est  in  Christo  Iesu;  quicumque  enim  in  Christo  (e!* 
Xpiatov)  baptizati  estis,  Christum  induistis....  omnes  enim 
vos  unum  estis  in  Christo  Iesu  n  Gal.  III.  26.  sq.;  Eph.  IV. 
25.  24;  Coi.  III.  10.  11. 


(1)  Facile  pro  primo  hoc  stadio  ex  historia  Ecclesiae  non  modo  uni-i 
versa  sed  etiam  ex  singulis  eins  epochis  demonstrari  posset  assimilatio 
vitae  Ecclesiae  in  prosperis  et  adversis  ad  vitam  et  passionem  Iesu  Chri-i 
sti  exemplaris  ab  eius  nativitate  fere  usque  ad  sepulturam;  verum  haec 
non  thesim  theologicam  sed  librum  historicum  postularent. 


332 

Regenerationem  alteram  nominat  Christus:  u  in  rege-« 
neratione  (iv  ty)  TcaXtYysvsffta)  (1),  cum  sederit  Filius  ho-« 
minis  in  sede  maiestatis  suae  (i“i  Opcvou  ocutou),  se~i 

debitis  et  vos  super  sedes  duodecim  »  Matth.  XIX.  28.  Haec 
finalis  regeneratio  gloriosa  in  statu  originalis  iustitiae  fuis-i 
set  eo  modo,  quo  Paulus  dicit:  «  nolumus  expoliari  sed  su-« 
pervestiri,  ut  absorbeatur  quod  mortale  est,  a  vita  »  2.  Cor. 
V.  4.  Nunc  autem  quoad  rem  ipsam  eadem  quidem  fit  re-« 
generatio  finalis  propter  inhabitantem  in  nobis  Spiritum 
Sanctum  ex  regeneratione  prima:  «  qui  autem  efficit  nos  in 
hoc  ipsum  (6  Ss  JcaTspYacausvo;  Tiua;  et?  avvo  touto),  Deus 
qui  dedit  nobis  pignus  Spiritus  »  ib.  v.  B.  cf.  Rom.  VIII.  11; 
sed  ad  exemplar  Christi  non  fit  nisi  morte  intercedente  per 
resurrectionem:  u  oportet  enim  corruptibile  hoc  induere  in- 
corruptionem,  et  mortale  hoc  induere  immortalitatem, 
tunc  fiet  sermo,  qui  scriptus  est:  absorpta  est  mors  in  vi-i 
ctoria  »  1.  Cor.  XV.  52.  seq.  Haec  est  imago  novissimi  Adam 
hominis  coelestis  in  glorificatione,  quae  consequitur  eiusdem 
imaginem  in  iustificatione:  u  igitur  sicut  portavimus  ima-i 
ginem  terreni,  (Adam  primi),  portemus  et  imaginem  coele-i 
stis  (Adam  secundi);  hoc  autem  dico,  fratres,  quia  caro  et 
sanguis  regnum  Dei  possidere  non  possunt,  neque  corruptio 
incorruptelam  possidebit  ib.  v.  42-50. 

c)  Haec  resurrectio  et  regeneratio  pro  utroque  stadio 
appellatur  etiam  renovatio,  ut  iam  ex  textibus  allatis  ap-i 
paret,  et  saeculum  novum.  De  tempore  novi  Testamenti 
et  renovatione  mundi  per  gratiam  scriptum  est:  u  Ecce  ego 
facio  nova  et  nunc  orientur...  ponam  in  deserto  viam  et  in 
invio  flumina...  populum  istum  formavi  mihi»  Is.  XLIII.  19. 
Hoc  idem  distinctius  Paulus  dicit:  «  si  qua  ergo  in  Christo 
nova  creatura,  vetera  transierunt,  ecce  facta  sunt  omnia 
nova  »  2.  Cor.  V.  17.  Penes  Iudaeos  non  sine  fundamento 

in  Scripturis  V.  T.  tempora  Messiae  dicuntur  u  saeculum 
venturum  »  (2),  quod  tempus  gratiae  in  sacris  libris  appel- 

(1)  Procul  dubio  mortuorum  resurrectionem  nomine  voluit  regenera-i 
tionis  intelligi;  sic  enim  caro  nostra  regenerabitur  per  incorruptionem, 
quemadmodum  est  anima  nostra  regenerata  per  fidem  »  Ang.  Civit. 
Dei  XX.  5. 

(2)  sarr 


latur  temporis  plenitudo  et  tempus  novissimum  seu  ulti-i 
mum  Act.  II.  17;  1.  Cor.  X.  11;  Heb.  1.1;  1.  Pet.  I.  20;  1.  Io. 
II.  18;  Gal.  IV.  4;  Eph.  I.  10;  Tit.  I.  3;  et  u  orbis  terrae 
futurus  t>  vi  oixoov/.swj  >i  {xsiioucx  Heb.  II.  5.  Cura  hoc  au-1 
tem  connecti tur  saeculum  novum  regenerationis  finalis. 
In  loco  citato  Matth.  XIX.  28.  illud  «  in  regeneratione  » 
Syrus  vertit  u  in  saeculo  novo  r  (1),  sicut  in  locis  parallelis 
Mare.  X.  30;  Luc.  XVIII.  30.  dicitur  «  saeculum  venturum  » 
(sv  to>  alam  To)  ip^oj Asvo».  Tum  u  et  ipsa  creatura  libera-i 
bitur  a  servitute  corruptionis  in  libertatem  gloriae  filiorum 
Dei  n  Rom.  VIII.  21;  u  novos  vero  coelos  et  novam  terram 
secundum  promissa  ipsius  exspectamus  »  2.  Pet.  III.  13; 
Apoc.  XXI.  1.  Pro  caelo  hoc  novo  et  terra  nova  sensu  iam 
pleniore  et  glorificatione  finali  u  dixit,  qui  sedebat  in  throno: 
ecce  nova  facio  omnia  n  Apoc.  XXI.  5. 

Habemus  igitur  spectatis  omnibus,  quae  diximus,  in  rei 
velatione  ipsa  Ecclesiam  splendidissime  descriptam  tamquam 
ectypum  et  similitudinem  Verbi  incarnati  subsistentis  in 
divina  et  humana  natura,  secundum  stadium  vitae  mortalis 
et  secundum  statum  vitae  glorificatae.  Cernitur  haec  imago 
et  similitudo  Ecclesiae  expresse  in  membris  eius  sanctifica-i 
tione  naturae  per  gratiam;  in  ministeriis  eius,  dum  pote-i 
States  visibiles  formantur  per  charisma  invisibile  veritatis, 
virtutis,  sanctificationis  in  magisterio,  sacro  imperio,  sacen 
dotio  ;  in  Sacramentis  elevatione  elementi  naturalis  ad  su- 
pernaturalem  vim  et  efficaciam  sacramenti  potissimum  in 
sacramento  sacramentorum  substantialiter  continente  et 
realiter  repraesentante  ipsum  Christum  in  suis  mysteriis 
ab  incarnatione  usque  ad  sacrificium  crucis;  cernitur  deni-i 
que  in  assimilatione  vitae  et  passionis,  atque  inde  glorifi-i 
cationis  Ecclesiae  configuratae  claritati  corporis  Iesu  Chrii 
sti  glorificati. 

Scholion.  Duplicem  Apoc.  XXI.  describi  resurrectionem 
sensu,  quem  diximus  et  quem  inter  Patres  potissimum  Au~i 
gustinus  Civ.  Dei  XX.  c.  6.  seqq.  multis  declaravit,  nostra 
aetate  a  quibusdam  in  dubium  vocari  solet,  et  impense  ne- 

9  r  9 

(i)  iu_ 


l 


gatur  ab  iis  omnibus,  qui  obsoletam  opinionem  de  regno 
millenario  ex  isto  capite  XXI.  Apoc.  instaurare  vellent. 
{Vide  Tract.  de  Tradit.  tb.XVI.).  Verum  distinctio  et  con-i 
nexio  huius  duplicis  resurrectionis,  spiritualis  et  corpora-i 
lis,  in  Scripturis  apertissime  praedicatur.  Sicut  Paulus  in 
locis  supra  citatis  iustificationein  et  vitam  in  iustitia  ad 
«exemplar  resurrectionis  Christi  appellavit  resurrectionem, 
eamque  distinxit  a  resurrectione  gloriae:  ita  idem  Aposto-i 
lus  commemorat  alibi  illam  primam  resurrectionem:  «  surge 
qui  dormis  et  exurge  a  mortuis  et  illuminabit  te  Christus  » 
Eph.  V.  14.  Christus  Dominus  ipse  primum  directe  loquitur 
de  resurrectione  ad  citam  gratiae,  quae  nunc  est  eorum 
tantummodo,  qui  obedierint  voci  eius,  a  Arnen,  amen  dico 
vobis,  quia  qui  verbum  meum  audit  et  credit  ei,  qui  mi-i 
sit  me,  habet  vitam  aeternam,  et  in  iudicium  non  venit, 
sed  transiit  ({/.sTaAvjjcs)  a  morte  ad  vitam.  Amen,  amen 
dico  vobis,  quia  venit  hora  et  nunc  est,  quando  mortui 
audient  vocem  Filii  Dei,  et  qui  audierint  (nempe  non 
omnes  audiunt),  vivent  n  (1).  His  vero  interposita  aliqua 
transitione  connectit  resurrectionem  finalem,,  quae  erit 
omnium  hominum;  sed  aliorum  ad  vitam  gloriae,  aliorum 
ad  iudicium  condemnationis,  prout  praecessit  vel  non  prae-i 
cessit  prior  illa  resurrectio  iustificationis.  «  Nolite  mirari 
hoc  (quod  praecesserat)  quia  venit  hora,  in  qua  omnes  qui 
in  monumentis  sunt,  audient  vocem  Filii  Dei;  et  procedent 
qui  bona  fecerunt,  in  resurrectionem  vitae,  qui  vero  mala 
egerunt,  in  resurrectionem  iudicii  »  Io.  V.  24-29. 

Iam  eodem  hoc  modo  in  Apocalypsi  duplex  Ecclesiae 
resurrectio  describitur.  Ad  resurrectionem  primam  perti- 


(1)  u  Nondum  de  secunda  resurrectione  idest  corporum  loquitur,  quae 
in  fine  fntura  est,  sed  de  prima  quae  nunc  est.  Hanc  quippe  ut  distin-i 
gueret,  ait;  venit  l.ora,  et  nunc  est;  non  autem  ista  corporum  sed  ani-i 
marum  est  »  Ang.  Civ.  Dei  XX.  6. 

Ceterum  Christus  Dominus  utramque  resurrectionem  in  sua  oratione 
intime  coninngens,  videtur  utique  iam  in  prima  parte,  ubi  directe  loqui-i 
tur  de  resurrectione  spiritali,  includere  etiam  resurrectionem  corporalem, 
quam  directe  declarat  in  altera  orationis  parte;  vel  saltem  modum  lo— > 
quendi  de  resurrectione  prima  ita  conformat,  ut  sit  praeparatio  ad  de-i 
clarationem  resurrectionis  secundae  et  finalis. 


335 

nent  simul  spectatae  per  modum  unius  tum  animae  sancto-i 
rum  nominatim  ss.  martyrum  in  caelo  tum  Ecclesia  sancti  - 
ficata  in  terris,  quibus  duabus  partibus  communionis  san-i 
ctorum  constituitur  unum  regnum  Christi  per  mille  annos, 
dum  membra  vivunt  in  hac  prima  resurrectione  et  regnant 
cum  capite  suo  Christo  (1),  sive  iam  a  mille  anni  »  accipian-i 
tur  pro  plenitudine  totoque  tempore  novi  Testamenti,  sive 
intelligantur  anni  determinati  pro  speciali  manifestatione 
regni  Iesu  Christi  per  suam  Ecclesiam  in  gentibus  et  na~i 
tionibus  terrae,  donec  solvatur  Satanas,  u  Et  vidi  sedes  et 
sederunt  super  eas  et  iudicium  datura  est  illis;  et  animas 
decollatorum  propter  testimonium  I esu . et  vixerunt  et 
regnaverunt  cum  Christo  mille  annis.  Ceteri  mortuorum 
non  vixerunt,  donec  consummentur  mille  anni.  Haec  est 
resurrectio  prima.  Beatus  et  sanctus,  qui  habet  partem  in 
resurrectione  prima;  in  his  secunda  mors  non  habet  pote~> 
statem  »  Apoc.  XXL  4-6.  Ab  hac  omnino  distincta  est 
resurrectio  corporum,  quae  describitur  vers.  11.  sqq.  Per 
istam  resurrectionem  complebitur  finalis  glorificatio  Ec-i 
clesiae,  quae  partim  sub  imaginibus  syrabolicis  partim  lo— ' 
cutionibus  propriis  celebratur  duobus  ultimis  capitibus  to-< 
tius  libri. 

Ad  probabilem  explicationem  numeri  millenarii  consu-i 
Iere  possumus  eundem  s.  Augustinum.  Inter  duplicem  sen-i 
sura,  utrum  intelligendus  sit  numerus  divinus  plenitudinis, 
quemadmodum  dicitur,  u  in  mille  generationes,  »  u  dies 
unus  sicut  mille  anni;  »  an  vero  numerus  sit  arithmeticus 
humanus,  anceps  haesit  s.  doctor  1.  c.  cap.  7.  Ne  vero  cum 


(1)  -  Regnaverunt  cum  Iesu  mille  annis,  animae  scilicet  martyrum 
nondum  sibi  corporibus  suis  redditis;  neque  enim  piorum  animae  mon 
tuorum  separantur  ab  Ecclesia  quae  etiam  nunc  est  regnum  Christi. 
Regnat  itaque  cura  Christo  nunc  primum  Ecclesia  in  vivis  et  mortuis. 
Propterea  enim,  sicut  dicit  Apostolus  (Rom.  XIV.  9.),  mortuus  es-  Chri-i 
stus,  ut  et  vivorum  et  mortuorum  domine  tur.  Sed  ideo  tantunnnolo  man 
tyrum  animas  commemoravit,  quia  ipsi  praecipue  regnant  mortui,  qui 
usque  ad  mortem  pro  veritate  certaverunt.  Sed  a  parte  totum,  etiam 
ceteros  mortuos  intelligimus  pertinentes  ad  Ecclesiam,  quod  est  regnum 
Christi.  Quol  vero  sequitur:  qui  non  ado  averunt  bestiam,  simul  de 
vivis  et  mortuis  debemus  accipere  »  Ang.  Civ.  XX.  9. 


33^ 

milliariis  regnum  quod  erit  in  aeterno  triumpho,  transferre 
videretur  in  hanc  terram  militiae,  duo  animadvertenda  mo-i 
nuit,  a)  Alligatio  diaboli  per  mille  anno3  intelligitur  non 
absoluta  sed  comparando  priorem  eius  liberam  dominationem 
in  gentibus,  u  Ad  hoc  ergo  ligatus  est  diabolus  et  inclusus 
in  abysso,  ut  non  iam  seducat  gentes,  ex  quibus  constat 
Ecclesia,  quas  ante  seductas  tenebat,  antequam  esset  Ec-i 
clesia.  Nec  enim  dictum  est,  ut  non  seduceret  aliquem,  sed 
ut  non  seduceret,  inquit,  gentes,  in  quibus  procul  dubio 
Ecclesiam  voluit  intelligi...  Alligatio  diaboli  est,  non  per-i 
mitti  exercere  totam  tentationem,  quam  potest  vel  vi  vel 
dolo  ad  seducendos  homines  in  partem  suam,  cogendo  vio-> 
lenter  fraudulenterve  fallendo  »  ibid.  c.  7.  8.  Unde  6)  re-> 
gnum  hoc  Christi  in  terris  longe  diversum  est  ab  illo,  de 
quo  in  fine  saeculorum  dicturus  est:  venite  benedicti  Pa-> 
tris  mei,  possidete  paratum  vobis  regnum,  u  Interea  dum 
mille  annis  ligatus  est  diabolus,  sancti  Dei  regnant  cum 
Christo  etiam  ipsi  mille  annis  eisdem,  sine  dubio  eodem 
modo  intelligendis,  id  est  isto  iam  tempore  prioris  eius 
adventus  .Regnant  itaque  cura  illo  etiam  nunc  sancti 
eius,’  aliter  quidem  quam  tunc  regnabunt...  De  hoc  ergo 
regno  militiae,  in  quo  adhuc  cum  hoste  confligitur,  et  ali-i 
quando  repugnatur  repugnantibus  vitiis,  aliquando  ceden-i 
tibus  imperatur,  donec  veniatur  ad  illud  pacatissimum 
regnum  ,  ubi  sine  hoste  regnabitur;  et  de  hac  prima  re-> 
surrectione  quae  nunc  est,  liber  iste  sic  loquitur»  ibid. 
cap.  9. 

Haec  si  vera  sunt,  et  si  deinde  numero  arithmetico 
humano  assumantur  mille  anni,  quibus  Ecclesia,  nova  Ie¬ 
ras  alem  in  terris  speciali  glorificatione  manifestanda  sit  in 
nationibus,  non  quidem  adhuc  plene  sed  quantum  huic  «  re-> 
gno  militiae  n  convenit;  fortasse  non  deerunt,  quibus  ex 
historia  in  mentem  veniant  quidam  probabiles  termini  huius 
millennii  Christiani.  In  termino  a  quo  observabunt  quem-' 
dam  profectum  usque  ad  fastigium,  ac  vicissim  in  termino 
ad  quem  videre  sibi  videbuntur  quamdam  declinationem 
istius  manifestationis  in  vita  publica  regnorum  ac  gentium, 
donec  «  discessio  iAoorTxAia)  venerit  »  (2.  Thess.  II.  3.), 
discessio  nimirum  vitae  publicae  nationum  a  toto  ordine 


337 

Christiano  et  consequenter  dissolutio  totius  ordinis  scn 
cialis  (1). 

Ex  epochis  praecipuis  profectus  iste  regni  Christi  ma-i 
nifestati  in  vita  publica  nationum  considerari  posset  ab 
ineunte  saeculo  IV.  ad  saeculum  VIII.  labens  et  IX.  iniens 
ac  porro  deinceps;  in  altero  autem  termino  defectus  vitae 
publicae  Christianae  paulatim  invalescens  cerneretur  ab 
ineunte  saeculo  XIV.  ad  saeculum  XVIII.  labens  ac  no-i 
strum  XIX.  cum  secuturis,  quae  nondum  in  historia  sunt 
aperta  sed  adhuc  clausa  in  libro  scientiae  et  providentiae 
Dei  (cf.  Apoc.  V.  1-9.).  Gradus  vero  utriusque  inversi  pro-i 
cessus  a  tenebris  ad  lucem,  a  luce  ad  tenebras  (sensu  de-i 
clarato)  possent  ita  discerni.  Sacculo  IV.  ineunte  impera-i 
tores  christiani;  imperii  idololatrae  persecutiones  finitae 
(mulier  ebria  de  sanguine  sanctorum  et  de  sanguine  man 
tyrum  Iesu,  in  interitum  ibit,  cf.  Apoc.  XVII.).  Saeculo  IV. 
cxeunte  ad  medium  saeculum  V.  ultio  sanguinis  martyrum 
per  reges  barbaros,  qui  ipsi  brevi  adhuc  tempore  manent 
in  idololatria  (cf.  Apoc.  XVII.  12-14).  Saeculo  V.  cxeunte 
sacculo  VI.  usque  ad,  IX.  barbari  vincuntur  ab  Agno  et 
uniuntur  regno  Christi  (cf.  Apoc.  XVII.  14.).  Saeculo  VIII., 
cxeunte  et  IX.  ineunte  constituitur  imperium  Christianum, 
vita  et  res  publica  Christiana;  gladius  sub  gladio,  spiri-i 
tualis  ab  Ecclesia,  temporalis  pro  Ecclesia  exserendus: 


(1)  Sancti  Patres  non  quidem  certa  sententia,  ut  nonnullis  schola-i 
sticis  visum  est,  sed  coniectando  opinandoqne  dixerunt,  «  discessionem  -* 
de  qua  Apostolus  lojuitur,  esse  defectionem  ac  interitum  Romani  impe-i 
rii.  Tertullian.  Apolog.  c.  32;  ad  Scapul.  c.  2;  de  Resurrect.  eam.  c.  24; 
Lactant.  Institut.  1.  VII.  c.  15.  25;  Hieronvm.  ad  Algasiam  ep.  121. 
q.  11;  Augnstin.  Civit.  Dei  1.  XX.  c.  19.  (qni  optime  declarat  rem  hanc 
de  imperio  Romano  esse  in  opinione  positam,  non  ex  certa  interpreta— < 
tione);  Pseudo-Ambros.  in  2.  Thess.  II.  1 — 1;  Cyrill.  Hierosolyra.  Cate- 
ches.  15.  n.  12;  Chrysostom.  in  2.  Thess.  hornil.  4.  n.  1.  [discessionem 
ait  intelligi  debere  ipsum  Antichristum  hom.  3.  n.  2;  sed  quod  eum  re-< 
tinet,  esse  Romannm  imperium).  Ita  etiam  Theodoretus,  Oecumenius, 
Theophilactus  ,  ut  fere  solent,  secuti  Chrysostomum.  Quae  a  Patribus 
explicata  sunt  de  Romano  imperio,  quo  tum  temporis  ordo  publicus  con-i 
tinebatur  videntur  accipienda  esse  generalius  et  iutelligenda  non  dc  in-i 
teritu  illius  specialis  formae  imperii,  sed  de  dissolutione  universali  to-i 
tius  ordinis  socialis  et  de  apostasia  in  vita  publica  ab  ordine  Christiano. 

Franzelix.  De  Ecclesia  Christi  '22 


33$ 


u  quoniam  regnavit  Dominus  Deus  noster  omnipotens  v  (cf. 
Apoc.  XIX.  6;  XX.  1-6.);  Tota  haec  constitutio  manifesta-i 
tionis  regni  Christi  in  vita  publica  nationum  progreditur 
quidem  successive  in  tempore,  sed  in  consilio  Dei  se  habet 
ut  terminus  unus  Ecclesiae  regnantis  in  terra.  Pari  ra~> 
tione  in  altero  extremo  discessio  a“o<7Ta<7tx)  suos  habet 
gradus  suasque  epochas,  quae  singulae  interiectis  mille  an-i 
nis  respondent  epochis,  quas  indicavimus  in  manifestatione 
regni  Christi.  Sacculo  XIV.  ineunte  usurpationibus  ac  ty-« 
rannide  potestatis  saecularis  in  captivitate  Avenionensi 
praeparatio  schismatis.  Sacculo  XIV.  exeunte  et  XV. 
ineunte  magnum  schisma.  Ex  connexis  cum  schismate  sac-i 
culo  XV.  exeunte  proxima  praeparatio,  saeculo  XVI.  com-i 
pletio  magnae  haeresis  Protestantismi.  Ex  huius  archihae- 
reseos  principiis  pro  te  stantibus  contra  omnem  auctoritatem 
religiosam  ac  proinde  contra  ipsam  existentiam  visibilis 
Ecclesiae  saeculo  XVIII.  exeunte  et  saeculo  XIX.  deis- 
mus,  pantheismus,  atheismus;  rebellio  primum  gallica, 
deinde  universalis;  imperium  Christianum  destructum;  sta~> 
tus  politicus  eiusque  vita  publica  in  toto  orbe  terrarum 
sine  Deo,  sine  Christo,  sine  Ecclesia.  Ligatus  erat  Satanas 
per  annos  mille,  u  ut  non  seducat  amplius  gentes,  donec 
consummentur  mille  anni;  et  post  haec  oportet  illum  solvi 
modico  tempore...  Et  cum  consummati  fuerint  mille  anni, 
solvetur  Satanas  de  carcere  suo,  et  exibit  et  seducet  gen-i 
tes,  quae  sunt  super  quatuor  angulos  terrae,  Gog  et  Ma- 
gog  (1);  et  congregabit  eos  in  praelium,  et  circuierunt 
castra  sanctorum  et  civitatem  dilectam  »  Apoc.  XX.  3.  7.  8. 

(1)  Gog  et  Magog  ex  Ezech.  XXXVIII.  et  XXXIX.  (vide  Hier,  in  hh.  11.) 
nomina  sunt  hostium  populi  Dei.  «  Gentes  quippe  istae  quas  appellat  Gog 
et  Magog,  non  sic  sunt  accipiendae,  tamquam  sint  aliqui  in  aliqua  parte 
terrae  barbari  constituti,  toto  namque  orbe  terrarum  significati  sunt 

isti  esse Non  utique  ai  unum  locum  venisse  vel  venturi  esse  signifi-i 

cati  sunt,  quasi  aliquo  uno  loco  futura  sint  castra  sanctorum  et  dilecta 
Civitas;  cum  haec  non  sit  nisi  Christi  Ecclesia  toto  terrarum  orbe  dif-i 
fusa  ,  ac  per  hoc  ubicumque  tunc  erit,  quae  in  omnibus  gentibus  erit, 
quod  significatum  est  nomine  latitudinis  terrae,  ibi  erunt  castra  sancto-* 
rum,  ibi  erit  dilecta  Deo  civitas  eius;  ibi  ab  omnibus  inimicis  snis,  quia 
et  ipsi  in  omnibus  gentibus  cum  illa  erunt,  persecutionis  illius  immani-* 
tate  cingetur  »  Aug.  Civ.  Dei  XX.  c.  11. 


339  - 

Verum  huiusmodi  supputationes  mille  annorum,  ut  patet, 
incertae  omnino  sunt,  ut  multo  sit  expeditius  mille  annos 
secundum  alteram  sententiam  intelligere  numerum  divinum 
de  toto  tempore  novi  Testamenti,  quaecumque  futura  sit 
«ius  diuturnitas. 


THESIS  XX. 


Gloria  Christi  finis  Ecclesiae. 


«  Tota  Ecclesia  tum  in  stadio  militiae  tum  in  statu  triumphi  intrin- 
v  secus  ex  sua  essentia  ordinata  est  ad  gloriam  Iesu  Christi,  ut  ad  suum 

*  finem;  unde  ipsius  Ecclesiae  exaltatio  et  intimus  simul  nexus  intelli- 
»  gitur  Ecclesiae  veteris  testamenti  cum  Ecclesia  Christi  in  terris  atque 

*  huiuB  cum  Ecclesia  finaliter  consummata  in  coelis.'  » 


Quemadmodum  ex  Verbo  incarnato  ut  institutore  et 
causa  efficiente,  ut  capite  et  causa  quodammodo  formali, 
atque  ut  causa  exemplari  (de  quibus  hactenus  egimus);  ita 
ex  eodem  Christo  ut  causa  finali  in  se  determinatur  et  a 
nobis  intelligi  potest  ipsius  Ecclesiae  natura,  vita  et  exaH 
tatio. 

Ecclesia  veteris  testamenti  praeparatio  erat  et  paeda-i 
gogia  ad  Christum  Gal.  III.  24;  Heb.  VII.  19.  Hinc  primum 
quidem  omnes  gratiae  totusque  valor  institutionum  in  ea  a 
Christo  adhuc  futuro  tamquam  a  fine  pendebant;  «  finis 
enim  legis  Christus,  n  Rom.  X.  4;  III.  25;  Heb.  IX.  15. 
Deinde  vero  tota  historia,  instituta,  sacrificia,  sacramenta 
a  Christo  futuro  tamquam  a  fine  suam  formam  accipiebant, 
quoniam  umbrae  erant  ac  typi  praefigurantes  et  praenun-i 
tiantes  ipsum  ChristumChristique  opera  et  instituta:  u  quae 
sunt  umbra  futurorum  corpus  autem  Christi,  v  nimirum 
habent  se  ad  Christum,  sicut  umbra  ad  corpus.  Coi.  II.  17; 
1.  Cor.  X.  II;  Heb.  X.  1. 

Multo  igitur  sublimius  Ecclesia  novi  testamenti,  ad  quam 
illa  vetus  erat  «  introductio,  r  et  quae  est  complexus  o- 
mnium  operum  et  charismatum  Christi  fundatoris,  intelli- 


340 


gitur  essentialiter  in  se,  in  sua  forma,  in  suis  donis,  in  suis 
institutis,  sacerdotio,  regno,  magisterio,  sacramentis,  legi-» 
bus,  doctrina,  in  tota  denique  sua  vita  interna  et  externa 
finem  habere  glorificationem  Iesu  Christi,  sui  per  proprium 
sanguinem  redemptoris,  acquisitoris  et  institutoris,  sui  ca-i 
pitis  et  exemplariB.  Hunc  finem  gloriae  Iesu  Christi  habet 
Ecclesia  tum  in  praesenti  stadio  militiae  tum  in  futuro 
statu  pleni  triumphi  ex  qua  unitate  finis,  quamvis  non  ex 
hac  sola,  oritur  mutua  relatio  et  connexio  inter  Ecclesiam 
viatorum  tendentium  ad  finem  et  comprehensorum  quiescen-i 
tium  in  fine,  qui  est  gloria  Christi  et  Dei.  u  Ipse  habitat 
in  Sion,  quod  interpretatur  speculatio  (1),  et  gestat  (Sion) 
imaginem  Ecclesiae  quae  nunc  est,  sicut  Ierusalem  gestat 
imaginem  Ecclesiae  quae  futura  est,  id  est  civitatis  sancto-i 
rum  iara  angelica  vita  fruentium,  quia  Ierusalem  interpre-» 
tatur  visio  pacis.  Praecedit  autem  speculatio  visionem,  sicut 
ista  Ecclesia  praecedit  eam,  quae  promittitur,  civitatem, 
immortalem  et  aeternam...  Sed  eam  ipsam,  quae  nunc  est. 
Ecclesiam  nisi  Dominus  inhabitaret,  iret  in  errorem  quam-i 
libet  studiosissima  speculatio.  Et  huic  Ecclesiae  dictum  est: 
templum  enim  Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos;  et  in  in-i 
teriore  homine  habitare  Christum  per  fidem  in  cordibus  ve-i 
stris.  Praecipitur  ergo  nobis,  ut  psallamus  Domino,  qui  ha-' 
bitat  in  Sion,  ut  concorditer  Dominum  Ecclesiae  inhabita-i 
torem  laudemus,  annuntiantes  inter  gentes  mirabilia  eius. 
Et  factum  est,  et  non  desinet  fieri  »  Aug.  in  Ps.  IX.  or.  12. 

I.  Gloriam  Iesu  Christi  ut  finem  Ecclesiae  in  stadio  iam 
praesenti  vitae  mortalis  intelligimus  ex  iis,  quae  dicuntur 
de  ipso  redemptore,  de  fidelibus  redemptis,  de  Ecclesia  ut 
obiectiva  manifestatione  Iesu  Christi. 

1°.  Christus  redemptor  sanguinem  suum  fudit  ad  sancti-» 
ficandam  Ecclesiam;  «  ut  ipse  sibi  (auvo;  sauTto)  exhiberet 
gloriosam  Ecclesiam  »  Eph.  Y.  27.  Hinc  Apostoli  propagando 
Ecclesiam  velut  paranymphi  eam  despondent  u  virginem 
castam  exhibere  Christo  n  2.  Cor.  XI.  2.  Adhuc  expressius 


(1)  Videtnr  Augustinus  nomen  Sion 


accepisse  velut  deriva¬ 


tura  a  Verbo 


PPto 


meditari 


nrrto 


meditatio. 


341 

iidern  Apostoli  per  evangelium  colligendo  gentes  in  Eccle-« 
siam,  ipsas  gentes  in  Ecclesia  atque  adeo  Ecclesiam  colle-i 
ctam  ex  gentibus  tamquam  sacerdotes  offerunt  Iesu  Cbristo 
u  oblationem  acceptam  et  sanctificatam  in  Spiritu  Sancto  »  (1) 
Rom.  XV.  16.  cf.  Phil.  II.  17. 

2°.  Progrediendo  ex  altero  termino,  qui  sunt  fideles  in 
Ecclesia,  ait  Apostolus  ipsos  fideles  esse  finem  proximum 
totius  ordinis  naturalis  et  institutionum  ordinis  supernatu- 
ralis,  fidelium  vero  atque  adeo  Ecclesiae  finem  esse  Iesum 
•  Christum,  cui  se  totos  debent  et  cui  plene  consecrati  sunt; 
Christus  homo  denique  cum  suo  corpore  Ecclesia  totus  est 
.  Dei.  u  Omnia  vestra  sunt,  sive  Paulus,  sive  Apollo,  sive 
Cephas,  sive  mundus,  sive  vita,  sive  mors,  sive  praesentia, 
sive  futura,  omnia  vestra  sunt;  vos  autem  Christi,  Chri-i 
stus  autem  Dei  »  1.  Cor.  III.  22.  Sunt  itaque  fideles  ex  in-i 
tegro  dicati  et  consecrati  Christo  etiam  formaliter  ut  re~i 
demptori:  «sive  enim  vivimus.  Domino  (t<*>  xupi<t>)  vivimus; 
sive  morimur.  Domino  morimur;  sive  ergo  vivimus  sive  mo-i 
rimur.  Domini  sumus;  in  hoc  (el?  touto)  enim  Christus 
mortuus  est  et  resurrexit,  ut  et  mortuorum  et  vivorum 
dominctur  v  Rom.  XIV.  7-9;  1.  Cor.  VI.  19.  20;  2.  Cor. 
V.  15;  1.  Pet.  1.18.19.  Unde  sicut  ab  ipso  sunt  omnia  bona 
Ecclesiae  ut  a  causa  exemplari  et  meritoria  et  efficiente, 
ita  etiam  ad  ipsum  sunt  ut  ad  causam  finalem:  Christus 
Iesus  «  factus  est  nobis  sapientia  a  Deo  et  iustitia  et  san-i 
ctificatio  et  redemptio,  ut...  qui  gloriatur,  in  Domino  glo- 
rietur  »  1.  Cor.  30.  31. 

3\  Multiformis  sapientiae  Dei  et  consiliorum  quae  erant 
ab  aeterno  abscondita  in  Deo,  suprema  manifestatio  est  in 
Verbi  incarnatione,  in  investigabilibus  divitiis  Iesu  Christi, 
in  oeconomia  salutis  omnium  gentium.  Iam  vero  Verbi  in-i 
carnati  effectus,  immo  super  naturalium  operum  eius  comple-i 
xus,  divitiarum  Iesu  Christi  «  depositorium  dives  »  (2),  oe-i 
conomiae  salutis  concreta  realitas  est  Ecclesia.  Hinc  Ecclesia 

(1)  Elvai  p.s  XeitoupYOv  Irjaou  Xptrrou  eis  xa  eovr),  WpoupYOuvxa  to  euay- 
YtXtov,  xou  Oeou,  iv*  y£V7lT5ii  7:oo390pa  xiov  eOvwv  e-jTTpoooexxo?,  7jyi*o|asv7j 
iv  T:v£up.axt  ayia).  Expressiones  omnes  XsixoupYo;,  UpoupYEiv,  Apoo909»  de- 

snmptae  sunt  a  sacrificiis. 

(2)  Irenaens  1.  III.  c.  4. 


342 

ipsis  etiam  spiritibus  coelestibus  est  obiectiva  manifestatio 
harum  omnium  divitiarum  Iesu  Christi,  et  consequenter 
multiformis  sapientiae  et  consiliorum  Dei,  adeo  ut  quemad-i 
modum  finis  operis  in  mundo  creato  est  manifestatio  invi-i 
sibilium  Dei,  quae  naturaliter  cognoscuntur  (Rom.  I.  20.), 
ita  in  mundo  sanctificato  i.  e.  in  Ecclesia  finis  operis  sit 
manifestatio  invisibilium  Dei,  quae  in  Christo  facta  sunt 
visibilia  et  supernaturaliter  cognoscuntur.  Mihi  data  est 
gratia  haec,  ait  Apostolus,  u  in  gentibus  evangelizare  inve-i 
stigabiles  divitias  Christi  (1),  et  illuminare  omnes,  quae  sit 
dispensatio  sacramenti  absconditi  a  saeculis  in  Deo  (2),  qui 
omnia  creavit,  ut  innotescat  principatibus  et  potestatibus 
in  coelestibus  (3)  per  Ecclesiam  multiformis  sapientia  Dei, 
secundum  praefinitionem  saeculorum,  quam  fecit  in  Christo 
Iesu  Domino  nostro  »  (4)  Eph.  III.  9-11. 

Tamquam  obiectiva  manifestatio  gloriae  Iesu  Christi  Ec-i 
clesia  eo  constituitur,  quod  Christus  suam  claritatem  ei 
communicat,  et  a  Christo  in  ipsam  velut  a  sole  in  suum 
planetam  claritas  participata  diffunditur.  Pater  clarificat 
Filium  in  divinitate  generando,  in  humanitate  exaltando; 
vicissim  Filius  est  Patris  clarificatio  in  substantia  paterna 
sibi  communicata,  in  humanitate  assumpta  factus  obediens 

(1)  Tov  avsi-ijrvtaaTov  jtXourov  tou  Xpiarou  divitias  nempe  ut  sunt  in 
Christo  omnis  plenitudo,  et  ut  effunduntur  ab  ipso,  a  quo  nos  omnes  ac- 
cepirhus.  » 

(2)  $wnaat  ravTa?,  ti?  tj  otxovojua  tou  jxuaTEptou  tou  ajioxexpujxjuvoo 
or:o  twv  atcovwv  ev  tu  @£tp.  Nimirum  Apostolo  data  est  gratia  illuminare 
omnes  verbo  externo,  ut  illuminentur  interne  ab  ipso  Christo.  Oeconomia 
mysterii  absconditi  in  Deo  ab  aeterno,  et  in  plenitudine  temporum  facto 
ipso  manifestati,  est  mysterium  incarnati  Verbi  cum  toto  eins  opere, 
cum  redemptione  et  salvatione  omnium  gentium;  vide  Coloss.  I*  26-27. 

(3)  Tat?  ap/at?  xat  Tat?  tijouaiat?  ev  toi?  Ercoupavtot?,  Principatus  et  po~i 
testates  in  coelesti  hierarchia  etiam  alibi  nominantur  Eph.  I.  20.  21; 
Coi.  I.  16;  II.  10.  Gradus,  quos  secundum  praestantiam  naturae  etiam 
spiritus  lapsi  retinuerunt,  iisdem  nominibus  designantur  Eph.  II.  2  ;  VI. 
12;  Coi.  II.  15;  1.  Pet.  III.  22.  cf.  1.  Cor.  XV.  24. 

(4)  Kara  RpoOeoiv  tu>v  atojvwv,  tjv  tTioiTjoev  £v  Xptauu  Irjaou.  Praefinitio 
npoOeat?  est  alterum  miserioors  Dei  consilium  salvationis  per  Christum 
Iesum,  quod  ab  aeterno  concepit  in  Verbo,  et  in  tempore  effectu  ipso 
exsequitur  per  Verbum  incarnatum.  De  nomine  *poOecn?  cf.  Tract.  de  Deo 
ed.  3.  p.  743. 


-  343  - 

usque  ad  mortem  et  exaltatus  super  omne  nomen  (1),  atque 
ita  secundum  utramque  rationem  licet  modo  diverso  est 
u  splendor  (aTcocuyaTiJta)  gloriae  eius,  n  Filius  Iesus  Christus 
clarificat  Ecclesiam  redimendo  morte  sua,  sanctificando  et 
exaltando  participatione  claritatis  suae  in  charismatibus 
internis  et  in  muneribus  externis;  hac  vero  ipsa  claritate 
sibi  communicata  vicissim  Ecclesia  est  splendor  gloriae 
Iesu  Christi.  Hoc  totum  divina  sublimitate  ab  ipso  Domino 
nostro  declaratum  habemus  in  ultima  oratione  ad  Patrem 
coram  Apostolis  peracta,  u  Clarifica  Filium  tuum,  ut  FH 
lius  clarificet  te;  sicut  dedisti  ei  potestatem  omnis  carnis, 
ut  omne  quod  dedisti  ei,  det  eis  vitam  aeternam...  tui  sunt, 
et  mea  omnia  tua  sunt,  et  tua  mea  sunt,  et  clari/icatus 
sum  in  eis ....  Et  pro  eis  sanctifico  me  ipsum,  ut  sint  et 
ipsi  sanctificati  in  veritate.Et  ego  claritatem  quam 
dedisti  mihi,  dedi  eis.,.,  ego  in  eis  et  tu  in  me,  ut  sint 
consummati  in  unum  n  Io.  XVII.  1.  sqq.  . 

II.  Nunc  clarificatio  Ecclesiae  in  Christo  Iesu,  et  Chri-i 
sti  in  Ecclesia  sua  nondum  pervenit  ad  finem,  sed  augetur 
continuis  incrementis  pro  mensura  sanctitatis  et  claritatis 
proficientis  in  Ecclesia.  Completo  demum  numero  sancto-i 
rum,  quando  occurremus  omnes  in  mensuram  aetatis  ple-i 
nitudinis  Christi,  per  finalem  clarificationem  membrorum 
consummabitur  exaltatio  nominis  et  glorificatio  Iesu  Chri-i 
sti.  Haec  est  illa  u  revelatio  »  et  «  apparitio  »  et  u  gloriosa 
praesentia  »  Iesu  Christi  Filii  Dei  Aavepuxii;, 

eTCKpocveia,  rcapoiNTia),  quae  toties  in  sacris  litteris  celebra^ 
tur.  u  In  revelatione  Domini  Iesu  de  caelo;.,  cum  venerit 
glorificari  in  sanctis  suis  et  admirabilis  fieri  in  omnibus, 
qui  crediderunt...  ut  clarificetur  nomen  Domini  nostri  Iesu 
Christi  in  nobis  (2)  et  vos  in  illo  secundum  gratiam  Dei 
nostri  et  Domini  Iesu  Christi  »  2.  Thess.  I.  7.  sqq. 


(1)  Vide  Phil.  II.  6-11. 

(2>  Kata  tt)v  yapiv  tou  Oeou  rjjitov  x*t  xupiou  hjoou  XpioTOu.  Non  di- 
citnr  tou  Oeou  xai  tou  xupiou, sed  sub  nno  articulo  tou  Oeou  xxi  xupiou*, 
ideo  ntrnmqne  praedicatam  Deus  noster  et  Dominus  ad  idem  subiectum, 
ad  eandem  personam  Iesnm  Christum  pertinet.  Vide  Tract.  de  Trinit. 
th.  III.  n.  I;  de  Incarnat.  th.  VI.  n.  II. 


—  314  — 

Finis  itaque  ad  quem  omnia  ordinantur,  est  Ecclesia 
transferenda  per  statum  militiae  in  statum  Ecclesiae  trium-i 
phantis,  ut  in  hac  et  per  hanc  consummetur  ultimus  finis 
omnium,  qui  est  gloria  Dei  et  Agni.  Omnes  angeli,  et  qui 
u  Deo  redempti  sunt  sanguine  eius  ex  omni  tribu  et  lingua 
et  populo  et  natione,  »  et  u  omnis  creatura  quae  in  caelo 
est  et  quae  super  terram  et  sub  terra  et  quae  sunt  in 
mari  r>  voce  magna  omnem  gloriam  dant  sedenti  in  throno 
et  Agno,  qui  occisus  est.  Apoc.  V.  XXI.  XXII. 

III.  Haec  ipsa  ordinatio  et  continua  progressio  Eccle-i 
siae  viatorum  ad  Ecclesiam  consummatorum  constituit  et 
in  se  continet  eandem  relationem  Ecclesiae  novi  Testamenti 
ad  suum  salvatorem  in  secundo  adventu  glorificationis, 
quae  fuerat  Ecclesiae  veteris  testamenti  ad  primum  advem 
tum  redemptionis.  Sicut  intima  ratio  ac  vita  veteris  Eccle-i 
siae  consistebat  in  praeparatione,  spe  et  desiderio  ad  hunc 
primum  adventum,  tamquam  ad  finem  suum,  ita  Ecclesia 
novi  Testamenti  habens  redemptorem  suum  iam  praesentem 
et  redemptionem  completam,  continuis  progressibus  ut  ad 
finem  suum  tendit  et  toto  desiderio  fertur  ad  «  revelationem 
filiorum  Dei  »  et  ad  manifestationem  gloriae  Iesu  Christi 
in  adventu  secundo,  ubi  ultima  inimica  (edocto;  eAOpo;) 
destruetur  mors,  et  cum  subiecta  fuerint  illi  omnia,  ipse 
Christus  caput  cum  toto  suo  corpore  in  omnibus  iam  mem-i 
bris  glorificato  subiicietur  ei,  qui  subiecit  sibi  omnia,  ut 
sit  Deus  omnia  in  omnibus  1.  Cor.  XV.  24.  sq. 

In  veteri  Testamento  patriarchis  et  prophetis  praemon-i 
stratur  futurus;  «  in  quo  benedicentur  omnes  gentes  ten 
rae  ;  »  venturus  u  qui  est  expectatio  gentium  ;  »  oriturus 
ex  Iacob,  quem  vident  u  sed  non  modo,  »  intuentur  u  sed 
non  prope;  »  radix  Iesse,  qui  stat  in  signum  populorum, 
ipsum  gentes  deprecabuntur;  »  dandus  u  in  lucem  gentium, 
salus  usque  ad  extremum  terrae;  »  dicitur  u  filiae  Sion, 
ecce  salvator  tuus  venit...  et  opus  eius  cum  illo;  »  u  veniet 
desideratus  cunctis  gentibus,  et  implebo  domum  istam  gloria;» 
u  et  statim  veniet  ad  templum  suum  dominator  quem  vos 
quaeritis,  et  angelus  testamenti,  quem  vos  vultis  »  etc. 
Gen.  XII.  3;  XXII.  18;  XXYI.  4;  XLIX.  10;  Num.  XXIV. 
17;  Is.  XI.  13;  XLIX.  6;  LXII.  11;  Agg.  I.  8;  Mal.  III.  1. 


345 


In  novo  Testamento  horum  promissorum  possessio  con- 
iungitur  cum  expectatione  consummationis  in  adventu  se-i 
eundo,  u  Apparuit  (17rs<pave)  gratia  Dei  salvatoris  nostri 
omnibus  hominibus...  expectantes  beatam  spem  et  adventum 
gloriae  (s7:t<pav€txv  tyi;  5o;s?)  magni  Dei  et  salvatoris 
nostri  I.  Ch.  »  1.  Cor.  1.7.  «  Conversatio  nostra  in  caelis 
est,  unde  etiam  salvatorem  exspectamus  D.  N.  I.  Ch. 
qui  reformabit  corpus  humilitatis  nostrae  configuratum 
corpori  claritatis  suae  »  Phil.  III.  20.  21.  «  Vita  vestra 
abscondita  est  cum  Christo  in  Deo;  cum  Christus  appa-i 
ruerit  vita  vestra,  tunc  et  vos  apparebitis  cum  ipso  in 
gloria,  n  Coi.  III.  3.  4.  (1).  Vide  reliqua  in  thesi  antecedenti. 

(1)  Frequenter  Apostoli  diem  revelationis  Domini  proponunt  fidelibus 
Christianis  duplici  scopo,  tum  ut  in  angustiis  quibus  premebantur,  inde 
animi  fortitudinem  et  consolationem  haurirent,  tum  ut  vitae  sanctitate 
in  illum  sollicite  se  praepararent.  Ante  missionem  Spiritus  Sancti  Apo-i 
stoli  ipsi  sine  dubio  mox  futurum  putabant  gloriosum  regnum  Iesu  Chri-i 
sti ;  sed  quando  adhuc  postea,  manente  iam  in  ipsis  Spiritu  veritatis, 
ita  loquuntur,  ut  diem  Domini  quam  primum  exspectandum  dicere  vi-i 
deantur,  tria  animadvertentur  oportet,  a)  Tempus  novissimum,  ultimi  dies 
saepe  sumuntur  pro  toto  tempore  novi  Testamenti  in  comparatione  cum 
veteri  Testamento,  b)  Finis  vitae  praesentis  ct  post  mortem  indicium 
particulare  sane  proxime  futurum  a  singulis  exspectari  debet,  status  au-i 
tem  in  quo  iudex  tura  unumquemque  invenerit,  manet  incommntabilis  in 
diem  revelationis  Domini  et  in  aeternum,  c)  Sicut  in  veteri  Testamento 
spes  omnis  dirigebatur  ad  primum  adventum  Domini  et  ad  eius  Ecclesiam 
futuram,  ita  in  novo  Testamento  spes  et  omne  desiderium  sanctorum 
fertur  ad  secundum  adventum  et  ad  ultimam  glorificationem,  quae  sola 
huic  ultimae  in  terris  oeconomiae  superest  ut  terminus  exspectationis,  et 
in  quam  haec  transitura  est,  sicut  ipsa  erat  terminus  oeconomiae  anti-« 
quae.  Unde  mimm  non  est.  Apostolos  quandoque  respicientes  proximam 
liberationem  per  mortem,  sine  expressa  distinctione  temporis  transiisse 
ad  promissiones  «  Libertatis  gloriae  et  redemptionis  corporis  »  in  secundo 
Christi  adventu  (cf.  Rom.  VIII.  19-28.);  eo  modo  quo  prophetae  veteris 
Testamenti  saepissime  cum  redemptione  ex  captivitate  temporali  coninn- 
gunt  redemptionem  per  Christum,  licet  una  ab  altera  pluribus  saeculis 
esset  divisa.  Vide  I.  Cor.  X.  11;  Eph.  IV.  30;  Phil.  I.  6.  10;  I.  Thess. 
V.  2;  2.  Tim.  I.  12-18;  III.  1;  IV.  8;  Heb.  X.  25.  37;  1.  Io.  II.  18. 
Iam  primis  temporibus  in  hanc  Apostolorum  praedicationem  a  quibusdam 
alienos  sensus  inductos  fuisse  discimus  ex  2.  Thess.  II.  2-8.  et  2.  Pet. 
III.  9.  12-14.  Temporis  determinatio,  quam  Pater  reservavit  suae  po-i 
testati,  ipsis  Apostolis  vel  omnino  vel  certe  pro  publica  praedicatione 
erat  abscondita  Matth.  XXIV.  30;  Mare.  XIII.  32;  Act.  I.  7. 


346 


Unde  sicut  fides  et  spes  sanctorum  veteris  Testamenti 
invocat  primum  adventum  ut  finem  omnium  desideriorum: 
u  vorate  coeli  desuper,  et  nubes  pluant  iustum»  Is.  XLV.  8; 
ita  suspiria  Ecclesiae  novi  Testamenti  anhelant  ad  glorifi-i 
cationem  Iesu  Christi  in  adventu  secundo,  u  Ego  sum  radix 
et  genus  David,  stella  splendida  et  matutina:  et  spiritus 
et  sponsa  dicunt,  veni;  et  qui  audit,  dicat,  veni!  n  Immo 
omnium,  quae  ad  nostram  doctrinam  scripta  sunt,  ut  per 
patientiam,  et  consolationem  Scripturarum  spem  habeamus, 
ultima  recapitulatio  et  verba  postrema  sunt  clamor  spiritus 
et  sponsae:  u  veni  Domine  Iesu  !  n  Apoc.  XXII.  17.  20. 


SECTIO  IV. 

Consideravimus  hactenus  ipsum  divinum  factum,  quo-i 
modo  Ecclesia  a  Christo  fundatore  sit  instituta  et  consti-i 
tuta,  ab  Apostolis  ex  Christi  mandato  sub  Spiritus  Sancti 
directione  secundum  eam  divinitus  inditam  formam  propa-i 
gata  et  amplificata;  quomodo  deinde  eadem  efficienter  sit 
pretium  ac  opus  redemptionis  per  sanguinem  Christi,  for- 
maliter  sponsa  et  corpus  Christi  sponsi  ac  capitis,  exem-i 
piari  ter  imago  eius  ac  splendor  relucens,  finaliter  tota  ad 
eius  gloriam  externam.  Nunc  ex  divina  hac  constitutione 
speciales  proprietates  Ecclesiae,  prout  in  ipsa  ea  constitu-« 
tione  continentur,  singillatim  nobis  deducendae  sunt.  Spe-i 
ctabimus  nimirum  Ecclesiam  in  sua  constitutione  visibilem 
et  catholicam,  infallibilem  et  sanctam,  indefectibilem  et 
apostolicam,  unam  et  necessarim  omnibus  ad  redemptionis 
applicationem  aeternamque  salutem. 

§  I.  De  visibilitate  Ecclesiae  Christi  in  terris. 

Praenotio  historica. 

Ecclesiam  a  Christo  constitutam  esse  visibilem  nec  aliam 
institutam  quam  hanc  unam  visibilem,  inspecta  ipsa  histo-i 
ria  institutionis  et  constitutionis,  prout  in  Scripturis  evi- 


347 


denter  continetur  et  a  nobis  in  superioribus  est  exposita,, 
tam  manifestum  in  oculos  incurrit,  ut  speciali  explicatione 
huius  rei  homini  christiano  non  opus  esse  videatur.  Hoc 
quidem  sine  dubio  verum  est,  si  res  absolute  per  se  spe-i 
ctetur;  at  vero  Deformatores  saeculi  XYI.  quantumvis 
alioquin  Scripturam  «  claram  et  sufficientem  »  iactarent, 
hoc  ipsum  dogma  in  Scripturis  lucidissimum  penitus  per-i 
verterunt;  unde  necessitas  explicationis  ac  defensionis  hui 
ius  doctrinae  inducta  est  maxima.  Imo  sicut  apostatis  illis 
tamquam  fundamentum  polemicum  ad  ceteras  suas  haereses 
adstruendas  erant  errores  de  Ecclesia,  ita  horum  errorum 
ac  consequenter  totius  haereseos  fulcimentum  in  molimine 
adversus  fidem  catholicam  erat  ipsa  haec  negatio  visibili-i 
tatis  Ecclesiae,  adeo  ut  hoc  dogmate  rite  explicato  et  con-i 
stituto  haeresis  ipsa  tota  etiam  in  ceteris  suis  partibus 
consistere  non  potuisset.  Quoniam  porro  non  nisi  dira  nei 
cessitas  polemica  adversus  catholicos  induxit  haeresiarchas 
in  hanc  negationem,  ex  altera  vero  parte  simpliciter  per-i 
sistendo  in  negatione  visibilis  Ecclesiae  Christi  in  terris 
neque  ipsi  societatem  aliquam  saltem  nomine  et  specis 
Christianam  colligere  neque  eam  quomodocumque  collectam 
tueri  potuissent  adversus  alias  sectas  ex  ipsis  eorum  prin-i 
cipiis  in  dies  pullulantes,  et  quoniam  insuper  institutio- 
visibilis  Ecclesiae  Christi  in  terris  nimis  erat  evidens  ex 
dictis  et  factis  Christi  ipsius  et  Apostolorum;  hinc  orta 
est  quoad  hoc  caput  doctrinae  inter  Protestantes  incredi-i 
bilis  quaedam  confusio  et  variatio  sententiarum  et  expli-i 
cationum  inde  a  primis  auctoribus  usque  ad  hanc  nostram 
aetatem,  ita  ut  non  modo  diversi  eorum  magistri  et  diven 
sis  aetatibus,  sed  iidem  homines  uno  tempore,  ut  ipse  eoi 
rum  haeresiarcha  Lutherus,  aliter  atque  aliter  loquerentur 
pro  diverso  scopo  polemico  ;  negantes  visibilitatem  verae 
Ecclesiae  in  disputatione  adversus  catholicos  et  in  defem 
sione  suae  apostaseos,  affirmantes  eandem  adversus  alias 
sectas  fanaticas;  iterum  negantes  in  defensione  sui  princii 
pii  de  independentia  interpretationis  privatae  Scripturarum, 
affirmantes  in  conatu  aliquam  adhuc  partem  dogmatum  Chrii 
stianorum  retinendi;  porro  negantes  in  defensione  alterius 
sui  principii  de  iustificatione  per  solam  fidem,  tum  vero 


318 

iterum  Ecclesiam  visibilem  affirmantes,  quando  disciplinam 
aliquam  et  scelerum  repressionem  in  suis  coetibus  necessa-i 
riam  esse  comperiebant  (1). 

Primum  nempe  Deformatores  toti  erant  in  destruenda 
Ecclesia,  affirmantes  eam  ex  multis  iam  saeculis  corrupisse 

(1)  Illi  Protestantes  qui  hac  nostra  aetate  ad  destruendam  necessitas 
tem  fidei  dogmatum  insistunt  fundamentalibus  principiis  ipsius  sic  dictae 
Reformationis,  saepe  conqueruntur  de  inconstantia  iam  primorum  «  Refor-i 
matorum  »  et  ceterorum  deinceps  theologorum  suorum  in  retinendis  et  per 
omnes  consequentias  explicandis  illis  principiis,  quorum  primum  ac  totius 
aedificii  velut  lapidem  angularem  dicunt  esse  illud  de  sola  fide  nempe  de 
sola  fide  speciali  (fiducia  peccati  non  imputati)  iustificante,  quam  pro- 
pterea  dicunt  u  vitam  Christi  in  fidelibus.  »  Ex  hoc  autem  principio  de 
sola  fide  iustificante  deducunt  genuinam  indolem  miri  negotii  illius,  quod 
ipsi  fingunt  et  appellant  Ecclesiam,  ac  nominatim  eius  invisibilitatem, 
u  Ecclesia  Protestantica,  inquiunt,  aedificatur  in  fide  (singulorum),  quae 
nullatenus,  sicut  in  Ecclesia  catholica,  est  fides  dogmatum  ab  Ecclesia 
propositorum;  sed  est  immediata  vita  Christi  in  singulis  fidelibus.  At  do- 
lendum  est,  neque  a  Reformatoribus  neque  deinceps  ab  Ecclesia  evange- 
lica  hoc  suum  principium  fuisse  sincerum  integrumque  servatum;  passim 
namque  relabebantur  ad  notionem  catholicam,  concipientes  fidem  velut 
eam,  qua  credantur  dogmata  ab  Ecclesia  proposita.  Ex  Protestantica 
notione  fidei  omnino  vindicari  potest  sententia  auribus  orthodoxorum  uti-i 
que  molestissima:  potest  quispiam  esse  vere  fidelis,  etiamsi  ne  unum  quis 
dem  dogma  Ecclesiae  amplius  admittat.  Consideremus  iam  consectaria 
quae  ex  hoc  principio  Protestantismi  promanant  quoad  constitntionem  Ecs 
clesiae.  Ecclesia  nullo  umquam  momento  suae  existentiae  in  tempore  pots 
est  spectari  velut  adaequata  expressio  ideae  Ecclesiae;  sed  habet  in  se 
spiritum  Christianum,  efficacem  in  universitate  fidelium,  velut  principium 
profectus  in  indefinitum.  Habitus  quoque  singulorum  ad  Ecclesiam 
omnino  aliuB  est  in  Protestantismo  ac  in  Catholicismo.  Singuli  salutem 
suam  habent  non  communione  cum  Ecclesia,  sed  immediata  sua  relatione 
ad  Christum  seu  ad  regnum  coeleste:  non  Ecclesia  facit  eos  Christianos, 
sed  Christiani  faciunt  Ecclesiam;  Ecclesia  non  est  institutum  aliquod  sus 
pra  singulos  et  supra  communitatem,  quod  in  se  completum  de  coelo  ad 
nos  descenderit;  sed  ea  a  singulis  semper  nova  producitur,  sicut  historia 
teste  prius  erat  fides  et  erant  singuli  fideles,  atque  horum  demum  con-i 
ventione  inter  se  orta  est  Ecclesia.  Singuli  in  se  habent  principium 
salvificum,  singuli  sibi  ipsis  sunt  sacerdotes  coram  Deo,  unusquisque  opus 
reconciliationis  cum  Deo  ipse  inter  se  et  Deum  suum  perficiat  oportet  lis 
bemm  habens  accessum  ad  thronum  gratiae.  Hoc  fecundissimo  principio 
universalis  sacerdotii  Christianorum  omnis  specifica  differentia  inter  Cle-i 
ricos  et  laicos  sublata  evanuit  »  Berolinenses  Ephemerides  Ecclesiae  Pro- 
testanticae  29.  Septembris  1855.  (Ioerg  Geschichte  des  Protestantismus  in 
seiner  nenesten  Entwicklung.  T.  I.  p.  136.). 


349 

veram  fidem  Iesu  Chri9ti  et  pro  fide  divina  induxisse  in 
orbe  terrarum  multos  errores  humanos  totamque  haerere 
in  idololatria  ,  Romanum  Pontificem  esse  Antichristum, 
Episcopos  catholicos,  sacerdotes  ac  monachos  esse  ipsius 
Antichristi  Apostolos  sensu  proprio,  quo  in  Scripturis  An- 
tichri  s tu  s  pr aenun ti  atu  s  r ep eri tur . 

At  vero  si  haec  ita  essent.  Ecclesia  a  Iesu  Christo  fun-i 
data  eiusque  sanguine  redempta  ex  multis  iam  saeculis  tota 
periisset.  Nihil  ergo  remansisset  reformandum;  sed  insti-i 
tuenda  fuisset  omnino  nova  Ecclesia,  quae  hoc  ipso  non 
Iesu  Christi  fuisset  sed  alia  Ecclesia  novi  institutoris, 
opus  proinde  meri  hominis.  Ex  altera  parte  Christus  Deus 
suam  a  se  fundatam  Ecclesiam  evidenter  promisit  indefe- 
ctibilem  et  hoc  ipso  in  fide  ac  doctrina  infallibilem  fore 
sub  sua  ipsius  perpetua  tutela  omnibus  diebus  usque  ad 
consummationem  saeculi  et  sub  directione  Spiritus  veritatis 
cum  ipsa  docente  et  credente  Ecclesia  manentis  in  aeter-i 
num.  His  angustiis  pressi  apostatae  illi,  ne,  id  quod  evi-> 
dens  erat,  faterentur  se  ab  Ecclesia  Iesu  Christi  indefecti - 
bili  ac  proinde  adhuc  tum  existente  defecisse,  ac  dogmata 
Ecclesiae  infallibilis  atque  adeo  veritates  certe  a  Christo 
revelatas  negasse,  cogebantur  comminisci  novam  doctrinam 
de  ipsa  natura  Ecclesiae,  seu  potius  negare  rem  ipsam  re-i 
tento  solo  nomine  Ecclesiae,  fictione  non  minus  quidem  evi-> 
denter  contraria  Scripturis,  sed  interim  tamen  sufficienti 
ad  speciem  aliquam  pro  vulgi  ignorantia  impiae  rebellioni 
obducendam. 

Ecclesia  promissionum,  aiebant,  quae  sola  est  vera  Ec-« 
clesia  Christi  ex  eius  promissis  indefectibilis,  sancta  et  uni-i 
versalis,  non  constat  nisi  solis  membris  sanctis  (iuxta  Lu- 
theranos)  vel  praedestinatis  (iuxta  Calvinianos).  Sola  fide 
speciali  singuli  Christiani  apprehendunt  merita  Christi  et 
iustitiam  qua  ipse  iustus  est,  per  eamque  sibi  imputatam 
ipsi  singuli  iusti  non  sunt,  sed  coram  Deo  habentur  velut 
iusti.  Isti  igitur  sunt  sancti  et  (iuxta  Calvinianos)  prae-i 
destinati  (nam  qui  praedestinati  non  sunt,  nullam  umquam 
fidem  et  nullum  fructum  ex  verbo  et  sacramentis  perci-i 
piunt,  sed  ex  eis  ad  suam  damnationem  magis  indurantur); 
atque  ex  horum  omnium  et  solorum  numero  vera  Ecclesia 


350 

promissionum  constituitur  (1).  Non  potestate  aliqua  vel 
ministerio  divinitus  instituto  formantur  ab  Ecclesia  et  ge~> 
nerantur,  sed  ipsi  formant  et  generant  Ecclesiam;  singu- 
lique  sibi  ipsis  sunt  sacerdotes,  non  per  ministerium  Ec-i 
clesiae  et  in  Ecclesia  sanctificati,  sed  per  suam  quique  fidem 
specialem  immediate  conceptam  virtute  Spiritus  Sancti  quae 
verbo  inhaeret,  Christi  meritum  apprehendentes  et  ita  Chri-i 
sto  capiti  uniti  tamquam  sola  vera  eius  membra.  In  hac 
immediata  singulorum  unione  cum  Christo  excluso  ministe-i 
rio  Ecclesiae  stulte  gloriari  solent  consistere  praestantiam 
suae  Ecclesiae  (quae  revera  Ecclesia  non  est)  prae  Eccle-i 
sia  catholica,  quam  dicunt  intercedere  mediam  inter  Chri-« 
stum  et  singulos  fideles.  Quasi  vero  infallibilis  doctrina 
fidei,  sancta  disciplina,  gratia  sacrificii  et  sacramentorum 

(1)  In  libris  symbolicis  Deforraatores  ab  articulo  fidei  de  Ecclesia 
eursim,  ac  si  in  ferro  ignito  incederent,  conantur  se  expedire.  «  Praedi-i 
camus  beneficium  Christi,  quod  fide  (fiducia  speciali)  in  Christum  conse-i 
quamur  remissionem  peccatorum,  non  cultibus  excogitatis  a  Pontifice. 
Porro  Christus,  prophetae  et  Apostoli  longe  aliter  definiunt  Ecclesiam 
Christi,  quam  regnum  Pontificum.  Nec  est  ad  Pontifices  transferendum, 
quod  ad  veram  Ecclesiam  pertinet,  quod  videlicet  sint  columnae  veritatis, 
quod  non  errent.  Quare  nos  iuxta  Scripturas  sentimus.  Ecclesiam  pro-i 
prie  dictam  esse  congregationem  sanctorum,  qui  vere  credunt  evangelio 
Christi  (quo  intellignnt  promissionem  factam  singulis  peccata  eis  propter 
Christi  merita  non  imputari)  et  habent  Spiritum  Sanctum.  Et  tamen  fa-i 
temur,  multos  hypocritas  ct  malos  his  in  hac  vita  admixtos  habere  socie-i 
tatem  externorum  (massa  ecclesiastica).  Neque  videmus,  cum  Ecclesia 
proprie  dicta  appelletur  corpus  Christi,  quomodo  aliter  describenda  fuerit, 
quam  nos  descripsimus;  constat  enim  impios  ad  regnum  et  corpus  diaboli 
pertinere,  qui  impellit  et  habet  captivos  impios  »  Apolog.  Confess.  August. 
ad  articulum  VII.  (Libri  svmbolici  Lutheran.  ed.  Meyer  p.  92.). 

u  Ab  initio  fuisse  et  nunc  esse  et  in  consummationem  usque  mundi 
futuram  unam  Ecclesiam  constanter  credimus,  id  est,  societatem  et  muh 
titudinem  hominum  a  Deo  electorum,  qui  illum  recte  per  veram  fidem  in 
Iesum  Christum  colunt  et  amplectuntur,  qui  eiusdem  Ecclesiae  solus  est 
caput,  quae  etiam  est  corpus  et  spOnsa  Christi  Iesu,  quae  Ecclesia  est 
•etiam  catholica,  id  est,  universalis,  quia  electos  omnium  saeculorum,  re-i 
gnorum,  nationum  et  linguarum  continet,  sive  sint  ex  Iudaeis,  sive  ex 
gentibus.  Haec  Ecclesia  est  invisibilis  soli  Deo  nota,  qui  solus  novit, 
quos  elegit;  comprehenditque,  sicut  dictum  est,  tam  electos  defunctos,  qui 
vulgo  Ecclesia  triumphans  vocantur,  quam  cos  qui  adhuc  in  hac  vita  sim 
persunt  militantes  adversus  peccatum  et  Satanam,  et  posthac  sunt  victuri  » 
Confess.  Scotiae  I.  n.  16.  (Confessiones  Reformatae  ed.  Niemeyer  p.  348.). 


331 

quae  non  Ecclesiam  habent  auctricem  sed  a  Christo  auctore 
per  Ecclesiam  ministrantur  singulis,  non  illud  ipsum  esset, 
quo  Spiritus  Sanctus  fidem,  spem  et  charitatem  infundit 
et  conservat  in  singulis  sanctificatis  eosque  unit  immediate 
cum  Christo  et  Deo,  et  quasi  unio  membrorum  inter  se 
impedimento  esset,  et  non  potius  tum  conditio  necessaria 
ad  unionem  immediatam  eorundem  cum  capite,  tum  eius 
effectus:  u  ut  omnes  unum  sint,  sicut  tu  Pater  in  me  et 
ego  in  te,  ut  et  ipsi  in  nobis  unum  sint....  ego  in  eis,  et 
tu  in  me,  ut  sint  consummati  in  unum  »  (Io.  XVII.  21.  23.). 

Secundum  istam  igitur  haeresiarcharum  theoriam  homi-i 
nes  quidem  sunt  utique  visibiles,  sensibilis  est  etiam  ScrH 
ptura  et  verbi  praedicatio  et  sensibilia  sunt  u  verbi  admi-i 
nicula  »  sacramenta;  et  ista  sunt  u  signa  externa  »  dum-i 
taxat,  et  quatenus  visibilia,  non  sunt  propria  attributa  verae 
Ecclesiae,  sed  communia  etiam  massae  damnatae  quae  solo 
nomine  non  re  ipsa,  non  ex  veritate  sed  per  dissimulatio-i 
nem  veritatis  dicitur  Ecclesia  Christi;  nam  illa  omnia, 
quibus  homines  uniuntur  Christo  atque  ita  ingrediuntur 
numerum  componentium  veram  Ecclesiam,  fides  suscepta,- 
per  hanc  fidem  imputata  iustitia,  sacerdotium  proprium 
omnibus  et  solis  iustis,  aut  denique  absoluta  antecedens 
praedestinatio,  haec  inquam  omnia  soli  Deo  comperta  sunt, 
hominibus  vero  occulta  ac  prorsus  invisibilia,  hocque  ipso 
invisibilis  est  Ecclesia  vera,  cum  haec  non  sit  aliud  quam 
numerus  computatus  omnium  sanctorum  aut  praede stinato-i 
rum.  Quum  itaque  auctores  rebellionis  furiosam  suam  prae-i 
dicationem,  qua  debacchabantur  in  totam  per  orbem  terra-i 
rum  Ecclesiam  tamquam  Christo  inimicam  et  synagogam 
Antichristi,  necesse  haberent  conciliare  cum  institutione 
et  promissis  Christi  quibus  certi  reddimur,  ipsum  omnibus 
diebus  usque  ad  consummationem  saeculh  futurum  cum  sua 
per  hanc  ipsam  institutionem  ac  praesentiam  indefectibili 
Ecclesia,  atque  adeo  quum  oporteret  ostendere  aut  aliquid 
saltem  dicere,  ubinam  sit  et  per  tot  saecula  dominantis  An-i 
tichristi  fuerit  vera  illa  Ecclesia  promissionum;  responde-i 
bant  Deum  sibi  semper  conservasse  aliquos  sanctos  sed  occuH 
tos  et  in  medio  nationis  pravae  latentes,  horumque  numerum 
per  orbem  terrarum  diffusum  luisse  et  esse  veram  Ecclesiam. 


352 

Huic  suo  dogmati  cum  ceteris  connexis  de  verbo  Dei 
claro  et  non  indigo  interpretationis,  quo  unusquisque  sibi 
ipsi  sit  sacerdos  sibique  solus  sufficiat,  ac  de  sola  fide  spe-» 
ciali  iustificante,  insistebant  primo  in  stadio,  quando  ad 
avertendos  populos  ab  Ecclesia,  et  (si  fieri  potuisset)  ad 
destruendam  Ecclesiam  omnibus  viribus  contendebant.  At 
vero  cum  rerum  omnium  perturbatio,  sectarum  diversarum 
infinita  colluvies,  et  fanaticarum  multitudinum  cruentae 
rebelliones  ex  illis  ipsis  principiis  exortae  mox  manifestum 
redderent,  in  istis  fundamentis  nullam  societatem  religio-i 
sam,  nullum  ne  ad  speciem  quidem  ordinem  ecclesiasticum 
posse  constitui,  resque  civiles  ipsas  in  ruinam  trahi;  tum 
demum  de  ministerio  ecclesiastico  eiusque  auctoritate,  ac 
proinde  de  Ecclesia  visibili  et  de  Ecclesiae  constitutione 
nova  substituenda  antiquae  solliciti  esse  coeperunt.  Sed  hoc 
opus,  hic  labor,  ut  evidenter  contradictoria  simul  concilia-i 
rentur!  Nimis  absurdum  est,  quod  aliquando  conarentur, 
et  pauci  illi  adhuc  superstites,  qui  se  Protestantes  ortho-i 
doxos  dicunt,  usque  ad  haec  tempora  conantur  in  pugna 
quidem  adversus  catholicos  retinere  notionem  Ecclesiae  in-i 
visibilis  in  ipsis  principiis  fundamentalibus  totius  haere- 
seos  expressam,  simul  autem  ad  suam  religiosam  societatem 
continendam  et  adversus  alias  eiusdem  originis  sectas  de-i 
fendendam  asserere  et  serio  vindicare  sibi  Ecclesiam  visi-i 
bilem  et  indefectibilem  a  Christo  institutam  atque  inde  ab 
Apostolis  permanentem  usque  ad  ipsos  hos  «  orthodoxos  » 
perductam.  Hac  enim  catholica  notione  visibilis  Ecclesiae 
promissionum  constituta,  ex  ipsa  «  Reformationis  »  origine 
et  historia  evidens  est  etiam  caecis,  totam  defectionem 
saeculi  XVI.  ac  proinde  sectas  istas  omnes,  inclusa  «  ortho-i 
doxa,  n  non  esse  nisi  synagogas  rebelles  adversus  veram 
indefectibilem  Ecclesiam  Iesu  Christi  (1).  Ut  hanc  eviden-i 
tem  consequentiam,  quam  in  primis  et  ante  omnia  amoliri 
eis  ratum  et  fixum  est,  quomodo  demumcunque  effugiant. 


(1)  Protestantismus  se  ipsnm  destrueret  (ait  Protestans  Wincr  in 
u  Comparatione  professionum  diversarum  Ecclesiarum  §.  19.),  si  Ecclesiam 
agnosceret  secundum  suam  essentiam  ut  externam  institutionem,  »  nempe 
ut  ab  ipso  Christo  institutam  visibilem. 


353 

plerique  integrum  conservant  principium  fundamentale,  ex 
quo  velut  ex  matrice  suam  trahunt  originem.  Ecclesiam 
promissionum  a  Christo  institutam  fuisse  et  esse  invisibi-i 
lem.  Tum  vero  ab  hac  vera  Ecclesia  sanctorum  seu  prae^ 
destinatorum  distinguunt  u  massam  ecclesiasticam,  »  quae 
est  utique  visibilis.  Ad  hanc  u  massam,  »  visibilem  in  qua 
vera  Ecclesia  latet  invisibilis,  aliqua  disciplina  ac  ?:o>.iTsia 
continendam,  requiruntur  ministeria  quaedam  et  instituta 
ecclesiastica,  quibus  componitur  u  constitutio  Ecclesiae.  » 
Sed  haec  u  constitutio  »  humanae  est  originis,  et  ideo  mu-« 
tabilis,  pro  diversis  temporibus  et  locis  diversa.  Hoc  po~i 
sito,  ratio  sane  nulla  erat,  hanc  Ecclesiam  visibilem  cum 
sua  constitutione  humana  distinguendi  velut  sui  iuris  di— « 
versam  a  civitate  terrena  ac  regimine  politico;  unde  ne-i 
cessario  consequebatur  id,  quod  in  Prote stanti smo  ubique 
factum  esse  videmus,  ut  reges  seu  principes  politici  sub  no-i 
mine  ab  Ecclesia  catholica  mutuato  supremi  Episcopi  non 
minus  et  eodem  iure  sic  dictam  Ecclesiam  nationalem  gu^ 
bernent,  sicut  sub  nomine  principis  regunt  alias  res  poli-i 
ticas  ac  civiles.  Quod  vero  dicunt,  principem  non  recjia 
potestate  sed  velut  membrum  praecipuum  Ecclesiae  fungi 
supremo  illo  episcopatu,  patet  hanc  fictionem  ad  illudens 
dum  plebibus  excogitatam  quoad  rem  ipsam  nullius  esse 
pretii,  praesertim  cum  ex  principiis  Prote  stanti  smi  paulo 
ante  expositis  de  nullo  sive  rege  sive  magistratu  constare 
possit,  ipsum  esse  membrum  verae  Ecclesiae;  si  autem  eum 
dicunt  solummodo  u  membrum  praecipuum  »  massae  illius 
quae  non  est  vera  Ecclesia,  evidenter  totum  hoc  negotium 
u  supremi  episcopatus  »  politicum  est,  fundatum  in  pote-i 
state  regia  et  civili,  nequaquam  vero  in  praerogativa  mem-i 
bri  Ecclesiae.  Ex  hac  historica  expositione  status  quaestio-i 
nis  tria  sunt  manifesta. 

1°.  Ex  ipsis  fundamentalibus  principiis  Deformationis 
excluditur  omnis  notio  Ecclesiae  divinitus  a  Christo  insti-i 
tutae  ;  atque  adeo  in  sectis  istis  sive  singulis  sive  omnibus 
nulla  est,  ne  specie  quidem.  Ecclesia  Christi.  Si  enim  Ec-i 
clesiam  dicant  illam  congregationem  visibilem,  ea  cum  tota 
sua  constitutione  opus  humanum  est  ac  terrenum;  illa  vero 
quam  aiunt  esse  divinae  originis  sed  invisibilem,  profecto 


Fbanzelin.  De  Ecclesia  Christi 


23 


354  _ 

Ecclesia  non  est,  cum  ibi  singuli  ab  omnibus  aliis  indepen- 
dentes  et  aliis  incogniti  per  se  consistant  sibique  sufficiant, 
adeoque  numerum  quidem  soli  Deo  notum,  nequaquam  au-i 
tem  Ecclesiam  constituant,  in  qua  divinis  institutis,  mi-i 
nisteriis  ac  potestatibus  formata  u  multi  unum  corpus 
sumus  in  Christo,  singuli  autem  alter  alterius  membra  » 
Rom.  XIII.  5. 

2°.  Evidens  est  contradictio  in  ipsis  principiis  ex  quibus 
coorta  est  et  quibus  innititur  tota  Deformatio.  Ne  de  aliis 
multis  antilogiis  nunc  dicamus,  ex  una  parte  affirmabant 
claram  esse  ac  omnibus  perspicuam  Scripturam,  ut  quoad 
credenda  et  sequenda  nullo  opus  sit  interprete;  tum  vero 
ex  altera  parte  dogmata  ipsa  fundamentalia  de  Ecclesia, 
quae  saltem  quoad  rei  summam  revera  in  Scripturis  sunt 
clara  et  perspicua  (1),  negabant;  hisque  substituebant  prin-i 
cipia  ad  suam  apostasin  necessaria,  quae  in  Scripturis  non 
solum  non  continentur  nec  clare  nec  obscure,  sed  manife-i 
stissime  excluduntur. 

3°.  Patet  ex  ipso  statu  quaestionis,  quanti  doctrina  de 
visibilitate  Ecclesiae  promissionum  sit  momenti  tum  ad 
totam  doctrinam  revelatam  retinendam  ac  vindicandam  adi 
versus  omnes  haereses,  tum  ad  rite  perspiciendam  non  so~« 
lum  impietatem  sed  etiam  ubsurditatem  rebellionis  sae~i 
culo  XVI.  coeptae  et  in  ultimis  suis  consectariis  in  dies 
magis  manifestae.  Ad  huius  igitur  dogmatis  declarationem 
nunc  progredimux\  - 


(1)  «  Quomodo  antern  confidimus  in  divinis  litteris  accepisse  nos  Chri-i 
stum  manifestum,  si  non  inde  accepimus  et  Ecclesiam  manifestam?  »  Ang. 
ad  Vincent,  ep.  1)3.  n.  23. 


355 


THESIS  XXI. 


Visibilitas  Ecclesiae  in  incommutabili  Christi 

institutione. 


u  Ecclesia  novi  Testamenti  non  facto  humano  sed  institutione  divina 
»  est  religiosa  societas  visibilis;  Christus  enim  Dcns-homo  divinam  reli- 
n  gionem  pro  hominibns  non  solum  in  animis  latentem  sed  in  visihi- 
«  libus  rebus  et  institutis  velut  incorporatam  fundavit,  quae  ipsa  per 
n  professionem  unius  fidei,  per  disciplinam  morum,  per  sacramenta  sancti- 
»  ficationis  ac  cultus  divini  unam  societatem  hoiuiiinm  religiosam  con- 
*  iungnnt.  Unde  Ecclesia  in  terris  non  alia  visibilis  alia  invisibilis  est, 
n  sed  ipsamet  Ecclesia  Christi  visibilis  proprietates  habet  etiam  invisi- 
*>  biles;  nec  alia  Ecclesia  est  conspicua  alia  per  fidem  credenda,  sed 
«ipsamet  Ecclesia  quae  visibilis  est,  ut  obicotum  divinae  revelationis 
»  et  subiectum  sup  •rnatnraliuiu  attributorum  file  ere  lit nr;  ac  proinde 
*»  eadem  una  visibilis  Ecclesia  est  etiam  Ecclesia  divinarum  promis* 
n  sionum.  « 


I.  Quaestio  non  est,  si  diligentius  rem  inspiciamus,  utrum 
Ecclesia  quam  Christus  instituit,  sit  visibilis,  sed  quae-i 
stio  est,  an  Christus  Ecclesiam  ut  visibilem  instituerit; 
non  materialiter  de  visibilitate  Ecclesiae  Christianae,  sed 
formaliter  de  christiana  visibilitate  Ecclesiae  agitur.  Nulla 
datur  societas  humana,  nulla  inter,  homines  societas  reli-i 
giosa,  et  ut  comparationem  arctius  restringamus,  nulla 
datur  secta  haeretica,  quae  non  contineatur  suis  nexibus, 
compositae  humanae  naturae  ad  formandam  societatem 
quamcumque  ac  nominatim  religiosam  necessariis,  adeoque 
externis  etiam  ac  sensibilibus.  «  In  nullum  nomen  religio-i 
nis  seu  verum  seu  falsum  coagulari  homines  possunt,  nisi 
aliquo  signaculorum  vel  sacramentorum  visibilium  con-i 
sortio  colligentur,  quorum  sacramentorum  vis  inenarrabi-i 
liter  valet  plurimum  »  (s.  August.  cont.  Faust.  1.  XIX. 
c.  11.).  Verum  compages  et  nexus  illi  sensibiles  sequuntur 
naturam  ipsius  societatis,  cuius  (quatenus  est  societas)  sunt 
ratio  formalis  propria  ac  proinde  in  naturalibus  societati-i 
bus  humanitus  institutis  huiusmodi  vincula  «unt  humanae 


350 

institutionis;  in  religionibus  falsis  et  in  sectis  haereticis 
(ut  religiones  ipsae)  sunt  non  solum  hominum  inventa  sed 
etiam  impietatis  commenta;  si  quae  vero  a  sectis  retenta 
sunt  velut  reliquiae  ex  religione  divina,  ea  non  ad  sectas 
formaliter  ut  tales,  sed  ad  societatem  religiosam  pertinent 
divinitus  institutam,  a  qua  defecerunt  et  cui  tamen  se  ru¬ 
pe  r  quamvis  rebelles  obligantur  (1).  Certe  igitur  etiam  in  scn 
cietate  a  Christo  instituta,  in  Ecclesia  Christi  compages 
unionis,  quibus  ipsa  societas  unitorum  formatur  et  intrin— ■ 
secus  constituitur,  secundum  naturam  huius  societatis  hu- 
mano-divinam  visibiles  sint  oportet,  secus  humana  socie-i 
tas  ct  Ecclesia  in  terris  non  esset,  et  sint  ab  ipso  Christo 
fundatore  inditae,,  secus  societas  et  Ecclesia  divina  non 
esset  et  Christiana.  Sine  huiusmodi  enim  u  signaculorum 
visibilium  consortio  »  mente  forte  concipi  potest  (per  quam-i 
dam  ab s tractionem)  numerus  Deum  religione  divina  colen-i 
tium,  sed  nulla  hominum  Deum  colentium  societas,  cum 
desit  ipsa  essentialis  forma  societatis;  et  si  numerus  deinde 
hominum  ipsa  velut  natura  cogente  per  talem  visibilium 
signaculorum  formam  in  consortium  coiret,  societas  foret 
non  divinitus  sed  opera  humana  instituta.  Ipsum  igitur 
nomen  Ecclesia,  quando  agitur  de  Ecclesia  inter  homines, 
implicitam  habet  significationem  essentialis  visibilitatis, 
non  solum  ratione  materiae,  quia  hominibus  visibilibus  con-i 
stat,  sed  maxime  et  proprie  ratione  formae,  quia  est  so-> 
cietas  hominum.  Quam  ob  rem  quaerere  utrum  Christus 
instituerit  Ecclesiam  visibilem  perinde  prorsus  est  ac  quae-« 
rere,  utrum  instituerit  Ecclesiam  in  terris;  qui  vero  lo-i 
quuntur  de  instituta  divinitus  Ecclesia  in  terris  invisi-i 
biliy  coniungunt  terminos  se  invicem  excludentes.  Hinc 
est,  quod  Lutherus  eiusque  sectatores  in  illis  documentis, 
in  quibus  tuentur  suum  conceptum  invisibilitatis,  etiam 
ipso  sacro  nomine  Ecclesiae  expuncto  dixerunt  nomine  pro-i 
fano  communitatem  (gemeinde).  Nam  praeciso  numero  san-i 
ctorum  quem  soli  Deo  cognitum,  nobis  vero  omnino  invisi-« 
bilem  et  incompertum  dixerunt.  Ecclesia  quam  deinceps 
ipsi  efformare  conati  sunt,  non  poterat  esse  aliud  quam 


(1)  Dc  hac  re  inferius  pluribus  dicemus. 


337 

u  communitas  »  politicis  institutis  coagulata.  Idcirco  sine 
ulla  contradictione  tam  multa  de  mutandis  constitutionibus 
suarum  u  communitatum  »  disputare  possunt;  eo  vero  ma-i 
ior  est  contradictio  in  verbis  et  iniqua  crudelitas  in  factis, 
dum  nunc  palam  profiteri  solent,  se  u  non  contra  Ecclesiam 
catholicam  sed  contra  hierarchiam,  »  qua  sacra  constitutio 
a  Christo  incommutabiliter  suae  Ecclesiae  indita  conti-i 
netur,  bellum  movere,  atque  salva  catholica  fide  et  Ecclesia 
constitutionem  eiusdem  mutari  posse  sibi  fingunt. 

II.  His  praenotatis  iam  ex  tota  antecedenti  tractatione 
nostra  non  minus  manifestum  est,  Christum  suam  Eccle-i 
siam  condidisse  ut  visibilem,  quam  certum  est,  Christum 
aliquam  suam  Ecclesiam  in  terris  instituisse.  Absolute  lo— « 
quendo  potuit  Deus  revelationem  et  religionem  suam  su- 
pernaturalem  ita  dare  hominibus  ut  singulos  ipse  per  se 
revelatione  aut  inspiratione  immediata  constitueret  prophe-i 
tas  in  doctrina,  sanctos  in  disciplina,  sacerdotes  in  divino 
cultu  sibi  sufficientes,  adeoque  nullo  authentico  magisterio, 
nullo  divinitus  instituto  regimine,  nullo  peculiari  sacerdo-i 
tio  coniunctos.  Quae  in  tali  hypothesi  foret  convenientia 
inter  multos  in  fide,  in  disciplina,  in  cultu  divino,  ea  non 
vinculis  visibilibus  contineretur,  sed  tota  deberetur  soli 
invisibili  internae  singulorum  inspirationi,  quae  in  omni-i 
bus  foret  eadem  ab  uno  Spiritu;  nec  proinde  foret  unitas 
socialis  divinitus  instituta,  ac  propterea  nulla  divinitus 
instituta  Ecclesia  sensu  biblico  vocabuli,  quia  licet  dici 
posset  numerus  fidelium,  singuli  tamen  per  se  consistentes 
non  forent  partes  ac  membra  alicuius  totius  organice  uniti, 
cuiusmodi  Ecclesia  in  Scripturis  exhibetur,  u  Ipse  dedit 
Pastores  et  Doctore3  ad  consummationem  (1)  sanctorum  in 


(1)  Ilpo?  x«T3pTi9[Aov  ad  membrorum  eoniunctionem  et  ordinatam  di— • 
spositionem  datum  est  a  Christo  ministerium  Pastorum  et  Doctorum;  per 
has  enim  iuueturas  subministrationis  a  Christo  capite  descendentis  totum 
corpus  harmonice  compactum  est  et  connexum  (rjvapiioXoyojjxivov  *«t 
(ix£o[AcVov  Sia  r.xrsrA  ttj;  ent/oprjia?)et  per  has  innctnras  quae  sunt 

organa  visibilia  subministrationis  invisibilis  iit,  quod  Christus  rogavit  et 
utique  impetravit  non  pro  Apostolis  tantum  «  sed  et  pro  iis  qui  credituri 
sunt  per  verbum  eorum,  ut  omues  *  sint  consummati  in  nnuin  »  (lo.  XVII. 
20-23.). 


358 

opus  ministerii,  in  aedificationem  (si;  gIxq$o;xrv)  corporis 
Christi,  donec  occurramus  omnes  in  unitatem  fidei.ut 
iam  non  simus  parvuli  fluctuantes  et  circumferamur  omni 
vento  doctrinae  in  astutia  hominum...  Caput  Christus  ex 
quo  totum  corpus  compactum  et  connexum  per  omnem  i  un¬ 
cturam  subministrationis....  augmentum  corporis  facit  in 
aedificationem  sui  in  charitate  n  Eph.  IV.  11-16. 

Illa  vero  mere  spiritualis  in  singulis  propria  ac  inde- 
pendens  oeconomia  forte  beatis  in  termino  (1)  non  autem 
hominibus  redemptis  in  via  congruens,  iam  a  priori  saltem 
undequaque  improbabilis  esset;  a  posteriori  ex  historia,  ex 
revelatione  ipsa,  ex  perpetuo  evidenti  facto  certum  prorsus 
est,  numquam  sive  in  veteri  sive  multo  minus  in  novo  Te-i 
stamento  a  Deo  revelationem  ac  religionem  generi  humano 
communicatam  fuisse  modo  illo  descripto,  qui  non  nisi  per 
providentiam  extraordinariam  nobis  occultam  in  specialibus 
quibusdam  casibus  quadamtenus  admitti  potest  (2).  u  Quid 
cum  singulis  agatur  (providentia  illa  extraordinaria),  Deus 
qui  agit,  atque  ipsi  cum  quibus  agitur,  sciunt;  quid  au-i 


ri)  In  ipsa  etiam  Ecclesia  coelesti,  ubi  Dens  cs‘  omnia  in  omnibus, 
bierarchiac  sunt  et  ordines  diversi  secundum  diversa  dona,  secundum  di— • 
versas  operationes  et  secundum  illuminationes  inferiorum  a  superioribus. 
-  Etenim  mm  solum  superioribus  et  inferioribus  men-.ibu.s.  sed  etiam  eoor- 
dinatis  (nui  sunt  unius  eiusd**mquc  bierarchiac)  a  supersubstantiali  rerum 
omnium  primordiali  ordinatore  lex  ista  constituta  e.'t,  ut  per  singulas 
liicrarehias  primi  essent  ae  medii  novissimique  ordines  ae  virtutes,  infe-i 
rioribusque  diviniores  (Deo  propinquiore.  )  myst  le  essent  et  manuductores 
ad  divinum  accessum,  divinamque  illustrationem  ae  communionem  »  (in 
illustrationibus  nempe  et  communicationibus  accidentalibus,  non  in  bea-i 
tifica  visione  essentiali).  Iva:  yap  oj  jxovov  ir.\  rov  urioxctaivtov  T£  xa: 
•jyiiarvoiv  vo'ov,  aXXx  xav  to:;  o;xoTayci:v  ovto;  6  Osaao;  <bs:aTai  naA-a  ttj; 
"xvtov  u-£Ooyr.ou  Ta!;:av/:a;,  to  xaQ’  £xaaTr,v  YzyxyAxv  npuiT»;  xai  p.£aa;  xa: 
T:X-'jTa:a;  Etva:  Ta;::;  t£  xa*.  ojva;x::;,  xai  :wv  f,ttovmv  Eivat  rou;  Osiotegoj; 
txjara;  xai  /::say'oyoj;  £-i  rrtv  Or/.av  nooaaywyjjv  xa:  £XXa;x'}:v  xa:  xoivomav. 
Dionvs.  Coalent.  Iliorareh.  c.  4.  n.  3.  Eodem  autem  auctore  «  nostra  sa-i 
cratis  sima  hicrarohia  est  coelestium  hierarehiarum  quaedam  supertuundana 
imitatio,  n  tojv  oxoavitov  ucar/nov  unEoxoauio;  |x:;xr-ji;.  Ibid.  e.  1.  n.  3. 
Vide  dement.  Alex,  supra  f.  45.  p.  2.  et  consule  Pctav.  de  Angelis  1.  II. 
e.  5.  ef.  s.  Th.  1.  q.  10(3.  a.  1. 

(2)  (lonfer  s.  Thomam  de  Verit.  Veritat.  qu.  14.  a.  11;  3.  dist.  25. 

q.  2.  a.  1. 


359 

tein  agatur  cum  genere  humano  (providentia  ordinaria),  per 
historiam  commendari  voluit  et  per  prophetiam  n  (superna- 
turalibus  factis  ac  revelatione  publica).  Aug.  de  vera  Reli-i 
gione  c.  25.  n.  46. 

Atqui  hisce  factis  et  hac  revelatione  certissime  constat, 
Christum  Dominum  (quoniam  de  Ecclesia  novi  dumtaxat 
Testamenti  agimus)  totam  suam  religionem  non  aliter  insti-i 
tuis  se  nisi  velut  formam  exstantem  et  sese  exhibentem  in 
visibili  Ecclesia,  ut  sit  christiana  religio  velut  incorporata 
in  Ecclesia  et  per  eam  ipsa  religio  facta  visibilis  (1),  atque 
adeo  ut  totum  opus  Christi  revocari  possit  ad  fundationem 
huius  suae  Ecclesiae  socialis  ac  proinde  visibilis,  quam 
acquisivit  sanguine  suo  et  sibi  (xutyjv  eauTu)  exhibuit  glo-i 
riosam  (vide  thes.  VI.  n.  1;  VII.  n  II.). 

Sane  tota  religio  christiana  continetur  veritate  doctrinae 
revelatae  ad  credendum  in  fide,  sanctitate  praeceptorum  et 
disciplina  ad  vivendum  opere  operantis  in  spe  et  charitate, 
mysteriis  sacrificii  et  sacramentorum  ad  adorandum  Deum 
in  perfecto  cultu,  et  ad  sanctificandos  homines  in  gratia 
opere  operato.  Atqui  haec  omnia  ac  proinde  totam  suam 
religionem  Christus  non  instituit  nisi  ut  elementa  infor-i 
mantia  suam  Ecclesiam  in  authentico  magisterio  Aposto-i 
lorum  et  successorum  apostolicorum  usque  ad  consumma-i 
tionem  saeculi,  cui  ex  eadem  institutione  respondeat  totius 
Ecclesiae  non  interna  solum  fides  sed  unitas  etiam  praedi-i 
cationis  et  professionis;  in  sacro  imperio  seu  potestate 
regiminis  eorundem  legatorum  Christi,  quo  per  proprias 
leges,  per  iudicia,  per  sanctiones  vita  christiana  in  tota 
Ecclesia  dirigatur  non  solum  virtutibus  internis  sed  disci-i 
plina  quoque  et  actibus  externis,  qui  tum  ut  fructus  ma-i 
nifestantes  tum  ut  incitamenta  et  adiumenta  virtutum  sunt 
proximum  obiectum  sacri  regiminis;  in  peculiari  sacerdo-" 
tio  tandem,  quo  iidem  sacri  doctores  et  pastores  sunt  insi- 


(1)  Tertullianus  definit  Ecclesiam  «  corpus  de  conscientia  religionis  » 
Apologetic.  c.  39.  Sicut  Paulus  de  Filio  Dei  qui  «  invisibilis  in  snis  fa~i 
ctus  est  visibilis  in  nostris,  »  dicit  (Coi.  II.  9.)  in  ipso  incarnato  «  ha-i 
bitare  omnem  plenitudinem  divinitatis  corporaliter  n  (ato;x*Tixw;);  ita  dici 
potest  pleuitudo  divinae  religionis  exstare  in  Ecclesia  Christi  corporaliter. 


300 

gniti,  ut  sacrificent  corpus  Christi  reale  sub  visibilibus 
speciebus  nomine  et  cum  participatione  totius  Ecclesiae  ad 
divinum  cultum,  pro  tota  Ecclesia  ad  communem  fructum; 
atque  ut  corpus  Christi  mysticum  seu  ipsam  Ecclesiam  in 
singulis  suis  membris  sanctificent  visibilibus  sacramentis. 

Haec  porro  omnia  elementa,  ex  quibus  et  in  quibus 
Christus  suam  Ecclesiam  formavit,  ita  mirabili  complexione 
in  unitatem  coalescunt,  ut  iidem  qui  sub  una  ratione  do- 
ctores,  pastores,  sacerdotes  dati  a  Christo  ad  docendum, 
regendum,  sanctificandum  praesunt,  ipsimet  singuli  sub  ra-i 
tione  alia  subsint  docendi,  regendi,  sanctificandi,  atque 
adeo  pertinentes  sub  una  ratione  ad  Ecclesiam  docentem, 
sub  ratione  alia  pertineant  ad  Ecclesiam  discentem  seu  au~i 
dientem,  si  excipias  supremum  pastorem  et  doctorem,  vi-i 
sibile  caput  Ecclesiae,  de  quo  tamen  ipso  id  quadamtenus 
valet,  quoad  definitiones  scilicet  doctrinae  a  magisterio  iain 
factas,  quoad  iurisdictionem  fori  interni,  et  quoad  sancti-i 
ficationem  per  sacramenta  (1). 

Talem,  ut  nunc  indicamus.  Ecclesiam,  ac  proinde  non 
nisi  sub  hac  forma  concreta  religionem  a  Christo  esse  in-i 
stitutam,  ex  antecedentibus  thesibus  est  manifestissimum, 
ut  ulteriori  demonstratione  non  indigeat.  Vide  th.  VI-IX. 
In  hisce  igitur  visibilibus  elementis  Ecclesia  ab  ipso  suo 
divino  fundatore  est  instituta  et  ex  his  componitur,  ita  ut 
si  vel  unum  Retrahas,  eoque  magis  si  omnia  visibilia  ele-i 
menta  quatenus  societatem  informant  et  efformant,  neges 
et  auferas,  quemadmodum  a  Prote stantibus  factum  est  et 
ex  eorum  principiis  necessario  consequitur,  nulla  amplius 


(1)  Audivi  canouistam  quemlam  satis  alioqnin  eruditum  magna  con-> 
tentione  disputantem,  Romanum  Pontificem  non  esse  nec  recte  dici  posse 
-  membrum  Ecclesiae,  »  ac  si  caput  corporis  sive  physici  sive  moralis 
membrum  corporis  praecipuum  non  esset,  a  quo  reliqua  omnia  membra  de-i 
pendeant  et  in  unitatem  vivificam  coniungantur  ac  contineantur.  Si  cor-i 
pus  Ecclesiae  in  suis  membris  snbordinatis  consideras  distinctum  a  suo 
capite  visibili,  illud  consideras  inadacquate;  si  consideras  a  capite  sepa-< 
ratum,  ipsum  u  corpus  a  Christo  compactum  et  connexum  **  dissolvis  non 
secus  ac  illi  Gallicani  quondam  ct  Febroniani,  qui  Concilium  oeAuraeni- 
cuiu  ponebant  seorsum  imo  et  discors  a  Romano  Pontifice,  ac  visibilem  for-i 
mam  essentialem  Concilii  universalis  atque  adeo  Concilium  ipsum  destrue-i 
bant. 


-.301 


supersit  Ecclesia  Christi.  Proinde  character  visibilitatis 
est  ita  essentialis,  ut  sine  illo  Ecclesia  Christi  in  terris 
ne  mente  quidem  concipi  possit;  sed  ea  vel  nulla  vel  visi-« 
bilis  dici  debeat. 

Longe  aliud  vero  est  dicere  elementa  Ecclesiae  esse  vi-i 
sibilia  atque  idcirco  non  aliam  dari  Ecclesiam  Christi  in 
terris  nisi  visibilem,  et  aliud  esset  dicere  in  his  elementis 
nullas  esse  proprietates,  nullas  virtutes  ac  vires  efficaces, 
quae  sint  per  se  invisibiles.  Hoc  alterum  iam  ex  data  de-i 
scriptione  elementorum  Ecclesiae  manifesto  apparet  absur-i 
dum;  neque  enim  Ecclesia  cadaver  est  sed  supernaturali 
virtute  ac  vigore  vivens  corpus  Christi.  Sicut  Christus 
caput  et  exemplar  non  est  Christus,  si  cum  Photinianis 
aut  Nestorianis  visibilis  humanitas  tantum  spectatur,  nec 
Christus  est  si  cum  Monophysitis  spectetur  sola  invisibilis 
divinitas;  sed  est  unus  Christus  in  et  ex  invisibili  ac  vi-i 
sibili  natura  a  (ex  duabus  et  in  duabus  naturis  inconfuse 
et  indivise):  »  ita  corpus  Christi  mysticum  Ecclesia  non 
est,  nisi  quatenus  elementa  eius  visibilia  informantur  et 
in  sua  propria  ratione  constituuntur  proprietatibus  ac  do-« 
tibus  divinis,  quae  in  ipsis  elementis  visibilibus  per  se  in-i 
visibilia  non  nisi  fide  et  intellectu  per  fidem  illustrato 
percipiuntur.  Sic  doctores  et  pastores  et  sacerdotes  a  Chri-i 
sto  instituti  externis  etiam  signis  ex  eadem  Christi  insti-i 
tutione  in  perenni  successione  discernuntur;  sed  infallibi- 
litas  magisterii,  auctoritas  sacri  imperii,  potestas  sacerdotii 
inest  quidem  ipsis  visibilibus  gestoribus  et*  exseritur  visi-i 
bilibus  actibus,  in  se  tamen  ipsa  invisibilis  manet  obiectum 
solius  fidei.  Idem  valet  de  visibilibus  sacramentis  et  sacri-i 
ficio  prae  efficaci  virtute  sanctificandi  et  prae  victima  sub 
alienis  speciebus;  nec  minus  de  membris  Ecclesiae  in  sua 
visibili  initiatione,  professione,  disciplina  ac  vita  Christiana, 
si  haec  elementa  visibilia  comparentur  cum  interna  per  se 
invisibili  fide  et  sanctificatione.  Brevissime  dici  potest  Ec-i 
clesia  tota  quidem  sed  non  secundum  totum  visibilis.  Yide 
haec  plenius  demonstrata  superius. 

Non  igitur  in  eo  posita  est  haeresis  Prote stantium, 
quod  affirment  esse  essentialia  aliqua  elementa  invisibilia 
in  Ecclesia  Christi;  id  enim  verissimum  est  et  ex  fide  ca- 


302 

tholica  certissimum;  imo  longe  plura  sunt  et  nobiliora  et 
efficaciora  elementa  illa  invisibilia,  quam  quae  Protestantes 
admittunt;  unde  non  minus  errant  negando  aut  pervertendo 
id,  quod  vere  per  se  invisibile  ex  institutione  Christi  et 
dono  Spiritus  Sancti  inest  Ecclesiae,  quam  negando  aut 
pervertendo  id,  quod  ex  eadem  Christi  institutione  et  SpH 
ritus  Sancti  operatione  est  ac  perenniter  manet  elementum 
Ecclesiae  conspicuum. 

IV.  Ex  dictis  iam  etiam  apparet,  quomodo  visibilis  Ec-» 
clesia  Christi  sit  obiectum  fidei,  de  qua  re  dicendum  est, 
non  solum  ad  amovendam  illam  ultra  omnem  captum  ab-» 
surdam  adversariorum  conclusionem,  u  vera  Ecclesia  fide 
creditur,  ergo  est  invisibilis;  »  sed  multo  magis  ad  ipsam 
genuinam  visibilitatis  notionem  illustrandam. 

Sicut  in  obiectis  ordinis  naturalis  visibilitas  relata  ad 
actum  humanum  spectanda  est  non  pro  mera  perceptione 
sensili,  sed  pro  perceptione  sensili  coniuncta  cum  intelli- 
gentia  rationali,  siquidem  ipse  humanus  actus  perceptionis 
per  sensus  rationalis  est,  non  autem  mere  materialis  sicut 
in  brutis;  ita  res  religiosae  etiam  quae  sunt  visibiles,  con-i 
stituuntur,  quatenus  religiosae  sunt,  obiectum  intelligen- 
tiae  non  mere  naturalis  sed  illustratae  per  fidem.  Dicere 
possumus:  sicut  considerationem  humanam  a  perceptione 
mere  animali  eorundem  obiectorum  sensibilium  distinguit 
ratio,  ita  obiectorum  sensibilium  ad  revelatam  religionem 
pertinentium  considerationem  Christianam  a  mere  humana 
perceptione  distinguit  fides,  adeo  ut  eadem  sensibilia  per 
illud  ipsum  quo  constituuntur  obiecta  revelatae  religio-» 
nis,  constituantur  etiam  obiecta  supernaturalis  fidei.  Sic 
sacramentum  Christianum  sine  dubio  est  sensibilis  ritus, 
infideli  non  minus  quam  fideli  conspicuus;  at  illud  quo  ritus 
ipse  sensibilis  constituitur  in  ratione  sacramenti  christiani 
(divina  nempe  eius  institutio  et  supernaturalis  efficacia) 
non  sensibus  patet  sed  fide  credendum  est;  et  hac  fide  consi-» 
deratio  christiana  fidelium  ab  humana  perceptione  infidelium 
quoad  eundem  ritum  visibilem  omnino  differt.  Neque  vero 
ideo  quia  supernaturalis  dignitas  et  virtus  sacramenti  non 
sensibus  percipitur,  quisquam  negabit  sacramentum  in  quo 
creditur  illa  dignitas  et  virtus,  esse  visibile;  aut  vicissim 


—  3G3  — 

dicet  sacramentum  quod  est  visibile,  non  esse  obiectum  fi— « 
dei  divinae.  Fide  nimirum  creditur  hunc  conspicuum  ritum 
esse  sacramentum  divinitus  institutum  et  efficax  sanctifi-« 
cationis  ;  non  fide  sed  sensibus  percipitur,  liic  et  nunc  Jieri 
actionem  e.  g.  ablutionis  et  prolationis  verborum.  Ita  ergo 
etiam  universim  in  Ecclesia  non  dividitur  sed  tamen  di— ' 
stinguitur  formalis  ratio,  sub  qua  est  humano  modo  i.  e. 
sensibus  cum  intellectu  coniunctis  visibilis,  et  formalis  ra~i 
tio  sub  qua  divinae  fidei  obiectum  est. 

1°.  Visibilis  est  Ecclesia  ut  hoc  determinato  modo  ac  on 
dine  existens  et  per  historiae  decursum  propagata  societas. 

a)  Profecto  enim  visibilis  est  hierarchia  cum  vindica-> 
tione,  professione  et  functione  tum  magisterii  et  doctrinae 
in  omnibus  formis  praedicationis  tum  et  populorum  profes-i 
sionis;  tum  regiminis  cum  sacra  disciplina  et  externa  vita 
Christiana;  tum  sacerdotii  cum  sacrificio,  sacramentis  ac 
cultu  divino. 

b)  Evidentia  historica  constat,  in  hac  sua  constitutione 
Ecclesiam  fuisse  visibilem  omnibus  aetatibus  usque  ad  Apo-i 
stolos,  et  eandem  continua  successionum  serie  ad  nos  usque 
propagatam  fuisse.  Non  ergo  solum  in  praesenti  Ecclesia 
visibilis  cernitur,  sed  simplici  intuitu  historico,  qui  aequi- 
valet  visioni,  et  longe  diversus  a  fide  divina  etiam  ab  infi-i 
delibus  ratione  utentibus  haberi  potest.  Ecclesia  intelligitur 
visibilis  omnibus  saeculis  antecedentibus.  Pro  tempore  prae~< 
senti  sensibus  physicis  cum  intellectu,  pro  omnibus  tempo-i 
ribus  sensui  historico  intellectuali  Ecclesia  est  visibilis. 

c)  Eodem  modo  huc  pertinent  et  in  se  sensibilia  sunt 
facta  et  charismata  externa,  quae  in  Ecclesia  et  ex  Ec-i 
clesia  velut  fructus  ex  arbore  omnibus  aetatibus  proger-i 
minant;  ex  una  parte  mirabilis  Ecclesiae  conservatio  et 
propagatio,  transmutatio  mundi  pagani  in  mundum  Chri-i 
stianum  per  spiritum  Apostolicum  absque  respondentibus 
praesidiis  humanis,  martyria  cruenta  in  persecutionibus 
omnium  hostium,  victoriae  incruentae  in  pugnis  et  insidiis 
omnium  errorum;  ex  altera  parte  multitudo  non  interrupta 
miraculorum  in  factis  corporeis,  manifestationes  charisma-i 
tum  et  virtutum  heroicarum  in  factis  spiritualibus  et  in 
vita  perfecta.  Quae  quidem  omnia,  quatenus  visibilia  sunt. 


-  304  - 

non  sunt  obiectum  fidei  sed  motiva  crcdibilitatis  eorum, 
quae  de  Ecclesia  fide  divina  creduntur,  adeo  ut  Ecclesia 
quae  creditur  et  cui  creditur,  in  se  ipsa  in  suis  nimirum 
elementis  et  factis  sensibilibus  sese  exbibeat  omnibus  gen-i 
tibus  fide  dignam  tum  ut  obiectum  credendum  tum  ut  te~i 
stem  fide  sequendum.  Simili  prorsus  modo,  ac  Christus  ipse 
visibilis  in  terris,  fundator  et  exemplar  et  caput  Ecclesiae, 
suis  factis  sensibilibus  a  nativitate  usque  ad  ascensum  in 
coelum  sese  exhibuit  tum  testem  veritatis  cui  credendum, 
tum  veritatem  ipsam  ac  Filium  Dei,  in  quem  credendum, 
a  Si  non  facio  opera  Patris  mei,  nolite  credere  mihi;  si 
autem  facio,  et  si  mihi  non  vultis  credere,  operibus  cre-i 
dite,  ut  cognoscatis  et  credatis,  quia  Pater  in  me  est  et 
ego  in  Patre  »  Io.  X.  39.  Sicut  de  Christo  scriptum  est: 
u  testem  populis  dedi  eum,  ducem  et  praeceptorem  genti-i 
bus  ;  7)  ita  de  Ecclesia  eius  continuo  subiungitur.  u  Gentes 
quae  te  non  cognoverunt,  ad  te  current,  propter  Dominum 
Deum  tuum  et  sanctum  Israel,  quia  glorificavit  te  »  Is.  LY. 
4.  5.  Sicut  de  Christo  dictum  est:  u  dedi  te  in  foedus  po-i 
puli  et  in  lucem  gentium  »  Ib.  XLII.  7;  ita  de  Ecclesia 
dicitur:  ambulabunt  gentes  in  lumine  tuo  et  reges  in  splen-i 
dore  ortus  tui  »  Ib.  LX.  3.  Sicut  «  radix  Iesse  stat  in  si—* 
gnum  populorum...  et  levabit  signum  in  nationes»  Ib.  XI. 
10;  ita  Ecclesia  est  civitas  in  monte  Sion,  quam  vident 
omnes  gentes,  et  ad  quam  confluunt  omnes,  qui  quaerunt 
veritatem  et  salutem,  u  Et  erit  in  novissimis  diebus  prae-i 
paratus  mons  domus  Domini  in  vertice  montium,  et  eleva-i 
bitur  super  colles,  et  fluent  ad  eum  omnes  gentes;  et  ibunt 
populi  multi  et  dicent:  venite  et  ascendamus  ad  montem 
Domini  et  ad  Domum  Dei  Iacob,  et  docebit  nos  vias  suas, 
et  ambulabimus  in  semitis  eius*,  quia  de  Sion  exibit  lex  et 
verbum  Domini  de  Ierusalem  »  Ib.  II.  2;  Mich.  IY.  I.  Cf. 
Concil.  Vaticanum  sess.  III.  cap.  3. 

2°.  Haec  ipsa  Ecclesia  eo,  quo  dictum  est,  modo  visibi~« 
lis,  cum  sua  constitutione  hierarchica,  cum  suo  magisterio 
et  professione  fidei,  regimine  et  disciplina,  sacerdotio,  cultu 
divino  et  charismatibus  sensibilibus  etiam  describitur  ac 
revelatur  verbo  Dei,  adeoque  ipsamet  Ecclesia  quae  sub 
una  ratione  est  visibilis  et  historice  intelligibilis,  sub  alia 


-  3(35  — 

ratione  est  obiectum  fide  divina  credendum  propter  aucto-i 
ritatem  Dei  revelantis;  seu  est  obiectum  non  iam  solum 
in  suis  elementis  et  factis,  quatenus  sensibilia  sunt,  viden-i 
dum  et  naturali  intellectu  intelligendum,  sed  in  iisdem  ele-i 
mentis  et  factis  et  omnibus  suis  attributis,  quatenus  verbo 
Dei  revelata  sunt,  intellectu  fide  illustrato  credendum. 

Etenim  a)  Divina  Auctoritas  in  magisterio  et  imperio, 
veritas,  sanctitas,  efficacia  in  sacerdotio,  sacrificio  et  sacra-i 
mentis  proprietatesque  aliae  supernaturales  solo  Dei  verbo 
innotescunt,  atque  adeo  fide  creduntur,  b)  Huius  Ecclesiae, 
quam  nunc  praesentem  cernimus,  existentia  per  decursum 
saeculorum  usque  ad  Apostolos,  eius  per  Apostolos  propa-i 
gatio,  imo  eius  institutio  per  Christum  visibilem  in  terris 
historice  quidem  citra  fidem  divinam  innotescere  potest, 
quod  ex  dictis  ad  visibilitatem  pertinet;  sed  sicut  ipsius 
Christi  divinitas,  ita  divinitas  institutionis  Ecclesiae  tum 
generatim  et  in  abstracto,  tum  determinate  et  in  concreto 
huius  Ecclesiae,  sola  fide  creditur.  Imo  illa  quoque  quae 
historice  et  naturaliter  intelligi  possunt,  institutio  per 
Christum,  propagatio  per  Apostolos  et  reliqua  facta  obie-i 
ctum  sunt  fidei  divinae,  quatenus  in  historia  non  mere 
humana  sed  in  historia  revelata  continentur. 

Ex  his  manifesta  apparet  absurditas  distinctionis  inter 
veram  Ecclesiam  invisibilem,  quae  fide  credi  debeat,  et  vi-i 
sibilem  u  massam  ecclesiasticam,  r>  ut  aiebant,  ad  quam  na~i 
turalis  sensus,  nullatenus  vero  supernaturalis  fides  refera-i 
tur.  Quin  potius  ipsa  Ecclesia  visibilis  est  obiectum  fidei, 
quamvis  sub  alia  ratione  ac  consideratione  sit  visibilis  ac 
naturaliter  intelligibilis,  et  sub  alia  ratione  per  fidem  su- 
pernaturalem  credenda.  Ita  etiam  in  capite  Ecclesiae  Christo 
Domino  Apostoli  non  alium  videbant  et  alium  credebant; 
sed  eum  ipsum  quem  videbant  sub  ratione  sensibilis  huma-i 
nitatis,  credebant  sub  ratione  divinitatis,  non  alium  et 
alium,  quae  haeresis  deinde  erat  Nestorii,  sed  aliud  ct 
aliud,  u  Hominem  vidit  et  Deum  confessus  est  (Thomas) 
dicens:  Dominus  meus  et  Deus  meus.  Videndo  ergo  credH 
dit,  qui  considerando  verum  hominem,  hunc  (ipsum  homi-i 
nem)  Deum,  quem  videre  non  poterat,  exclamavit.  »  s.  Gre~i 
gor.  in  Evang.  1.  II.  hom.  26.  n.  8. 


-  300  - 

V.  Hanc  ipsam  Ecclesiam  visibilem  esse  Ecclesiam  pro-> 
missionum,  cui  nempe  factae  sint  et  ad  quam  solam  refe-« 
rantur  promissiones  omnes  a  Christo  Domino  de  Ecclesia 
et  pro  Ecclesia  sua  enuntiatae,  ulteriori  probatione  non 
indiget,  cum  ex  demonstratis  alia  Ecclesia  Christi  in  ter-i 
ris  praeter  visibilem  nec  instituta  fuerit  nec  proinde  um- 
quam  exstiterit.  Imo  verbis  iisdem,  quibus  Christus  Deus 
institutionem  suae  Ecclesiae  visibilis  enuntiavit,  etiam  de~i 
claravit  eiusdem  infallibilitatem,  auctoritatem,  potestatem 
perennem  ac  indefectibilem  in  doctoribus,  pastoribus,  sacer-i 
dotibus  a  se  institutis  suaque  legatione  functuris,  adeo  ut 
his  promissionibus  detractis  verba  institutionis  Ecclesiae 
nulla  supersint  aut  nullum  habeant  sensum;  vicissim  vero 
detracta  in  iisdem  verbis  institutione  Ecclesiae  visibilis, 
pro  promissionibus  nullum  amplius  remaneat  subiectum, 
ipsaeque  propterea  promissiones  evanescant. 

Sane  Christus  Dominus  numquam  dixit:  doctrinam  meam 
sine  doctore,  vitam  religiosam  sine  pastore  et  sine  subie- 
ctione,  activam  sanctificationem  et  cultum  divinum  sine 
ministris  et  sacerdotibus  conservabo  in  quibusdam  sanctis 
nulli  mortalium  cognoscendis,  qui  singuli  independentes 
sibi  ipsis  sufficiant,  et  horum  numerum  mihi  soli  notum 
in  medio  massae  ecclesiasticae,  quae  non  pertinet  ad  Eccle-i 
siam  meam  sed  est  massa  damnata  hypocritarum,  perpetuo 
conservandum  appellabo  Ecclesiam  meam.  Hic  non  Christi 
sed  Deformatorum  sermo  erat,  quamdiu  nimirum  totam  vH 
sibilem  Ecclesiam  in  orbe  terrarum  defectionis  accusare  et 
infelices  populos  ab  ea  divellere  propositum  habebant,  ut 
superius  declaravimus. 

Christus  Dominus  suam  Ecclesiam  dicit  esse  eam,  quae 
ab  ipso  est  aedificata  in  Petro;  in  hac  Ecclesia  tamquam 
in  regno  coelorum  in  terris  claves  seu  supremam  potesta-i 
tem  committit  Petro,  ita  ut  solvendo  ac  ligando,  quidquid 
ad  regnum  coelorum  pertinet,  eam  exerceat  in  eodem  toto 
regno.  Est  ergo  Ecclesia  Christi  non  numerus  incognitus 
sanctorum  sibi  sufficientium,  sed  regnum  omnino  cognitum 
a  capite  visibili  ex  potestate  a  Christo  accepta  administra-i 
tum,  actibus  exercendis  a  potestate  cognita  in  subditos  co-i 
gnitos,  qui  actus  ergo  ipsi  externi  sint  et  visibiles.  Huic 


307 


Ecclesiae  in  Petro  aedificatae  et  huic  regno  sub  Petro  con-i 
stituto,  adeoque  suae  uni  visibili  Ecclesiae  promittit  inde- 
fectibilitatem  in  ipsa  ratione  ac  proprietate  Ecclesiae  et 
regni  Christi,  ut  ipsamet  visibilis  Ecclesia  numquam  pos-i 
sit  desinere  esse  vera  Ecclesia  et  regnum  Christi:  u  et 
portae  inferi  non  praevalebunt  adversus  eam.  »  Promissa 
ergo  est  etiam  indefectibilitas  fundamenti  visibilis,  admi-i 
nistratoris  ac  administrationis  supremae  potestatis,  et  fun-i 
ctionum  in  solvendo  et  ligando.  Matth.  XVI. 

Pariter  sub  Petro  et  cum  Petro  omnium  ovium  et  agno-i 
rum  Christi  visibili  pastore  constitutum  collegium  Aposto- 
licum  Dominus  iubet  discipulos  facere  omnes  gentes  et  sin-i 
gulos  in  eis  baptizare,  atque  baptizatos  omnes  inducere  in 
observationem  totius  doctrinae  et  disciplinae.  Ex  parte  ergo 
altera  iubet  obedientiam  et  subiectionem  erga  ipsos  Aposto- 
*  los  docentes,  administrantes  sacramenta,  inducentes  in  ob-i 
servandam  omnium  mandatorum.  Hanc  ipsam  ita  dispositam 
visibilem  Ecclesiam  promittit  perennem  fore  et  indefectibi- 
lem  in  praedicatione  doctrinae  et  fide,  in  regimine  et  di— « 
sciplina,  in  sacramentis  et  sanctificatione  sub  sua  tutela 
et  sub  assistentia  Spiritus  veritatis  omnibus  diebus  usque 
ad  consummationem  saeculi,  u  Docete  omnes  gentes,  bapti-i 

zantes  eos _  docentes  eos  servare  omnia _  et  ecce  ego 

vobiscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  consummationem 
saeculi.  »  u  Alium  Paraclitum  dabit  vobis,  ut  maneat  voi 
biscum  in  aeternum.  Spiritum  veritatis  »  Matth.  XXVIII. 
Io.  XIV.  Vide  thes.  XI. 

Eandem  ita  dispositam  Ecclesiam  praecepit  audiendam, 
et  rebelles  puniendos  velut  ethnicos  et  publicanos,  promissa 
potestate  universali,  quaecumque  ad  Ecclesiam  spectant, 
alligandi  aut  solvendi  super  terram,  ita  ut  ligata  aut  so-i 
luta  sint  in  coelo.  Quae  quidem  auctoritas  et  potestas  quam 
certo  non  est  ex  humana  politia  sed  ex  Christi  institutione, 
tam  evidenter  nec  exerceri  nec  intelligi  potest  nisi  in  Ec-i 
clesia  visibili.  Matth.  XVIII. 

Hoc  ipsum  repetendum  est  de  descriptione  Apostolica 
Ecclesiae,  in  qua  ab  ipso  Christo  dati  sunt  pastores  et  do- 
ctores,  ne  circumferamur  omni  vento  doctrinae,  idque  usque 
ad  consummationem  et  plenitudinem  corporis  Christi.  Eo- 


—  368  — 

dem  modo  exhibetur  Ecclesia  velut  domus  Dei,  quam  ad~i 
ministrent  Episcopi  cum  subiectis  sibi  inferioribus  mini-i 
stris  secundum  certam  legem  conversationis,  quae  proinde 
visibilis  est;  et  eadem  ita  descripta  praedicatur  u  columna 
et  firmamentum  veritatis  »  Eph.  IV;  1.  Tim.  III. 

Postremo,  ne  cetera  prosequamur,  Christus  Dominus  sa-i 
crificium  incruentum  corporis  sui  pro  nobis  dati  et  fracti, 
sanguinis  sui  prout  erat  in  calice,  pro  nobis  effusi  in  ul-i 
tima  coena  eodem  modo,  ut  ipse  fecerat,  faciendum  instituit 
ab  Apostolis  in  sua  Ecclesia  et  pro  Ecclesia  in  sui  com-i 
memorationem.  Sed  hoc  sacerdotium  seu  in  concreto  hos 
sacerdotes  visibiles  ad  offerendum  visibile  sacrificium  in  ipsa 
visibili  Ecclesia  instituit  perenni  successione  usque  ad  se~i 
eundum  suum  adventum,  adeo  ut  ipsum  sacerdotium,  sacri-i 
ficium  et  sacramentum  sit  unum  ex  illustrioribus  vinculis 
et  manifestatio  sublimissima  unitatis  in  visibili  corpore,* 
quod  est  Ecclesia,  multo  praestantius,  quam  in  veteri  Te-i 
stamento  sacerdotium  templum  et  sacrificia  constituebant 
vinculum  unius  visibilis  societatis  religiosae  populi  Israel, 
u  Quoniam  unus  panis,  unum  corpus  multi  sumus  omnes, 
qui  de  uno  pane  participamus:  videte  Israel  secundum 
carnem,  nonne  qui  edunt  hostias,  participes  (*otva>vot)  sunt 
altaris?»  (l.Cor.  X.  18.).  Quare  etiam  promissio  indefecti- 
bilitatis  ad  ipsam  continuam  seriem  sacerdotum  et  peren-i 
nis  sacrificii  atque  adeo  ad  Ecclesiam  eiusque  cultum  visi-i 
bilem  pertinet,  non  autem  ad  nescio  quos  sanctos  nemini 
umquam  cognitos  aut  cognoscendos,  u  Hoc  facite  in  meam 
commemorationem,  »  in  quibus  verbis  iam  quidem  ex  ipsa 
natura  institutionis  includitur,  et  ab  Apostolo  diserte  in-i 
super  declaratur  eiusdem  perennitas:  u  quotiescumque  enim 
manducabitis  panem  hunc  et  calicem  bibetis,  mortem  Do-« 
mini  annuntiabitis,  donec  veniat»  (1.  Cor.  XI.  26.), 

Scholion.  Protestantes  in  neganda  visibili  Ecclesia  sese 
recipiunt  ad  principia  quaedam  speculativa  et  deinde  ad 
positivam  doctrinam  in  textibus  nonnullis  a  contextu  et  a 
fidei  analogia  divulsis. 

1°.  Totum  negotium  sanctificationis,  aiunt,  est  perso-* 
nale  pro  singulis,  illudque  internum  ac  spirituale:  «regnum 
Dei  intra  vos  est  »  (svto?  vrpv);  «  caro  non  prodest  quid- 


300 

quam,  spiritus  est  qui  vivificat;  »  u  regnum  Dei  non  est 
esca  et  potus,  sed  iustitia  et  pax  et  gaudium  in  Spiritu 
Sancto  n  Luc.  XVII;  Io.  VI;  Rom.  XIV.  Addunt  hanc  in— ' 
dolem  spiritualem  propriam  esse  novi  Testamenti  in  com-i 
paratione  ad  Testamentum  vetus,  quod  carnale  erat  in  in-i 
stitutis  externis  positum,  et  praeparatio  dumtaxat  ad  spH 
rituale:  u  venit  hora  et  nunc  est,  quando  veri  adoratores 
adorabunt  Patrem  in  spiritu  et  veritate  n  Io.  IV.  Ipsam 
deinde  hanc  internam  sanctificationem  ac  unionem  cum  Deo 
in  alium  omnino  sensum  detorquent  ac  media  ad  illam  pro 
arbitrio  confingunt  praeter  et  contra  manifestam  doctrinam 
Scripturae  et  totius  revelationis.  Iuxta  hanc  enim  hae- 
resim,  ut  iam  superius  exposuimus,  iustificatio  hominis 
perficitur  sola  fide,  qua  iustitia  Christi  homini  imputatur, 
excluso  quovis  magisterio,  ministerio  et  sacerdotio  Eccle-i 
siae  ;  et  hanc  dicunt  immediatam  unionem  sanctorum  sin-i 
gulorum  cum  Christo,  exclusa  «  mediatione  Ecclesiae,  »  So-> 
lis  igitur  hisce  sanctis,  qui  nullo  signo  externo  atque  adeo 
nulli  hominum  sed  uni  Deo  sint  cognoscibiles,  constare  ve-i 
ram  Ecclesiam  dicunt.  Quod  quidem  figmentum  scopo,  ad 
quem  excogitatum  est,  sufficere  sibi  persuaserunt,  ut  lucH 
fugi  isti  sancti  et  invisibilis  ista  Ecclesia  per  multa  saecula 
in  Ecclesia  visibili  u  Antichristi  »  ubique  terrarum  laten-i 
tes  perstitisse  dici  possent. 

At  vero  a)  ex  hisce  principiis  si  ultima  consectaria  dei 
ducantur,  concedendum  erit  in  sententiam  quarundara  se-i 
ctarum  Gnosticorum,  pseudo-mysticorum  medii  aevi  et 
aliorum  fanaticorum  nostrae  aetatis,  qui  ipsam  notionem 
naturae  humanae  et  totam  revelationem  supernaturalem 
pervertentes  eliminatam  volebant  realitatem  camis  a  Verbo 
assumptae,  redemptionem  per  passionem  eius  ac  mortem, 
sacramenta  omnia,  divinum  cultum  externum,  existentiam 
denique  et  utilitatem  Scripturae  inspiratae,  ac  omnia  re-> 
vocabant  ad  contemplationem  et  sensum  internum  sub  irm 
mediata  operatione  Spiritu3  Sancti  in  animis  singulorum, 
b)  Proximus  finis  omnium  institutorum  divinorum  sine  du-i 
bio  est  sanctificatio  spiritualis,  unio  cum  Deo  et  salus  ani-i 
marum;  sed  quae  et  qualis  sit  ista  sanctificatio,  et  quae 
sint  ad  illam  media  instituta,  non  deliris  hominum  men- 


Fbanzelin.  De  Ecclesia  Christi 


24 


—  370  - 

tibus  configendum,  verum  ex  tota  divinitus  revelata  oeco-i 
nomia  discendum  est;  nec  media  cum  fine  ipso  sunt  con-i 
fundenda. 

Sanctificatio  autem  et  unio  cum  Deo  profecto  non  est 
inanis  umbra  per  stultam  persuasionem,  Deum  non  intueri 
nos  ac  iudicare,  quales  re  ipsa  sumus  iusti  vel  peccatores; 
sed  ea  perficitur  per  veram  in  anima  transformationem  in-i 
fusione  gratiae  ac  virtutum  in  fide,  spe  et  charitate.  a  Nos 
vero  omnes  revelata  facie  gloriam  Domini  speculantes  in 
eandem  imaginem  transformamur  a  claritate  (Domini)  in 
claritatem  (nobis  propriam  ac  inhaerentem)  tamquam  a  Do-i 
mini  Spiritu  n  2.  Cor.  III.  18.  (1). 


(1)  'Hos*.;  03  navT3c  avaxsxxXuauivm  soostonw  tr.v  oofav  xusiou  xaTOTTTOt- 
£o[j.evoi,  ?7]v  a’jTr,v  eixova  (ASTatiops-oujiiQa  ooijr,;  et;  oo!jxv,  xaOxrep  aro 

xupiou  rv£U[xaTo;.  Moyses  velata  facie  loquebatnr  Iudaeis,  quia  splendorem 
eius  ex  praesentia  Dei  contractum  intueri  non  valebant  (Exol.  XXXIV. 
2U-35.);  quol  quidem  ipsum  symbolum  erat  velaminis  spiritualis  seu  ve-i 
ritatis  nondum  plene  revelatae  in  veteri  Testamento.  Per  Christum  in 
Testamento  novo  velamen  est  ablatum  a  lege,  haecque  transiit  in  Evan* 
gelium  manifestum;  sed  manet  velumen  nunc  super  cordibus  Iudaeorum 
infidelium.  Fideles  autem  a  gloria  Dei  manifestata  in  Christo  einsque  evan- 
gelicis  institutis  convertuntur  supernaturaliter  per  operationem  Spiritus 
Sancti  in  specula  et  imagines  Dei,  facti  eo  isortes  divinae  naturae.  Egre-« 
gie  Chrysostoinus  haec  commentatur,  «  Simul  ae  baptizamur,  supra  solem 
anima  exsplendescit  a  Spiritu  perpurgata.  Et  non  solum  gloriam  Dei  pro-i 
spicimus,  sed  illine  quoque  splendorem  quemdam  haurimus.  Sicut  enim  pa-i 
rum  argentum  (imago  animae  purgatae  a  peccatis)  ad  solis  radios  situm, 
ipsum  quoque  radios  emittit,  non  ob  suam  dumtaxat  naturam,  sed  etiam 
ob  solarem  fulgorem  (quae  imago  est  gratiae);  ita  et  anima  purgata  atque 
argento  splendidior  effecta,  a  Spiritus  gloria  radinm  suscipit  (oc/eTa*.  ax- 
Ttva  a-o  T7)c  Tou  -v3ujxaro?  ooi-r,;),  et  vicissim  remittit.  Unde  et  ait,  spe¬ 
culantes  in  eamdem  imaginem  transformamur  a  gloria  Spiritus  Sancti  in 
gloriam  nostram,  nobis  inditam  (a~o  ooijr;;  tt,;  toj  nvcjixaro;,  st;  ooAav  T7jv 
f(|AEt£pav,  T7v  £YY-vo!JL£V7iv)i  quaeque  talis  est,  qualem  esse  par  est  a  Domino 
Spiritu  n  (Dominum  Chrvsostomus  hoc  loco  ubique  intelligit  Spiritum  San-i 
ctum).  Chrys.  in  2.  Cor.  hom.  VII.  n.  5. 

Huc  pertinent  omnia  loca,  in  quibns  iustificatio  et  institia  theologica 
describitur  ut  «creatio  cordis  mundi,  *  «nova  creatura  in  Christo  iu 
operibus  bonis,  »  «  nativitas  ex  Deo,  »  «  nativitas  nova  ex  Spiritu,  •> 
«  regeneratio,  *  «  renovatio  spiritus  mentis,  »  «  conformitas  ad  imaginem 
primogeniti  in  multis  fratribus,  »  «  charitas  Dei  diffusa  in  cordibus,  n 
«  donatio  Spiritus  Sancti,  •»  «  inhabitatio,  mansio  Patris  et  Filii  et  Spi-> 
ritus  Sancti  in  nobis,  »  «  consortium  divinae  naturae  •>  Ps.  4.  12;  Io.  I. 


371 

Media  ad  hanc  sanctificationem  et  aeternam  salutem  ani-i 
marum  ab  ipso  Christo  Salvatore  instituta  esse  demonstra^ 
vimus  in  visibili  magisterio  cum  sui  actis  manifestis  ad 
praedicandam,  conservandam,  explicandam  veritatem  reve-« 
latam  ;  in  visibili  ministerio  ad  fideles  sacris  legibus  ac 
disciplina  regendos  in  via  salutis;  in  visibili  sacerdotio 
ministrante  per  visibilia  sacramenta,  sacrificium,  et  publi-i 
cum  cultum  ad  sanctificationem  fidelium;  quae  omnia  uno 
verbo  dicuntur  media  sanctificationis  a  Christo  posita  in 
Ecclesia  visibili  et  per  Ecclesiam  visibiliter  ministrata. 
Intercedit  ergo  Ecclesia  inter  Deum  sanctificatorem  et  fH 
deles  sanctificatos  ut  ministra  non  ut  auctrix  gratiae,  qua 
illi  sane  immediate  cum  Deo  inhabitante  uniuntur,  u  Vos 
autem  Christi,  Christus  autem  Dei.  Sic  nos  existimet  homo 
ut  ministros  Christi  et  dispensatores  mysteriorum  Dei  r 
1.  Cor.  IV.  1.  u  Quid  igitur  est  Apollo?  Quid  vero  Paulus? 
Ministri  eius,  cui  credidistis...  Dei  enim  sumus  adiutores; 
Dei  agricultura  estis  Dei  aedificatio  (oiy.ovop.r,)  estis»  ib.  III. 
5.  9.  u  Dedit  nobis  ministerium  reconciliationis...  pro  Chri-« 
sto  ergo  legatione  fungimur  »  2.  Cor.  V.  18.  20. 

c)  Illi  sancti  occulti,  quos  fingunt,  vel  dicuntur  latuisse 
in  ipsa  Ecclesia  catholica  vel  in  sectis  quibusdam  extorri-i 
bus  ab  Ecclesia.  At  vero  in  Ecclesia  catholica  omnes  omni-i 
bus  locis  et  temporibus  profitebantur  eam  fidem,  exercebant 
et  participabant  eum  cultum,  qua  fide  et  quo  cultu  dicunt 
Ecclesiam  totam  a  Christo  defecisse  et  factam  esse  Anti- 
christi.  Sive  ergo  illi,  quos  occultos  sanctos  appellant,  dei 
fectionem  istam  a  Christo  in  publica  professione  et  cultu 
externe  tantum  et  per  hypocrisim  simulasse  sive  ex  animo 
admisisse  dicantur,  profecto  non  minus  alieni  fuissent  a 
Christo;  u  qui  enim  negaverit  me  coram  hominibus,  negabo 
et  ego  eum  coram  Patre  meo.  »  Quoad  sectas  vero  haere-i 
ticas  nulla  umquam  extitit,  quae  vel  cum  Protestandum 
principiis  consentiret,  vel  ob  eas  causas,  quas  isti  praete-i 
xebant,  ab  Ecclesia  catholica  dissentiret;  unde  etiam  illae 

13;  III.  6;  XIV.  23;  Rom.  V.  5;  VIII.  9.  10.  11.  15.  20;  2.  Cor.  IV.  10; 
V.  12;  Gal.  VI.  15;  Eph.  II.  10:  IV.  23;  Tit.  III.  5;  lleb.  VI.  6;  2.  Pet. 
I.  4.  (cf.  Tract.  de  Trin.  th.  XLIII.). 


372 

omnes  a  conditoribus  Prote stanti smi  non  minus  quam  ab 
Ecclesia  catholica  damnabantur  ut  haereticae  et  a  Christo 
alienae.  Cum  ergo  omnes  asseclae  sectarum  sive  simulate 
sive  ex  animo  earumdem  et  professionem  et  cultum  ample-i 
c  terentur,  ficti  illi  sancti  Prote  stantium  non  magis  in  se~i 
ctis  quam  in  Ecclesia  catholica  reperiri  poterunt.  Postremo, 
quod  rei  caput  est,  illa  u  manus  fidei,  »  seu  stulta  per-« 
suasio,  Deum  non  intueri  et  iudicare  hominem  qualis  in 
se  est,  sed  fictione  quadam  iuris  reputare  hominem  iustum, 
quin  eum  propria  inhaerente  iustitia  iustum  faciat,  usque 
ad  deformato  res  saeculi  XVI.,  vel,  ne  demonstratione  opus 
sit,  certe  per  multa  saecula  nemini  umquam  in  mentem  in-i 
cidit ,  sicut  Lutherus  ipse  de  hoc  suo  invento  gloriari  so~i 
lebat.  Ergo  per  multa  saltem  saecula  sancti  isti  occulti, 
iustificati  per  fiduciam  meriti.  Christi  sibi  imputati  manen-i 
tibus  in  se  peccatoribus,  nulli  omnino  erant;  ac  proinde 
nullibi  terrarum  reperire  erat  confictum  illud  portentum, 
quod  Ecclesiam  invisibilem  appellant.  Cum  igitur  Christus 
Deus  suam  Ecclesiam  in  petra  aedificatam  indefectibilem 
promisit  et  constituit  usque  ad  consummationem  saeculi, 
ea  non  est  alia  quam  Ecclesia  visibilis  inde  ab  ipso  et  ab 
Apostolis  semper  integra  conservata  ac  derivata,  quae  ipsa- 
met  non  est  alia  quam  in  successoribus  Petri  et  Apostolo^ 
rum  perennis  Ecclesia  catholica,  a  qua  qui  sive  per  decur-i 
sum  saeculorum  sive  saeculo  XVI.  se  separarunt  ii  omnes 
evidenter  ab  Ecclesia  Christi  defecerunt;  nec  in  visibili 
ergo  sunt  Ecclesia,  a  qua  prolapsi  sunt,  nec  in  invisibili, 
quam  Christus  in  terris  nullam  instituit. 

2°.  Textus  Scripturae,  quibus  occultam  illam  suam  Ec-i 
clesiam  proponi  dixerunt,  vix  operae  pretium  est  explicare, 
adeo  manifeste  ad  rem  de  qua  agitur,  nihil  pertinent.  Ut 
enim  Ecclesiam  in  terris  invisibilem  esse  aut  aliquando  esse 
posse,  ex  Scripturis  persuaderent,  opus  esset  ex  eis  demon-i 
strare,  munus  magisterii,  ministerii  et  sacerdotii  horumque 
munerum  obiectum  praedicationem  et  professionem  verae 
fidei,  praepositorum  pervigilandam  (Heb.  XIII.  17.),  ac 
morum  per  salutares  leges  directionem,  sacramenta  et  sa-i 
crificium  aut  a  Christo  instituta  non  esse  aut  aliquando 
esse  desitura.  Haec  enim  sunt,  quae  essentialiter  consti- 


373 

tuunt  visibilem  Ecclesiam.  Qui  autem  ista  munera,  non 
modo  persecutionibus  hostium  Ecclesiae  aliquando  in  exer-i 
citio  difficiliore  minusque  libera  reddi  (quod  utique  a  Chri-i 
sto  ipso,  ab  Apostolis  et  prophetis  praenuntiatum  est)  sed 
aut  in  se.  aut  in  externo  exercitio  simpliciter  defectura  af-i 
firmaret,  is  profecto  facta  et  promissa  Christi,  quibus  ipsam 
suam  Ecclesiam  constituisse,  eiusque  sub  sua  tutela  peren-i 
nitatem  promisisse  ex  eisdem  Scripturis  demonstravimus, 
fallaciae  argueret,  atque  totam  internam  historiam  Eccle-i 
siae  inde  a  Christo  et  Apostolis  ad  nos  usque  perenni  flu-i 
mine  manantem  subverteret  ac  negaret.  Si  qui  ergo  repe- 
riri  possunt  textus  verbi  Dei,  in  quibus  operatio  interna 
Spiritus  Sancti  in  animis  singulorum  per  oppositionem  ad 
ministeria  externa  in  Ecclesia  praedicari  videatur,  certum 
est,  in  illis  comparationem  quidem  invisibilium  donorum 
cum  visibilibus  institutis,  operationis  spiritualis  cum  me-i 
diis  externis  operantibus,  adeoque  non  exclusionem  sed  imo 
affirmationem  vel  suppositionem  horum  institutorum  ac 
mediorum  contineri;  vel  in  eis  (ut  in  textibus  quam  multis 
quos  olim  proferre  solebant)  ne  de  elementis  quidem  invi-i 
sibilibus  Ecclesiae  sed  de  re  omnino  alia  sermonem  esse  ; 
sicut  enim  in  operibus  ita  in  verbis  Dei  diversitas  quidem, 
nulla  autem  realis  contradictio  concipi  potest. 

De  huiusmodi  locis,  in  quibus  gratia  et  unctio  interna 
celebratur  supposito  et  non  excluso  magisterio  ac  minister 
rio  Ecclesiae,  satis  diximus  in  Tractatu  de  Traditione 
(th.  XII.  p.  106.  sqq.  ed.  2.).  Quae  vero  olim  a  Prote- 
stantibus  ad  demonstrandam  invisibilem  Ecclesiam  proferri 
solebant  de  una  familia  Noe  in  arca;  de  septem  millibus 
virorum,  u  quorum  genua  non  sunt  incurvata  ante  Baal  r> 
tempore  Eliae  (3.  Reg.  XIX.  18.);  de  regno  Dei,  quod 
Christus  dixit:  «  intra  vos  est  v  (Luc.  XVII.  21.);  de  Ec^ 
clesia  in  symbolo  mulieris  u  fugientis  in  solitudinem,  ubi 
habebat  locum  paratum  a  Deo  r>  (Apoc.  XII.  6.  14.),  ista 
omnia  nihil  omnino  pertinent  ad  rem,  de  qua  agitur,  et 
solummodo  demonstrant,  cum  ad  talia  confugitur,  in  Scri-i 
pturis  pro  illo  commento  ad  excusandam  apostasim  nihil 
ne  ad  speciem  quidem  probationis  reperiri  posse. 

Tempora  Noe  Gen.  VI.  VII.  (cf.  Matth.  XXIV.  37.  39.) 


374 

nihil  continent  de  constitutione  Ecclesiae  novi  Testamenti, 
nisi  quod  ex  interitu  corporali  omnium  qui  extra  arcam 
erant.  Patres  deducere  solent  necessitatem  pertinendi  ad 
Ecclesiam  eamque  visibilem,  in  qua  sola  datur  salus  spiri-i 
tualis.  Cyprianus  descripta  Ecclesia  cuius  u  probatio  ad  fi— « 
dem  facilis  compendio  veritatis  est  ex  verbis  Domini:  tu  es 
Petrus  et  super  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam  meam,  » 
cuius  u  episcopatus  quoque  unus  et  indivisus  est,  »  quae 
et  ipsa  u  una  est  Ecclesia  in  multitudinem  latius  incre-i 
mento  fecunditatis  extensa,  et  Domini  luce  perfusa  per 
orbem  totum  radios  suos  porrigens,  »  subdit:  u  qui  relin-i 
quit  Ecclesiam  (eam  unam  in  Petro  fundatam  et  unitate 
episcopatus  cohaerentem),  alienus  est,  profanus  est,  hostis 
est  ;  si  poterit  evadere  quisquam  qui  extra  arcam  Noe 
fuit,  et  qui  extra  Ecclesiam  foris  fuerit,  evadit  r  Cyprianus 
de  Unit.  Eccles.  p.  195.  Quod  vero  visibilitatem  Ecclesiae 
attinet,  alia  est  perfectio  Ecclesiae  Christi  Verbi  incarnati, 
alia  imperfectio  Ecclesiae  patri archalis.  Ceterum  etiam  in 
hac  patriarchae  erant  sacerdotes  cultu  et  sacrificiis  visibi-i 
libus,  ac  u  praecones  iustitiae  n  (2.  Pet.  II.  5.)  ad  conser-i 
vandam,  praedicandam  et  novis  incrementis  divinitus  ac~i 
ceptis  explicandam  revelationem  (vide  de  Tradit,  th.  XX.), 
inter  quo3  sacerdotes  et  praecones  diserte  Noe  numeratur. 
Certe  ergo  etiam  patriarchalis  Ecclesia,  quantumvis  longe 
distans  a  perfectione  institutorum  Christi,  sacerdotio  et  ma-i 
gisterio,  sacrificiis  et  sacramentis  respondentibus  illi  imi 
perfectioni  (vide  supra  th.  III.  et  cf.  th.  II-IV.  de  Sacram, 
in  genere),  fidei  praedicatione  et  professione  visibilis  erat. 
Si  vero  insistant  reductioni  Ecclesiae  ad  u  paucos,  id  est 
octo  animas,  »  respondendum  est  primo,  aliud  esse  catho- 
licitatem  quae.  Ecclesiae  novi  non  vero  veteris  Testamenti 
promissa  est,  et  aliud  visibilitatem  quae  quovis  in  stadio 
Ecclesiae  essentialiter  competit,  modo  licet  diverso  pro  di—» 
versitate  oeconomiae.  Secundo  quaerendum  est  ab  eis,  un- 
denam  sciant  eos  omnes  qui  tempore  Noe  peccatores  erant, 
a  vero  Dei  cultu  et  ab  Ecclesia  defecisse?  Omnem  carnem 
corrupisse  viam  suam,  etiam  Noe  praedicenti  vindictam  di— « 
vinam  non  credidisse  nec  tum  poenitentiam  egisse  legimus 
Gen.  VI.  1-12;  1.  Pet.  III.  20;  sed  omnes  aut  plerosque 


0/0 


tunc  ad  idololatriam  prolapsos  luisse,  nullibi  scriptum  est; 
imo  scriptum  est,  quod  contrarium  persuadet,  plures  ex 
illis  qui  corporaliter  perierunt  diluvio,  spiritualiter  adeo- 
que  vera  fide  et  poenitentia  fuisse  salvatos.  1.  Pet.  III.  19. 

Quod  deinde  profertur  de  septem  millibus  fidelium  tem-i 
pore  Eliae,  nihil  magis  ad  rem  pertinet.  In  primis  enim 
etiam  hic  non  est  permittenda  confusio  inter  catholicita- 
tem  seu  amplitudinem  Ecclesiae  (quae  pro  sola  Ecclesia 
novi  Testamenti  promissa  et  instituta  est)  et  inter  eiusdem 
visibilitatem.  Deinde  attendatur  oportet  ad  diversam  per-i 
fectionem  ipsius  visibilitatis  in  Ecclesia  veteris  etiam  Mo- 
saicae  ac  novae  Christianae  oeconomiae  (th.  III.).  Tum  dei 
nique  si  locus  ipse  3.  Reg.XIX.  18.  qui  obiicitur,  inspiciatur, 
in  eo  de  invisibilitate  aut  visibilitate  Ecclesiae  Christi  ni-i 
hil  docemur,  quoniam  de  hac  Ecclesia  ibi  sermo  non  est; 
sed  neque  species  aliqua  argumenti  pro  invisibilitate  Eci 
clesiae  ne  veteris  quidem  Testamenti  ex  eo  extundi  potest. 
Hoc  unum  quippe  dicitur,  in  regno  etiam  Israel  inde  a 
sua  constitutione  sub  Ieroboamo  I.  politice  diviso  a  regno 
Iuda,  ac  religiosis  institutis  schismatico  et  idololatra,  reman-i 
sisse  adhuc  plures  fideles,  qui  religione  ac  cultu  divino 
uniti  essent  verae  Ecclesiae  Mosaicae.  Manebant  enim  illi 
sub  ordinario  ministerio  sacerdotii,  magisterii  et  regiminis, 
cuius  centrum  erat  Hierosolymis;  ipsumque  legitimum  cuH 
tum  in  solemnitatibus  et  sacrificiis  in  eo  ipso  centro  reli-i 
gionis  exercebant,  ut  apparet  ex  aliis  pluribus  locis  2.  Pa- 
ral.  XV.  9;  XXX.  11.  2B;  XXXI.  6;  XXXIV.  9.  33; 

Tob.  I.  6.  Cum  ministerio  autem  ordinario  ad  sustentandam 
religionem,  pro  ratione  illius  oeconomiae,  coniunctum  erat 
extraordinarium  prophetarum,  quorum  plures,  ut  Elias 
ipse  et  Eliseus,  potentes  sermone  et  opere  florebant  in  rei 
gno  Israel. 

Quod  tertio  loco  adfertur  verbum  Christi  ad  Iudaeos; 
u  regnum  Dei  intra  vos  est,  v  si  intelligitur  de  ipsa  Ecclei 
sia,  profecto  significat  Ecclesiam  visibilem  quae  iam  prae-i 
parabatur  intra  Iudaeos  et  velut  in  radice  fecunda  contii 
nebatur  in  persona,  potestate,  praedicatione  et  operibus 
ipsius  divini  fundatoris.  Quatenus  vero  regnum  Dei  signi-i 
ficatur  internum  in  anima,  illud  non  est  Ecclesia  adaequate 


376 

spectata,  sed  aliqua  eius  proprietas,  licet  in  se  invisibilis, 
manifestanda  tamen  suis  effectibus  in  ipsa  Ecclesia  visibili 
(vide  tb.  XI.  n.  I.). 

Postremo  in  loco  Apoc.  XII.  describitur  Ecclesia  mar-i 
tyrum,  vel  sensu  litterali  secundum  persecutiones  ultimo^ 
rum  temporum  adhuc  futuras,  vel  (ut  mihi  videtur  consi~« 
deratis  contextibus)  sensu  litterali  immediato  secundum 
persecutiones  imperii  idololatrae  primis  tribus  saeculis  nunc 
iam  praeteritas,  et  sensu  typico  eoque  pleniori  secundum 
persecutiones  in  consummatione  saeculi  adhuc  futuras.  At 
Ecclesia  martyrum  in  tribus  potestatibus  harumque  fun-i 
ctionibus,  in  quibus  (saepe  a  nobis  superius  descriptis)  essen-i 
tialiter  visibilitas  ex  Christi  institutione  consistit,  non  mi-i 
nus  ut  regnum  Dei  in  terris  manet  conspicua,  dum  u  pasci-i 
tur  r  a  pastoribus  suis  doctrina  et  disciplina  et  sacramentis 
in  u  solitudine  v  catacumbarum,  ibique  generat  et  praeparat 
u  filios  masculos  »  (viov  appeva),  qui  profuso  sanguine  «  ra~« 
piantur  ad  Deum  et  ad  thronum  eius,  r>  ut  cum  Agno  in 
cuius  sanguine  laverunt  et  dealbaverunt  stolas  suas  (VII. 
14.),  u  regant  omnes  gentes  in  virga  ferrea,  »  quam  dum 
tempore  pacis  lucet’  etiam  splendoribus  externis  (1),  qui 
connectuntur  quidem  cum  visibilitate  et  etiam,  licet  non 
determinata  ratione  ac  mensura,  promissi  sunt,  non  tamen 
constituunt  ipsam  essentialem  visibilitatem  Ecclesiae.  Apo-i 
stoli,  eorumque  proximi  successores  Clemens,  Polycarpus, 
Ignatius,  Irenaeus,  Cyprianus  cumque  eis  presbyteri  Cle-i 
mens  Alexandrinus,  Origenes,  Tertullianus  (vide  th.  XV.) 
ipsam  hanc  Ecclesiam  martyrum  inter  medias  persecutiones 
fugientem  in  solitudinem  describunt,  sed  eam  non  noverunt 
aliam  quam  u  per  totum  orbem  unam  ecclesiam  multorum 
episcoporum  concordi  numerositate  diffusam  v  (Cyprian. 
ep.  52.  ad  Antonian.).  Unde  qui  a  visibili  sacerdotum  ac 
plebis  Ecclesia  se  secernunt,  quamdiu  manent  in  crimine 
haereseos  vel  schismatis,  nec  martyres  Christi  esse  possunt, 
u  Quam  sibi  pacem  promittunt  inimici  fratrum,  quae  sacri-i 
ficia  celebrare  se  credunt  aemuli  sacerdotum?  an  secum  esse 
Christum  cum  collecti  fuerint,  opinantur,  qui  extra  Chri- 


(1)  Vide  Scholion  ad  thes.  XIX. 


377 

sti  Ecclesiam  colliguntur?  Talis  etiamsi  occisi  in  confes-i 
sione  nominis  fuerint,  macula  ista  nec  sanguine  abluitur; 
inexpiabilis  et  gravis  culpa  discordiae  nec  passione  purga-i 
tur.  Esse  martyr  non  potest,  qui  in  Ecclesia  non  est. 
Cum  Deo  manere  non  possunt,  qui  esse  in  Ecclesia  Dei  una-i 
nimes  noluerunt.  Ardeant  licet  flammis  et  ignibus  traditi, 
vel  obiecti  bestiis  animas  suas  ponant,  non  erit  illa  fidei 
corona  sed  poena  perfidiae,  nec  religiosae  virtutis  exitus 
gloriosus  sed  desperationis  interitus;  occidi  talis  potest, 
coronari  non  potest.  Sic  se  Christianum  esse  profitetur, 
quomodo  et  Christum  diabolus  saepe  mentitur....  An  esse 
sibi  cum  Christo  videtur,  qui  adversus  sacerdotes  Christi 
facit,  qui  se  a  Cleri  cius  et  plebis  societate  secernit?  Arma 
ille  contra  Ecclesiam  portat,  contra  Dei  dispositionem  re-> 
pugnat.  Hostis  altaris,  adoersus  sacrificium  Christi  re-> 
bellis...  contemptis  Episcopis  et  Dei  sacerdotibus  consti-i 
tuere  audet  aliud  altare,  precem  alteram  illicitis  vocibus 
facere,  dominicae  hostiae  veritatem  per  falsa  sacrificia 
profanare,  nec  scire  quoniam  qui  contra  ordinationem  Dei 
nititur,  ob  temeritatis  audaciam  divina  animadversione  pu-« 
nitur  v  (Id.de  Unit.  Eccles.  p.  198-201.).  Haec  igitur  Epi-i 
scopatus  unitate  et  successione,  sacrificio,  sacramentis,  cultu, 
disciplina  inter  medias  persecutiones  visibilis  Ecclesia  sola 
est,  quae  (ut  in  Apocalypsi  describitur)  parit  Christi 
martyres. 


§.  II.  De  membris  Ecclesiae  lesu  Christi. 

Ad  declarationem  visibilitatis  Ecclesiae  pertinet  do~« 
ctrina  de  membris  eiusdem,  partim  quidem  necessario,  ad 
ipsam  scilicet  defensionem  dogmatis  adversus  haereticos,  ne 
conditiones  membra  constituentes  ita  in  donis  occultis  so-i 
lique  Deo  notis  reponi  sinantur,  ut  ex  hoc  ipso  Ecclesiae 
invisibilitas  atque  adeo  negatio  dogmatis  consequatur;  par-i 
tim  vero  ad  pleniorem  dumtaxat  intelligentiam,  qualis  sit 
Ecclesiae  eiusdem  visibilitas.  Hinc  quoad  partem  priorem, 
cum  quaeritur  quinam  homines,  quantumvis  destituti  inter-i 
nis  quibusdam  gratiae  donis,  certo  pertineant,  quinam  vero 


378 

ob  defectum  characterum  visibilis  Ecclesiae  certo  non  perti-> 
neant  tamquam  membra  ad  Ecclesiam,  plenus  reperitur  inter 
omnes  catholicos  consensus,  cum  haec  res  ad  ipsa  dogmata 
spectet  contra  haereticos  definita.  Quoad  partem  vero  a H 
teram,  si  in  tuto  iam  posita  visibilitate  Ecclesiae  (an  sit) 
et  salvo  dogmate,  ad  distinctiorem  intelli genti am,  qaomoclo 
ea  sit,  ulterius  quaeritur,  quinam  inter  profitentes  ipsam 
integram  fidem  Ecclesiae  non  tamen  censeri  possint  meirn 
bra  eius,  aliqua  occurrit  inter  theologos  opinionum  diver-i 
sitas.  Nihilominus  hi  theologi  ipsi  omnes  consentiunt  quoad 
rei  summam,  et,  si  ita  loqui  fas  est,  in  quaestione  praetica, 
quibus  relationibus  ac  nexibus  homines  illi  ad  Ecclesiam 
referantur  vel  non  referantur;  quidquid  enim  participatio-> 
num  ab  Ecclesia  derivatarum  e.  g.  meris  schismaticis,  ex-i 
communicatis,  catechumenis  tribuitur  a  theologis  eas  ho-> 
minum  classes  inter  Ecclesiae  membra  computantibus,  istud 
totum  ultro  conceditur  etiam  a  doctoribus  excludentibus 
eos  a  censu  membrorum  Ecclesiae;  et  vicis  sim  omnes  par-i 
ticipationes  quas  hi  secundi  istis  negant,  negant  etiam 
theologi  illi  priores.  Unde  controversia  haec  inter  catho-i 
licos  reducitur  ad  quaestionem,  utrum  illi  nexus  quos  ho-i 
minibus,  de  quibus  agitur,  cum  Ecclesia  remanere  certo 
constat,  sufficiant,  ut  iidem  membra  Ecclesiae  esse,  vel  ad 
Ecclesiam  pertinere  merito  censeri  ac  dici  queant,  quan-i 
tumvis  aeque  certo  constet,  quosdam  alios  eorundem  nexuum 
cum  Ecclesia  vel  abruptos  esse  vel  nondum  exstare.  Eate- 
nus  igitur  posset  dici  quaestio  potius  de  modo  loquendi 
quam  de  ipsa  re.  Verum  si  intimam  rationem  huius  dis- 
sentionis  inquiras,  ea  sita  est  in  diverso  modo,  quo  tum 
necessitas  medii  ut  dici  solet,  pertinendi  ad  Ecclesiam, 
extra  quam  nemo  salvatur,  tum  consequenter  ipsa  visibilis 
Ecclesia  Iesu  Christi  concipitur,  ut  iam  superius  (in  Co- 
roll.adtbes.il.)  obiter  innuimus;  atque  ideo  dilucidatio 
huius  etiam  controversiae  theologicae  non  mediocriter  coni 
ferre  potest  ad  clariorem  intelligentiam  dogmatis  de  ipsa 
Ecclesiae  visibilitate,  nec  non  modi  quo  pertinere  ad  Eccle-i 
siam  Christi  visibilem  sit  cie  necessitate  medii  salutis 
aeternae. 


379 


THESIS  XXII. 


De  conditionibus  necessariis 
ad  unionem  cum  Ecclesia,  quarum  defectus  excludit 

a  censu  membrorum  Ecclesiae. 


u  Quamvis  voluntate  Dei  legifera  et  antecedente  omnes  homines  sicut 
*  ad  salutem  ita  ad  agnitionem  veritatis  et  ad  Ecclesiam  vocentur  ;  ad 
n  actualem  tamen  unionem  cum  Ecclesia  conditiones  necessariae  sunt  1°.  i n- 
t.  tegritas  fidei  cum  fidei  sacramento,  quod  est  baptisma;  2°.  obedientia 
»  hierarchica;  3*.  ius  permanens  communionis  ecclesiasticae.  Quare  Ec- 
n  clesiae  membra  et  in  Ecclesia  non  sunt  haeretici  ;  nec  catechumeni; 
r>  neque  schismatici;  neque  excommunicati.  n 


I.  Ecclesia  est  mundus  supernaturaliter  transformatus, 
regnum  veritatis  ac  velut  incorporatio  (evouctoxri;)  totius 
revelatae  religionis  (th.  VI.).  Quicumque  ergo  vocati  sunt 
ad  fidem  et  opera  veritatis  revelatae,  et  per  hanc  ad  trans-« 
formationem  salutis  inchoatae  in  via,  consummatae  in  ter-i 
mino  (cf.  2.  Cor.  III.  18.);  ii  omnes  vocati  sunt  ad  Eccle-i 
siam  :  voluntas  vocationis  et  antecedens  destinatio  Dei  ad 
salutem  et  ad  Ecclesiam  extensione  coincidunt.  Sed  Salva-i 
tor  noster  Deus  u  omnes  homines  vult  salvos  fieri  et  ad 
agnitionem  veritatis  venire;  unus  enim  Deus  unus  et  me-« 
diator  Dei  et  hominum  homo  Christus  Iesus,  qui  dedit 
redemptionem  semetipsum  pro  omnibus  r>  l.Xim.II.  4.  (vide 
Tract.  de  Deo  th.  XLIX.).  Vocati  ergo  sunt  antecedente 
Dei  voluntate  ad  Ecclesiam  Iesu  Christi,  ex  quo  tempore 
eam  instituit,  omnes  qui  habent  naturam  humanam,  et  in 
hac  natura  Deum  creatorem  Christum  mediatorem.  Hinc 
etiam  mandatum  et  institutio  Christi,  in  fundanda  sua  Ec~i 
clesia ,  u  euntes  docete  omnes  gentes  baptizantes  eos  n 
(Matth.  XXVIII.),  aliis  verbis  enuntiatur:  u  euntes  in  mun-i 
dum  universum  praedicate  Evangelium  omni  creaturae 
(xag;yj  Ttj  ttTtffsi),  qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit,  salvus 
erit;  qui  vero  non  crediderit,  condemnabitur  n  (Mare. XVI.)- 


380 


Paulus  enuntiat  universalem  eoque  ipso  antecedentem 
voluntatem  tum  Jinis  u  (vult  omnes  homines  salvos  fieri),  n 
tum  medii  u  (et  ad  agnitionem  veritatis  venire)  n  et  con- 
nectit  duplicem  rationem  huius  universalis  voluntatis  in 
Deo,  quia  nimirum  Deus  est  omnium  hominum  Deus,  et 
quia  Christus  Iesus  homo  hominum,  h.  e.  omnium  quorum 
naturam  assumpsit,  mediator  est  u  (unus  enim  Deus,  unus 
et  mediator  Dei  et  hominum  homo  Christus  Iesus).  n  Pe-i 
nes  Marcum  ipse  mediator  praesens  qui  dederat  redemptio-i 
nem  semet  ipsum,  exsecutionem  illius  voluntatis  universalis 
mandat  Apostolis  eorumque  perennibus  successoribus;  et 
quoad  medium,  rationem  universalitatis  priorem  includit 
in  ipsa  appellatione,  quia  sunt  Dei  creatura,  alteram 
u  quia  unus  mediator,  »  in  se  ipso  praesentem  sistit:  u  prae-i 
dicate  evangelium  omni  creaturae;  »  quoad  finem  vero, 
de  cuius  non  amplius  voluntate  antecedente  (ceterum  in-i 
clusa  in  mandato  universalis  praedicationis)  sed  de  assecu-i 
tione  in  ipso  effectu  agitur,  Christus  Dominus  distinguit 
voluntatem  secundum  hominum  cooperationem,  enuntiatque 
voluntatem  consequentem  condi tionatam:  u  qui  crediderit 
et  baptizatus  fuerit,  salvus  erit.  » 

Omnes  igitur  humanae  creaturae  Dei,  omnes  homines 
sicut  ad  aeternam  salutem  ita  ad  regnum  veritatis  ac  fidei, 
ad  Ecclesiam  per  merita  Christi  mediatoris  antecedente 
Dei  voluntate  vocati  sunt;  deberent  esse  membra  Ecclesiae, 
atque  adeo  ratione  huius  vocationis  et  officii  possumus  eos 
dicere  membra  Ecclesiae  voluntate  Dei  antecedente.  Unde 
illi,  qui  licet  nondum  sint,  aliquando  tamen  futuri  sunt 
actu  membra  Ecclesiae,  dici  debent  aeterna  vocatione  con-i 
sequente,  et  quamdiu  non  actu  sunt,  ut  Augustinus  loqui 
solet,  secundum  praescientiam  membra  Ecclesiae  (1).  Non 

(1)  u  Secandum  eins  praescientiam,  qui  novit  quos  praedestinaverit 
ante  mundi  constitutionem  conformes  fieri  imaginis  filii  sui,  multi  etiam 
qui  aperte  foris  sunt  et  haeretici  vocantur,  multis  et  bouis  Catholicis 
meliores  sunt.  Et  Deo  quidem,  apud  quem  sunt  praesentia  quae  ven¬ 
tura  sunt,  etiam  quod  futuri  sunt,  iam  sunt  n  Aug.  de  Baptism.  1.  IV. 
n.  4;  de  unit.  Eccles.  c.  19.  n.  52.  «  Secundum  istam  praescientiam  Dei 
et  praedestinationem  quam  multae  oves  foris,  quam  multi  lupi  intus!  * 
Id.  in  Ioan.  tract.  45.  n.  12. 


381 

in  se  sed  in  hac  Dei  praescientia,  non  actu  sed  potentia 
proxima  ad  ovile  et  ad  populum  Christi  pertinebant,  de 
quibus  ipse  dixit:  u  alias  oves  habeo  quae  non  sunt  ex  hoc 
ovili,  et  illas  oportet  me  adducere  »  Io.  X.  16;  et  ad  Pau-i 
lum  primo  docentem  Corinthi:  u  quoniam  populus  est  mihi 
multus  in  hac  civitate  »  Act.  XVIII.  10;  pariterque  hoc 
sensu  iam  ante  praedicationem  Pauli  Antiochiae  Pisidiae 
membra  erant  Ecclesiae  illius,  de  quibus  scriptum  est: 
u  crediderunt,  quotquot  erant  praeordinati  ad  vitam  aeter-i 
nam  r>  (1)  Act.  XIII.  48. 

At  haec  universalis  voluntas  et  etiam  particularis  de~« 
stinatio  Dei  per  se  spectata  nihil  confert  ad  propriam  ra~i 
tionem  visibilis  Ecclesiae;  sed  ad  huius  notionem  collu-i 
strandam  ,  quaestio  nobis  est,  quinam  omnes  et  soli  actu 
pertineant  tamquam  membra  ad  Ecclesiam  lesu  Christi 
in  terris,  hoc  est  ad  Ecclesiam  visibilem,  quoniam  alia 
praeter  visibilem  Ecclesia  in  terris  non  datur  (th.XIX.). 
Ut  huic  quaestioni  plenius  respondeatur,  duplex  nobis  ne-« 
cessaria  est  disquisitio.  Primum  scilicet  .  demonstrabimus, 
quaenam  sint  conditiones,  sine  quibus  nemo  possit  esse  et 
dici  simpliciter  membrum  Ecclesiae,  seu  quod  perinde  est, 
quinam  homines  simpliciter  ad  Ecclesiam  non  pertineant. 
In  sequentibus  deinde  dicemus  de  conditionibus,  quae  ulte^ 
rius  non  requirantur  ad  constituendum  vere  et  simpli-i 
citer  membrum  Ecclesiae.  Utraque  enim  consideratio  ne~i 
cessaria  nobis  est,  ut  intelligamus,  quinam  homines  omnes 
et  soli  vere  sint  membra  Ecclesiae. 

Conditiones  porro  illas  necessarias,  sine  quibus  nemo  ad 
Ecclesiam  simpliciter  pertineat,  intelligere  non  possumus, 
nisi  saltem  generatiin  considerando  naturam  ipsius  Eccle-i 
siae,  regni  lesu  Christi  in  terris,  in  superioribus  thesibus 
iam  declaratam.  Inde  vero  apparebit,  conditiones  esse  tres 
unitatem  fidei  cum  fidei  sacramento,  unitatem  legitimae 

(1)  'Oioi  rj?av  TETayixsvo'.  et?  >r,v  auuv.ov.  Vide  hnius  loci  explicatio-i 
nem  in  Tract.  de  Deo  th.  LXVI.  n.  3. 

Quomodo  homines  omnes  ab  initio  ad  finem  nsqne  generis  hnmani  vel 
potentia  vel  actu  diversis  gradibns  referantur  ac  pertineant  ad  corpus 
Christi  mysticum,  cuius  ipse  e:?t  caput,  vide  etiam  penes  s.  Thomam  3. 
q.  8.  a.  3. 


382 

subordinationis,  quam  Patre9  unitatem  charitatis  (socialis) 
solent  appellare,  et  unitatem  iuridicae  seu  canonicae  comi 
munionis,  quamvis  singulorum  defectus  non  pari  gradu  vin-> 
cula  cum  Ecclesia  abrumpat,  de  qua  re  dicetur  in  thesi 
sequenti. 

II.  Regnum  Iesu  Christi  in  terris  ex  sua  essentia  ac 
fundamentali  suo  elemento  est  regnum  veritatis  revelatae, 
cui  respondet  Jicles  divina.  Haec  autem  veritas,  quoniam 
regnum  est  visibile  in  terris,  non  est  revelatio  immediate 
in  animis  singulorum,  sed  est  veritas  in  custodia,  praedi-i 
catione  et  explicatione  visibilis  magisterii  a  Christo  ad 
hunc  finem  et  hac  auctoritate  instituti  pro  omnibus  diebus 
usque  ad  consummationem  saeculi.  Hinc  etiam  respondens 
fides  divina  in  hoc  regno  non  est  fides  animo  tantum  conce-i 
pta  et  singulis  citra  institutum  magisterium  sive  inspirata 
sive  aliunde  ab  eis  efformata,  et  manens  in  independentia  ab 
eodem  magisterio  sed  est  a  obedientia  fidei  »  et  singulorum 
.ac  omnium  unius  fidei  professio,  sub  magisterio  custodum, 
praeconum,  doctorum  depositi.  «  Corde  enim  creditur  ad 
iustitiam,  ore  autem  confessio  fit  ad  salutem...  quomodo 
ergo  invocabunt,  in  quem  non  crediderunt?  aut  quomodo 
credent  ei,  quem  non  audierunt  xi<tt£u<tou<7iv,  ou 

oujc  7ixoi><jav)?  quomodo  autem  audient  sine  praedicante? 
quomodo  vero  praedicabunt,  nisi  mittantur  (sav  p.7)  aTto- 
<TTaXo><TL)?....  ergo  fides  ex  auditu,  auditus  autem  per  ver-i 
bum  Christi  r  Rom.  X.  10.  sqq.  Hinc  regula  obiectiva  fidei 
est  communis  et  universalis  praedicatio  legatorum  Christi: 
u  praedicate  evangelium  omni  creaturae,  qui  non  crediderit 
condemnabitur;  »  hanc  vero  praedicationem  seu  hoc  evan-i 
gelium  docendum  a  legatis,  credendum  et  exercendum  a 
fidelibus  Christus  declarat  esse  u  omnia  quaecumque  ipse 
mandavit,  aut  quae  u  omnia  docti  fuerint  Apostoli  a  Spi— « 
ritu  veritatis,  n  Porro  ut  haec  obiectiva  fidei  regula  sem- 
per  maneat  incorrupta,  atque  hinc  obligatio  u  obedientiae 
fidei  »  semper  eadem  subsistat  erga  missos  in  Apostolis  ve- 
lut  in  primis  radicibus  dispensatores  mysteriorum  Dei; 
ipsius  Christi  assistentia  et  Paracliti  permansio  in  et  cum 
docentibus  legatis  promissa  est  u  omnibus  diebus  usque  ad 
consummationem  saeculi  »  et  u  in  aeternum  »  futura.  Haec 


-  3S3  — 

igitur  universalis,  perenniter  vivens  et  infallibilis  praedi-i 
catio  legatorum  Christi,  est  illa  u  semel  tradita  sanctis 
fides,  n  et  u  forma  doctrinae,  »  in  quam  indeclinabiliter 
tradita  est  Ecclesia  Christi,  et  in  quam  propterea  tradi 
et  cui  obedire  necesse  est  singulos,  qui  eiusdem  Ecclesiae 
membra  esse  et  manere  velint:  u  gratias  autem  Deo,  quod 
fuistis  servi  peccati,  obedistis  autem  ex  corde  in  eam  for-> 
mam  doctrinae,  in  quam  traditi  estis»  (1).  Mare.  XVI; 
Matth.  XXVIII;  Io.  XIV.  16.  17.  26;  Rom.  VI.  17.  Ex  hac 
u  obedientia  fidei  »  oritur  unitas  fidei  in  universalitate,  ut 
fides  totius  Ecclesiae  sit  etiam  fides  singularum  partium, 
sive  maiorum  ut  sunt  Ecclesiae  particulares,  sive  minorum 
ut  sunt  singula  membra;  vicissim  vero  ex  necessitate  uni-' 
tatis  fidei  u  (unus  Deus,  una  fides),  »  intelligitur  intestina 
necessitas  u  obedientiae  fidei  »  a  Christo  et  a  Spiritu  San-i 
cto  per  Apostolos  institutae  in  ipsa  institutione  et  decla-i 
ratione  perennis  et  infallibilis  magisterii,  u  Gratiam  et 
apostolatum  accepimus  ad  obediendum  fidei  in  omnibus  gen-i 

tibuS  r  (ei;  oxaxoTjv  7ci<7T£w;  I v  Xcaat  toi;  e9ve<7i).  U  SeCUn- 1 

dum  praeceptum  Dei  ad  obeditionem  fidei  in  cunctis  gen-« 
tibus  cogniti  (mysterii)  »  Rom.  I.  5;  XVI.  26.  Haec  ipsa 
igitur  magisterii  viventis  praedicatio  constituitur  regula, 
secundum  quam  et  cui  est  obediendum  fide:  «spem  haben-i 
tes  crescentis  fidei  nostrae...  secundum  regulam  nostram  » 
(xxTa  tov  y.:!:vova  7i[i.u>v)  ;  adeoque  u  ut  idem  sapiamus  et 
in  eadem  permaneamus  regula  »  2.  Cor.  X.  15;  Phil.  III. 
16;  Gal.  VI.  16.  Inde  sicut  necessaria  est  «una  fides,»  ita 
quamdiu  permanetur  in  statuta  regula  obedientiae  fidei, 
facto  ipso  conservatur  fides  una  non  solum  Romanorum, 
sed  et  Colossensium  et  Thessalonicensium  parique  ratione 
omnium  Ecclesiarum  particularium  et  omnium  membrorum, 
quae  fides  est  in  universo  mundo.  Rom.  I.  8.  12;  Coloss.  I.  6; 
1.  Thess.  I.  7.  8.  Vide  supra  th.  XI.  et  Tract.  de  Tradi-i 
tione  th.  IV. 

Sicut  igitur  fides  pertinet  ad  ipsam  essentiam  Ecclesiae 
ac  fidei  professio  et  praedicatio  est  prima  fundamentalis 
manifestatio  totius  vitae  Ecclesiae;  ita  proprietas  prima 


(1)  '  Vr:r4xoj7a73 


sx  xasota;  st;  6v 


rj-ov  oida/r,;. 


384 

et  conditio,  sine  qua  nemo  potest  esse  membrum  buius  cor-i 
poris  ac  civis  huius  regni  Iesu  Christi  in  terris,  est  u  obe- 
dientia  fidei  »  explicita,  vel  saltem  implicita  professio  to-i 
tius  fidei  ab  Ecclesia  propositae  et  praedicatae  (1). 

III.  Yerum  Christus  instituit  etiam  sacramentum  fidei, 
baptismum,  quo  non  modo  infunditur  habitus  fidei,  et  con-i 
tinetur  obiectiva  realis  professio  fidei;  sed  imprimitur  etiam 
indelebilis  character  tamquam  consecratio  in  membrum  cor-i 
poris  et  in  civem  regni  Iesu  Christi  (cf.  de  Sacram,  in  ge~ ' 
nere  th.  XIII.  n.  II.).  Hinc  fides  primum  postulatur,  sed 
cum  ea,  ubique  coniungitur  sacramentum  fidei  ad  formanda 
membra  Ecclesiae.  «  Qui  crediderit  et  baptizatus  fuerit, 
salvus  erit;  »  «  cura  credidissent  evangelizanti  de  regno 

Dei;  baptizantur  viri  ac  mulieres;  »  u  quid  prohibet  me 
baptizari?....  Si  credis  ex  toto  corde,  licet;  »  a  audientes 
credebant  et  baptizabantur  n  Mare.  XVI.  16;  Act.  VIII. 
12.  36;  XVIII.  8.  Imo  huius  coniunctionis  inter  fidem  et 
baptismum  sensus  expressius  etiam  declaratur,  quod  fide 
suscepta,  per  sacramentum  perficitur  obsignatio  et  unio  cum 
corpore  Christi,  quod  est  Ecclesia.  «In  quo  (Christo)  et  vos... 
credentes  signati  estis  (i'j<ppayt<j97)Ts)  Spiritu  promissionis 
Sancto  »  Eph.  I.  13.  (2)  (cf.  de  Sacram,  th.  XII.)  u  Unum 
corpus  et  unus  Spiritus,  unus  Dominus,  una  fides,  unum 
baptisma  »  ib.  IV.  5.  Unum  corpus  nempe  quod  Spiritu  vH 
vificatur  et  quod  Domini  est,  non  per  unam  fidem  dumta-i 
xat  sed  aeque  necessario  per  unum  Christi  baptisma  consi-i 
gnata  habet  sibique  inserta  membra  sua.  u  Docete  (p.a9r,T£’j- 
<7otT£  discipulos  facite)  baptizantes  eos  n  Matth.  XXVIII. 

(1)  Saltem  implicita  professio  totins  fi<lei  cnm  principio  obedientiae 
fidei  dicitur  necessaria,  non  solum  quatenus  in  Ecclesia  a  singulis  fide-i 
libus  plures  fidei  veritates  inculpabiliter  ignorari  possunt;  sed  etiam  quia 
invincibiliter  adeoque  inculpabiliter  ignorantes  ipsam  veram  Ecclesiam, 
ut  qui  haeretici  mere  materiales  vocari  solent,  licet  in  foro  externo  ex-i 
clusi  ab  Ecclesia,  ad  eandem  tamen  in  foro  interno  pertinere  possunt,  de 
qua  re  alibi  dicendum  erit. 

(2)  u  Ethnicos  si  converti  volunt,  in  Ecclesiam  admittimus,  ut  dcn 
ctrinam  audiaut;  non  vero  iis  communicamus,  nsque  dum  accepto  sigillo 
perfecti  fuerint  n  ou  p.r(v  xo.vojvou|a£v  avroi;,  (xeypt;  ou  ttjv  cypayiox  Xa£ov- 
te?  TeXcttoOuJat.  Constitut.  Apost.  1.  II.  c.  38.  cf.  Hermae  Pastor  1.  W* 
sim.  ‘J.  n.  17. 


-  385  - 

19:  «  qui  receperunt  sermonem  eius  (Petri)  baptizati  sunt, 
et  (hoc  baptismo)  appositae  sunt  (TrpoGSTzdvjGzv)  in  die  illa 
animae  circiter  tria  millia  »  Act.  II.  41.  «In  uno  Spiritu 
omnes  nos  in  unum  corpus  baptizati  sumus  »  1.  Cor.  XII. 
12.  13.  (1). 

Sicut  ergo  fides  velut  prima  conceptio  in  utero  matris 
Ecclesiae  et  necessaria  praeparatio  ad  nativitatem  praesup- 
ponitur,  ita  nativitas  ipsa,  in  visibili  Ecclesia  appositio  et 
realis  unio  ad  corpus  Christi  non  perficitur  nisi  per  sacrae 
mentum  fidei.  «  Dei  Spiritus  novum  hominem  matris  alvo 
agitatum  (catechumenum)  et  partu  fontis  exceptum  mani-i 
bus  sacerdotis  effundit,  fide  tamen  pronuba  »  Pacian.  serm. 
de  baptism.  n.  6.  «  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  SpH 
ritu  Sancto  non  intrabit  in  regnum  coelorum:  fiunt  ergo 
inchoationes  quaedam  fidei  conceptionibus  similes,  non  ta~i 
men  solum  concipi  sed  etiam  nasci  opus  est,  ut  ad  vitam 
perveniatur  aeternam  »  Aug.  ad  Simplic.  1.  I.  q.  2.  «  Quos-i 
cumque  legimus  in  corpore  Christi,  quod  est  Ecclesia,  per-i 
tinere  ad  regnum  coelorum,  non  nisi  baptizatos  intelligere 
debemus  »  Id.  ad  Seleucian.  ep.  265.  n.  4. 

Catechumeni  dicuntur  esse  «  in  vestibulo»  (sv  -poOupot;), 
quibus  adhuc  «  in  ipsam  aulam  ingredi  necesse  sit  »  (eicw 
ysvstfQat  gz  Ssi)  Greg.  Naz.  or.  40.  n.  16  ;  Cyrill.  Hieros.  Pro- 
catech.  n.  1.  Sunt  adhuc  «  inserendi  Ecclesiae  »  Cyrill.  ibid. 
n.  17.  August.  de  peccat,  merit.  et  remiss.  n.  39;  ad  Simpli- 
cian.  1.  I.  q.  2.  n.  2.  Assemanius  in  codice  liturgico  T.  I. 
et  II.  collegit  formulas  precum  super  catechumenos  iam 
credentes  et  mox  baptizandos,  ex  diversis  Ecclesiis  latina, 
graeca,  syra,  chaldaica,  armena,  coptica,  quae  omnes  in 
unum  conspirant  sensum.  «Ut  renoventurl  fonte  baptisma-i 
tis,  et  inter  Ecclesiae  tuae  membra  numerentur;  »  «  tibi 
in  Ecclesia  tua  gratia  baptismatis  renascantur;  »  «novo 
Testamento  sobolem  novae  prolis  adseribe:  »  ex  Sacrament. 
Gelasii  et  Gregorii  usque  ad  recentissimam  recognitionem 
Pauli  V.  (T.  I.  p.  3.  5.  20.  22.  74.  T.  II.  p.  21.).  «  Qui  ad 


(1)  u  Sicnt  enim  de  acido  tritico  massa  una  fieri  non  potest  sine  hu-i 
more  neque  unus  panis,  ita  ne:  nos  multi  unum  fieri  in  Christo  Iesn  po-i 
teramus  sine  aqua,  quae  de  coelo  est  »  Ircn.  1.  III.  c.  17. 


Fraxzelin.  De  Ecclesia  Christi 


25 


—  386  — 

baptismum  sunt  dispositi,  unias  illos  sanctae  tuae  catho-i 
licae  Ecclesiae  »  (svwffov  <xutou;  tyj  ayix  <70u  xqcOoXdoyj  !*- 
x>.y)(7t«);  u  planta  (Autsucov)  eos  in  sancta  tua  catholica  et 
apostolica  Ecclesia;  »  u  ut  inserantur  in  radice  olivae  pin-i 
guis,  quae  est  sancta  Dei  catholica  et  apostolica  Ecclesia  » 
(apud  Graecos  et  Coptos  et  Syros  T.  I.  p.  120.  163.  T.  II. 
p.  134.  162.  240.  285.).  «  Ut  sint  oves  veri  Pastoris  obsi-> 
gnatae  signaculo  Spiritus  tui  Sancti,  et  honorabilia  mem-i 
bra  in  corpore  sanctae  tuae  Ecclesiae;  »  u  Suscipe  eos  in 
ovili  tuo  v  (apud  Syros,  Chaldaeos,  Coptos,  Maronitas  T.  I. 

.  166.183.220.  223.  T.  II.  268.  330.  348.).  «  Ut  fiat  corpus  et 
membrum  Ecclesiae  tuae  »  (apud  Armenos  T.  I.  p.  170. 1A2.), 
Hinc  est,  quod  catechumeni  fide  iam  suscepta,  manent  ta~i 
men  u  expei*tes  participationis  et  initiationis  omnium  sa-« 
cramentorum  hierarchicorum  (1),  quia  ex  divina  nativitate 
subsistentiam  nondum  acceperunt  »  Dionys.  hierarch.  ecoles. 

.  7.  Est  enim  u  ipse  baptismus  initium  sacramentorum 
omnium,  in  quo  complantamur  similitudini  mortis  Christi  n 
s.  Bernard.  serm.  de  coena  Domini  n.  2.  Quae  omnia  simul 
complectens  declarat  Eugenius  IV.  u  Primum  omnium  sa~i 
cramentorum  locum  tenet  sanctum  baptisma,  quod  vitae 
spiritualis  ianua  est;  per  ipsum  enim  membra  Christi  ac 
de  corpore  efficimur  Ecclesiae.  »  Decret.  pro  Armen. 

IV.  Si  in  Ecclesia  consideretur  tantummodo  veritas  re-i 
velata  quae  ipsi  a  Christo  et  ab  Apostolis  tradita  est  tam-i 
quam  depositum  custodiendum,  praeter  professionem  inte-i 
grae  fidei  et  fidei  sacramentum,  de  quibus  hactenus  diximus, 
non  aliud  requiri  videretur,  ut  quis  tamquam  civis  fidelis 
et  initiatus  ad  hoc  u  regnum  veritatis  »  pertineat.  At  vero 
regno  Dei  in  terris  non  minus  quam  magisterium  infalli-i 
bile  eique  respondens  unitas  professionis  per  «  obedientiam 
fidei,  v  ex  institutione  Christi  essentialis  est  potestas  re-i 
giminis  seu  sacrum  imperium  in  legitima  successione  apo-i 
stolica  et  nominatim  ratione  monarchiae  (th.  X.)  in  succes-i 
soribus  Petri,  eidemque  potestati  respondens  obedientia  et 
per  hanc  unitas  seu  communio  ecclesiasticae  conversationis, 
quae  ipsa  unitas  a  Patribus  dici  solet  u  charitas  pacis  » 


(1)  Eir.  y*?  aAeOcXToi  xxi  auyr(70'.  “xvro;  ispxp/ixou  TeXcSTTjptou. 


—  387  - 

(Aug.  de  Baptisra.  1.  III.  n.  19.  et  alibi  saepe),  charitas 
nempe  socialis.  Imo  haec  potestas  regiminis  seu  iurisdi- 
etionis  ipsa  est,  quae  ex  Christi  conditoris  Ecclesiae  insti-« 
tutione  ut  u  glutinum  »  unitatis,  quemadmodum  Cyprianus 
loquitur,  format,  connectit  ac  continet  totam  visibilem  Ec-i 
clesiam.  u  Super  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam  meam, 
et  tibi  dabo  claves  regni  coelorum.  r>  Ipse  Christus  dedit 
Apostolos,  ac  deinde,  usque  ad  completionem  mensurae  ae-. 
tatis  plenitudinis  Christi  in  suo  corpore  quod  est  Ecclesia, 
pastores  ac  doctores  in  opus  ministerii  ad  hunc  finem  et 
effectum,  ut  sancti,  filii  nempe  ac  membra  Ecclesiae,  sint 
consummati  ac  intime  coniuncti  in  unum  atque  ita  iugiter 
aedificetur  corpus  Christi  r  u  ad  consummationem  (rpo  1  tov 
xaTapTt<jjjLov)  sanctorum  in  opus  ministerii  in  aedificationem 
corporis  Christi.  »  Matth.  XVI;  Ephes.  IV.  Coloss.  II.  Qui 
igitur  non  vult  fundari  in  petra,  non  est  de  magna  domo 
Ecclesiae;  qui  recusat  subesse  potestati  clavium,  extorris 
est  a  regno  coelorum,  tum  proxime  ac  immediate  ab  eo 
quod  est  in  terris,  tum  consequenter  ab  eo  quod  est  in 
coelis;  qui  non  tenet  caput  per  nexus  et  coniunctiones  iH 
las,  quibus  continetur  et  aedificatur  corpus  Christi  (cf. 
th.  XVI.  n.  II.),  ipse  non  est  membrum  corporis. 

Efficienter  itaque  (efficientia  utique  ministeriali)  unio 
cum  Ecclesia,  cum  regno  Dei  in  terris,  cum  fraternitate 
quae  in  mundo  est  cum  ovili  Christi,  cum  discipulis  Chri-i 
sti,  cura  corpore  Christi  ab  iis  proficiscitur  ac  dependet, 
quibus  divina  institutione  dictum  est:  «  tu  es  petra;  tibi 
dabo  claves  regni  coelorum;  confirma  fratres  tuos;  pasce 
oves  meas;  docete  eos  observare  omnia,  et  ecce  ego  vobis- 
cum  sum  omnibus  diebus  ;  attendite  vobis  et  universo 
gregi,  in  quo  vos  posuit  Spiritus  Sanctus  Episcopos  regere 
Ecclesiam  Dei;  pastores  et  doctores  in  opus  ministerii  in 
aedificationem  corporis  Christi.»  Matth.  XVI.  XXVIII; 
Luc.  XXn;  Act.  XX;  Eph.  IV;  1.  Pet.  V.  Huic  potestati 
subiunguntur  ac  uniuntur  quibus  ex  eadem  divina  aucto-i 
ritate  et  institutione  dictum  est:  u  et  ipsi  tamquam  lapi-i 
des  vivi  superaedificamini  domus  spiritualis;  si  Ecclesiam 
(illos  nempe  quibus  ibi  promissum  est,  quaecumque  alli¬ 
gaveritis  super  terram,  erunt  ligata  ct  in  coelo)  non  au- 


—  388  - 

(lierit,  sit  tibi  sicut  ethnicus  et  publicanus;  obedite  prae- 
,  positis  vestris  et  subiacete  eis,  ipsi  enim  pervigilant  quasi 
rationem  pro  animabus  vestris  reddituri  »  Matth.  XVIII; 
Heb.  XIII;  1.  Pet.  II. 

Hinc  valet  utique  tum  primo  de  unione  et  subiectione 
erga  successorem  Petri  et  erga  successionem  Apostolicam 
universim,  tum  de  unione  et  subiectione  erga  Episcopos 
singulos,  quatenus  hi  in  subordinatione  sub  Petri  succes-i 
sore  ac  proinde  in  unione  cum  tota  successione  Apostolica 
legitimam,  exercent  potestatem,  quod  Patres  saepe  repe-i 
tunt,  in  episcopatu  contineri  Ecclesiam.  «  Ubi  Episcopus 
comparuerit,  ibi  et  multitudo  sit,  quemadmodum  ubi  fuerit 
Christus  Iesus,  ibi  catholica  est  Ecclesia  »  (vel  simpliciter 
si  spectetur  Episcopus  universalis  repraesentans  Christum 
pro  tota  Ecclesia,  vel  pars  catholicae  Ecclesiae,  si  specten-« 
tur  singuli  Episcopi  particulares  manentes  in  unione  cum 
Episcopo  universali)  Ignat.  ad  Smyrn.  n.  8.  u  Ecclesia  est 
plebs  sacerdoti  adunata,  et  pastori  suo  grex  adhaerens,  » 
u  Scire  debes.  Episcopum  in  Ecclesia  esse,  et  Ecclesiam  in 
Episcopo;  et  si  quis  cum  Episcopo  non  sit,  in  Ecclesia  non 
esse;  et  frustra  sibi  blandiri  eos,  qui  pacem  cum  Dei  sa~i 
cerdotibus  non  habentes  obrepunt,  et  latenter  apud  quos-i 
dam  communicare  se  credunt,  quando  Ecclesia  quae  catho-i 
lica  est,  scissa  non  sit  neque  divisa,  sed  sit  ubique  connexa 
et  cohaerentium  sibi  invicem  sacerdotum  glutino  copulata  » 
Cyprian.  ep.  69.  ad  Florent.  Pupian.  Hoc  vero  glutinum, 
quatenus  est  glutinum  visibile  unius  visibilis  Ecclesiae,  ex 
institutione  Christi  esse  ipsum  Petrum  in  singulis  suis  suc-i 
cessoribus,  satis  ex  superius  demonstratis  constat,  u  Ad  hanc 
enim  Ecclesiam  propter  potentiorem  principalitatem  necesse 
est  omnem  convenire  Ecclesiam,  hoc  est,  eos  qui  sunt  un-i 
dique  fideles,  in  qua  semper  ab  his  qui  sunt  undique,  con-i 
servata  est  ea  quae  est  ab  Apostolis  traditio  n  Iren.  HI. 
c.  3.  u  Dominus  noster...  Episcopi  honorem  et  Ecclesiae  suae 
rationem  disponens  in  Evangelio  loquitur  et  dicit  Petro: 
tu  es  Petrus  et  super  hanc  petram  aedificabo  Ecclesiam 
meam...  Inde  per  temporum  et  successionum  vices  Episco-i 
porum  ordinatio  et  Ecclesiae  ratio  decurrit,  ut  Ecclesia 
super  Episcopos  constituatur,  et  omnis  actus  Ecclesiae  per 


-  380  - 

«osdem  praepositos  gubernetur  »  Cyprian.  ep.  33.  ad  lapsos. 
De  hoc  ita  per  successionum  vices  cum  Petro  cohaerente 
Episcopatu  valet,  quod  Irenaeus  testatur:  «Eis  qui  in  Ec-i 
clesia  sunt  presbyteris  obaudire  oportet,  his  qui  successio-i 
nem  habent  ab  Apostolis,  sicut  ostendimus,  qui  cum  Epi-i 
scopatus  successione  charisma  veritatis  certum,  secundum 
placitum  Patris  acceperunt;  reliquos  vero,  qui  absistunt  a 
principali  successione,  et  quocumque  loco  colligunt,  suspe-i 
ctos  habere...  Ab  omnibus  igitur  talibus  absistere  oportet; 
adhaerere  vero  his  qui  et  Apostolorum,  sicut  praediximus 
doctrinam  custodiunt,  et  cum  presbyterii  nomine  sermonem 
sanum  et  conversationem  sine  offensa  praestant  r  Iren.  IV. 
cap.  26. 

In  hac  porro  communione  ecclesiasticae  conversationis 
sub  regimine  successionis  Apostolicae  manifestum  est  in-i 
cludi  et  contineri  communicationem  sacramentorum  in  uni-i 
tate  Ecclesiae  sub  sacerdotio  eidem  Ecclesiae  unito,  inde  a 
Christo  institutore  et  ab  Apostolis  primis  sacerdotibus  le— « 
gitime  sibi  succedente  usque  ad  secundum  magni  sacer-i 
dotis  adventum  (1.  Cor.  XI.  26.).  Possunt  quippe  esse  et  sunt 
extra  unitatem  Ecclesiae  vera  sacramenta  Christi,  quae 
valide  sed  illegitime  atque  adeo  sacrilege  administrentur; 
administratio  autem  legitima  non  potest  esse  nisi  in  uni-i 
tate  Ecclesiae,  cuius  sunt  et  pro  qua  sunt  instituta  ipsa 
sacramenta.  Hoc  vero  ipsum  est  non  solum  generatim  pro-» 
pter  statum  peccati,  cuiusmodi  sacrilegia,  proh  dolor!  etiam 
intra  Ecclesiam  patrantur,  sed  speciatim  quia  illi  sese  sub-i 
traxerunt  potestati  liturgicae,  quae  partem  constituit  po-« 
testatis  regiminis  seu  iurisdictionis,  atque  hoc  ipso  sese 
separarunt  et  excisi  sunt  ab  unitate  Ecclesiae,  cum  haec 
citra  subiectionem  sub  potestate  regiminis,  qua  unitas  con^ 
tinetur,  consistere  non  possit.  Nec  mirum,  quod  haec  unio 
in  sacramentis  non  minus  quam  in  regimine  sociali  a  ve~i 
tustis  Patribus  inde  ab  aevo  Apostolico  tam  instanter  com-i 
mendetur  ut  proprius  character  unitatis  Ecclesiae;  sunt 
enim  sacramenta  vinculum  unitatis  inter  visibilia  omnium 
sanctissimum.  «  Sicut  enim  corpus  unum  est,  et  membra 
habet  multa,  ita  et  Christus.  Etenim  in  uno  Spiritu 
(sv  ivi  irveup.%ti)  omnes  nos  in  unum  corpus  baptizati  su- 


—  390  — 

mus...  et  omnes  in  uno  Spiritu  (si;  ev  7rv£u|ia)  potati  su-i 
mus.  n  u  Quoniam  unus  panis,  unum  corpus  multi  sumus, 
omnes,  qui  de  uno  pane  participamus  »  (1.  Cor.  X.  17; 

XII.  13.).  Unde  facile  intelligitur,  quod  diximus,  ipsam  dH 
visionem  in  sacramentis  (quia  ex  parte  schismaticorum  est 
violatio  unitatis  corporis  Christi)  et  non  solam  indignam 
participationem,  formaliter  constituere  sacrilegium,  u  Divi-« 
siones  fugite  ut  principium  malorum  (1).  Omnes  Episcopo 
obtemperate,  ut  Iesus  Christus  Patri;  et  presbyterio  ut 
Apostolis;  diaconos  autem  revereamini  ut  Dei  mandatum. 
Separatim  ab  Episcopo  nemo  quidquam  faciat  eorum,  quae- 
ad  Ecclesiam  spectant.  Illa  rata  habeatur  Eucharistia,  qua& 
sub  Episcopo  peragitur,  vel  cui  ipse  concesserit.  Ubi  com- 
paruerit  Episcopus,  ibi  et  multitudo  sit,  quemadmodum 
ubi  fuerit  Christus  Iesus,  ibi  catholica  est  Ecclesia.  Non 
licet  sine  Episcopo  neque  baptizare,  neque  agapen  cele-i 
brare  (2);  sed  quod  ille  probaverit,  hoc  et  Deo  est  bene-i 
placitum,  ut  firmum  sit  ac  ratum  omne,  quod  peragitur,  n 
Ignat.  ep.  ad  Smyrn.  n.  8.  Hoc  idem  apud  Irenaeum  di~> 
citur  de  iis,  a  qui  quocumque  loco  colligunt;  »  et  eodem 
modo  apud  Cyprianum  extorres  declarantur,  u  qui  latenter 
apud  quosdam  communicare  se  credunt;  n  et  quisquis  u  au~i 
det  constituere  aliud  altare,  precem  alteram  illicitis  ‘vo-> 
cibus  facere,  n  dicitur  « dominicae  hostiae  veritatem  per 
falsa  (ex  parte  offerentium  sacrilega)  sacrificia  profanare,  n 

V.  Contumaci  negatione  doctrinae  fidei  ab  Ecclesiae  ma-i 
gisterio  sufficienter  propositae,  defectione  ac  subtractione  a 
legitima  potestate  regiminis  et  separatione  a  potestate  li- 
turgica,  quibus  Christus  Salvator  suam  Ecclesiam  ut  re-« 
gnum  visibile  instituit,  ex  ipsa  natura  rei  continetur  defe-i 
ctio  ab  Ecclesia.  Evidens  autem  est.  Ecclesiam  pro  sua  po-i 
testate  iudiciaria  et  coercitiva  (th.  XII.  n.  IV.)  posse,  et 
constat  semper  consuevisse  huiusmodi  exclusionem  adversus 

(1)  'Q?  ap/T)v  xaxwv,  nempe  nt  principium  fecundum  ac  fontem  ma-i 
lorum. 

(2)  'Excivt)  £e£ata  Eu/aptana  rAsioOio,  f)  uno  tov  entsxonov  ousa,  A  w  av 
auro;  enirpeATj.  'Onou  av  ?xvr)  6  Entaxono;,  exst  ro  nXr)Qo;  earto,  ibornsp  onou 
av  r,  Xpiaro;  Itjoou;,  exei  fj  xaQoXtxi)  ExxXrjata.  Oux  el-ov  eotiv  yo»pt;  rou 
cxonou  oute  (fonnCctv  oute  aya7rr,v  jtoieiv. 


301 


rebelles  sua  etiam  iuridica  sententia  pronuntiare  ac  decla^ 
rare.  Unde  ab  ipso  exordio  Ecclesiae  in  Conciliis  et  Pontia 
ficum  decretis  videmus  haereticos  et  schismaticos  tum  iure 
constituto  tum  etiam  plerumque  specialibus  ac  personalibus 
sententiis  anathemate  damnari.  Iam  vero  ex  ipsa  ratione 
ac  natura  Ecclesiae,  quatenus  societas  est  visibilis,  et  ex 
notione  potestatis  regiminis,  quae  sicut  legifera  ita  etiam 
iudiciaria  est  et  coactiva,  consequitur  non  modo  contra 
haereticos  et  schismaticos,  qui  ipso  suo  delicto  a  regno  ve-> 
ritatis  et  unitatis  deficiunt,  sed  etiam  ob  alia  gravia  cri-i 
mina  posse  decerni  exclusionem  ab  Ecclesia.  Huiusmodi  porro 
legitimae  sententiae  excommunicationis  privant  quidem  im-i 
mediate  et  directe  externa  communicatione  in  conversatione 
cum  u  fraternitate  quae  in  mundo  est,  n  in  liturgia  et  sa~i 
cramentis,  quatenus  excludunt  a  societate  visibili;  verum 
hoc  ipso  privant  etiam  participatione  illorum  bonorum  spi~* 
ritualium  et  invisibilium,  quae  in  istis  visibilibus  conti-« 
nentur,  quia  excludunt  a  societate  super  naturali,  et  ratae 
habentur  a  Christo  auctore  bonorum  Ecclesiae  tum  secun^ 
dum  elementum  visibile  tum  secundum  elementum  invisibile 
spirituale,  quatenus  cum  visibili  cohaeret:  u  tibi  dabo  cla-i 
ves  regni  coelorum;  et  quodcumque  ligaveris  super  terram, 
erit  ligatum  et  in  coelis.  »  Ergo  (ut  inde  concludit  Augu-i 
stinus)  u  cum  excommunicat  Ecclesia,  in  coelo  ligatur  ex- 
communicatus,  n  sicut  vicissim  ex  potestate  solvendi  u  cum 
reconciliatur  ab  Ecclesia,  in  coelo  solvitur  reconciliatus  » 
Aug.  in  Io.  tract.  50.  n.  12.  (1). 

Certe  sicut  Christus  in  sua  Ecclesia,  ut  est  regnum  san-i 
ctificationis,  instituit  potestatem  sacerdotii,  quae  simul  sit 
iudicialis  ad  remittenda  et  retinenda  peccata  in  foro  interno 
conscientiae  (Io.  XX.  22.  23.),  et  huiusmodi  peccatorum  re~> 
tentio  ipsa  natura  sua  ligat  conscientiam  etiam  pro  usu  sa~i 
cramentorum  et  rerum  sacrarum  visibilium  in  Ecclesia;  ita 


(1)  u  Propositio  asserens  effectum  excommunicationis  exteriorem  dum-i 
taxat  esae,  quia  tantummodo  natura  sua  excludit  ab  exteriori  communi-i 
catione  Ecclesiae;  quasi  excommunicatio  non  sit  poena  spiritualis,  ligans 
in  coelo,  animas  obligans;  ex  Augustino  ep.  260.  Auxilio  Epo.;  Tract.  50. 
in  Ioan.  n.  12.  falsa,  perniciosa,  in  art.  23.  Luteri  damnata,  al  minus 
erronea  »  Pius  VI.  Auctorem  fidei  contra  Prop.  46. 


-  302  - 

in  eadein  sua  Ecclesia  ut  est  regnum  veritatis  et  sacrae 
disciplinae  seu  conversationis  (tr,;  7roXiT£toc;  cf.  Eph.  II.  12; 
Phil.  III.  20.),  instituit  iudicialem  potestatem  regiminis 
etiam  immediate  pro  foro  externo  ad  solvenda  et  liganda, 
quaccurnquc  in  regno  Dei  solutionem  merentur  vel  ligatio-i 
nem  postulant  (Matth.  XVI.  XVIII.).  Haec  autem,  quate-i 
nus  ligandi  potestas  spectatur,  primo  quidem  non  solum  illa 
sunt,  quibus  iam  per  sese  contra  regnum  veritatis  et  unita-i 
tis  in  sancta  conversatione  rebellio  habetur,  sed  alia  quoque 
quaecumque  bono  ipsius  regni  opponuntur. Tum  vero  ligamina 
huiusmodi  possunt  pertingere  usque  ad  interdictionem  omnium 
bonorum  et  institutorum  visibilium,  quorum  administratio 
ipsi  potestati  universali  ligandi  atque  solvendi  commissa 
est,  atque  adeo  usque  ad  exclusionem  ab  ipso  regno  visibili. 

Sane  Matth.  XVIII.  Christus  Dominus  loquitur  in  pri-i 
mis  de  «  fratre  n  pertinente  ad  societatem  religiosam  Ec-« 
clesiae,  quod  etiam  manifestum  est  ex  poena  infligenda,  de 
qua  mox  dicemus,  et  ex  contextu  sequenti,  «  ubi  sunt  con-i 
gregati  in  nomine  meo...  ibi  sum  in  medio  eorum.  »  Porro 
delictum  quod  supponitur  ,  est  obstinata  offensio  contra 
alium,  et  inde  consequens  inobedientia,  nullatenus  vero 
spontanea  separatio  ab  Ecclesia.  Potestas  porro  indicandi 
de  delicto  utroque  confertur  ipsi  Ecclesiae;  haec  autem  Ec“» 
clesia  iudicans  potestate  independente  et  sine  appellatione 
ad  aliud  tribunal  extraneum  designatur  in  Apostolis,  u  Dic 
Ecclesiae;  si  autem  Ecclesiam  non  audierit...  Arnen  dico 
vobis,  quaecumque  alligaveritis  super  terram,  erunt  ligata 
et  in  coelo,  n  Poenam  denique  quae  ab  hac  iudiciaria  pote-i 
state  infligenda  est.  Dominus  enuntiat  illis  verbis:  u  sit 
tibi  sicut  ethnicus  et  publicanus.  »  Quod  quidem  ex  ipsa  vi 
verborum  in  contextu,  ubi  de  fratre  agitur  societatis  reli-i 
giosae  ,  quae  est  Ecclesia,  et  de  ipsius  Ecclesiae  iudicio, 
profecto  non  aliud  est  aut  intelligi  potest,  quam  exclusio 
ab  Ecclesia,  sicut  ab  ea  exclusi  sunt  ethnici  ex  ipsa  rei 
natura,  et  publicani  ex  sententia  synagogae  confirmata  a 
‘Domino  per  illam  coniunctionem  et  aequip arationem  cum 
ethnicis  (1).  Hic  sensus  poenae  ecclesiasticae  ab  ipso  Christo 

(1)  u  Dic  Ecclesiae  id  est  praesidibus  (roi;  rAocoorjouai).  Quod  si  Ec-i 
clesiam  non  audierit,  sit  tibi  sicut  ethnicus  et  publicanus.  Talis  enim 


-  393  - 

designatae  ea  formula  «  sit  ut  ethnicus  et  publicanus  » 
confirmari  potest  ex  aliis  locis,  in  quibus  Apostoli  iudi- 
cium  exercent  et  sententiam  dicunt  contra  eos,  qui  cer-i 
tissime  erant  et  declarabantur  separati  ab  Ecclesia,  u  Circa 
fidem  naufragaverunt...  quos  tradidi  Satanae  ut  discant 
non  blasphemare.  »  u  Si  quis  vobis  evangelizaverit  praeter 
id,  quod  accepistis,  anathema  sit.  »  «  Qui  non  confitetur 

Iesura  Christum  venisse  in  .carne,  hic  est  seductor  et  anti- 
christus...  Si  quis  venit  ad  vos  et  hanc  doctrinam  non  af-i 
fert  ,  nolite  recipere  eum  in  domum,  nec  ace  ei  dixe-i 
ritis  (1);  qui  enim  dicit  illi  ave,  communicat  operibus  eius 
malignis  »  1.  Tim.  I.  20;  Gal.  I.  9;  2.  Ioan.  10. 

Exemplum  illustre  exercitii  illius  a  Christo  institutae 
potestatis  ligandi  usque  ad  exclusionem  ab  Ecclesia  ob  cri-i 
mina,  quae  non  ex  sua  iam  natura  separationem  inducant, 
exhibet  Paulus  1.  Cor.  V.  Delictum  iudicandum  et  punien-i 
dum  est  incestus  unius  ex  fidelibus  v.  1.  Imo  nominantur 
adhuc  alia  peccata,  in  quae  si  inter  fideles  occurrant,  sH 
mili  poena  pro  eorum  gravitate  animadvertendum  sit  v.  11. 
Non  ergo  Christus  (Matth.  XVIII.)  sententiam  restringit 
ad  solam  quae  ibi  explioite  nominatur,  obstinatam  offensio-i 
nem  fratris,  quod  alioquin  manifestum  est  ex  universalitate 
collatae  potestatis:  «  quaecumque  alligaveritis  super  ter-i 
ram.  7)  Porro  Paulus  exercet  verum  iudicium  et  dicit  iuri- 
dicam  sententiam  potestate  a  Christo  accepta,  potestate  ec-i 
clesiastica  ,  cuiusmodi  in  solos  baptizatos  exseri  ‘potest, 
u  Quid  enim  mihi  est  de  iis  qui  foris  sunt,  iudicare?  nonne 
de  iis  qui  intus  sunt,  vos  iudicatis?  (rou;  xptvstv. 


homo  incurabili  morbo  laborat.  Seil  audi  sequentia:  qnodeumque  alli-i 
gaveritis  super  terram,  erit  ligatum  et  in  coelis.  Non  dixit  Ecclesiae 
praesuli  ctoj  npoEopoi  tr,;  ExxXrj-j-.a;),  alliga  illum;  sed  si  alligaveris, 
tunc  vincula  indissoluta  manent....  Haec  porro  comminatus  est,  ne  istaec 
accidant,  sed  metuens  et  minas  et  ab  Ecclesia  eieetionem  (xxi  tr,v  ano  ~r,; 
ExxXrjsia;  ex^oXt.v)  et  periculum  ex  vinculo  partum  nec  non  illud  in  coelis 
vinculum  (xat  tov  anO  1 1  > 1 1  oejjaou  x-.voovov  X cl  i  to  ev  oupxvoi;  oEOsaOai),  mi-> 
tior  flat  »  Chrys.  in  Matth.  hom.  al.  61.  n.  2. 

(1)  Hoc  idem  dicit  Paulus,  quando  de  haereticis  agens  inbet  fideles 
«declinare  ab  eis,  »  „  devitare  eos.  *  Koni.  XVI.  17.  2.  Tim.  III.  o; 

Tit.  III.  10. 


—  394  — 

rou;  Iffto  xptvsTe).  Nam  eos  qui  foris  sunt,  Deus  iudicabit  » 
v.  12.  Iudices  quippe  sunt  illi,  quibus  dictum  est:  u  baptH 
zantes  eos...  docentes  servare  omnia;  »  et  vicissim:  u  obe-i 
dite  praepositis  vestris  et  subiacete  eis,  ipsi  enim  pervigH 
lant  quasi  rationem  pro  animabus  vestris  reddituri  »  (Heb. 
XIII.  17.).  Neque  igitur  de  potestate  iudicandi  et  puniendi 
agitur  extraordinaria  et  solis  Apostolis  collata,  sed  omnino 
de  potestate  ordinaria  a  Christo  instituta;  nam  eam  ait 
potuisse  et  pridem  debuisse  exerceri  ab  ipsa  Ecclesia  Corin-i 
thiorum  (1),  ab  iis  nempe  qui  a  Christo  (Matth.  XVIII.) 
designantur  nomine  Ecclesiae,  et  sunt  tum  Apostoli  tum 
ab  eis  derivatam  potestatem  habentes,  u  praesides  Eccle-i 
siae,  n  ut  contextus  Evangelii  demonstrat  et  Chrysostomus 
cum  aliis  Patribus  explicat.  Forma  autem  iuridica  senten-i 
tiae  a  Paulo  latae  est  gravissima:  u  iam  iudicavi  ut  prae-i 
sens  eum,  qui  sic  operatus  est,  in  nomine  Domini  nostri 
Iesu  Christi,  congregatis  vobis  et  meo  spiritu,  cum  virtute 
Domini  nostri  Iesu  Christi  »  v.  3.  4.  Iam  poenam  ipsam 
decretam  attendamus;  de  hac  enim  potissimum  nunc  nobis 
sermo  est.  Ea  his  verbis  exprimitur:  u  tollatur  de  medio 
vestrum  (kc.ocpdy  ex  pisdou  u|/.u>v),  qui  hoc  operatus  est;  r> 
u  auferte  malum  (hominem)  ex  vobis  ipsis  »  (s;apsT£  tov 
TTovyjpov  ujjudv  ctuxwv);  addita  aliqua  declaratione  modi: 
u  ne  comminisceamini  eis;  »  u  cum  eiusmodi  nec  cibum  su-i 
mere  ;  r>  non  cibum  profanum,  multo  ergo  minus  cibum  do-i 
minicum  (cf.  XI.  32-34.)  (2).  Similibus  omnino  formulis  supe-i 
rius  vidimus  a  Paulo  et  Ioanne  enuntiari  exclusionem  hae-i 
reticorum.  Poena  denique  cum  sententia  excommunicationis 
coniuncta  vel  eam  consequens  est:  u  tradere  huiusmodi  Sa-i 
tanae  in  interitum  carnis,  n  quod  ipsum  1.  Tim.  I.  20. 
pronuntiavit  contra  haereticos.  Sed  quia  pro  peccatore  fH 
deli  poena  est  potissimum  medicinalis,  ibi  additur  ad  spem 
erigendam:  «  ut  spiritus  salvus  sit  in  die  Domini  nostri 
Iesu  Christi;  »  pro  haeresiarchis  vero  comminatio  severior: 


(1)  u  Non  magis  luctum  habuistis,  ut  tollatur  de  medio  vestrum,  qui 
hoc  opus  fecit.  » 

(2)  ’Et  Oc  xotVTj;  TpoAr,;  roi$  toiojtoi?  oj  oei  xotvamiv,  tjzom  fi  jiuurt- 
xr,s  te  xat  Osta?.  Theodoret.  in  h.  1. 


u  ut  discant  non  blasphemare;  »  est  enim  in  bis  et  excisio 
ab  Ecclesia  plenior,  et  minor  spes  reditus. 

Ex  institutione  Christi  igitur,  ex  doctrina  et  praxi  Apoi 
stolorum  potestas  ligandi  in  Ecclesia  exstat  huiusmodi,  ut 
peccator,  quamvis  ratione  tantum  habita  ipsius  peccati  acH 
huc  manen3  in  Ecclesia,  per  sententiam  illius  potestatis 
possit  tolli  de  medio  Ecclesiae,  tradi  satanae,  excludi  a  com-i 
municatione  et  conversatione  cum  fidelibus  in  rebus  primo  ec-> 
clesiasticis  atque  inde  ratione  finis  huius  poenae  etiam  in  re~i 
bus  civilibus,  ut  sit  extra  Ecclesiam  sicut  extra  eam  sunt  (li— ' 
cet  aliis  rationibus  et  modis)  ethnici  et  publicani  et  haeretici. 

Catholicus  intellectus  et  Patrum  explicationes  in  hunc, 
quem  diximus  sensum,  Christi  institutionem  et  Apostolicam 
doctrinam  accipiendam  esse  luculenter  demonstrant. 

Hilarius  locum  utrumque  Apostoli  (1.  Cor.  V;  1.  Tim.  I.) 
explicans  scribit  u  licet  Apostolus  tradat  (Satanae),-  scit 
tamen  se  et  in  virtute  Christi  et  in  suo  spiritu  (virtute  a 
Christo  accepta)  traditurum...  qui  enim  ab  Ecclesiae  cor-i 
pore  respuuntur,  quae  Christi  est  corpus,  tamquam  pere-i 
grini  et  alieni  a  Dei  corpore  dominatui  diaboli  traduntur  » 
Hil.  in  Ps.  118.  littera  16.  Ain  n.  B. 

Eodem  sensu  sed  ad  praecavendam  haeresim  Novatiano- 
rum  spem  reconciliationis  ostendens  loquitur  Ambrosius, 
u  Venit  (Apostolus)  in  virga,  quia  a  communione  sacra  con-i 
victum  removit;  et  bene  dicitur  tradi  Satanae,  qui  sepa-i 
ratur  a  Christi  corpore.  Venit  etiam  in  charitate  spiritu-i 
que  mansuetudinis,  vel  quia  sic  tradidit,  ut  spiritum  eius 
salvum  faceret,  vel  quia  eum  quem  ante  sequestraverat, 
postea  (2.  Cori  II.  sqq.)  sacramentis  reddidit  n  Ambr.  de 
poenit.  1.  I.  c.  15.  n.  78. 

Pariter  Hieronymus:  u  Apostolus  loquitur,  quos  tradidi 
Satanae,  ut  discant  non  blasphemare;  et  in  alio  loco,  quos 
tradidi,  inquit.  Satanae  in  interitum  carnis,  ut  Spiritus 
salvus  sit.  Non  debemus  ergo,  si  forsitan  ob  aliquod  pec-i 
catum  de  congregatione  fratrum  et  de  domo  Dei  ciicimur, 
reluctari,  sed  aequo  animo  latam  in  nos  ferre  sententiam, 
et  dicere  cum  propheta  (Mich.  VII.  9.):  iram  Domini  su~« 
stinebo,  quoniam  peccavi  ei,  donec  iustificet  causam  meam  » 
Hieronym.  in  Ezech.  XVII.  19.  (1.  V.  in  fine). 


395 


Augustinus  ubi  triplicem  classem  distinguit  peccatorum: 
u  nisi  essent  quaedam  ita  gravia,  inquit,  ut  etiam  excom-i 
municatione  plectenda  sint,  non  diceret  Apostolus,  congre-« 
gatis  vobis  et  meo  Spiritu  tradere  eiusmodi  Satanae  in  in-« 
teritum  carnis,  ut  spiritus  salvus  sit  in  die  Domini  Iesu  » 
Aug.  de  fide  et  operib.  c.  26.  n.  48. 

Quid  sibi  velit  excommunicatio,  quam  Augustinus  mei 
morat ,  etiam  ubi  minime  de  haeresi  aut  schismate  sed  de 
aliis  fidelium  peccatis  agitur,  in  eadem  Africa  (ne  Tertul-i 
lianum  commemoremus,  qui  suos  Montani  Stic  os  errores  dei 
scriptioni  huius  censurae  inspersit),  graviter  iara  declarai 
verat  Cyprianus.  Pomponium  episcopum  «  consulte  et  cum 
vigore  fecisse,  »  scribit,  abstinendo  diaconum  ob  peccatum 
incontinentiae,  et  ita  etiam  virgines  incontinentes  u  gra-> 
viori  censura  eliciendas  esse,  nec  in  Ecclesiam  postmodum 
tales  facile  recipiendas,  n  Nihilominus  contra  haereticum  rii 
gorem  Montanistarum  (1)  etiam  huiusmodi  «  Christi  aduli 
tera  n  si  poenitentiam  egerit  u  aestimato  iusto  tempore, 
postea  exomologesi  facta  ad  Ecclesiam  redeat,  n  Verum  si 
in  peccato  persistant,  u  sciant  se  cum  hac  sua  impudica  obi 
stinatione  numguam  a  nobis  admitti  in  Ecclesiam  posse,  ne 
exemplum  ceteris  ad  ruinam  delictis  suis  facere  incipiant.  » 
Ergo  per  ipsam  sententiam  qua  abstinentur  et  eliciuntur 
profecto  foris  sunt,  quare  comparando  veterem  legem  et 
novam  oeconomiam  ita  concludit:  u  Interfici  Deus  iussit 
sacerdotibus  suis  non  obtemperantes  et  iudicibus  a  se  ad 
tempus  constitutis  non  obaudientes.  Et  tunc  quidem  gladio 
occidebantur,  quando  adhuc  et  circumcisio  carnalis  mane-i 
bat;  nunc  autem  quia  circumcisio  spiritualis  esse  apud  fi- 

(1)  .Hanc  haeresim  Tertullianus  tum  alibi  tum  toto  libro  de  pudicitia 
multis  ingeniosis  sophismatibus  et  detorsionibus  verborum  Scripturae  de-i 
fendit.  u  Qui  post  baptisma  et  introitum  sacerdotum  reformatus  denuo  re¬ 
sumit  scabra  et  maculas  carnis,  et  abiicitnr  extra  civitatem  in  locum  im-i 
mundum,  traditus  scilicet  Satanae  in  carnis  interitum,  nec  amplius  reae-i 
dificatur  in  Ecclesia  post  ruinam  *  de  Pudic.  c.  20.  Quol  vero  Apostolus 
significat  scopum  poenae  esse,  «  ut  Spiritus  salvus  sit  in  die  Domini,  » 
id  Montanista  non  de  salute  peccatoris  sed  de  spiritu  Ecclesiae  interpre¬ 
tatur:  u  superest  igitur,  nt  eum  spiritum  dixerit  qui  in  Ecclesia  censetur, 
salvum  id  est  integrum  praestandum  in  die  Domini  ab  immunditiarum 
contagione  ciecto  incesto  fornicatore  r  ibid.  c.  13. 


—  397  — 

deles  servos  Dei  coepit,  spirituali  gladio  superbi  et  contuma-i 
ces  necantur,  dum  dc  Ecclesia  eliciuntur  (1);  neque  enim 
vivere  foris  possunt,  cum  domus  Dei  una  sit,  et  nemini 
salus  esse  nisi  in  Ecclesia  possit,  n  Cypr.  ep.  62.  adPompon. 

Patres  graeci  in  eundem  sensum,  ut  latini,  loquuntur 
de  separatione  ab  Ecclesia  secundum  Christi  institutionem 
ab  Apostolis  declarata  et  exercita,  u  Audi  denique  ipsum 
(Apostolum)  dicentem  de  eo  qui  peccaverat;  tradidi,  inquit, 
huiusmodi  hominem  Satanae  in  interitum  carnis,  ut  spiritus 
salvus  fiat.  Vides  ergo,  quia  non  solum  per  Apostolos  suos 
Deus  tradidit  delinquentes  in  manus  inimicorum;  sed  et  per 
eos  qui  Ecclesiae  praesunt,  et  potestatem  habent  non  solum 
solvendi  sed  et  ligandi,  traduntur  peccatores  in  interitum 
carnis,  cum  pro  delictis  suis  a  Christi  corpore  separantur... 
cum  delictum  eius  manifestum  fit  Ecclesiae,  et  per  sacer-i 
dotes  de  Ecclesia  pellitur,  ut  notatus  ab  omnibus  erube-i 
scat,  et  converso  eveniat  illi,  quod  sequitur,  ut  spiritus 
salvus  fiat  in  die  Domini  nostri  Iesu  Christi  n  Origen.  in 
ludie,  hom.  2.  n.  5.  (T.  II.). 

Gregorius  Nyssenus  orationem  habet  adversus  eos,  qui 


(1)  Inter  veterem  legem:  «  peribit  de  medio  populi  sni;  *  u  extermi-i 
nabitur  anima  illa  de  populis  suis;  n  et  inter  legem  novam:  u  auferte  ma-i 
lum  ex  vobis  ipsis,  •>  comparatio  etiam  ab  aliis  Patribus  instituitur.  Monet 
Augustinus  Auxilium  Episcopum,  qui  totam  domnm  Classiciani  anathe-> 
mate  damnaverat,  non  recte  fieri  si  innocentes  cum  reis  tam  gravi  poenae 
subiiciantur.  u  Tunc  qnidem  (in  veteri  lege)  ad  terrorem  viventium  mon 
talia  corpora  perimebantur,  quandoque  utique  moritura.  Spiritalis  autem 
poena,  qua  fit,  quod  scriptum  est,  quae  ligaveritis  .in  terra,  erunt  ligata 
et  in  caelo,  animas  obligat.  Si  nna  anima  per  istam  severitatem,  qua 
tota  domus  ista  anathemata  est,  sine  baptismo  de  corpore  exeundo  perierit, 
innumerabilium  mors  corporum,  si  de  Ecclesia  homines  innocentes  violen-i 
ter  abstrahantur  et  interficiantur,  huic  damno  non  poterit  comparari  » 
Aug.  ep.  250.  n.  1.  2.  ad  Auxil.  Alibi  animadvertit  s.  Doctor,  ro  modo 
quo  scriptum  est  (Dent.  XXIV.  7.):  «  auferetis  malignum  ex  vobis  ipsis  » 
(LXX.  tov  t.qvr,pov  ‘jp.u>v  avTiov),  mandasse  etiam  Paulum  Corin-i 

thiis  EiCatpsiTs  tov  rcovrjpov  ei*  upCOV  auriov  (1.  Cor.  V.  13.)  «  Nec  ait,  (Apo- ' 
stolus)  to  rrovrjpov  id  est,  hoc  malignum,  sed  tov  -ovrjpov,  quod  est  hunc 
malignum.  Ex  quo  apparet,  eum  voluisse  intelligi,  qni  aliquid  tale  com-i 
misit,  ut  excommunicatione  sit  dignus.  Hoc  enim  nunc  agit  in  Ecclesia 
excommunicatio,  quod  agebat  tunc  (in  lege  reteri)  interfectio  n  Aug.  in 
Heptateuch.  1.  V.  quaest.  39. 


—  398  — 

poenas  ecclesiasticas  graviter  ferunt,  ac  speciatim  de  ho-i 
mine  loquitur,  qui  u  cum  ab  Ecclesia  exclusus  sit  n  (xxv 
tyj ;  exxXY)«ria?  a7cox>.et<T9Yj),  pervicacem  se  ostendit.  Sicut  Pa-> 
tres  alii  ad  Evangelium  et  ad  Apostolum  appellat,  ex  qui-i 
bus  potestatem  Ecclesiae  et  yalorem  poenae  etiam  in  coelo 
atque  adeo  pro  altera  vita  demonstrat,  u  Per  Petrum  Epi-< 
scopis  dedit  clavim  poenarum,  quae  in  coelo  valeant  (ty;v 
xXeifta  Ttov  e7wO’jpavuov  riawv).  Agnosce  quod  solutus,  solu-i 
tus  es;  et  ligatus  vinculis  invisibilibus  constrictus  es.  Si 
oculos  haberes  ad  animae  substantiam  pertingentes,  osten-i 
derem  tibi  excommunicato  (<roi  tu  aAioptffjjLsvu»)  speciem  con-i 
demnati,  gravissimis  vinculis  cervice  depressi,  nullum  mem-i 
brum  liberum  aut  solutum  habentis.  Atque  utinam  cum 
vita  supplicium  terminaretur;  nunc  vero  si  quid  humanum 
evenerit,  et  repente  mors  accesserit,  ut  latro  de  nocte,  scito 
tibi  occlusa  esse,  quae  illic  sunt.  Diligentes  sunt  et  qui 
non  ludant  illius  regni  ianitores,  vident  animam  separa^ 
tionis  notas  ferentem  (tvjv  Auyr,v  ta  tou  a<poptcp.ou  <pspou<rav 
<7u*j.(3oXa);  quasi  quemdam  foetore  et  sordibus  carceris  no-i 
tatum,  abigunt  eam  a  semita  quae  ad  bona  ducit,  non  si— « 
nunt  cernere  agmina  iustorum  et  angelicam  laetitiam.  . . . 
Ne  excommunicationem  arbitreris  esse  episcopali  arbitrio 
inductam;  paterna  lex  est,  antiqua  Ecclesiae  regula,  quae 
a  lege  traxit  originem  et  in  gratia  obtinuit.  Considera 
s.  Paulum  per  epistolam  excommunicationis  sententias  (toc<; 
axo-pxAcis  tou  a9opi<7|xou)  contra  reos  ferentem,  et  Corin-i 
thium  iuvenem  huiusmodi  medicamento  sanantem  »  Gregor. 
Nyss.  1.  c.  (T.  II.  p.  746.  747.).  Consentiunt  reliquis  Pa-i 
tribus  in  explicatione  1.  Cor.  V.  (collato  1.  Tim.  I.)  Chry- 
sostomus,  et  qui  eius  interpretationes  fere  solent  in  com-i 
pendium  redigere  Theodoretus,  Oecumenius,  Theophylactus. 
u  Quomodo  tradiderit  (Satanae),  audi.  Congregatis,  inquit, 
vobis  et  spiritu  meo  cum  virtute  Domini  nostri  Iesu  Christi 
tradite  huiusmodi  Satanae.  Eliciebatur  ergo  statim  a  com-i 
muni  consessu,  abscindebatur  a  grege;  erat  desertus  et 
nudus,  tradebatur  lupo.  Sicut  enim  nubes  castra  Hebraeo-i 
rum,  ita  Spiritus  Ecclesiam  signabat  (1).  Si  quis  ergo  extra 

(1)  Intelliges  haec  ex  Irenaei  sententia:  «  ubi  enim  Ecclesia  ibi  et 
Spiritus  Dei;  ct  ubi  Spiritus  Dei,  illic  Ecclesia  »  1.  III.  c.  24.  n.  1. 


—  339  - 

eliciebatur,  comburebatur  (spiritualiter  in  nova,  corporaliter 
in  veteri  lege).  Extra  autem  eiiciebatur  iudicio  Apostolo-i 
rum  v  (1).  Chrys.  in  1.  Tim.  hom.  5.  n.  2. 

Quoad  rem  ipsam  non  aliud  quam  hactenus  expositam 
doctrinam  Scripturae  et  Patrum  continent  «  formulae  ex-i 
communicationis  v  paulo  recentiores,  quae  variis  non  sem- 
per  et  ubique  iisdem  ceremoniarum  solemnitatibus  (2)  ad 
poenae  gravitatem  ob  oculos  ponendam  circumvestiri  solei 
bant.  In  omnibus  huiusmodi  formulis  summa  rei  ad  hanc 
fere  revocatur  sententiam:  u  Canonica  instituta  et  sancto-i 
rum  Patrum  exempla  sequentes,  (ecclesiarum  Dei  violatores) 
auctoritate  Dei  et  iudicio  Sancti  Spiritus  a  gremio  sanctae 
matris  Ecclesiae  et  consortio  totius  christianitatis  elimi-i 
namus,  quopsque  resipiscant  et  Ecclesiae  Dei  satisfaciant  n 
(apud  Baluzium  Capitular.  T.  II.  p.  670.).  Ita  s.  Grego- 
rius  VII.  Stephanum  simoniacum  :  u  excommunicavimus 
(inquit)  et  a  gremio  sanctae  Ecclesiae  separavimus;  n  de 
Venetis  excommunicatis:  u  extra  consortium  membrorum 
Christi  et  Ecclesiae  jacti  estis;  r>  Ravennates  qui  deposito 
Episcopo  adhaerere  ausi  fuerint,  u  eos  velut  putrida  mem-i 
bra  a  toto  corpore  Christi,  quod  est  Ecclesia  catholica  , 
anathematis  gladio  resecamus  atque  abiicimus  »  (3)  illi 
qui  conatibus  pacis  inter  filios  Raimundi  restituendae  obi 
stiterit,  u  gratiam  s.  Petri  auferimus,  eumque  sicut  mera¬ 
ci)  ojv  syOeo);  tou  xoivoo  ouveov.oj,  anir/tAsro  T7j;  iyAXr,;, 

eyiveto  Eprjao;  xai  pavo;,  jixseo-.ooto  to>  Xoxco,  wonsp  po  7)  vz-p-Xr,  to  otpa- 
totisoov  tiov  'E.Jpaiojv,  outw  ttjv  exxXtjoixv  to  zvEvqj-x  EyvarjiAiv.  Et  Tt;  toivjv 
EXTO;  EYWeTO,  XXTcXXISTO.’  EyiVETO  OS  EXTO;  TTJ  XOtOEl  T0J7  CtA07ToXtOV. 

(2)  Ex  hisce  accidentalibus  solemnitatibus  non  vero  quoad  rem  ipsam 
distingui  consueverat  simpliciter  quamvis  proprie  dicta  excommunicatio, 

et  anathema,  et  aliquando  metran  atha  (|L/  *Ao)  ex  1.  Cor.  XVr.  22., 

quae  est  divini  indicii  comminatio  (cf.  Raynaudnm  de  Monitor,  eccles. 
P.  II.  c.  7.  T.  XIV.  p.  444.  sqq.). 

(3)  Ita  etiam  in  statutis  Aeduensibus  saeculi  XIV.  dicitur:  «  cum  ex- 
commnnicatus  sit  membrum  putridum,  eiec.tum  ab  Ecclesia,  totiens  quotiens 
satagit  interes  se  divino  officio,  praesumptuose  agit  contemnendo  claves 
Ecclesiae  (Thesaur.  Anecdotornm  Martenii  et  Durandi  T.  IV.  p.  516.  n.  52.). 
Ideo  iubentur  «  instantissime  moneri  ad  redeundum  unitati  Ecclesiae  » 
(Ibid.  p.  388.  n.  13;  p.  581.  n.  21.  in  statutis  Avinion.  anui  1509.). 


400 


brum  diaboli  et  desolatorem  cbristianae  religionis  festina-i 
bimus  a  communione  4christianac  societatis  abscindere;  » 
comes  Flandriae  si  a  defensione  Lamberti  invasoris  Terua- 
nensis  ecclesiae  intra  quadraginta  dies  nollet  recedere; 
u  segregatus  et  excommunicatus  foret  a  corpore  et  com-i 
munione  sanctae  Ecclesiae  auctoritate  Dei  et  indicio  San-i 
cti  Spiritus;  »  Lambertum  invasorem  ipsum  u  sancta  uni-i 
versalis  Ecclesia  irrecuperabiliter  depositum  maledixit  et 
anathematizavit,  et  extorrem  omnino  a  communione  totius 
Ecclesiae  esse  iudicacit.  »  Harduin.  Concil.  T.  VI.  P.  I. 
p.  1361.  1367.  1371.  1402.  1408.  1506.  1508.  Hinc  eos,  qui 
ab  excommunicatione  absolvuntur,  idem  Gregorius  solet  di— « 
cere:  u  ad  sinum  communis  matris  Ecclesiae  revocari;  » 
u  auctoritate  beati  Petri  suscipi  et  ad  gremiunj,  matris  no-i 
strae  Ecclesiae  reduci;  »  «  relaxato  anathematis  vinculo 

in  communionis  gratiam  et  sinum  sanctae  matris  Ecclesiae 
recipi  r>  Ibid.  p.  1343.  1344.  1356.  1384.  1508.  In  eundem 
sensum  Innocentius  III.  loquitur  de  iis,  u  qui  pro  suis  ex-i 
cessibus  ab  Ecclesia  separati  diu  non  erubuerunt  in  excom-i 
municatione  manere;  r>  et  comes  Celanus  excommunicatus 
dicitur  «  expulsus  ab  Ecclesia  extra  eam  vagari.  »  Poeni- 
tentibus  vero  excomhmnicatis  (de  Philippo  Svevico  agit) 
u  redeuntibus  ad  Ecclesiae  gremium,  inquit,  nolumus  adi-i 
tum  veniae  denegare  v  Innocent.  III.  Opp.  (ed.  Migne)  T.  II. 
p.  1032;  T.  III.  p.  1095. 

Ex  demonstratis  constat,  professionem  integrae  fidei  una 
cum  fidei  sacramento,  subiectionem  hierarchicam  erga  visi-i 
bile  caput  Ecclesiae  et  erga  legitimos  unicuique  proprios 
pastores,  communionem  denique  iuridicam  conditiones  esse 
necessarias  ad  unionem  singulorum  membrorum  cum  Ecclesia 
constituendam,  ita  ut  non  modo  ii,  quibus  omnia,  sed  etiam 
quibus  singula  ea  unionis  vincula  desint,  simpliciter  lo-« 
quendo  in  Ecclesia  esse  tamquam  eius  membra  dici  nequeant. 
Non  ergo  solum  infideles  omnino  foris  sunt,  ut  sine  ambi-i 
guitate  per  se  manifestum  est;  sed  neque  haeretici,  neque 
catechumeni,  neque  schismatici,  neque  ob  alia  quaevis  de~i 
licta  excommunicati,  simpliciter  membra  Ecclesiae  et  in  Ec-i 
clesia  esse  existimari  possunt,  quamvis  secundum  quid  iidem 
omnes  cum  Ecclesia  cohaerere,  et  eorum  aliqui  etiam  mem- 


-  401  - 

bra  Ecclesiae  aliquo  sensu  dici  possint,  de  qua  distinctione 
agendum  nobis  adhuc  remanet.  Interea  advertatur,  in  com-i 
memoratis  conditionibus  ac  vinculis  unitatis  gradus  esse  , 
ita  ut  integritas  fidei  sit  fundamentum,  cui  et  subiectio 
bierarchica  et  communio  iuridica  innitantur;  atque  inde 
est,  quod  haeresis  tum  schisma  tum  excommunicationem, 
schisma  vero  excommunicationem  non  tamen  per  se  haere- 
sim  (1),  excommunicatio  nec  schisma  nec  haeresim  com-i 
prehendat. 


(1)  De  haeresi,  schismate  et  excommunicatione  ol»  alia  delicta,  qnid 
inter  ea  intersit,  Hieronymus  brevi  non  minos  quam  luculenta  sententia 
complexus  est.  u  Fornicator,  adulter,  homicida,  et  cetera  vitia  per  sacer-i 
dotes  de  Ecclesia  propelluntur.  Haeretici  autem  in  semetipsos  sententiam 
ferunt,  sro  arbitrio  de  Ecclesia  recedentes.  Inter  haeresim  et  schisma 
hoc  esse  arbitrantur,  quod  haeresis  perversum  dogma  habeat;  schisma 
propter  Episcopalem  dissensionem  ab  Ecclesia  separetur;  quod  quidem  in 
principio  aliqua  ex  parte  intelligi  potest.  Ceterum  nullum  schisma  non 
sibi  aliquam  confingit  haeresim,  ut  recte  ab  Ecclesia  recessisse  videatur  » 
Hieron.  in  Tit.  III.  10.  11.  Propter  hanc  causam  Augustinus  dicit,  inter 
schisma  et  haeresim  se  approbare  «  magis  eam  distinctionem,  qua  dicitur 
schisma  esse  recens  congregationis  ex  aliqua  sententiarum  diversitate  dis-« 
sensio,  neque  enim  et  schisma  fieri  potest,  nisi  diversum  aliquid  sequan-i 
tur  qui  faciunt;  haeresis  autem  schisma  inveteratum.  Ostendit  deinde, 
Donatistas  non  modo  schismaticos  esse  sed  etiam  haereticos:  «  vel  quod 
in  schismate  inveterato  remansistis,  inquit,  vel  ex  tua  (Cresconii)  defini-i 
tione,  quod  de  Ecclesia,  quae  corpus  est  Christi,  vel  de  iteratione  Chri-i 
stiani  baptismi  diversum  sequimini  »  Aug.  cont.  Crescon.  1.  II.  cc.  7.  8. 


Fbanzelin.  De  Ecclesia  Christi 


26 


THESIS  XXIII. 


Distinctius  explicantur  rationes,  quibus  alicui  sectae  aci- 
scripti,  excommunicati,  ac  denique  catechumeni  ad  Ec-i 
clesiam  referuntur. 


u  Facta  distinctione  inter  id  quod  est  pertinere  ad  Ecclesiam  Christi 
n  in  terris  simpliciter  et  ex  integro,  et  quod  est  pertinere  seu  referri  ad 
»  illam  secundum  quid  et  ex  aliqua  parte,  tenendum  est,  omnes  illos  qnoa 
n  nominavimus,  ex  aliqua  parte  cohaerere  cum  Ecclesia.  Namque  1*.  qni 
»  in  secta  aliqua  materialiter  tantum  versantur,  ii  in  foro  interno  et  in 
n  iudicio  Dei  per  veram  fidem  et  characterem  baptismi  sunt  membra  unius 
n  catholicae  Ecclesiae  Christi,  in  foro  tamen  externo  et  in  iudicio  Eccle- 
n  siae  adulti  inter  eos  praesumuntur  haeretici  aut  schismatici;  haeretici 
»  et  schismatici  formales  ipso  charactere  baptismali  manent  iurisdictioni 
»  ac  legibus  Ecclesiae  subiecti,  et  eodem  charactere  omnibnsque  iusti- 
»  tutis  Ecclesiae  propriis  quae  sibi  retinuerunt,  eo  strictius  obligantur, 
»  ut  redeant  ad  ovile,  cuius  signum  gerant  impressum,  sicut  vicissim 
n  Ecclesia  oves  cum  signo  errantes  eo  diligentius  quaerit.  2°.  Excommu- 
v  nicati  ex  ipsa  intentione  ac  iudole  poenae  medicinaliter  non  mortaliter 
n  sunt  exclusi,  ut  quam  primum  satisfaciendo  quaerant  reconciliationem, 
n  et  vi  poenae  bonis  quidem  visibilibus  Ecclesiae  visibilis,  non  tamen 
»  per  se  spiritualibus,  nisi  quatenus  haec  cum  illis  cohaerent,  privati  suut. 
n  3°.  Catechumeni  quantumvis  fide,  spe  et  charitate  cum  spiritu  Eccle- 
lt  siae,  atque  ita  voluntatis  poto  cum  ipsa  visibili  Ecclesia  in  terris 
n  uniri  possint,  quoniam  tamen  eidem  actu  ipso  et  charactere  sacramenti 
n  fidei  incorporati  non  sunt,  ideo  nec  visibilium  mysteriorum  Ecclesiae 
»  participes  esse  possunt  nec  eius  iurisdictioni  ac  legibus  obnoxii  sunt, 
n  sed  ex  lege  divina  et  naturali  obligantur  magisterio  Ecclesiae  eiusdem- 
r>  que  magisterii  disciplinae.  » 


I.  Quae  in  superiori  thesi  demonstrata  sunt  valent  utique, 
quando  haeresis,  schisma,  excommunicatio  stricto  sensu  una 
cum  perseverante  animi  pertinacia  considerantur,  et  vicissim 
praedicata  pertinere  ad  Ecclesiam  et  esse  membra  Eccle-i 
siae  sensu  proprio  pleniore  et.  Ut  supra  diximus,  simpliciter 
loquendo  accipiuntur.  Ex  altera  vero  parte  vincula  multa 
sunt,  quibus  iidern  haeretici,  schismatici,  excommunicati,  et 
catechumeni  nondum  baptizati  cum  Ecclesia  aliquatenus  co-i 
haerent,  vel  pro  diversa  eorum  dispositione  cohaerere  pos- 


403 


sunt,  adeo  ut  sine  distinctione  huius  rei  liquida  declaratio 
fieri  nequeat.  Et  sane  diversitas  opinionum  ancipitesque  in 
hac  disputatione  theologorum  sententiae  ex  neglectis  his 
distinctionibus  derivari  videntur. 

Universim  a)  valet  distinctio,  ut  aliud  sit  simpliciter 
pertinere  ad  Ecclesiam  et  esse  tamquam  membrum  in  cor-i 
pore  Ecclesiae,  tamquam  civem  in  visibili  regno  Dei,  atque 
rursum  aliud  sit  secundum  quid  et  ut  Augustinus  loqui-« 
tur,  ex  aliqua  parte  pertinere,  ad  hanc  Ecclesiam  ^t  ad 
hoc  regnum  Dei  in  terris.  Sed  hoc  ipsum  quod  dicimus  se-i 
eundum  quid  pertinere  ad  Ecclesiam,  indiget  explicatione. 
Igitur  6)  aliud  est  esse  ex  iure  subiectum  legiferae  ,  iudi- 
ciariae,  coactivae  potestati  Ecclesiae;  et  aliud  est  esse  par-i 
ticipem  bonorum,  quae  Christus  in  Ecclesiam  u  quasi  in  de- 
positoriutn  dives  »  contulit.  (Cf.  Iren.  III.  4.  n.  1;  24.  n.  1.). 
Porro  c)  distingui  debet  inter  eos  qui  in  foro  etiam  externo, 
in  quo  indicat  Ecclesia  iudicio  externo  sociali,  sint  et  ha~i 
beantur  membra  Ecclesiae,  et  inter  alios,  si  qui  in  foro  tan-> 
tum  interno  coram  Deo,  in  quo  Ecclesia  non  iudicat  nisi 
sacramentaliter,  ad  ipsam  pertineant.  Postremo  d)  aliud  est 
participem  esse  bonorum  et  donorum  visibilium,  quae  Chri-i 
stus  in  sua  Ecclesia  et  pro  solis  membris  Ecclesiae  instituit 
ad  finem  quidem  gratiarum  ac  charismatum  invisibilium 
ipsiusque  beatitudinis  aeternae;  et  aliud  est  harum  gratia-i 
rum  aeternaeque  beatitudinis  posse  fieri  participem  sine  a- 
ctuali  participatione  illorum  donorum  visibilium.  Hoc  ulti~i 
mum  fieri  quidem  potest,  sed  (ob  ipsam  connexionem  visi~« 
bilium  et  invisibilium  donorum  a  Christo  ordinatam)  non 
nisi  cum  relatione  ad  ipsa  dona  visibilia,  adeoque  ad  Ec-i 
clesiam  cuius  illa  sunt  propria;  ac  propterea  non  nisi  per 
votum  saltem  implicitum  unionis  visibilis  in  defectu  hic  et 
nunc  inculpabili  donorum  visibilium. 

Secundum  has  distinctiones  iam  examinemus,  quomodo 
illi  quos  in  superiori  thesi  demonstravimus,  non  esse  actu 
membra  Ecclesiae  adeoque  simpliciter  ad  eam  non  pertinere, 
nihilominus  secundum  aliquid  ad  eam  pertinere  dici  pos-i 
sint,  et  quomodo  illud  aliquid  et  proinde  ipsum  illud  per-i 
tinere  ad  Ecclesiam  in  diversis  aliter  atque  aliter  se  ha-i 
beat. 


404 


II.  Sacramenta  a  Christo  utique  in  sua  Ecclesia  et  pro 
sua  Ecclesia  sunt  instituta;  imo  sunt  unum  ex  principalibus 
elementis,  quibus  Ecclesia  Christi  in  terris  fundatur  et  ae~i 
dificatur  (th.  XIX.  n.  II.  2.).  Hinc  sacramenta,  etiamsi  a 
ministro  haeretico  aut  schismatico  extra  Ecclesiam  catho-i 
licam  atque  adeo  illicite  et  sacrilege  conferantur,  ipsa  ta~> 
men  manent  sacramenta  Christi  institutoris  et  principalis 
dispensatoris,  et  sacramenta  Ecclesiae  catholicae,  pro  qua 
et  in  qua  sunt  instituta  (1)  (vide  Tract.  de  Sacr.  in  genere 
th.  X.  XV.).  His  igitur  sacramentis  et  ceteris  Christi  in-i 
sti tutis,  si  quae  ab  Ecclesia  catholica,  cuius  sunt  propria, 
velut  a  materna  domo  rebelles  asportaverunt,  relationem 
habent  ad  ipsam  Ecclesiam  (2). 

1°.  Ob  rationem  modo  dictam  sacramenta  Ecclesiae  ubi^ 
cumque  valide  conferuntur  omnes  illos  effectus  habent,  quos 
obex  in  suscipiente  non  impedit.  Si  ergo  nominatim  de  ba-i 
ptismo  loquamur,  is  a  ministro  haeretico  aut  schismatico 
collatus  infantibus,  in  quibus  obex  nullus  esse  potest,  omnes 
habet  effectus  essentiales  eosdem,  ac  si  collatus  esset  a  mi-i 
nistro  catholico.  Non  modo  igitur  insigniuntur  charactere 


(1)  «  Nos  baptismum  vestrum  acceptamus,  quia  non  est  baptismns  ille 
schismaticorum  vel  haereticorum  sed  Dei  et  Ecclesiae,  ubicumque  fuerit 
inventus  et  quocumque  translatus  »  Aug.  de  Baptism.  1.  I.  c.  14.  n.  22. 

(2)  Haec  est  illa  relatio,  per  quam  haereticos  et  schismaticos  ex  aliqua 
parte  «  in  texturae  compage  detineri,  »  dixit  Augustinus:  «  qui  se  ipsos 
a  societate  ceterorum  separantes  caritate  violata  unitatis  vinculum  rum-i 
pant,  si  nihil  faciunt  eorum  quae  in  illa  societate  acceperunt,  in  omnibus 
separati  sunt;  et  ideo  quem  sibi  sociaverint,  si  venire  ad  Ecclesiam  voi 
luerit,  debet  omnia  quae  non  accepit,  accipere.  Si  vero  nonnulla  eadem 
faciunt,  non  se  .in  eis  separaverunt,  et  ex  ea  parte  intexturae  compage 
detinentur,  in  cetera  (parte)  scissi  sunt.  Proinde  si  quem  sibi  sociaverint, 
ex  ea  parte  nectitur  Ecclesiae,  in  qua  nec  illi  separati  sunt;  et  ideo  si 
ad  Ecclesiam  venire  voluerit,  in  eo  sanatur,  ubi  laniatus  errabat;  ubi 
vero  sanus  connectebatur,  non  curatur  sed  agnoscitur,  ne  cum  sana  curare 
volumus,  potius  vulneremus.  Itaque  illi  quos  baptizant,  sanant  a  vulnere 
idololatriae  vel  infidelitatis;  sed  gravius  feriunt  vulnere  schismatis  » 
Aug.  de  Baptism.  1.  I.  n.  10.  Quo  sensu'  sectarii  «  ex  parte  aliqua  non 
separati  et  nexi  Ecclesiae  »  intelligendi  sint,  hac  ipsa  in  thesi  mox  ex-i 
plicamus.  Quod  vero  Augustinus  dicit  sanum  in  haereticis,  non  aliud  est 
quam  valida  administratio  sacramentorum,  hornmque  effectus  ille,  qui  a. 
dispositione  non  pendet. 


405 

Christi,  sed  etiam  filii  Dei  regenerantur  per  gratiam  et  in-i 
corporantur  sanctae  matri  Ecclesiae,  cuius  membra  saltem 
in  foro  interno  et  coram  Deo  tamdiu  manent,  quousque  actu 
proprio  (qui  9it  mortale  peccatum)  haeresi  aut  schismati- 
non  adhaeserint.  De  his  qui  haeretici  aut  schismatici  ma-i 
teriales  (h.  e.  in  foro  tantum  externo)  dicuntur,  pleno  sen9u 
valet,  quod  multis  locis  docet  Augustinus  de  sacramento, 
quo  mater  Ecclesia  non  modo  per  uterum  suum  sed  etiam 
per  uterum  ancillarum  generat  filios,  u  Est  una  Ecclesia, 
quae  sola  catholica  nominatur,  et  quidquid  suum  habet  in 
communionibus  diversorum  a  sua  unitate  separatis,  per  hoc 
quod  suum  in  eis  habet,  ipsa  utique  generat  non  illae.  Ne-> 
que  enim  separatio  earum  generat,  sed  quod  secum  de  ista 
tenuerunt;  quod  si  et  hoc  dimittunt,  omnino  non  generant. 
Haec  itaque  in  omnibus  generat,  cuius  sacramenta  retinen-i 
tur,  unde  possit  tale  aliquid  ubicumque  generari;  quamvis 
non  omnes  quos  generat,  ad  eius  pertineant  unitatem,  quae 
usque  in  finem  perseverantes  salvabit...  Ergo  ipsa  generat 
ct  per  uterum  suum  et  per  uteros  ancillarum  ex  eisdem 
sacramentis,  tamquam  ex  viri  sui  semine...  Sed  qui  super-i 
biunt  et  legitimae  matri  non  adiunguntur,  similes  sunt 
Ismaeli,  de  quo  dictum  est,  eiice  ancillam  et  filium  eius; 
non  enim  heres  erit  filius  ancillae  cum  filio  meo  Isaac.  Qui 
autem  pacifice  diligunt  legitimam  patris  sui  coniugem,  cu-« 
ius  legitimo  iure  generati  sunt,  similes  sunt  filiis  Iacob, 
quamvis  de  ancillis  natis  sed  tamen  eandem  hereditatem 
sumentibus  r>  Aug.  de  Baptism.  1.  I.  c.  10.  n.  14. 

Qui  igitur  u  superbiunt  *  seu  ex  quibusvis  pravis  cupi-i 
ditatibus  et  culpabili  negligentia  veritatem,  ut  deberent, 
non  quaerunt,  aut  sufficienter  eam  propositam  amplecti  re-i 
cusant,  ii  iam  formaliter  aut  aequipollenter  errori  adhae-i 
rent,  atque  ita  contra  Deum  eiusque  Ecclesiam  rebelles,  ab 
hac  utpote  haeretici  aut  schismatici  formales  non  modo  in 
foro  externo  sed  etiam  coram  Deo  et  in  foro  interno,  di¬ 
vulsi  sunt  et  omnino  extorres.  Contra  vero  materiales  tan-i 
tum  haeretici  aut  schismatici  h.  e.  ratione  solum  externae 
professionis  non  autem  culpabili  animi  adhaesione,  censendi 
sunt  etiam  adulti,  si  in  illis  vere  existit  illa  bonae  fidei 
dispositio,  quam  Augustinus  in  quibusdam  Donatistis  sup- 


_  406 

ponit,  u  Qui  sententiam  suam  quamvis  falsam  atque  per-> 
versam  nulla  pertinaci  animositate  defendunt,  et  praeser^ 
tim  quam  non  audacia  praesumptionis  suae  pepererunt,  sed 
a  seductis  atque  in  errorem  lapsis  parentibus  acceperunt, 
quaerunt  autem  cauta  sollicitudine  veritatem,  corrigi  parati, 
cum  invenerint,  nequaquam  sunt  inter  haereticos  deputandi» 
Tales  ergo  vos  nisi  esse  crederem,  nullas  fortasse  vobis  lit—» 
teras  mitterem  n  Aug.  ep.  43.  (al.  142.)  n.  1.  Facile  autem 
patet,  hanc  bonam  fidem,  quae  aequiparat  ignorantiam  in-i 
vincibilem,  non  habere  locum  in  apostatis  (vide  Cone. Vatie. 
Constit.  Dei  Filius  cap.  3.  et  inter  canones  n.  III.  can.  6.); 
in  illis  vero,  qui  inde  a  teneris  annis  in  haere  si  educati 
sunt,  limites  figere,  ubi  ignorantia  invincibilis  desinat,  ple-» 
rumque  non  valemus;  sed  reatus  conscientiae  iudicio  Dei 
scrutatoris  cordium  relinquendus  est,  quamvis  ex  rerum  et 
.personarum  adiunctis  saepe  facilius  ,  qui  malae  quam  qui 
bonae  fidei  sunt,  humana  etiam  aestimatione  discerni  pos-i 
sint,  u  Tenendum  quippe  ex  fide,  extra  Apostolicam  Romai 
nam  Ecclesiam  salvum  fieri  neminem  posse...  sed  tamen  pro 
certo  pariter  habendum  est,  qui  verae  religionis  ignorantia 
laborent,  si  ea  sit  invincibilis,  nulla  ipsos  obstringi  huiusce 
rei  culpa  ante  oculos  Domini.  Nunc  vero  quis  tantum  sibi 
arroget,  ut  huiusmodi  ignorantiae  designare  limites  queat 
iuxta  populorum,  regionum,  ingeniorum  aliarumque  rerum 
tam  multarum  varietatem?  n  Pius  IX.  Allocut.  Singulari 
quadam  9.  Dec.  1854. 

In  foro  externo  omne3,  qui  plenum  rationis  usum  adepti 
adhuc  perstiterunt  in  secta  haeretica,  ab  Ecclesia  praesu-» 
muntur  et  habentur  haeretici,  u  Quamquam  qui  in  infantia 
baptizatus  apud  haereticos  et  apud  eos  in  falsa  doctrina 
nutritur,  postea  factus  adultus  possit  aliquamdiu  non  pec-i 
care  contra  fidem  catholicam,  quamdiu  non  ei  proponitur 
sufficienter,  ut  obligetur  ad  eam  amplectendam;  postquam 
tamen  ei  fides  catholica  sufficienter  proponitur,  et  obligatio 
eam  amplectendi  et  relinquendi  errores  contrarios,  si  adhuc 
in  iis  perseveret,  erit  haereticus  »  Lugo  de  Fide  disp.  20.  p.2. 
n.  149.  Hinc  testatur  Albit.  (de  inconst.  infide  c.  14.  n..58.),  mi-i 
nores  annis  quatuordecim  sola  professione  fidei,  maiores  vero 
abiuratione  haeresis  ex  sectis  in  Ecclesiam  suscipi  consuevisse. 


407 


2°.  Ex  principiis  positis  porro  intelligimus,  quid  de  hae- 
resi  mere  interna  concludendum  sit,  si  qui  sine  ulla  animi 
haeretici  manifestatione  in  ipsa  visibili  Ecclesia  Christi  se 
versari  profitentur.  Huiusmodi  homines  in  foro  externo  qui-i 
dem  et  coram  Ecclesia  militante  reputantur  membra  Eccle-i 
siae,  neque  excommunicatione  neque  aliis  poenis  ecclesiasticis 
ligati  sunt,  cum  Ecclesiae  iudiciales  et  poenales  sententiae 
ad  peccata  mere  interna  non  referantur;  sed  sicut  culpa  et 
poena  ligantur  coram  Deo,  ita  huiusmodi  interna  peccata 
in  Ecclesia  illud  solum  sacramentale  iudicium  pertinent, 
quod  a  Christo  iudice  infinitae  misericordiae  est  institutum 
ad  u  remittenda  et  retinenda  peccata  »  (Io.  XX.  23.).  At 
coram  Deo  et  coram  Ecclesia  triumphante  culpa  peccati  1H 
gat  secundum  totam  suam  propriam  rationem,  et  si  ita 
loqui  fas  est,  secundum  totam  suam  intensionem  culpae  et 
respondentem  extensionem  reatus  poenae.  «  Ex  sola  culpa 
ligatur  quis,  quoad  Deum  apud  triumphantem  Ecclesiam; 
ex  sola  vero  sententia  (iudiciali)  ligatur,  quoad  homines 
apud  Ecclesiam  militantem;  »  Innoc.  III.  loco  infra  citando. 
Iam  vero  qui  fidem  divinam  in  animo  suo  negat,  is  in  se 
ipso  primam  essentialem  conditionem  membri  Ecclesiae,  civis 
in  regno  veritatis,  fundamentum  totius  vitae  religiosae  et 
ecclesiasticae  coram  Deo  et  in  foro  suae  conscientiae  sub-i 
vertit  omnino.  Ergo  quamvis  sententia  ligatus  non  sit, 
nec  proinde  desinat  quoad  homines  apud  militantem  Eccle-i 
siam  in  foro  externo  computari  inter  eius  membra;  culpa 
tamen  haereseos,  quamdiu  homo  in  ea  pertinax  est,  ex  ipsa 
sua  propria  ratione  est  huiusmodi,  ut  quoad  Deum  apud 
triumphantem  Ecclesiam  et  in  foro  conscientiae  ab  unitate 
fidei,  hocque  ipso  ab  unitate  regni  veritatis,  quod  est  Ec-« 
clesia,  defecerit.  Haec  in  Constitutione  dogmatica  Ineffabilis 
Deus  exstat  doctrina  lucidissima,  in  qua  intelligenda  nescio 
cur  nonnulli  difficultatem  repererint.  «  Si  qui  secus  ac  a 
Nobis  definitum  est  (de  immunitate  B.  Virginis  ab  omni  ori-i 
ginalis  culpae  labe),  quod  Deus  avertat,  praesumpserint 
sentire,  ii  noverint  ac  porro  sciant,  se  proprio  iudicio  con-i 
demnatos,  naufragium  circa  fidem  passos  esse,  et  ab  unitate 
Ecclesiae  defecisse;  ac  praeterea  facto  ipso  suo  semet  poe-i 
nis  a  iure  statutis  subiicere,  si  quod  corde  sentiunt,  verbo 


408 

aut  scripto  vel  alio  quovis  externo  modo  significare  ausi 
fuerint,  n  Cf.  August.  de  unitate  Eccles.  n.  74.  quem  locum 
inferius  citamus. 

3°.  In  ipsis  sectarum  asseclis,  qui  sive  iam  in  receptione 
baptismi  sive  progressu  temporis  culpabili  assensu  formales 
sunt  haeretici  aut  schismatici,  sacramentum  non  omni  caret 
effectu,  et  per  hunc  ipsum  gignit  relationem  aliquam  ad 
Ecclesiam.  Christus  enim  sacramentum  fidei  et  regenera-« 
tionis  ad  formanda  membra  Ecclesiae  ita  instituit,  ut  eius 
efficacia  simul  imprimeretur  indelebilis  character  tamquam 
sigillum  signans  membra  Ecclesiae,  qui  quidem  character  in 
se  et  in  sua  realitate  independens  est  a  dispositione  atque 
adeo  a  fide  et  charitate  non  modo  ministri  conferentis  sed 
etiam  hominis  recipientis  (vide  de  Sacr.  in  genere  th.  XII.). 
Ut  quispiam  actu  constituatur  membrum  Ecclesiae,  civis 
regni  Dei  in  terris,  requiruntur Jicles,  charitas  socialis  h.  e. 
per  agnitionem  et  submissionem  sub  potestate  regiminis  Ec-i 
clesiae,  unio  cum  communione  sanctorum,  et  sigillum  fidei 
ac  charitatis  h.  e.  character  baptismatis.  Adulti  autem 
sive  dum  scientes  in  secta  haeretica  aut  schismatica  bapti-i 
zantur,  sive  dum  postea  ad  eam  deficiunt,  fide  simul  et  scn 
ciali  charitate  (ut  haeretici)  vel  hac  saltem  charitate  (ut 
schismatici)  destituti,  hoc  ipso  ab  Ecclesia  sunt  exclusi;  at-> 
tamen  per  characterem  indelebilem  baptismi  coram  Deo,  et 
angelis,  et  hominibus  signum  gerunt  impressum  ,  quo  Ec~i 
clesiae  in  perpetuum  obligantur;  atque  ita  relatio  iurisdi- 
ctionis  Ecclesiae  erga  ipsos,  et  proinde  respondens  relatio 
ipsorum  erga  Ecclesiam,  cuius  legibus,  iudiciis  et  poenis 
quantumvis  rebelles  obstringuntur,  simul  cum  charactere  et 
vi  characteris  manet  incommutabilis  pro  hac  vita,  pro  qua 
nimirum  potestas  regni  Dei  in  terris  est  instituta. 

Quinimo  character  non  quomodocumque  est  sigillum 
unionis  cum  Ecclesia,  atque  idcirco,  ubi  culpa  hominis 
sancta  haec  unio  non  perficitur  vel  abrupta  est,  velut  igne 
Spiritus  Sancti  inusta  perenniter  manens  tessera  obligatio-i 
nis  ad  Ecclesiam;  sed  praeterea  est  ex  su&  essentia  parti-i 
cipatio  sacerdotii  Christi,  non  quidem  ut  in  sacramento 
Ordinis  active  ad  offerendum  sacrificium  et  administranda 
mysteria  Dei,  sed  ad  cultum  divinum,  ut  institutus  est  in 


409 

Ecclesia  Christi,  et  ad  validam  perceptionem  sacramento-i 
rum.  u  Totus  ritus  Christianae  religionis  derivatur  a  sa~i 
cerdotio  Christi.  Et  ideo  manifestum  est,  quod  character 
sacramentalis  specialiter  est  character  Christi,  cuius  sacer-i 
dotio  configurantur  fideles  secundum  characteres  sacramen- 
tales,  qui  nihil  aliud  sunt  quam  quaedam  participationes 
sacerdotii  Christi  ab  ipso  Christo  derivatae.  »  s.  Thom.  3. 
q.  43.  a.  3.  Haec  u  configuratio  »  ad  Christum  magnum  sa~i 
cerdotem  et  ontologica  deputatio  ad  cultum  Christianum  et 
ad  mysteria  Christi  quae  pro  Ecclesia  et  in  Ecclesia  sua 
instituit,  a  Patribus  dicitur  perpetua  consecratio  perma-i 
nens  etiam,  ubi  seiungitur  a  sanctificatione  per  gratiam, 
etiam  in  haereticis,  u  Christiani  baptismi  sacramentum, 
quando  unum  atque  id  ipsum  est,  etiam  apud  haereticos 
calet  et  sufficit  ad  consecrationem,  quamvis  ad  vitae  ae-i 
ternae  participationem  non  sufficiat;  quae  consecratio  reum 
quidem  facit  haereticum  extra  Domini  gregem  habentem 
dominicum  characterem,  corrigendum  tamen  admonet  sana 
doctrina,  non  iterum  similiter  consecrandum  »  August.  ad 
Bonifac.  ep.  98.  n.  4.  (1). 

Hac  igitur  obligatione  ad  Ecclesiam,  hac  configuratione 
ad  Christum  sacerdotem,  cuius  est  baptismus;  hac  conse-i 
cratione  ad  cultum  Christianum  in  sola  Ecclesia  verum  ac 
legitimum,  quae  omnes  relationes  ipso  charactere  essentia-i 
liter  et  indelebiliter  constituuntur,  non  fit  quidem,  ut  hae-i 
retici  et  schismatici  formales  sint  actu  in  Ecclesia;  fit 
tamen  certissime,  ut  velati  res  furto  haereseos  aut  schi-i 
smatis  ablata  clamet  ad  dominum,  ad  Ecclesiam  scilicet 
legitimam  matrem,  extra  cuius  gregem  dominicum  haben-i 
tes  dominicum  characterem  errantes  vagantur.  Hinc  vicis- 
sim  non  magis  potestas  iurisdictionis  quam  viscera  chari- 
tatis  Ecclesiae  ad  eos  referuntur,  ut  propter  u  characterem 
christianitatis  »  (Innoc.  III.  cap.  Maiores)  tamquam  ex 
speciali  ratione  eo  diligentius  filios  rebelles  ad  sinum  suum 
revocet,  u  Qui  foris  sunt  in  diversis  erroribus  constituti. 


(1)  Hoc  testimonio  Augustini  Cardinalis  Seripandus  in  Concilio  Tri- 
dentino  maxime  nsus  est  ad  illustrandam  doctrinam  de  charactere  sa- 
cramentali. 


_  410 

currant  dum  tempus  est,  ad  legitimam  matrem,  quae  sicut 
ex  utero  suo  natos  filios  continet  diligenter  et  nutrit,  sic 
ex  ancilla  natos  non  solum  redeuntes  non  respuit,  quin 
etiam  misericordiae  visceribus  errantes  inquirit,  et  pro 
affectu  incessanter  invitat,  quos  in  societatem  paternae 
haereditatis  inducat.  Neque  enim  in  eis  attendit  ancillaris 
uteri  conditionem,  sed  paterni  recognoscit  seminis  veritatem. 
Quae  est  enim  veritas  paterni  seminis,  nisi  baptisma  per-i 
ceptum  in  nomine  Trinitatis?  Hoc  illa  in  quocumque  re- 
pererit,  tamquam  legitima  mater  sui  iuris  esse  cognoscit. 
Novit  enim,  sicut  Rachel,  non  solum  proprio  utero,  filios 
parere,  verum  etiam  ex  ancilla  genitos  suo  nomine,  tam-i 
quam  genitos  legitima  vindicare.  »  Fulgent,  de  remiss. 
peccator.  1.  I.  c.  28.  His  visceribus  misericordiae  Augusti-i 
nus  pluribus  locis  haereticos  et  schismaticos  compellat, 
u  Respondes  et  dicis  mihi:  sed  habeo  sacramentum.  Habes, 
agnosco;  propter  hoc  te  quaero.  Magnam  causam  addidisti, 
quare  te  diligentius  quaeram;  ovis  cs  enim  de  grege  Do-i 
mini  mei,  cum  signo  errasti;  ideo  quaero  magis,  quia 

ipsum  signum  habes _  Unum  signum  habemus,  quare  in 

uno  ovili  non  sumus? .Ideo  te  quaero,  ut  non  pereas 
cum  signo;  salutis  enim  signum  est,  si  habeas  salutem,  ai 
habeas  charitatem;  hoc  enim  signum  extra  tibi  inesse  pot~i 
est,  prodesse  non  potest.  »  Aug.  serm.  ad  pleb.  Caesareens. 
n.  4.  u  Eos  (Donatistas)  oportet  advertere,  quam  pie  ra-i 
mum  a  se  fractum  tanto  studio  radix  catholica  inquirit... 
Ideo  sudamus  ideo  laboramus...  dum  arbor  quaerit  ramum, 
dum  grex  ex  ovili  Christi  ovem  perditam  quaerit.  Si  pa~i 
storalibus  visceribus  praediti  sumus  (1),  per  sepes  et  spinas 


(1)  Hisce  visceribus  Pius  IX.  S.  P.  principem  haereticum,  in  cuius 
regno  fideles  catholici  gravissimae  persecutioni  subiiciebantur,  admonuit 
etiam  ad  ipsum,  utpote  Christi  baptismo  obsignatura,  suam  universalem 
sollicitudinem  pastoralem  pertingere.  Ille  vero  epistola  in  publicam  lucem 
emissa  respondit  omnem  respuens  charitatem  et  curam  Pastoris,  cuius 
iura  et  officia  haeretici  negare  quidem,  non  tamen  abolere  aut  minuere 
possunt.  Verba  Pontificis  haec  sunt:  «  Pario  con  franchezza,  giacchfe  la 
verita  e  la  mia  bandiera,  e  pario  per  esaurire  un  mio  dovere  il  quale 
m'  impone  di  dire  a  tutti  il  vero,  e  anche  a  chi  non  e  Cattolico,  giacchh 


411 

nos  coarctare  debemus;  membris  laceratis  ovem  quaeramus, 
et  pastori  principique  omnium  cum  laetitia  reportemus  n 
Id.  1.  de  gestis  cum  Emerito  n.  7.12.  In  haereticis  igitur 
et  schismaticis  baptizatis  supra  non  baptizatos  est  novus 
veluti  a  titulus  pacis  »  (quemadmodum  Augustinus  chara-< 
cterem  appellat  1.  c.  ad  pleb.  Caesar.)  ipsis,  ut  redeant. 
Ecclesiae  ut  magis  quaerat.  Nam  sicut  signum  impressum 
militibus,  quo  officii  ad  castra  imperatoris  redeundi  admo-i 
nentur;  ita  character  Regis  Christi,  ubicumque  sit  impres-i 
sus,  manet,  quo  Deo  et  angelis  et  Ecclesiae  «  manifestus 
fias,  etiamsi  desertor  fugeris  »  (jcAv  X£17cot<x)ct7)<ty)c  ,  xara- 
$y)Xo$  ytvYj  rca<7iv)  (Chrys.  in  2.  Cor.  hom.  3.  n.  7.  ad  finem.). 
Vide  de  Sacram,  in  genere  th.  XII.  n.  II;  XIII.  n.  II.  III. 

III.  Excommunicati  qui  (ut  supponitur)  fidem  catholi-i 
cam  retinent,  quamvis  ex  demonstratis  in  superiori  thesi 
et  ipsi  ab  Ecclesia,  regno  Dei  in  terris  sint  exclusi,  plu-i 
ribus  tamen  vinculis  quam  haeretici  et  schismatici  et  in-i 
terioribus  relationibus  ad  Ecclesiam  referuntur. 

1°.  Hac  in  causa  maxime  advertendum  est  ad  ipsam 
propriam  indolem  et  ad  finem  excommunicationis.  Est  haec 
poena  ex  institutione  sua,  ex  fine  legislatoris  et  iudicis 
non  u  interfectoria  percussio  »  ad  eradicandum  sed  u  ustio 
medicinalis  n  ad  sanandum,  ut  scilicet  peccator  ipsa  gra-i 
vitate  poenae  moveatur  ad  poenitentiam  et  citius  reconci-i 
lietur  Deo  et  Ecclesiae;  adeoque  per  se  et  ex  suo  fine, 
nisi  pervicacia  obstet  peccatoris,  est  exclusio  temporaria, 
u  Cum  quisque  fratrum,  id  est  Christianorum  intus  in  Ec-i 
clesiae  societate  constitutorum  in  aliquo  tali  peccato  fuerit 
deprehensus,  ut  anathemate  dignus  habeatur,  fiat  hoc,  ubi 
periculum  schismatis  nullum  est...  sed  corripite  ut  fratrem, 
non  enim  ad  eradicandum  sed  ad  corrigendum. ...  Ita 
enim  et  salva  pace  corrigitur,  et  non  interfectorie  percu-> 
titur,  sed  medicinaliter  uritur...  Ut  per  correptionem  se-i 
parationis  de  congregatione  fratrum  malus  quisque  aufe-i 
rendus  sit,  studio  tamen  sanandi  non  odio  perimendi  esse 


chiunque  &  battezzalo,  appartiene  in  qualche  parte  c  in  qualche  modo,  che 
non  £  qui  luogo  a  apiegare,  appartiene,  diaai  al  Papa.  »  (Vide  Nicol. 
Siegfried.  ActenstUcke  betreffend  den  proussische»  Knlturkampf.  p.  197.). 


412 

faciendum,  nemo  dubitaverit»  August.  contr.  ep.  Parmen. 
1.  III.  n.  13-15.  Eodem  sensu  s.  Doctor  alibi  loquitur  u  Ipsa 
quae  damnatio  nominatur,  quam  facit  episcopale  iudicium, 
qua  poena  in  Ecclesia  nulla  maior  est,  potest,  si  Deus  vo-i 
luerit,  in  correptionem  saluberrimam  cedere  atque  pro-i 

jicere  _  Pastoralis  tamen  necessitas  habet,  ne  per  plures 

serpant  dira  contagia,  separare  ab  ovibus  sanis  morbidam; 
ab  illo  cui  nihil  est  impossibile,  ipsa  forsitan  separatione 
sanandam  »  Aug.  de  corrept.  et  grat.  c.  15.  n.  46.  (refer-i 
tur  etiam  a  Gratiano  Caus.  24.  q.  3.  can.  17.).  Totum  com-i 
prehendit  Bonifacius  VIII.  hoc  decreto:  u  Cum  medicinalis 
sit  excommunicatio  non  mortalis,  disciplinans  non  eradi-« 
cans,  dum  tamen  is  in  quem  lata  fuerit,  non  contemnat  (1), 
caute  provideat  iudex  ecclesiasticus,  ut  in  ea  ferenda  osten-i 
dat  se  prosequi,  quod  corrigentis  fuerit  medentis  n  De 
sent.  excom.  in  6.  (Decretal.  1.  VI.  tit.  IX.  cap.  1.). 

2°.  Excommunicati  tenentur  utique,  pro  ipso  scopo  poe-i 
nae  medicinalis,  per  poenitentiam  et  satisfactionem  prae-i 
standam  Ecclesiae  aliisque  modis,  qui  aliquando  sint  neces-i 
sarii  vel  opportuni,  quaerere  reconciliationem;  et  quousque 
rite  absoluti  non  fuerint,  manent  etiam  coram  Deo  et  in 
conscientia  privati  iis  bonis  externis  et  visibilibus,  a  qui-i 
bus  excommunicatio  excludit,  pariterque  bonis  internis  et 
spiritualibus  illis,  quae  cum  iisdem  externis  necessario  sunt 
connexa.  At  excommunicatio  licet  externa  quaedam  media 
ad  gratiam,  non  tamen  per  se  aufert  vel  impedit  charita-. 


(1)  Nimirum  si  contemnatur,  utique  contra  suum  scopum  et  contra 
Ecclesiae  intentionem  evadet  mortalis  et  eradicans,  idque  si  usque  ad 
mortem  contemnatur,  eradicans  in  aeternum,  sicut  Ioannes  de  «  peccato 
ad  mortem  »  et  Christus  ipse  de  peccatis  «  neque  in  hoo  saeculo  neque 
in  futuro  remittendis  »  locntus  est  (Matth.  XII.  32;  1.  Io.  V.  16.).  Cete-i 
rum,  in  eo,  quod  tam  Augustinus  quam  canon  Boriifacii  dicunt  excommu-i 
nicationem  non  esse  ad  eradicandum,  alluditur  ad  parabolam  evangelicam 
Matth.  XIII.  29.  Hinc  in  decreto  Gratiani  obiectio  contra  excommunica-i 
tionem  inducitur  ex  ipsis  illis  verbis,  «  ubi  de  zizaniis  non  eradicandis 
Dominns  praecepit;  >  responsio  vero  est  secundum  eadem  principia.  «  Ap-> 
paret  liquido,  aliud  esse  excommunicationem,  aliud  eradicationem;  qui 
enim  excommunicatur,  ut  Apostolus  ait,  ad  hos  excommunicatur,  ut  spi-i 
ritus  eius  salvus  tiat  in  die  Domini;  disciplina  enim  est  excommunicatio, 
et  non  eradicatio  (Caus.  XXIV.  q.  3.  can.  27.). 


-  413  - 

tem  et  gratiam  Dei;  unde  potest  sane  esse  absolutus  a 
culpa  apud  Deum  et  Ecclesiam  triumphantem,  qui  quoad 
communionem  bonorum  quae  diximus  manet  ligatus  apud 
AEcclesiam  militantem  (1).  Qui  ita  sunt  dispositi  ex  sua 
parte  sincere  quaerentes. reconciliationem  et  absolutionem, 
licet  nondum  actu,  certe  tamen  voto  ad  Ecclesiam  pertinent, 
atque  adeo  non  sunt  extra  viam  salutis.  De  his  enim  fere 
idem  valet,  quod  Augustinus  aliique  scribunt  de  iis,  quos 
aliquando  sententia  iniusta,  valida  tamen  excommunicari 
contingat  (2).  u  Talium  virorum  propositum  est  aut  sedatis 
remeare  turbinibus:  aut  si  id  non  sinantur,  vel  eadem 
tempestate  perseverante,  vel  ne  suo  reditu  talis  aut  gra-» 
vior  oriatur,  tenent  voluntatem  consulendi  etiam  eis  ipsis, 
quorum  motibus  perturbationibusque  cesserunt,  sine  ulla 
conventiculorum  segregatione  usque  ad  mortem  defendentes 
et  testimonio  iuvantes  eam  fidem,  quam  in  Ecclesia  catho-i 
lica  praedicari  sciunt.  Hos  coronat  in  occulto  Pater,  in 
occulto  videns.  Rarum  hoc  videtur  genus,  sed  tamen  exem-i 
pia  non  desunt;  immo  plura  sunt  quam  credi  potest  »  (tem-i 
pore  Augustini  in  Africa  et  alibi  aliis  temporibus,  quibus 


(1)  u  Cum  ex  sola  culpa  ligetur  quis,  quoad  Deum,  apud  triumphan-i 
tem  Ecclesiam;  ex  sola  vero  sententia  ligetur,  quoid  hominem,  apud  Ec-i 
clesiam  militantem:  quando  vinculum  culpae  remittitur,  absolvitur  apud 
Deum;  sed  apud  homines  non  absolvitur,  nisi  quando  vinculum  senteu- 
tiae  relaxatur.  Alioqnin  Ecclesiae  absolutio  (a  censuris)  nullatenus  ne-i 
cessaria  videretur,  si  in  sola  cordis  contritione  praeter  sacerdotale  offi-i 
cium  rigor  relaxaretur  ecclesiasticae  disciplinae...  Indicium  Dei  veritati, 
quae  nec  fallit  nec  fallitur,  semper  innititur;  indicium  autem  Ecclesiae 
nonnumquam  opinionem  persequitur  (in  criminibus  et  factis  particulari-i 
bus),  quam  et  fallere  saepe  contingit  et  falli.  Propter  quod  contingit  in-i 
terdum,  ut  qui  ligatus  est  apud  Deum,  apud  Ecclesiam  sit  solutus; -et 
qui  liber  est  apud  Deum  (a  culpa  et  ideo  a  indicio  aeterno),  ecclesiastica 
sit  sententia  innodatus.  Vinculum  ergo  quo  peccator  ligatus  est  apud 
Deum,  in  culpae  remissione  dissolvitur;  illud  autem  quo  ligatus  est  apud 
Ecclesiam,  cum  sententia  remittitur,  relaxatur.  »  Unde  concluditur,  ex- 
communicatum  qui  poenitens  sed  ante  absolutionem  defunctus  est,  esso 
post  mortem  ab  Ecclesia  absolvendum,  ut  nempe  ecclesiasticae  sepulturae 
et  publicorum  suffragiorum  particeps  fiat.  Innoeent.  III.  1.  II.  ep.  61. 
(Migne  T.  I.  p.  600.).  Exstat  etiam  inter  decretales  (t.  V.  tit.  39. 
cap.  28.). 

(2)  Vide  s.  Th.  4.  dist.  18.  q.  2.  a.  1.  sol.  4. 


414 

Deus  magnas  quasdam  in  Ecclesia  perturbationes  permisit) 
August.  de  vera  Relig.  c.  6.  n.  11.  cf.  de  Baptism.  cont. 
Donat.  1.  I.  c.  17.  n.  26.  In  eandem  sententiam  monet  s.  Gre- 
gorius:  a  Pastor  vel  absolvere  indiscrete  timeat  vel  ligare 
is  autem  qui  sub  manu  Pastoris  est,  ligari  timeat  vel  in- 
iuste,  nec  Pastoris  sui  indicium  temere  reprehendat,  ne 
etsi  iniuste  ligatus  est  (valide  tamen,  secus  enim  ligatos 
non  esset),  ex  ipsa  tumida  reprehensionis  superbia,  culpa 
quae  non  erat,  fiat,  n  Gregor,  in  Evang.  hom.  26.  n.  6.  (1). 

IV.  Sicut  excommunicatio  est  quidem  q>oena  gravissima 
ex  iustitia  ad  vigorem  disciplinae  pro  bono  communi  con-i 
servandum,  sed  simul  habet  rationem  medicinae  ad  sanan-i 
dum  ex  charitate  erga  singulos;  ita  quidquid  cum  Cate-i 
chumenis  agit  Ecclesia,  totum  est  ex  sola  charitate,  et  si 
quid  rigoris,  praesertim  antiquis  temporibus,  interveniebat, 
hoc  ipsum  non  poenae  sed  poenitentiae  rationem  habebat 
ex  sollicitudine  et  cura  materna  erga  infantes  (2),  quos 


(1)  Ex  his  patet  merito  damnandas  fnisse  Propositiones  Qnesnellianas 
(91.  92.),  etiam  ut  iacent  avulsae  a  contextu;  multo  vero  magis  falsae 
et  proscribendae  erant  iu  contextu  et  sensu  lanseniano.  «  Excommunica-i 
tionis  iniustae  metus  numquam  debet  nos  impedire  ab  implendo  debito 
nostro;  numquam  eximus  ab  Ecclesia,  etiam  quando  hominum  nequitia 
videmur  ab  ea  expulsi,  quando  Deo,  Iesn  Christo,  atque  ipsi  Ecclesiae 
per  charitatcm  affixi  sumus.  »  «  Pati  potius  in  pace  excommunicationem 
et  anathema  iniustum,  quam  pro  Iere  veritatem,  est  imitari  s.  Paulum  : 
tantum  abest,  ut  sit  erigere  se  contra  auctoritatem,  aut  scindere  uni-i 
tatem.  » 

Sectarii  isti  «  debitum  suum  »  appellabant  pertinaciam  qua  decretis 
dogmaticis  s.  Sedis  negabant  assensum  et  .subscriptionem;  «  nequitia  ho-i 
minum  »  erat  Pontificis  et  Episcoporum,  qui  urgebant  executionem  sub 
poena  anathematis:  et  hanc  dicebant  «excommunicationem  iniustam  » 
quam  ipsi  pati  se  aiebant  «  in  pace  »  h.  e.  persistendo  nec  quaerendo 
absolutionem  ne  «  proderent  veritatem  »  iansenianam,  quae  tota  contine-i 
batur  erroribus  ab  Ecclesia  damnatis. 

(2)  Hoc  nomen  infantium  apud  Patres  et  in  ritibus  liturgicis  com-i 
mune  est  Cathecnmenis;  unde  sunt  sermones  e.  g.  Augustini  «ad  infan-i 
tes;  *  et  in  Ordine  baptismi  passim  praescribitur  «  Oratio  super  infan-i 
tes,  n  etiam  ubi  catechumeni  supponuntur  adulti,  e.  g.  «  oratio  super 
infantes  in  quadragesima  ;  »  «ad  eatechizandum  (certis  orationibus  et 
exorcismis)  infantes,  Sabbathorum  mane  reddentes  symbolum  »  (Cod.  li- 
turg.  p.  22.  24.). 


415 

pia  mater  nondum  natos  velat  in  utero  efformabat,  ut 
quam  optime  dispositi  ad  sacramentum  regenerationis  per-» 
venirent. 

Haec  cura  materna  multipliciter  sese  prodit,  et  ipsamet 
partim  constituit  partim  demonstrat  eorundem  Catechume-» 
norum  habitudinem  ac  propinquitatem  ad  Ecclesiam,  quam-» 
vis,  ex  demonstratis  in  superiori  thesi,  nondum  sint  membra 
corporis  Ecclesiae  et  cives  visibilis  regni  Dei  in  terris. 

1°.  Ex  ipsa  fide  qua  in  Christum  iam  credebant,  (1)  an~» 
tiquitus  nomen  etiam  habebant  Christianorum,  u  Qui  ali-» 
quando  fuerit  cathecumenu9...  Si  eum  de  Clero  quisque  co-» 
gnoverit  esse  Christianum,  aut  testes  aliqui  exstiterint 
fideles,  placuit  ei  baptismum  non  negari  n  Concil.  Illiberit. 
can.  45.  Eadem  appellatio  extat  in  can.  7.  adscripto  Concilio 
Oecumenico  II.  In  Sacramentario  gothico  et  gallicano  prae-» 
scribitur  u  oratio  ad  Christianum  faciendum:  signo  te  in 
nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  ut  sis  Christia-» 
nus  »  (Assemani  Cod.  liturgic.  T.  I.  p.  29.43.  et  penes  grae- 
cos  ex  citato  canone  7°.  ibidem  p.  108.).  Quin  etiam  in  dis-» 
tributione  ordinum  Ecclesiae  ,  inter  hos  gradus  ultimo 
Patres  recensent  catechumenos.  Tres  enim  sunt  ordines 
Ecclesiae,  primus  quidem  praepositorum  (tcov  Tiyoupisvwv), 
u  duo  vero  (ordines)  sunt  subditorum  (tu>v  uTrofUAyjxoTiov), 
cum  populus  Ecclesiae  Christi  in  duos  ordines  diribeatur, 
fidelium  scilicet  et  eorum  qui  nondum  regenerationis  per 
baptisma  digni  habiti  sunt  »  (to>v  TrtTTwv  xai  twv 
ttk  8ia  Xovvpou  ,!ra>.tYY£VV75*taS  io;iw(jL£va>v).  Euseb.  demonst. 
evang.  1.  VII.  c.  3;  Origen.  hom.  V.  in  Ezech.  n.  4.  Eodem 
sensu  dixit  Augustinus  catechumenos  iam  esse  de  magna 
domo,  verum  non  ut  liberos  et  membra  familiae,  sed  tam-» 
quam  servos,  qui  bonorum  familiae  non  sunt  participes, 
u  Quod  signum  crucis  habent  in  fronte  catechumeni,  iam 
de  domo  magna  sunt;  sed  fiant  ex  servis  filii.  Non  enim 
nihil  sunt,  qui  iam  ad  domum  magnam  pertinent...  Trans-» 
eant  per  mare  rubrum,  manducent  manna,  ut  quemadmo- 


(1)  u  Si  dixerimus  catechumeno,  credis  in  Christum?  respondet,  credo, 
et  signat  se;  iam  crucem  Christi  portat  in  fronte,  et  non  erubescit  de 
cruce  Domini  sui  »  Aug.  in  Ioau.  Tract.  11.  n.  3;  tract.  44.  n.  2. 


41*» 


dum  crediderunt  in  nomine  lesu,  sic  se  ipsis  credat  Iesus  n 
Aug.  in  Ioan.  tract.  11.  n.  4. 

2°.  Modus  quo  ad  ordinem  Christianorum  et  ad  domum 
magnam  catechumeni  pertineant,  apparet  ex  disciplina  in 
eis  observata,  quae  tota  pertinet  ad  inductionem  fidei  per 
instructionem  in  elementis  doctrinae  Christianae  (unde  et 
nomen  tcov  xa-mAoo(jL£vci)v  derivatur  ;  cf.  Act.  XVIII.  25; 
Gal.  VI.  6.),  ad  impetrationem  charitatis  per  conversatio-i 
nis  et  morum  sanctitatem,  ad  praeparationem  pro  baptismo 
regenerationis  et  pro  insertione  in  Ecclesiam,  per  ipsam 
fidem  et  vitae  sanctitatem  atque  etiam  per  multas  sacras 
caerimonias,  quae  ad  ipsum  sacramentum  baptismi  referun-i 
tur  eique  veluti  viam  sternunt.  Ritus  isti  sacri  descripti 
sunt  in  libris  s acr ament ariis,  eorumque  aliquos,  et  inter 
hos  u  sacramentum  catechumenorum,  n  commemorat  Augu-i 
stinus.  a  Et  cathecumenos  secundum  quemdam  modum  suum 
per  signum  Christi  et  orationem  manus  impositionis  puto 
sanctificari;  et  quod  accipiunt,  quamvis  non  sit  corpus 
Christi,  sanctum  est  tamen  (sal  nempe  quod  alibi  u  spe~i 
ciem  benedictam»  appellat  de  catechiz.  rudib.  c.  23.  cf.  Con- 
fess.  1.  I.  c.  2.),  et  sanctius  quam  cibi  quibus  alimur,  quia 

sacramentum  est _  (1).  Sanctificatio  catechumeni,  si  non 

fuerit  baptizatus,  non  ei  valet  ad  intrandum  in  regnum 
coelorum,  aut  ad  peccatorum  remissionem.  »  Aug.  de  peccat, 
inerit,  et  remiss.  c.  26.  n.  42. 

Rigor  disciplinae  praesertim  in  ultimo  stadio  catechu- 
menatus  (illuminandorum  t  u  >  v  (poTtAop-svov  seu  apud  La-i 
tinos  competentium  i.  e.  petentium  cum  aliis  baptismum) 
quandoque  severius  observabatur,  u  Baptizandi  nomen  suum 
dent,  et  diu  abstinentia-  vini  et  carnium,  ac  manus  impo-i 
sitione  crebra  examinati  baptismum  percipiant,  n  (can.  85. 
in  u  Statutis  Ecclesiae  antiquae,  »  quae  perperam  Concilio 
Carthag.  IV.  tribui  solebant.  Harduin.  I.  p.  984.).  Eadem 
commemorat  Augustinus  de  diebus,  u  quibus  gratiam  (ba~i 
ptismi)  percepturi  suis  nominibus  datis,  abstinentia,  ieiu- 


(1)  u  Sacramentum  catechumenis  non  detur  nisi  solitum  sal  »  Cone. 
Cone.  Carthag.  III.  sub  Aurelio  can.  5.  Harduin.  T.  I.  p.  961.  (vid.  Card. 
Bona  Rer.  liturg.  1.  I.  c.  16.). 


417 

iiiis,  exorcismis  purgantur  »  Aug.  de  fid.  et  operib.  c.  6. 
n.  8.  Eodem  autem  loco  demonstrat,  ista  omnia  tandem  ad 
inducendam  poenitentiam  et  emendationem  vitiorum,  u  ne 
sanctum  canibus  detur,  n  pertinere,  u  Quid  autem  aliud  agit 
totum  tempus,  quo  catechumenorum  locum  et  nomen  tenent, 
nisi  ut  audiant,  quae  fides  et  qualis  vita  debeat  esse  Chri-i 
stiani,  ut  cum  se  ipsos  probaverint,  tunc  de  mensa  Domini 
manducent,  et  de  calice  bibant?  (perceptio  nempe  Eucha-i 
ristiae  coniuncta  est  cum  baptismo)...  Quod  autem  fit  per 
omne  tempus,  quo  in  Ecclesia  salubriter  constitutum  est, 
ut  ad  nomen  Christi  accedentes  catechumenorum  gradus 
excipiat  (al.  accipiant),  hoc  fit  multo  diligentius  et  instan-i 
tius  his  diebus,  quibus  competentes  vocantur,  cum  ad  per-i 
cipiendum  baptismum  sua  nomina  dederunt.  »  Ibid.  n.  11. 

Si  igitur  quaerimus,  quomodo  catechumeni  fuerint  et 
sint  subditi  Ecclesiae,  quoniam  (ut  Eusebius  ait)  u  populus 
subditorum  in  duos  ordines  diribetur  fidelium  et  nondum 
baptizatorum  n  seu  catechumenorum;  discrimen  est  inter 
utrosque.  Baptizati  enim  (etiam  qui  ab  Ecclesia  exclusi 
sunt)  per  ipsum  sacramentalem  characterem  (ut  superius 
demonstravimus)  non  solum  magisterio  sed  proprie  dictae 
potestati  iurisclictionis  legiferae, 'iudiciariae,  coactivae  seu 
punitivae  subduntur;  catechumeni  vero  magisterio  quidem, 
atque  ideo  omnibus  illis  dispositionibus  Ecclesiae,  quae  ad 
instructionem  et  ad  congruam  praeparationem  pro  baptismo 
referuntur,  etiam  ipsi  tenentur,  non  praecise  vi  legis  ec~i 
clesiasticae  et  humanae,  sed  ex  obligatione  legis  divinae 
et  (ea  supposita)  naturalis,  qua  ad  fidem,  ad  poenitentiam, 
ad  baptismum,  atque  ad  mores  hisce  legibus  conformes  obi 
stringuntur  :  u  poenitentiam  agite,  et  baptizetur  unusquis-> 
que  vestrum,  n  Act.  II.  38. 

Ex  eodem  principio  explicandae  sunt,  et  ad  eumdem 
finem  ordinatae  erant  etiam  poenae,  quibus  cathecumeni 
subiiciebantur.  Omnes  enim  illae  poenae,  quae  catechume-> 
nis  impositae  dicuntur,  tandem  revocabantur  ad  protractioi 
nem  catechumena  tus  et  ad  dilationem  baptismi,  ut  scilicet 
ii  qui  commissis  gravioribus  delictis  nondum  satis  dispositi 
videbantur,  diligentius  pro  baptismo  et  pro  vita  christiana 
sese  praepararent.  Ita  in  canone  5°.  Neocaesareensi  ob  cri- 


Fraxzelik.  De  Ecclesia  Christi 


27 


418 


mina  commissa  (1),  in  14°.  Nicaeno  (2)  ob  lapsum  in  per-i 
secutione  relegantur  catechumeni  ad  primum  gradum  cate- 
chumenatus,  qui  erat  audientium.  In  Concilio  Illiberitano, 
in  quo  alia  etiam  plura  sunt  vel  obscura  vel  abnormia,  ob 
adulterium  et  infanticidium  can.  68°.  catechumenae  bapti^ 
smus  differtur  usque  ad  finem  vitae:  u  in  fine  placuit  ba-i 
ptizari.  r>  Ceterum  non  nisi  eos,  qui  vel  factis  vel  etiam 
aperta  professione  peccatis  renuntiare  se  nolle  ostendunt, 
a  baptismo  repellendos  esse,  et  ad  hanc  u  renuntiationem  » 
omnem  catechumenorum  disciplinam  referri,  s.  August.  toto 
libro  u  De  fide  et  operibus  »  demonstrat.  Huiusmodi  homi-i 
nes  qui  post  congruam  probationem  emendationis  spera  nullam 
faciant,  etiam  ab  ordine  chatechumenorum  eiiciendos  esse 
per  se  patet,  et  citato  canone  Neocaesareensi  praescribitur. 

3°.  Clarum  est,  catechumenos  posse  concipere  et  potis-i 
simum  sinceros  competentes  iam  concepisse  veram  fidem  et 


(1)  «Catechumenas,  qui  ingrediens  ecclesiam  stat  in  ordine  catechu-i 
menorum;  si  peccet  (persistat  in  peccatis),  siquidem  fuerit  inter  genu- 
flectentes  (prostratos),  ponatur  inter  audientes,  ut  non  amplius  peccet;  si 
vero  etiam  in  gradu  audientium  peccet,  expellatur.  »  KaTTjxovpcvo;  £av 
Eiaspyopsvo?  ct;  to  xvpiaxov  ev  -rt  tojv  xany/oupsvojv  tai|st  aTrxrj,  o-iro?  os 
(;pavj))  apapraviov,  sav  pev  yovu  xaivojv  .  axpoaaOui  ptjXSTt  apapravojv.  sav  os 
xai  axpocopsvo;  ert  aaapravr;,  sAOsiaOoi. 

A  duobus  gradibus  audientium  quibus  lectioni  dumtaxat  et  instru— < 
ctioni  in  clementis  tidci  interes  se  fas  erat,  et  genu  flectentium  seu  pro-< 
stratorum,  qui  orationis  etiam  et  benedictionum  usque  ad  missam  (dimis-i 
sionem)  catechumenorum  erant  participes,  et  qui  saepe,  ut  in  nostro  et 
in  Nicaeno  etiam  canone,  velut  nomine  specifico  dicebantur  catechumeni, 
inde  saltem  a  quarto  saeculo  ii,  qui  iam  nomen  dederant  ad  baptismum, 
distinguebantur  appellatione  propria  illuminandorum  vel  apud  Latinos 
competentium  aut  electorum.  Quod  vero  Bingham  (Orig.  eccl.  1.  X.  c.  2.  §.  2.) 
ex  ipso  hoc  canone  statuere  vellet  quartum  et  infimum  gradum  quem  ap-« 
pellat  tiov  Ei;o>0ovp£vojv,  quibas  ipse  ingressus  in  ecclesiam  interdictus  esset, 
nihil  habet  probabilitatis  ;  quamvis  utique  ante  admissionem  ad  catechu- 
menatum  examina  et  probationes  aliquas  praecessisse,  concedi  debet  et 
ex  ipsa  rei  natura  consequitur. 

(2)  «  De  catechumenis  lapsis  visum  est  sanctae  et  magnae  synodo, 

ut  tribus  annis  sint  inter  audientes  tantum,  post  hos  vero  orent  (admit-i 
tantur  ad  orationes)  cum  catechumenis  -  (i.  e.  cum  genuflectentibus). 

Ilspi  tojv  xaTTjyoopevojv  xai  zaparcssovTtnv  eooAe  tt;  ayia,  xai  pEAxAT,  suvoouj, 
mare  rpttov  etojv  ajiov;  axpotopsvou;  povov,  pira  raura  EjyEaQai  ptra  tojv 
xaT  r(y  oj  p«  vc  <  J  V . 


—  419  — 

votum  unionis  cum  Ecclesia,  extra  quam  nulla  salus  est; 
supposita  autem  fide  praesertim  simul  computatis  tam  muH 
tis  adiutoriis  externis,  quibus  gratia  interna  coniungitur, 
posse  etiam  proficere  ad  actus  perfectae  charitatis,  atque 
ita  coram  Deo  iustificari  ante  realem  susceptionem  sacra-i 
menti.  Id  vero  multo  magis  liquet  in  martyrio  pro  Chri-i 
sto,  quod  catechumeni,  antequam  baptizari  possent,  ali— < 
quando  subierunt.  Unde  a  theologis  distingui  solet  baptismus 
aquae,  sanguinis,  et  flaminis  seu  poenitentiae,  ut  s.  Thomas 
(3.  q.  66.  a.  11.)  et  Alexander  Halensis  (P.  IV.  q.  8.  m.  9. 
a.  4.)  appellant,  vel  ut  alii  cum  s.  Bonaventura  (4.  dist.  4. 
P.  II.  a.  1.  q.  1.)  loquuntur,  baptismus  fluminis,  flaminis  et 
sanguinis.  Hoc  utrumque  (votum  ac  martyrium)  non  pro-i 
prie  sed  metonymice  baptisma  appellatur,  quatenus  impli-i 
cito  voto  baptismi  relationem  habet  ad  illum,  atque  adeo 
semper  in  hac  vita  manet  obligatio  ad  ipsum  sacramentum 
baptismi  (1);  potissimum  vero  nomen  accepit  baptismi,  qua-i 
tenus  in  vicem  baptismi  proprie  dicti  substituitur  non  quH 
dem  ad  omnes  eius  effectus  sed  ad  effectum  iustificationis. 
Martyrium  vero  etiam  metaphorice  ex  similitudine  bapti-i 
smus  vocatur.  «  Quicumque  baptizati  sumus  in  Christo  Iesu, 
in  morte  ipsius  (sl;  tov  Oavarov  aorou)  baptizati  sumus... 
si  enim  complantati  facti  sumus  similitudini  mortis  eius, 
simul  et  (complantati  similitudini)  resurrectionis  erimus.  * 
Rom.  VI.  3.  5.  Haec  autem,  quae  in  baptismo  symbolica  est, 
perficitur  similitudo  realis  in  martyrio  per  imitationem 
passionis  et  mortis  cruentae  Iesu  Christi,  quam  ipsemet 
baptismum  appellavit:  baptismo  quo  ego  baptizor,  baptiza-i 
mini.  Mare.  X.  39.  cf.  Luc.  XII.  50.  S.  Thomas  explicat  sj: 
militudinem  et  efficaciam  mortis  Christi:  «  passio  mortis 


(1)  Hoc  sensu  verissimo  dixit  Augustinus:  u  quantumcumque  cate-i 
chumenus  proficiat,  adhuc  sarcinam  iniquitatis  suae  portat;  non  illi  di— « 
mittitur  (visibiliter  et  coram  Ecclesia),  nisi  cum  venerit  ad  baptismum  » 
Aug.  in  Io.  tract.  XIII.  n.  7.  «  Cornelius  si  etiaiu  Spiritu  Sancto  iam 

accepto  baptizari  noluisset,  contempti  tanti  sacramenti  reus  fieret...  Ne 
secura  esset  (ad  putandum  non  sibi  necessarium  et  minus  curandum  sa-i 
cramentum)  iustitia  catechumeni,  dictum  est:  nisi  quis  renatus  fuerit  ex 
aqua  et  Spiritu,  non  intrabit  in  regnum  coelorum  »  Id.  de  Baptism. 
1.  IV.  n.  28. 


120 

Christi  operatur  quidem,  in  baptismo  aquae  per  quamdam 
figuralem  repraesentationem...  sed  in  baptismo  sanguinis 
per  imitationem  operis  »  s.  Th.  3.  q.  66.  a.  12. 

Effectus  itaque  iustificationis  omnino  certus  est  tum  in 
baptismo  flaminis  «  sive  (s.  Thomas  1.  c.  a.  11.)  Spiritus 
Sancti,  in  quantum  scilicet  alicuius  cor  per  Spiritum  San-i 
ctum  movetur  ad  credendum,  et  diligendum  Deum  et  poe-i 
nitendum  de  peccatis,  »  tum  eo  magis  in  baptismo  sangui-i 
nis,  qui  imo  etiam  in  infantibus  efficaciam  habet  ex  opere 
operato.  (Vide  Suarez  de  Sacram,  disp.  29.  sect.  1.). 

u  Catechumenos  nobis  opponunt,  si  qui3  ex  his  ante 
quam  in  Ecclesia  baptizetur,  in  confessione  nominis  appre-i 
hensus  fuerit  et  occisus,  an  spem  salutis  et  praemium  con-i 
fessionis  amittat,  eo  quod  ex  aqua  prius  non  sit  renatus. 
Sciant  igitur....  cathechumeuos  illos  nec  privari  baptismi 
sacramento  (i.  e.  eius  effectu),  utpote  qui  baptizentur  glo-i 
riosissimo  et  maximo  sanguinis  baptismo,  de  quo  et  Domi-i 
nus  dicebat  habere  se  aliud  baptisma  baptizari  »  (Luc.  XII. 
50.)  s.  Cyprian.  ep.  73.  ad  Iubai.  p.  136. 

Quamvis  vero  Patres  solum  martyrium  aliquando  me-i 
morent,  quo  sine  actuali  perceptione  baptismi  salus  obti-i 
neri  possit  (1);  certum  nihilominus  est,  inchoatam  salutem 
seu  iustificationem  etiam  tribui  actui  charitatis,  qui  ex 
natura  sua,  ex  voluntate  nempe  observandi  omnia  divina 
praecepta,  votum  baptismi  inclusum  habet.  Iam  saeculo  III. 
auctor  libri  de  Rebaptismate  coaevus  Cypriano  data  opera 
distinguit  unius  baptismatis  (ut  ait)  tres  species,  baptisma 
Spiritus,  aquae  et  sanguinis.  Ex  Act.  X.  44.  In  primis  de-« 
monstrat  effectum  baptismi  Spiritus,  u  Atque  hoc  non  erit 
dubium,  in  Spiritu  Sancto  homines  posse  sine  aqua  bapti-i 
zari,  sicut  animadvertis  baptizatos  hos  (Cornelium  cum  suis) 
prius  quam  aqua  baptizarentur...  quandoquidem  et  hi  sine 
manus  impositione  Apostolorum  et  sine  lavacro,  quod  postea 


(1)  u  Si  qnis  baptisma  non  recipiat,  salntem  non  habet,  exceptis  so-i 
lis  martyribus  (nXr,v  jaovwv  al.  [aovov  jAapruptov),  qni  etiam  sine  aqua  re-i 
gnum  recipinnt...  ut  alii  quidem  pacis  tempore  in  aqua,  alii  vero  perse-> 
cutionum  temporibus  in  propriis  sanguinibus  baptizentur  »  Cyrill.  Hier. 
Catech.  III.  n.  10.  Ita  etiam  quando  pie  Augustinus  de  Civit.  Dei  1.  XIII. 
c.  7;  Fulgentius  de  Fide  al  Petrum  n.  41.  et  alii. 


-  421 

adepti  sunt,  gratiam  repromissionis  acceperint,  et  sic  paulo 
ante  emundatis  cordibus  eorum  Deus  per  fidem  ipsorum 
etiam  remissionem  peccatorum  simul  eis  largitus  sit.  »  Tum 
de  baptismo  sanguinis  ex  Matth.  X.  32.  ita  disserit.  «  Quid 
autem  statues  in  personam  eius  verbum  audientis  (catechu-> 
meni),  qui  forte  adprehensus  in  nomine  Christi  statim  con-i 
fessus,  ac  priusquam  baptizari  aqua  permitteretur  ei,  fue-< 
rit  punitus,  utrum  periisse  eum  pronuntiabis,  quia  non  est 
aqua  baptizatus?...  Nihil  interest  utrum  hic  verbum  audiens 
an  fidelis  sit,  qui  confitetur  Domino,  »  (confessione  nempe 
martyrii)  Anonym.  inter  Opp.  Cypriani  ed.  Baluzii  p.  356. 
361.  Notissima  est  Ambrosii  u  consolatio  de  obitu  Valenti-i 
ni  ani  r)  iunioris,  qui  adhuc  catechumenus  fraudibus  Arbo- 
gastis  comitis  in  Gallia  periit,  u  Aut  si  quia  solemniter 
non  sunt  celebrata  mysteria,  hoc  movet;  ergo  nec  marty-i 
res  si  catechumeni  fuerint,  coronentur;  non  enim  coronans 
tur,  si  non  initiantur.  Quod  si  suo  abluuntur  sanguine,  et 
hunc  sua  pietas  abluit  et  voluntas.  »  S.  Ambros.  de  obitu 
Valentin.  n.  53.  cf.  n.  30.  51.  52.  75.  Eandem  doctrinam  tra-i 
dit  Augustinus.  «  Invenio  non  tantum  passionem  pro  noi 
mine  Christi  id,  quod  ex  baptismo  deerat,  posse  supplere, 
sed  etiam  fidem  conversionemque  cordis,  si  forte  ad  cele-i 
brandum  mysterium  baptismi  in  angustiis  temporum  sue-» 
curri  non  potest,  sed  tunc  impletur  invisibiliter,  cum 
ministerium  baptismi  non  contemptus  religionis  sed  articu-« 
lus  necessitatis  excludit,  v  Aug.  de  Baptism.  1.  IV.  n.  29. 
cf.  in  Le viticum  q.  84.  Egregie  veritatem  hanc  demonstrat 
s.  Bernardus  in  Tract.  de  baptism.  et  aliis  quaest.  ad  Hu- 
gonem  Victorinum  cap.  2.  Concilium  denique  Tridentinum 
sess.  VI.  c.  4.  postquam  definivit  iustificationem  esse  trans-i 
lationem  in  statum  gratiae  et  adoptionis  filiorum  Dei,  sub-i 
dit :  u  quae  quidem  translatio  post  Evangelium  promulga-i 
tum  sine  lavacro  regenerationis  aut  eius  voto  fieri  non 
potest,  sicut  scriptum  est,  nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua 
et  Spiritu  Sancto,  non  potest  introire  in  regnum  Dei.  » 
Pertinet  huc  damnatio  propositionum  Baii  31.  32.  33.  43.  71. 

4°.  Sine  dubio,  qui  fide  vera  iam  imbuti,  eoque  magis 
qui  iam  charitate  iustificati  sunt,  et  qui  veram  fidem  san-i 
guine  martyrii  obsignant,  etiamsi  sacramento  fidei  initiari 


—  422 

non  potuerint,  pertinerent  ad  Ecclesiam  Dei  latiori  sensu 
acceptam,  de  qua  in  thesi  II.  diximus,  si  huiusmodi  Ec-i 
clesia  in  terris  nunc  tempore  novi  Testamenti  existeret. 
At  postquam  Christus  suam  universalem  Ecclesiam  in  ter-« 
ris  propria  visibili  forma,  propriis  institutis  ac  legibus 
fundavit,  praeter  hanc  Ecclesiam  Christi  visibilem  alia  in 
terris  non  extat  (th.  XXI.).  Omnes  ergo  isti  non  initiati 
baptismo,  qui  est  ianua  ad  Ecclesiam,  simpliciter  ad  Eccle-i 
siam  Christi  visibilem  pertinere  dici  non  possunt,  nec  eius 
mysteriorum  visibilium  participes  nec  eius  legibus  (forma- 
liter  ut  sunt  leges  Ecclesiae)  subiecti  sunt.  Unde  catechu-i 
meni  sive  martyrium  immineat  sive  sine  eo  charitate  iusti- 
ficati  sint,  tenentur  praecepto  divino  per  baptismum  «  in-« 
corporari  Ecclesiae  n  (quae  verba'  sunt  Augustini),  quantum 
in  ipsorum  est  potestate;  quod  quidem  si  ipsi  scientes  et 
volentes  implere  nollent,  iam  etiam  conditio  necessaria 
charitatis  et  proinde  iustificationis  deficeret.  Ideo  dixit 
Augustinus  per  conversionem  cordis  tunc  impleri  invisibi-i 
liter  effectum  sacramenti,  «  cum  ministerium  baptismi  non 
oontemptus  religionis  sed  articulus  necessitatis  excludit.  » 
At  eodem  loco  monet  s.  Doctor,  catechumenum  quantumvis 
iam  iustificatum,  ut  Cornelium  qui  iam  Spiritum  Sanctum 
acceperat  (Act.  2.  4.  44.),  nondum  esse  in  Ecclesia,  prius-i 
quam  baptizetur.  «  Non  debemus  improbare  iustitiam  hem 
minis,  quae  prius  esse  coepit  quam  coniungeretur  Eccle-i 
siae,  sicut  esse  coeperat  iustitia  Cornelii  priusquam  ipse 
esset  in  plebe  Christiana  n  Aug.  1.  c.  n.  28.  (1).  De  eo-> 
dem  Cornelio  alibi  declarat  necessitatem  baptismi  ad  hunc 
effectum,  ut  incorporaretur  Ecclesiae;  et  ideo  si  baptismus 
culpa  ipsius  catechumeni  negligatur,  neque'  antecedentem 
iustitiam  sufficere  ad  obtinendum  regnum  coelorum,  quia 
nimirum  ipsa  illa  iustificatio  per  culpam  aboleretur,  u  In 
quibusdam  tanta  est  gratia  fidei,  quanta  non  sufficit  ad 
obtinendum  regnum  coelorum,  sicut  in  catechumenis  (nisi 


(1)  De  hac  supernatarali  iustitia  Cornelii  loquitur  Concilium  Arausi- 
canum  II.  (in  epilogo  post  canones),  u  Manifestissime  credendum  est, 
quod...  et  Cornelii  centurionis,  ad  quem  angelus  Domini  missus  est,  illa 
tam  admirabilis  fides  non  fuit  de  natura,  sed  divinae  largitatis  donum,  n 


423 


scilicet  adsint  conditiones,  de  quibus  superius»  audivimus 
Augustini  doctrinam),  sicut  in  ipso  Cornelio  (manente  obii-* 
gatione  baptismi),  antequam  sacramentorum  participa-» 
tione  incorporaretur  Ecclesiae  »  Id.  1.  I.  q.  2.  n.  2.  ad  Sim- 
plician. 

Quod  igitur  dixit  Apostolus  de  membris  Ecclesiae  , 
u  unum  corpus,  unus  Spiritus...  in  una  spe  vocationis  ve-> 
strae,  unus  Dominus,  una  fides,  unum  baptisma  »  (Eph.  IV. 
4.),  in  istis  iustificatis,  de  quibus  loquimur,  verificatur 
secundum  totum,  quod  est  spirituale;  unus  nempe  spiritus 
est  adeoque  una  cbaritas  in  una  fide  et  in  una  spe  voca-i 
tionis,  et  ideo  uni  Domino  adhaerent  (cf.  1.  Cor.  VI.  17.)  ; 
attamen  id,  quod  Apostolus  visibile  coniungit  cum  invisi-* 
bili,  et  quod  per  se  ex  institutione  et  lege  Christi  coniun- 
ctum  esse  debet,  in  eis  non  verificatur  actu  sed  solo  vo-* 
luntatis  voto,  u  unum  corpus  et  unum  baptisma.  »  Nam 
quia  docente  Apostolo  «  in  unum  corpus  baptizati  sumus,  » 
quibus  baptismus  deest,  ii  non  actu  sed  solo  voto  adeoque 
non  simpliciter  sed  secundum  quid  pertinent  ad  unum 
corpus,  ipsa  tamen  charitate  et  ipso  voto  voluntatis  sunt 
in  uno  spiritu;  hic  est,  quod  dici  solet  distinguendo  cor-* 
pus  et  animam  Ecclesiae.  Qui  ergo  in  eo  statu  sive  per 
martyrium  sive  sine  martyrio  decedunt,  iuncti  cum  Domino 
et  cum  spiritu,  quem  dedit  Ecclesiae  suae,  quamvis  ele-« 
mento  visibili  eiusque  charactere  sine  sua  culpa  careant, 
uniuntur  Ecclesiae  triumphanti  et  communioni  omnium  San-* 
ctorum  (vide  th.  II.).  Unde  intelligitur,  sicut  martyres  an-i 
tiqui  Testamenti  ita  etiam  martyres  catechumenos  non  se-* 
cus  ac  martyres  baptizatos  ab  Ecclesia  militante  esse  ho-* 
norandos;  cognoscuntur  enim  et  agnoscuntur  ex  visibili 
actu  martyrii  ab  ipsa  Ecclesia  militante  ut  membra  sua 
secundum  quid  perfectione  dispositionis,  quod  in  sequenti 
thesi  declarabimus,  et  ex  eadem  dispositione  simpliciter 
ut  membra  Ecclesiae  triumphantis  (1). 

(1)  In  decretalibus  1.  III.  tit.  43.  «  de  presbytero  non  baptizato  * 
tria  extant  capita,  in  quibus  haec  duo  statuuntur.  1°.  Qui  tota  vita  sua 
pie  in  Ecclesia  vixisse  videbatur,  post  obitum  vero  deprehenditur  non 
fuisse  valide  baptizatus,  ei  suffragia  Ecclesiae  non  sunt  neganda.  Nam, 


THESIS  XXIV. 


De  unione  cum  Ecclesia  ut  medio  necessario 
ad  iustificationem  et  salutem. 

u  Quamvis  modo  quo  in  superiori  thesi  dictum  est,  aliqui  iustificari 
n  et  salvari  possint,  quin  iu  foro  externo  agnoscantur  ad  Ecclesiam  vi- 
"  sibilem  pertinere;  attamen  1°.  illi  ipsi  non  salvantur  nisi  per  Eccle- 
»  siam,  cuius  est  verbum  fidei  et  cuius  intuitu  dantur  gratiae  salutiferae, 
»  et  non  salvantor  nisi  in  Ecclesia,  cuius  non  solum  spiritu  sed  etiam 
»  visibilibus  elementis  coniunguntur  voluntate,  quae  -  apud  Deum  pro 
»  facto  reputatur.  ••  Haec  enim  elementa  visibilia  2°.  ex  institutione  di- 
v  vina  non  sunt  de  necessitate  praecepti  dumtaxat  sed  de  necessitate  tne- 
”  dii  ad  iustificationem  et  salutem;  quocirca  iustificatio  in  novo  Testa- 
»  mento  numquam  efficitur  sine  relatione  ad  illa  et  spirituali  saltem 
»  hominis  ooniunctione  cum  iisdem  elementis  visibilibus,  atque  ita  coram 
»  Deo  et  Ecclesia  triumphante  exsistit  non  sine  unione  cum  Ecclesia  in 
«  terris.  Neque  vero  3°.  huiusmodi  aliquorum  membrorum  unio  cum  Ec- 
»  desia  ot  -  sine  visibilibus  sacramentis  sanctificatio  -  quidqnam  officit 
»*  dogmati  de  visibilitate  Ecclesiae  Christi.  » 


Cura  Ecclesia  Christi,  ut  superius  vidimus,  una  et  sola 
divinitus  constituta  expressio  sit  ac  velut  incorporatio  to-» 
tius  revelatae  religionis,  qua  Deus  vult  omnes  homines  in 
hoc  ordine  reparato  salvos  fieri  et  sine  qua  nemo  salvatur, 
eo  ipso  constat,  uniri  ac  pertinere  ad  hanc  Ecclesiam  non 


ut  ibi  ait  Innocentius  III.  iuxta  doctrinam  Augustini  et  Ambrosii,  u  quia 
in  s.  matris  Ecclesiae  fido  et  Christi  nominis  confessione  perseveravit, 
ab  originali  peccato  solutum  et  coelestis  patriae  gaudium  adeptum  (vel 
iam  re  vel  saltem  expectatione  in  purgatorio)  asserimus  incunctanter.  » 
2°.  Ordinis  sacramentum  (quod  utique  valet  etiam  de  sacramentis  aliis) 
collatum  non  baptizato  est  invalidum.  «  Si  quis  presbyter  ordinatus  de-i 
prehenderit  se  non  esse  baptizatum,  baptizetur  et  iterum  ordinetur.  * 
Qno  1  vero  ibi  cap.  3.  Innocentius  III.  videtur  dicere  sacramenta  Eucha-i 
ristiae  et  matrimonii  «  a  non  baptizatis  suscipi  posse,  »  imo  etiam  Ordi- 
dinis  sacramentum  in  non  baptizato  fortasse  valere,  et  ideo  solummodo 
ait,  u  nos  tutius  sequentes  mandamus,  quatenus  ipsum  (ordinatum  ut  di— > 
cebatur  sine  baptismo  praecedente)  psr  singulos  ordines  usque  ad  sacer-i 
dotium  promovere  procures;  **  hoc  totum  ex  contextu  ipso  illius  capitis, 
simul  spectato  consensu  omnium  theologorum  subsequendum,  haud  diffi-i 
culter  explicatur.  In  primis  enim  Innocentius  non  ex  sua  sententia  omnia 


_  425  _ 

solum  esse  aliquod  medium,  sed  esse  medium  absolute  ne-i 
cessarium  ad  salutem.  Ecclesia  ergo  societas  est  non  optioni 
hominum  moraliter  liberae  permissa,  sed  necessaria.  Hoc 
autem  loco  nexus  cum  hactenus  disputatis  omnino  postulat, 
ut  declaretur,  qualis  unio  cum  Ecclesia  intelligi  debeat  ex 
dogmate  catholico,  dum  profitemur  u  neminem  extra  Eccle-i 
siam  salvari,  n  Ex  qua  ipsa  declaratione  quaestio  altera 
oritur,  quomodo  actualis  unio  cum  Ecclesia  dicatur  non 
solum  necessaria  ex  praecepto  divino  sed  etiam  ut  neces-i 
sarium  medium  salutis  aeternae.  Postremo  umbra  quaedam 
discutienda  erit,  quae  ex  ista  doctrina  circa  ipsam  visibi-< 
litatem  Ecclesiae  non  nemini  incidere  posset. 

I.  Ex  superius  demonstratis  certum  est,  catechumenos 
et  excoinmunicatos  antequam  illi  per  baptismum  u  incorpo-i 
rentur,  »  hi  per  absolutionem  restituantur  Ecclesiae,  sup-i 
posita  vera  fide,  quae  nempe  explicita  sit  saltem  in  arti-i 
culos  necessarios  et  implicita  in  omnes  veritates  revelatas, 
posse  per  Dei  gratiam  pervenire  ad  actum  charitatis  et 
contritionis,  qua  cum  charitate  tamquam  proxima  disposi-i 
tione  iustificatio,  et  cum  hac,  si  ita  ante  actualem  unio-i 
nem  cum  Ecclesia  Christi  visibili  decedent,  salus  aeterna 
infallibiliter  connectitur.  u  Quicumque  enim  Spiritu  Dei 
aguntur,  ii  sunt  filii  Dei.  Si  autem  filii,  et  haeredes  » 
Rom.  VIII.  14.17.  Manifestum  est  autem,  hoc  perinde  va-i 
Iere,  si  haeretici  baptizat!  aut  sine  baptismo  infideles  sive 


ista  adfert  sed  velat  aliquorum  opiniones,  et  quamvis  de  eis  nihil  definiat, 
tamen  simpliciter  decernit,  illum  putativum  presbyterum  esse  ad  omnes 
ordines  promovendum  j  quam  rem  solum  tunc  in  quaestione,  dicat  ut  tu¬ 
tius  sequendam  esse  explicatur  ex  iis  ,  quae  habentur  in  fine  istius  ca-i 
pitis,  nbi  ostenditur  dubium  fuisse,  utrum  ille  presbyter  revera  non  fue-i 
rit  baptizatus  ac  proinde  iam  etiam  valide  ordinatus.  De  coniugii  porro 
sacramento  in  non  baptizatis  manifesto  falsa  esset  illa  nonnullorum  dis-i 
putatio,  quam  Pontifex  refert,  nisi  intelligeretur  de  solo  valido  contra-i 
ctu  matrimonii  inter  non  baptizatos.  Ad  Eucharistiam  denique  quod 
attinet,  manet  utique  corpus  Christi  et  in  re  sacramentum,  quoniam  hoc 
non  in  susceptione  sed  consecratione  sacerdotis  conficitur,  et  est  sacra-i 
mentum  in  se  permanens,  quamdiu  visibiles  species  panis  perdurant;  sed 
a  non  baptizatis  materialiter  tantum  et  non  sacramentaliter  et  proinde 
neque  cum  effectu  gratiae  ex  opere  operato  susciperetur.  Vide  Card.  de  Lugo 
de  Euchar.  disp.  XIII.  sect.  1. 


426 

interna  propositione  cum  interna  gratia  sive  modo  extraor-i 
dinario  sola  interna  illustratione,  quae  suppleat  verbum 
externum  (vide  ad  Tract.  de  Trad.  et  Script.  Append.  ed.  2. 
c.  3.  p.  609  ;  c.  6.  p.  691.  et  doctrinam  ibi  citatam  s.  Thomae 
de  Verit.  q.  14.  a.  11;  3.  dist.  25.  q.  2.  a.  1.  sol.  1.),  conver-i 
tantur  ad  veram  fidem;  huiusmodi  enim  haeretici  iam  fide^ 
libus  excommunicatis,  infideles  vero  catechumenis  pares  es-i 
sent.  Haec  simul  consistunt  in  sua  veritate  et  concilianda 
sunt  cum  altera  doctrina  catholica  in  Concilio  Latera-i 
nensi  IY.  adversus  Albigenses  et  alias  saepius  definita; 
u  Una  est  fidelium  universalis  Ecclesia,  extra  quam  nullus 
omnino  salvatur  »  (cap.  Firmiter  credimus).  Ne  vero  in 
huiusmodi  definitionibus  nomen  Ecclesia  latiori  sensu  acci-i 
piatur,  quo  fides  assumitur  ut  unicum  essentiale  ac  suffH 
ciens  vinculum  membrorum  Ecclesiae  (cf.  th.  II.),  tum  alia 
multa  faciunt  tum  etiam  diserta  declaratio  Pii  IX.  in  so- 
lemni  allocutione  (habita  ad  Cardinales  et  Episcopos  9.  De- 
cemb.  1854,  qui  ex  toto  orbe  interfuerant  definitioni  de 
immaculata  conceptione  B.  Virginis);  his  enim  verbis  Pon-i 
tifex  dogma  enuntiavit:  «  Tenendum  quippe  ex  fide  est, 
extra  Apostolicam  Romanam  Ecclesiam  salcum  Jieri  ne-i 
minem  posse.  r>  Conciliatio  tota  eo  reducitur,  ut  ex  indubia 
doctrina  catholica  explicentur  vincula  et  connexiones  cum 
Ecclesia,  quibus  fiat  ut  illi  ipsi  qui  tantummodo  u  ex  parte  » 
et  secundum  quid  cum  Ecclesia  Christi  cohaerent,  salvi 
fieri  possint,  iidemqne  misericordi  gratia  Christi  per  Ec-i 
clesiam  et  non  sine  intuitu  eorum  relationis  ad  Ecclesiam 
salventur. 

1.  Yera  fides,  quae  in  illis  omnibus,  de  quibus  loqui-i 
mur,  supponenda  est  ut  fundamentum,  cui  charitas  et  iusti- 
ficatio  et  proinde  salus  aeterna  innititur,  considerari  pot-i 
est  secundum  propositionem  externam  u  (fides  ex  auditu)  » 
et  secundum  gratiam  internam  illuminationis  et  motionis 
u  (nemo  venit  ad  me,  nisi  Pater  traxerit  eum).  » 

a)  Verbum  Dei  obiectum  fidei  in  praesenti  oeconomia 
secundum  Christi  institutionem  primitus  Christo  et  Spiritu 
Sancto  revelante  per  Ecclesiam  promulgatum,  ab  eadem 
Ecclesia  Spiritu  veritatis  assistente  per  saeculorum  decur-i 
sum  custoditum  est  sincerum  et  integrum  ut  depositum 


427 

sibi  commissum.  Credibilitas  ipsa  verbi  constituitur  per 
charismata  Ecclesiae;  ad  ipsam  enim  in  qua  divinitus  re-* 
velata  religio  incorporata  est,  referuntur  et  ex  ipsa  pro-i 
grediuntur  omnia  motiva  credibilitatis,  adeo  ut  Ecclesia 
sit  horum  quidam  complexus,  et  ipsamet  in  se  magnum  ac 
perfectum  credibilitatis  motivum.  (Concil.  Vatican.  Const- 
Dei  Filius  cap.  3.  Cf.  Tract.  de  Traditione  Append.  cap.  V.). 
Ad  eos  igitur  omnes,  qui  veram  fidem  a  ex  auditu  verbi 
Dei  »  concipiunt,  praedicatio  non  pervenit,  nec  eis  (ipsis 
etiam  insciis)  verbum  ut  credibile  ac  credendum  proponi-i 
tur,  nisi  quatenus  conservatum  est  per  veram  Ecclesiam 
Christi;  minime  vero  haec  propositio  verbi  credibilis  et 
credendi  fit  aut  fieri  potest  per  sectas  ab  Ecclesia  hoc  est 
a  sola  divinitus  constituta  custode  et  praecone  veritati» 
atque  a  magno  illo  semper  conspicuo  motivo  credibilitatis 
lapsas  et  extorres,  de  quibus  non  solum  valet  exprobratio: 
u  an  a  vobis  verbum  Dei  processit?  »  sed  illa  multo  gravior 
sententia:  a  veritatem  Dei  in  iniustitia  detinent.  »  (Rom- 
I.  18;  1.  Cor.  XIV.  36.)  (1). 

6)  Gratia  interna  illuminationis  et  motionis  latius  uti-i 
que  patet  quam  Ecclesia  visibilis;  secus  enim  omnis  con-i 
versio  ad  ipsam  Ecclesiam  esset  impossibilis,  cum  fides  et 
ipsum  initium  fidei  sine  hac  gratia  a  nemine,  sicut  oportet, 
suscipi  queat  (Cone.  Arausic.  II.  can.  5.).  Unde  etiam  pro-i 
positiones  Quesnelli  (26.  27.29.)  et  Pistoriensium  (22.)  da~i 
mnatae  sunt,  quibus  gratiae  adiutoria  ad  solos  fideles  re-i 
stringebantur  :  u  Extra  Ecclesiam  nulla  conceditur  gra~« 
tia  y>  (2).  At  vero  sicut  finis  ultimus,  quem  Deus  ex  sese 

(1)  Quae  hic  de  verbo  Dei  revelato  Ecclesiae  dicimus,  a  fortiori  va-i 
lent  de  sacramentis  in  Ecclesia  et  pro  Ecclesia  institutis.  «  Non  sacra-» 
menta  Christiana  faciunt  te  (Donatistam)  haereticum,  sed  prava  dissensio. 
Non  propter  malum  quod  processit  ex  te,  negandum  est  bonum  quod 
remansit  in  te,  quod  malo  tuo  habes,  ai  non  ibi  habea,  unde  eat  bonum 
quod  habea.  Ex  catholica  enim  Eccleaia  sunt  omnia  chriatiana  aacramenta, 
quae  sic  habetis  et  datis,  quemadmodum  habebantur  et  dabantur  etiam 
prius  quam  inde  exiretis.  Non  tamen  ideo  non  habetis,  quia  ibi  non  eatiaT 
unde  auni  quae  habetia.  »  Ang.  ad  Vincent,  ep.  93.  n.  46. 

(2)  Quoniam  iidem  Ianseniani  solos  iustos  et  sanctos  ad  Ecclesiam 
pertinere  docebant  (Quesn.  propos.  72-78.),  consequenter  ulterius  statue-» 
bant:  u  Prima  gratia  quam  Deus  concedit  peccatori,  est  peccatorum  re- 


428 

in  omnibus  gratiis  largiendis  intendit,  est  salus  aeterna, 
ita  omnium  gratiarum  quae  extra  Ecclesiam  conceduntur, 
finis  propinquior  est  conversio  ad  ipsam  Ecclesiam.  Duo 
enim  stadia,  regnum  Dei  inchoatum  in  terris  quod  est  Ec~i 
clesia,  et  regnum  Dei  consummatum  in  coelis  sese  invicem 
excipiunt  et  in  divina  oeconomia  connectuntur  ad  unam 
communionem  sanctorum:  u  qui  crediderit  et  baptizatus 
fuerit  (in  regno  sanctificationis),  salvus  erit;  »  «  vult 

omnes  homines  salvos  fieri,  et  ad  agnitionem  veritatis  (in 
regno  veritatis)  venire.  »  (Mare.  XYI.  16;  1.  Tim.  II.  4.). 
Sicut  ergo  gratiae  extra  Ecclesiam  conceduntur  ad  for-« 
manda  membra  Ecclesiae,  si  homines  cooperari  voluerint, 
ita  gratiae  eaedem  omnes  verissime  dici  possunt  donari 
intuitu  Ecclesiae.  Quicumque  igitur  extra  corpus  Ecclesiae 
ad  fidem  et  ad  charitatem  perducuntur,  atque  ita  videntur 
salvari  posse  extra  Ecclesiam,  re  ipsa  ad  supernaturales 
illas  dispositiones  et  consequenter  ad  iustificationem  et  sa~i 
lutem  non  perveniunt  nisi  per  verbum  Ecclesiae  tamquam 
custodis  depositi  et  per  gratiam  Ecclesiae  non  quidem 
tamquam  dispensatricis  sed  tamquam  proximi  finis,  pro  quo 
et  cuius  intuitu  a  Deo  gratiae  conceduntur.  Hic  primus 
sensus  est  isque  fundamentalis,  quo  dici  debet  omnino  ne~i 
minem  salvari  nisi  per  Ecclesiam  (1). 

2.  Iste  sensus  verissimus  quidem,  supplendus  tamen  est 
per  aliam  considerationem,  ut  intelligamus  dogma,  quo  ne-« 
minem  atque  adeo  neque  illos  ipsos,  de  quibus  modo  di— « 
ximus,  extra  Ecclesiam  salvari  profitemur.  Vidimus  in 
thesi  XIX.  totam  Ecclesiam  et  singula  eius  instituta,  ad 
exemplar  capitis  sui  Verbi  incarnati,  componi  duplici  ele-i 
mento,  uno  visibili  ac  per  se  naturali,  altero  invisibili  et 
essentialiter  ex  sese  supernaturali,  quo  illud  prius  infor-i 
matur  et  supernaturaliter  elevatur:  a  unum  corpus  et  unus 
spiritus.  T>  Finis  autem  horum  institutorum  omnium  et  to-i 
tius  Ecclesiae  militantis  est  transformatio  ac  sanctificatio 

missio  "  (propos.  28.).  Unde  eis  vel  cnm  Calvino  sentiendum  erat,  nullam 
peccatorem  umquam  consequi  remissionem  peccatorum;  vel  cum  Pelagia- 
nis,  peccata  remitti  sine  supernaturali  peccatoris  dispositione. 

(1)  Vide  »tiaiu  Tract.  de  Traditione  Append.  cap.  V.  §.  2.  n.  2.  3. 
p.  698.  ed.  3*. 


420 


mundi  eiusdemque  glorificatio  ad  Ecclesiam  triumphan-i 
tem ,  et  in  his  omnibu3  gloria  Christi  ac  Dei:  a  ut  sit 
Deus  omnia,  in  omnibus  »  (th.  XX.).  Coniunctio  porro 
ntriusque  elementi,  visibilis  et  invisibilis,  corporis  et  spH 
ritus  in  Ecclesia  ita  est  intima,  ut  sanctificatio  et  conse-i 
quenter  salus  aeterna  seu  glorificatio  sicut  omnium  ita  sin-i 
gulorum  hominum  nulla  sperari  aut  haberi  possit,  nisi  per 
unionem  cum  ipsa  Ecclesia,  quatenus  est  non  spiritus  tan-i 
tummodo  sed  corpus  et  spiritus:  «Christus  caput  est  Ec-i 
clesiae,  ipse  saloator  corporis  eius...  et  se  ipsum  tradidit 
pro  ea,  ut  illam  sanctificaret...  et  exhiberet  ipse  sibi  glo-i 
riosam  Ecclesiam.  »  Sicut  ergo  corpus  seu  elementa  visibilia 
in  Ecclesia  nec  sanctificant  nec-  salvant  sine  spiritu  h.  e. 
sine  informantibus  elementis  divinis  et  invisibilibus,  ita 
spiritus  non  operatur  sanctificationem  et  salutem  sine  unione 
et  relatione  ad  corpus  Ecclesiae.  Verumtamen  in  modo  ne~i 
cessario  huius  unionis  cum  corpore,  atque  adeo  in  usu  ne~i 
cessario  elementorum  visibilium  distingui  debet  iustificatio 
ex  opere  operato  et  ex  opere  operantis.  De  opere  operato 
nihil  hoc  loco  necesse  est  dicere;  constat  enim  illud  non 
perfici  nisi  per  visibile  sacramentum  baptismi,  quo  ipso 
completur  (fide  supposita)  incorporatio  in  Ecclesiam,  aut 
per  sacramenta  alia  quae  iam  supponunt  iustificandos  esse 
actu  Ecclesiae  membra.  Unde  pro  illis  qui  operis  operantis 
sunt  incapaces  ,  alia  praeter  hanc  in  Ecclesia  iustificatio  - 
nem  via  salutis  nulla  est  reliqua.  Si  vero  de  opere  ope-» 
rantis  agitur,  necessitas  usus  elementorum  visibilium  et 
generatim  unionis  cum  corpore  Ecclesiae  manet  quidem, 
non  eandem  tamen  habet  rationem. 

Ad  aliquam  huius  rei  eliquationem  consideremus  pri-i 
mum  iustificationem  peccatoris  in  ipsa  Ecclesia.  Potestas 
iurisdictionis  sacramentalis  seu  potestas  clavium  in  foro 
interno  atque  adeo  sacramentum  poenitentiae  ex  divina 
Christi  institutione  medium  est  necessarium  ad  remissio-i 
nem  peccatorum  pro  ipsis  fidelibus  in  Ecclesia;  nihilomi-i 
nus  peccator  remissionem  peccatorum  iustificationemque  ex 
opere  operantis  consequi  potest  et  toties  consequitur,  quo-i 
ties  perfectae  charitatis  et  in  ea  contritionis  actum  elicit, 
quin  potestate  clavium  in  sacramento  a  peccatis  absolvatur. 


_  430 

Attamen  in  hac  iustificatione  manet  non  solum  divinam, 
praeceptam  sed  ea  necessitas  sacramenti  quae  dicitur  ne~i 
cessitas  medii,  de  qua  ratione  paulo  post  dicemus;  atque 
ideo  manet  non  solum  obligatio  peccata  omnia  subiiciendi 
«lavibus  sed  etiam  ipsius  iustificationis  intestina  relatio 
ad  eandem  clavium  potestatem  et  ad  sacramentum  (1),  quae 
ipsa  causa  est,  cur  in  omni  actu  perfectae  contritionis  de 
peccatis  nondum  absolutione  remissis  implicita  sit  voluntas 
sacramenti  suscipiendi.  Haec  doctrina  catholica  certissima 
demonstrat,  actualem  usum  medii  externi  et  visibilis  posse 
suppleri  per  actus  internos  charitatis  in  iustificatione  ex 
opere  operantis}  in  hoc  tamen  ipso  peccatorem  ex  divino 
iure  positivo  ligamen  et  coniunctionem  habere  cum  visibili 
sacramento  ut  medio  necessario  iustificationis  (2). 

Iam  vero  in  ratione  medii  necessarii  ad  iustificationem 
et  consequenter  ad  salutem  par  est  conditio  peccatoris  in 
Ecclesia  quoad  sacramentum  poenitentiae,  ac  est  eorum  qui 
sunt  extra  Ecclesiam,  in  ordine  ad  baptismum  et  uni  ve  r- 
sim  ad  unionem  cum  Ecclesia  visibili.  Sicut  ergo  in  illo  ita 
etiam  in  his  perfecta  dispositio  ex  opefe  operantis  ad  iu-i 
stificationem  potest  supplere  actu  susceptum  sacramentum 
fidei  et  actualem  unionem  cum  visibili  Ecclesia,  ita  ut  haec 
unio  perficiatur  in  foro  interno  et  coram  Ecclesia  trium-i 
phante,  quin  sit  in  foro  externo  coram  Ecclesia  militante. 
Hanc  appellat  Augustinus  (1.  qq.  50.  in  Levitic.  cap.  84.). 
u  invisibilem  sanctificationem  sine  visibilibus  sacramentis.  » 
Quamvis  autem  verissimum  quidem  sit,  huiusmodi  homines 
uniri  cum  elementis  invisibilibus,  cum  spiritu,  et  ut  dici 

(1)  S.  Th.  3.  q.  86.  a.  6.  per  actus  poenitentis  ait  posse  quidem  obti-i 

neri  remissionem  peccatorum  ,  «  tamen  prout  hi  actus  aliqualiter  ordi-< 

nantur  ad  elaves  Ecclesiae.  » 

(2)  Docet  Concilium  Tridentinum  (sess.  VI.  c.  14.),  Christiani  hominis 
poenitentiam  post  lapsum  agendam  includere  «  sacramentalem  confessio-i 
nem  saltem,  in  roto  et  suo  tempore  faciendam  et  sacerdotalem  absolutio-» 
nem;  n  et  panlo  post  addit,  poenam  aeternam  «  Sacramento  vel  Sacra-» 
menti  voto  una  cum  culpa  remitti.  »  Adhuc  distinctius  (sess.  XIV.  c.  4.) 
declarat,  contritionem  charitate  perfectam  reconciliare  quidem  Deo;  prius-» 
quam  sacramentum  actu  suscipiatur,  «  ipsam  reconciliationem  nihilominus 
ipsi  contritioni  sine  sacramenti  voto,  quod  hi  illa  includitur,  non  esso 
•adseribendam.  » 


431 


solet,  cum  anima  Ecclesiae;  hoc  tamen  ipsum  non  perfici-i 
tur  sine  relatione  ad  ipsum  corpus  h.  e.  ad  Ecclesiam  in 
terris  visibilem.  Sicut  enim  iustificatio  peccatoris  in  Ec-i 
clesia,  quae  sit  ex  opere  operantis,  non  est  adscribenda 
contritioni  sine  voto  sacramenti  poenitentiae,  propter  quod 
peccator  habet  necessariam  relationem  et,  quantum  ex  se 
est  et  ex  suo  voto,  coniunctionem  cum  sacramento;  ita  in 
iis  qui  foris  sunt,  iustificatio  non  est  adscribenda  contri-i 
tioni  sine  voto  baptismi  et  per  hunc  unionis  cum  corpore 
Ecclesiae,  si  non  sint  baptizati  (1);  et  si  sint  baptizati, 
iustificatio  eadem  non  perficitur  sine  voto  sacramenti  poe-i 
nitentiae  atque  hoc  ipso  reconciliationis  et  reintegrationis 
in  visibili  Ecclesia.  Habent  ergo  illi  necessariam  pro  iusti- 
ficatione  relationem,  et  quantum  in  ipsis  est  atque  ex  suis 
actibus,  coniunctionem  non  solum  cum  anima  sed  cum  ipso 
corpore  Ecclesiae.  Valet  enim,  quemadmodum  multis  pro-i 
sequitur  s.  Bernardus  (Tract.  ad  Hugon.  Victorin.  de  ba- 
ptism.  et  aliis  qq.  c.  2.  n.  8.),  sicut  de  malis  ita  de  bonis 
et  per  se  necessariis  actibus  externis,  u  quod  voluntas 
(apud  Deum)  pro  facto  reputetur,  ubi  factum  excludit  ne-i 
cessitas.  n  Qui  igitur  ita  iustificantur  et  salvantur,  non  so-i 
lum  per  Ecclesiam  ratione  qua  supra  diximus,  sed  etiam 
(quatenus  in  ipsis  est),  in  Ecclesia  et  certe  non  extra  Ec¬ 
clesiam  salvantur.  Noti  illi  sunt  semper  coram  Deo  et 
Ecclesia  triumphante  ;  aliquando  etiam  actibus  externis 
manifestis,  ut  martyrio  pro  fide  et  unione  catholica, 
possunt  cognosci  et  agnosci  etiam  ab  Ecclesia  militante, 
u  Prorsus  sanguinis  pro  Christo  effusio  magnae  cuiusdam 
fidei  indubitata  probatio  est,  non  Deo  tamen  sed  homini-i 
bus...  Pro  certo  cum  non  aliunde  martyrium  nisi  ex  fidei 
merito  illam  obtinuerit  praerogativam,  ut  singulariter  vice 
baptismi  secure  suscipiatur;  non  video,  cur  non  ipsa  ae-i 
que  et  sine  martyrio  apud  Deum  tantumdem  possit,  cui 
et  sine  martyrii  probamento  procul  dubio  innotescit,  » 
S.  Bernard.  1.  c. 

(1)  Translatio  in  statum  gratiae  u  post  evangeliuui  promulgatum  sine 
laracro  regenerationis  aut  eius  roto  fieri  non  potest,  sicut  scriptum  est: 
nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  Sancto,  non  potest  introire 
in  regnum  Dei.  »  Cone.  Trid.  sess.  VI.  c.  4. 


432 

His  quae  diximus,  iam  fere  praeoccupavimus  solutionem 
alterius  quaestionis,  quomodo  coniunctio  cum  Ecclesia  non 
solum  exigatur  necessitate  praecepti  sed  omnino  necessi-i 
tate  medii  ad  salutem. 

1°.  Medium  in  modo  loquendi  theologorum  hic  habet 
significationem  causae.  Necessaria  ergo  ad  salutem  neces-i 
sitate  medii  sunt  et  dicuntur  ea  omnia  et  sola,  quae  per 
modum  causae  vel  formalis  vel  efficientis  ac  disponentis 
conducunt  ad  salutem  ita,  ut  sine  illis  salus  obtineri  non 
possit.  Ista  autem  sunt  in  triplici  ordine,  a)  Fundamenta^ 
liter  ac  per  modum  causae  formalis  medium  necessarium 
est  gratia  sanctificans.  Huius  inquam  medii  in  praesenti 
ordine  supernaturali  necessitas  est  fundamentalis,  quoniam 
haec  gratia  sola  sufficit  et  sine  ea  nihil  sufficit  ad  salutem  ; 
quae  vero  sunt  alia  media,  ea  necessaria  sunt,  quatenus 
requiruntur  ad  hoc  ipsum  fundamentum  gratiae  sanctifi-i 
cantis  construendum.  Itaque  6)  pro  adultis  in  ordine  ad 
ipsam  gratiam  sanctificantem  et  per  hanc  ad  salutem  mei 
dia  necessaria  sunt  gratiae  actuales  per  modum  causae 
disponentis.  Utraque  haec  causa  necessaria  est  ex  ipsa 
propria  ratione  supernaturali s  beati tudinis,  et  eatenus  ex 
ipsa  rei  natura  citra  specialem  aliam  institutionem  Dei 
sanctificatoris  et  beatificatoris.  Sed  c)  sunt  in  praesenti 
ordine  media  necessaria  quaedam  alia  per  modum  causae 
efficientis  ad  acquirendam  gratiam  sanctificantem  atque  icH 
circo  ad  salutem  aeternam  ex  speciali  positiva  Dei  insti^ 
tutione,  sacramentum  nimirum  baptismi  atque  per  hunc 
unio  cum  regno  Christi  Ecclesia,  et  pro  peccatoribus  qui 
adscripti  iam  sunt  Ecclesiae,  sacramentum  poenitentiae. 
Haec  sacramenta  sunt  instituta  ita,  ut  baptismus  quidem 
pro  iis  qui  operis  operantis  sunt  incapaces,  et  sacramem 
tum  utrumvis  pro  iis  qui  per  opus  operantis  removerunt 
obicem  gratiae  non  tamen  pervenerunt  ad  perfectam  dispo-i 
sitionem  charitatis,  sint  necessaria  media  in  se  ipsis  h.  e. 
in  actuali  applicatione,  qua  gratiam  sanctificantem,  et  ba^ 
ptismus  simul  formationem  membri  Ecclesiae,  instrumenta- 
liter  efficiunt  ex  opere  operato.  Verumtamen  quia  haec 
gratiae  instrumenta  externa  sunt,  et  quia  (ut  Patres  Am-> 
brosius,  Augustinus,  Bernardus  ceterique  in  hac  re  docent) 


433 

apud  Deum  perfecta  «  voluntas  pro  facto  reputatur;  »  hinc 
fit,  quod  Deus  perfectam  dispositionem  per  actum  charita-i 
tis,  quatenus  includit  voluntatem  sacramenti  in  Ecclesia 
instituti  et  ex  hac  institutione  per  se  necessarii  ad  iusti- 
ficationem,  suscipiat  u  pro  facto  sacramenti  »  ad  effectum 
iustificationis  et  (quoad  voluntatem  baptismi)  ad  effectum 
unionis  cum.  Ecclesia  coram  Deo  et  coram  Ecclesia  trium-i 
phante.  Deus  ergo  iustificat  et  (modo  explicato)  invisibi-i 
liter  format  Ecclesiae  membrum  non  propter  solum  actum 
charitatis  per  se  et  praecise  spectatum,  sed  simul  propter 
voluntatem  seu  votum  baptismi,  quod  in  actu  charitatis 
includitur,  u  reputando  voluntatem  pro  facto  »  sacramenti 
a  se  instituti  et  necessarii  ad  effectum  iustificationis  et 
unionis  cum  Ecclesia. 

Ita  sine  dubio  habet  doctrina  Conoilii  Tridentini  supe-i 
rius  commemorata.  Ex  verbis  Salvatoris,  «  nisi  quis  rena-« 
tus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  Sancto,  non  potest  introire 
in  regnum  Dei,  »  Concilium  probat,  translationem  in  sta-i 
tum  gratiae  et  filiorum  Dei  u  post  Evangelium  promulga^ 
tum  sine  lavacro  regenerationis  aut  eius  voto  fieri  non 
posse.  »  Docet  ergo  s.  Synodus,  in  verbis  Christi  quibus 
ipse  actus  lavacri  regenerationis  seu  baptismi  exprimitur 
atque  adeo  ut  necessarium  medium  instituitur,  includi  ta-« 
men  etiam  votum  baptismi  (perfectum  scilicet  charitate), 
quia  voluntas  apud  Deum  pro  facto  reputatur;  ac  proinde 
etiam  tum  fieri  sanctificationem  intuitu  baptismi,  quatenus 
homo  coram  Deo  spiritualiter  ipso  voto  participem  se  red~« 
dit  u  aquae  et  Spiritus  Sancti,  »  ut  semper  maneat  verum, 
neminen  posse  introire  in  regnum  Dei  sive  inchoatum  in 
terris  sive  consummatum  in  coelis,  et  transferri  in  statum 
filiorum  Dei,  nisi  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  S.  per' se 
quidem  actuali,  veluti  autem  per  accidens  saltem  spirituali 
applicatione  baptismi  per  votum  perfectae  voluntatis.  Idem 
igitur  valet  de  translatione  in  statum  filiorum  Dei  quoad 
non  baptizatos,  quod  expressis  verbis  docet  Concilium  de 
iustificatione  peccatorum  baptizatorum,  in  utrisque  nimi-i 
rum  fieri  quidem  iustificationem  per  actum  perfectae  cha-i 
ritatis  seu  contritionis,  attamen  post  Evangelium  h.  e.  post 
institutionem  utriusque  sacramenti  tamquam  medii  neces- 


Franzelin.  De  Ecclesia  Christi 


28 


434 

sarii  ad  iustificationem  et  salutem,  u  ipsam  reoonciliatio- 
nem  nihilominus  ipsi  contritioni  sine  sacramenti  voto, 
quod  in  illa  includitur,  non  esse  adscribendam.  »  Hoc 
ergo  sensu  intelligi  debet,  quod  dixit  s.  Thomas,  per  actus 
poenitentis  posse  obtineri  remissionem  peccatorum  u  tamen, 
prout  hi  actus  aliqualiter  ordinantur  ad  claves  Ecclesiae;  » 
prout  videlicet  homo  per  votum  sacramenti  baptismi  vel 
poenitentiae,  quod  in  contritione  includitur,  spiritualiter 
coniungitur  cum  sacramento  tamquam  medio  ex  institutione 
Christi  necessario  ad  iustificationem.  Hic  sensus  in  doctrina 
synodi  Tridentinae  videtur  omnino  clarissime  expressus, 
eumque  disputatione  paulo  subtiliori  defendit  Card.  de  Lugo 
(de  Sacram.  Eucharistiae  disp.  III.  sect.  1.). 

2°.  Ne  vero  importunae  difficultates  ingerantur,  tria  sunt 
animadvertenda,  a)  Votum  sacramenti  in  actu  perfectae 
charitatis  seu  contritionis  includitur,  quatenus  generalis 
est  voluntas  adimplendi  omnia  divina  praecepta  et  adhi^ 
bendi  omnia  media  a  Deo  instituta  ut  necessaria  ad  recon-i 
ciliationem.  Unde  non  requiritur,  ut  illud  votum  sacra-i 
menti  concipiatur  speciale  et  explicitum;  sed  imo  in  actu 
charitatis  elicito  etiam  ab  homine,  qui  nec  quidquam  novit 
vel  non  cogitat  de  necessitate  sacramenti,  voluntas  ilis 
seu  illud  votum  necessario  implicite  continetur,  b)  Adeo- 
que  discrimen  inter  iustificationem  per  actum  charitatis 
in  veteri  et  in  novo  Testamento  non  est  ex  parte  hominis, 
quasi  in  novo  Testamento  requireretur  alius  et  magis  ex- 
plicitus  actus  quam  in  oeconomia  veteri;  sed  discrimen  est 
in  ipsa  obiectiva  diversa  oeconomia,  quod  nunc  sunt  aliqua 
praecepta  et  necessaria  instituta,  quae  prius  non  erant; 
atque  ideo  generalis  voluntas  observandi  et  praestandi 
omnia  necessaria  nunc  continet  implicitum  votum  sacra-i 
menti  baptismi  vel  poenitentiae,  quod  antea  non  continebat. 
Ex  parte  vero  Dei  actus  condonandi  peccata  et  sanctificandi 
per  infusionem  gratiae  nunc,  post  institutionem  sacramenti 
tamquam  medii  necessarii  ad  iustificationem,  respicit  con- 
iunctionem  spiritualem  hominis  cum  ipso  sacramento  per 
eius  votum  implicitum,  c)  Hoc  non  ita  intelligendum  est, 
ac  si  sacramentum,  quod  actu  non  confertur  efficaciam  et 
virtutem  aliquam  exerceret  ex  opere  operato ;  sed  tota 


435  _ 

virtu*  est  in  perfectione  dispositionis  ex  opere  operantis. 
Dens  autem  (ut  dictum  est  et  ex  doctrina  Concilii  constat) 
hoe  opus  operantis  eatenus  habet  pro  ultima  dispositione 
ad  gratiam  infundendam,  quatenus  charitas  perfecta  inclu-i 
dit  votum  baptismi  et  per  hunc  unionis  cum  Ecclesia,  at~i 
que  ita  a  voluntatem  pro  facto  reputans  »  hominem  iusti- 
ficat  et  spiritualiter  coram  se  unit  Ecclesiae  non  sine  re-> 
latione  ad  visibile  sacramentum,  ut  medium  necessarium, 
a  se  institutum. 

3*.  Ex  dictis  manifestum  est,  quomodo  differat  necessi-> 
tas  medii  ab  ea  quae  est  tantummodo  necessitas  prae“> 
cepti,  non  solum  quoad  internam  gratiam,  de  qua  res  est 
per  se  clara,  sed  etiam  quoad  media  externa  sacramenti 
baptismi  ac  poenitentiae.  Nam  a)  ea  quae  habent  dumtaxat 
necessitatem  praecepti,  non  sunt  instituta  ut  causae  ad 
gratiam  infundendam,  sed  sunt  necessaria  tantummodo  ad 
vitandum  peccatum  et  ad  removendum  obicem  gratiae; 
quae  vero  sunt  de  necessitate  medii,  ea  ex  institutione 
divina  habent  rationem  causae  ad  infusionem  gratiae. 
Quamvis  igitur  in  actu  charitatis  et  contritionis  implicite 
contineatur  voluntas  e.  g.  restituendi  bona  aliena  sicut 
voluntas  baptismi,  illa  tamen  includitur  dumtaxat  ad  ex-> 
eludendam  voluntatem  peccati  atque  ita  ad  removendum 
obicem  gratiae,  quin  restitutio  per  se  sit  causa  gratiae; 
votum  contra  baptismi  est  voluntas  rei  non  solum  praece-i 
ptae  sed  etiam  institutae,  ut  sit  per  se  instrumentalis 
causa  gratiae.  Hinc  est,  quod  Concilium  Tridentinum  nu in¬ 
quam  dixit,  iustificationem  non  esse  adseribendam  contri^ 
tioni  sine  voluntate  adimplendi  omnia  praecepta,  hoc  enim 
iam  per  se  intelligitur  et  ipso  nomine  contritionis  conti-i 
netur,  qua  excluditur  voluntas  peccati;  contra  vero  quam-i 
vis  inter  omnia  illa  praecepta  contineatur  etiam  praeceptum 
sacramenti  baptismi  et  poenitentiae,  s.  Synodus  expresse 
tamen  haec  distinxit  docuitque,  neminem  posse  transferri 
in  statum  filiorum  Dei  sine  baptismo  vel  eius  voto,  non 
iam  solum  quia  sicut  in  aliis  praeceptis  excludenda  est 
voluntas  peccandi,  sed  quia  Christus  instituit  baptismum 
ut  causam  regenerationis:  u  nisi  quis  renatus  fuerit  ex 
aqua  et  Spiritu  Sancto,  non  potest  introire  in  regnum  Dei;  » 


436 

et  ex  pari  ratione  iustificationem  peccatoris  in  Ecclesia 
u  non  esse  adscribendam  ipsi  contritioni  sine  sacramenti 
voto,  quod  in  ea  includitur  »  (vide  supra  n.  L).  6)  Propter 
hanc  rationem  causae  alterum  oritur  discrimen;  quia  ni-' 
mirum  illa,  quae  habent  tantummodo  necessitatem  prae- 
ceptOj  necessaria  sunt,  ne  quis  peccet  et  ponat  obicem 
gratiae,  non  autem  quasi  ipsa  per  se  essent  efficacia  gra-« 
tiae;  idcirco  conditiones  omnes  quae  excusant  a  peccato, 
e.  g.  ignorantia  inculpabilis,  etiam  efficiunt,  nt  non  sint 
nec  dici  possint  necessaria  ad  iustificationem  et  salutem; 
at  vero  in  iis  quae  sunt  de  necessitate  medii,  conditiones 
huiusmodi  excusant  quidem  a  novo  peccato,  minime  tamen 
efficiunt,  quominus  illa  maneant  adhuc  media  necessaria  ad 
gratiam,  ouius  sunt  causa,  et  consequenter  ad  salutem. 
Licet  igitur  invincibiliter  ignorans  existentiam  aut  neces-i 
sitatem  sacramenti  propter  hanc  suam  ignorantiam  excu-i 
setur  a  peccato,  non  tamen  a  peccatis  aliunde  contractis 
iustificatur  nec  salvatur  nisi  per  implicitum,  ut  diximus, 
sacramenti  votum,  u  quod  coram  Deo  pro  facto  reputatur,  » 

III.  Ex  declarata  distinctione,  dum  aliquos  in  foro  dum-i 
taxat  interno  u  coram  Deo  et  Ecclesia  triumphante,  »  non 
tamen  in  foro  etiam  externo  coram  Ecclesia  militante,  at-» 
que  ita  non  visibiliter  sed  u  invisibili  sanctificatione  sine 
visibilibus  sacramentis,  n  atque  sacramenti  voto  dumtaxat, 
u  quod  apud  Deum  pro  facto  reputatur,  r  Ecclesiae  Christi 
coniungi  dicimus,  dubium  oriri  posset,  quomodo  haec  do-i 
ctrina  componatur  cum  visibilitate  Ecclesiae. 

Sed  1°.  proprietas  Ecclesiae  qua  est  conspicua,  potissi-» 
mum  consistit  in  conspicuo  magisterio,  ministerio,  sacerdo-i 
tio,  et  consequenter  in  visibili  exsertione  authenticae  doctri-i 
nae,  sacri  regiminis,  sacrificii  et  sacramentorum  (th.  XXI.) 
quae  omnia  integra  manere  nec  quidquam  detrimenti  pati 
ex  doctrina  in  hac  thesi  proposita,  per  se  constat. 

2°.  Quoad  membra  Ecclesiae  nequaquam  in  eo  est  visi-« 
bilitas  eiusdem,  quasi  de  singulis  distributive  certitudine 
infallibili  constare  deberet,  eos  vere  et  coram  Deo  perti-> 
nere  aut  non  pertinere  ad  Ecclesiam,  quum  tali  certitu-i 
dine  neque  de  singulorum  charactere  baptismali  neque  de 
eorum  interna  fide  neque  de  immunitate  ab  excommunica- 


437 

tione  constet.  Non  enim  de  singulorum  membrorum  sed  de 
Ecclesiae  visibilitate  exstat  divina  promissio  et  revelatio, 
qua  generatim  et  cumulati  ve  de  universitate  eorum,  qui 
signis  externis  distinguuntur,  certi  reddimur  eos  non  ficte 
tantum  sed  vere  et  coram  Deo  ad  Ecclesiam  Christi  in 
terris  pertinere  ea  certitudine  infallibili,  qua  Deus  polli-> 
citus  est  se  suam  Ecclesiam  in  terris,  quae  non  est  alia 
quam  visibilis  et  ex  fidelibus  hominibus  congregata,  con-i 
servaturum  usque  ad  consummationem  saeeuli,  hocque  ipso 
numquam  permissurum  esse,  ut  in  ea  vera  fides,  vera  sa-> 
cramentorum  et  sacrificii  administratio,  vera  sub  sacro 
regimine  communio  deficiat.  Huic  autem  visibili  unioni  et 
communioni  sicut  ex  eo,  quod  in  illa  singuli  aliqui  non 
vera  sed  simulata  fortasse  sint  membra,  nihil  decedit;  ita 
multo  adhuc  minus  quidquam  ei  officit,  quod  singuli  aliqui 
in  foro  interno  dumtaxat  et  coram  Deo,  non  etiam  in  foro 
externo  coram  Ecclesia  militante  membra  Ecclesiae  eiusdem 
constituantur.  Salva  visibilitate  corporis  Eajesiae  singuli 
aliqui  possunt,  videri  esse,  et  non  vere  coram  Deo  esse 
membra  Ecclesiae;  vicissim  singuli  aliqui  possunt  coram 
Deo  vere  esse  et  coram  Ecclesia  militante  non  videri  mem-i 
bra  eiusdem,  quia  sicut  in  malis  ita  in  bonis  coram  Deo  non 
autem  coram  hominibus  «  voluntas  pro  facto  reputatur.  » 


438 


THESIS  XXV. 


Peccatores  non  excluduntur  ex  censu  membrorum 

Eeclesiae  Christi. 


«  Tam  divinis  institutis  in  Ecclesia  velat  praetiee  tam  theoretice  di* 
n  serta  doctrina  in  Scrip taris  revelatam  et  in  catholica  traditione  luca¬ 
ri  lenter  explicatam  est,  non  solos  iustos  sed  etiam  peccatores  omnes 
»  praeter  eos,  quos  in  antecedentibus  ab  Ecclesia  extorres  esse  demou- 
9  stravimus,  esse  vere  et  simpliciter  membra  Ecclesiae  visibilis.  Neque 
»  Patres  ae‘  nominatim  Augustinas  huic  veritati  contradicant,  si  quando 
9  peccatores  ad  Ecclesiam  pertinere  negare  videntor,  sed  Ecclesiam  con- 
»  siderant  secundam  quid,  secundam  finem  scilicet  proximum  actnalis  san- 
9  ctificationiB,  et  secundum  donum  sanctitatis.  » 


Hactenus  probatum  est,  quinam  homines  ad  Ecclesiam 
Christi  in  terris  atque  adeo  ad  Ecclesiam  visibilem  non 
pertineant  ;  sed  iam  ulterius  quaeritur,  an  ea  velut  nega» 
tiva  enumeratio  ac  remotio  e  censu  membrorum  Ecclesiae 
sit  completa,  et  non  potius  sicut  haeresis  vel  schisma  et 
excommunicatio  criminibus  inflicta,  ita  alia  insuper  vel 
omnia  vel  saltem  notoria  et  publica  peccata  ante  et  citra 
excommunicationis  sententiam  a  regno  Dei  in  terris  h.  e. 
ab  Ecclesia  excludant?  Non  enim  minus  quam  veritas  fidei 
et  charitas  socialis  videtur  propria  forma  Ecclesiae  esse 
sanctitas  et  charitas  theologica;  unde  sicut  illis  destitutir 
ita  etiam  hac  sanctitate  privati  non  videntur  pertinere 
ad  Ecclesiam,  quae  celebratur  in  Scripturis  et  in  traditioner 
et  ex  ipsa  sua  fundatione  suoque  fine  comprobatur  regnum 
sanctitatis  aeque  ac  regnum  veritatis. 

vero  peccatores  reos  quorumcumque  delictorum  prae-i 
ter  eos,  qui  in  superioribus  thesibus  descripti  sunt,  vere 
et  simpliciter  membra  Ecclesiae  esse  ac  manere,  tam  li — » 
quidum  est  ex  ipsa  natura  visibilis  Ecclesiae,  ex  iota  vita 
et  historia,  ex  doctrina  et  institutis  eiusdem,  ut  mirum 
sit  hanc  veritatem  ab  haereticis  tum  antiquis  Montani stis. 


-  439  - 

Novatianis,  Pelagianis  (1),  Donatistis,  tum  medio  aevo  a 
multiplicibus  sectis  Catharorum,  tum  recentius  a  Prote- 
stantibus  ac  Ianseuianis,  quamvis  ab  aliis  aliter,  impugnari 
potuisse.  Sed  nimirum  veteres  sectae  ac  Ianseniani  veram 
rationem  sanctitatis  Ecclesiae  et  sanctificationis  per  Eccle-i 
siam  perverterunt;  Deformatoribus  autem  saeculi  XVI.  et 
nunc  porro  illis  eorum  discipulis,  qui  se  Christianos  adhuo 
profitentur,  praescindendo  etiam  ab  eorum  absurdis  com-i 
mentis  de  iustificatione,  necessarium  erat  et  est  figmentum 
illud  Ecclesiae  invisibilis  ex  solis  sanctis  aut  praedestinatis 
ut  suam  sectam  recenter  conflatam  inde  a  Christo  et  ab 
Apostolis  semper  exstitisse  sed  nemini  mortalium  cognitam 
aut  cognoscibilem  persuaderent,  seu  potius  quam  stulte  tam 
pervicaciter  affirmarent  contra  catholicos,  qui  eos  defectio-i 
nis  a  fide  et  communione  perennis  Ecclesiae  Iesu  Christi 
ineluctabili  ratione  convincebant.  Partim  igitur  ad  ulterio-i 
rem  vindicationem  visibilitatis,  partim  ad  declarationem 
intestinae  conditionis  ac  finis  Ecclesiae  in  terris  pertinet 
haec  demonstratio  unionis  et  commixtionis  peccatorum  cum 
iustis  et  sanctis  membris  in  uno  corpore. 

I.  Finis  Ecclesiae  et  omnium  institutorum  eius  est  uti-i 
que  perfectio  sanctitatis  et  unionis  cum  Deo;  sed  Ecclesia 
in  terris  est  adhuc  in  via,  et  consummatio  non  erit  nisi 
in  termino  beatae  visionis  et  fruitionis.  Hinc  Ecclesia  in 
terris  militat  ut  fiat  triumphans  in  coelo,  certat  in  agone 
ut  assequatur  bravium  ;  regnum  inchoatum  contendit  ad 


(1)  Quidquid  sit  de  ipso  Pelagio,  qui  videtur  tantummodo  asseruisse, 
posse  hominem  esse  et  multos  fuisse  sui  liberi  arbitrii  vigore  sine  ullo 
omnino  peccato,  de  Pelagianis  certe  Augustinus  hanc  refert  fere  incredi-i 
bilem  haeresim.  «  In  id  etiam  progrediuntur,  ut  dicant  vitam  iustorum 
in  hoc  saeculo  nullum  omnino  habere  peccatum,  et  ev  hia  Eccleaiam  Chri- 
ati  in  hac  mortalitate  perfici,  ut  sit  omnino  sine  macula  et  ruga,  quasi  non 
sit  Christi  Ecclesia,  quae  toto  terrarum  orbe  clamat  ad  Deum:  dimitte 
nobis  debita  nostra.  »  Aug.  1.  de  Haeresib.  n.  86.  Aliae  sectae  istae  ve-i 
teres  non  simpliciter  omnes  peccatores  sed  Donatistae  notorios  tantum, 
Montanistae  et  Novatiani  gravissimorum  quorumdam  criminum,  reos  ex-i 
eludebant,  negata  simul  potestate  Ecclesiae  eos  absolvendi  sibique  iterum 
reconciliandi.  Vide  Tertullianum  Montanistam  1.  de  pudicit.  praesertim 
c.  7.  et  19;  Cyprianum  ep.  52.  ad  Antonian.,  Tract.  quod  lapsis  venia 
non  neganda  (inter  Opp.  Cyprian.  Append.);  Pacianum,  Ambrosium  etc. 


—  440 

consummatum,  fides  ad  visionem,  spes  ad  fruitionem,  oha- 
ritas  adhuc  mutabilis  et  in  dolore  ad  charitatem  incommu-i 
tabilem  in  plena  beati tudine.  Quo  in  duplici  statu,  prior 
est  quidem  etiam  quoad  totum  corpus  imperfectus  in  comi 
paratione  cum  statu  secundo  perfecto  (1),  quemadmodum 
Apostolus  comparat  id  quod  nunc  est  tantum  ex  parte 
(ex  fxspou;),  cum  eo  quod  futurum  est  perfectum  (to  veXeiov), 
statum  fidei  in  terris  ut  parculi  cum  statu  visionis  ut 
adulti  iam  viri  (1.  Cor.  XIII.  9-12.),  nec  tamen  ob  hanc 
imperfectionem  negative  dictam  desinit  Ecclesia  esse  sponsa 
et  corpus  Christi;  ita  ergo  etiam  imperfectio  privative 
peccati  in  multis  membris  singulis,  quae  aegrota  quidem 
sunt,  non  tamen  finaliter  mortua  et  a  corpre  divulsa  sed 
in  ipso  corpore  sananda,  neque  in  ipsis  rationem  membro-i 
rum  tollit  (2),  eoque  minus  destruit  veritatem  corporis 
Christi,  quod  adhuc  u  aedificatur  »  et  crescit,  necdum  per- 


(1)  Multa  plena  sanctis  affectibus  more  suo  contemplator  Augustinus 
de  duplici  hoc  statu  seu  duplici  vita  Ecclesiae  tum  alibi  tum  in  Tra-i 
ctam  124.  in  Ioann.  n.  6-7.  «  Duas  itaqne  vitas  sibi  divinitus  praedi -i 
catas  et  commendatas  novit  Ecclesia,  quarum  est  una  in  fide,  altera  in 
specie,  una  est  vincendi  cur&  sollicita,  altera  victoriae  pace  secnra; 
nna  in  tentationibns  adiuvatnr,  altera  sine  ulla  tentatione  in  ipso  adiu- 
tore  laetatur;  una  subvenit  indigenti,  altera  ibi  est  nbi  nullum  invenit 
indigentem;  nna  aliena  peccata,  ut  sua  sibi  ignoscantur,  ignoscit,  altera 
nec  patitur  quod  ignoscat,  nec  facit  quod  sibi  poscat  ignosci...  Omnibns 
igitur  sanctis  ad  Christi  corpus  inseparabiliter  pertinentibus,  propter 
huius  vitae  procellosissimae  gubernaculum,  ad  liganda  et  solvenda  pec-i 
cata  claves  regni  coelorum  primus  Apostolorum  Petrus  accepit,  eisdemque 
omnibus  sanctis,  propter  vitae  illius  secretissimae  qnietissimnm  sinum, 
super  pectus  Christi  Ioannes  Evangelista  discubuit.  »  Vide  ibi  reliqua. 

(2)  u  lesus  Christus  caput  est  Ecclesiae,  et  est  corpus  eius  Ecclesia, 
et  in  eius  corpore  unitas  membrorum  (per  vincula  communionis)  et  com-i 
pago  caritatiB  tamquam  sanitas  existit.  Quicumque  autem  in  caritate 
friguerit,  infirmatur  in  corpore  Christi.  Sed  potens  est  ille  qui  iam  exal-i 
tavit  caput  nostrum,  etiam  infirma  membra  sanare;  dum  tamen  non  ni-i 
mia  impietate  praecidantur,  sed  haereant  corpori  donec  sanentur.  Quid-i 
quid  enim  adhnc  haeret  corpori,  non  desperatae  sanitatis  est;  quod  autem 
praecisum  fuerit,  nec  curari  nec  sanari  potest  (quamdiu  nempe,  re  vel 
saltem  voluntate  non  iternm  uniatur  corpori)...  Caput  nostram  sine  pec-i 
cato  et  sine  morte  iam  propitiat  Deam  pro  peccatis  nostris.  Sed  dum 
hic  sumas,  membra  sumus,  ne  desperemus,  quia  secuturi  sumus  caput 
nostrum  «  Aug.  serm.  137.  n.  1.  (al.  de  verbis  Dni.  49.). 


441 

venit  u  in  virum  perfectum  in  mensuram  aetatis  plenitu-» 
dinis  Christi  »  (Eph.  IV.  12-16.). 

1°.  Sane  Dominus  Ecclesiam  suam  docuit,  in  ea  et  pro 
ea  instituit  formam  orandi,  qua  eius  membra  in  unione  et 
communione  indesinenter  clamare  iubentur:  dimitte  nobis 
debita  nostra,  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus  nostris. 
Haec  oratio,  ut  ea  ipsa  verborum  universalitate  apparet, 
non  ad  sola  peccata  quotidiana  illa,  quae  gratiam  non 
auferunt,  et  de  quibus  discipulus  quem  diligebat  Iesus, 
protestatur,  u  si  dixerimus  quoniam  peccatum  non  habemus, 
ipsi  nos  seducimus  et  veritas  in  nobis  non  est  r  (1.10.1.8.), 
sed  imo  etiam  magis  ad  peccata  gravia  refertur,  ad  impe-» 
trandam  scilicet  necessariam  pro  remissione  dispositio-» 
nem  (1).  Id  sicut  ex  ipsis  verbis  orationis  et  ex  longe  ma-» 
iori  indigentia  gratiae  pro  remittendis  gravibus  criminibus, 
ita  etiam  ex  parabola  de  uno  inter  servos  regis  u  qui  de-» 
bebat  ei  decem  millia  talenta  »  (Matth.  XYIH.  23.  sq.) 
manifestum  est;  in  illa  enim  divinus  Magister  declaravit 
eam  ipsam  connexionem  inter  faciendam  a  nobis  et  impe-» 
trandam  a  Deo  orantibus  nobis  debitorum  remissionem, 
quam  in  formula  orationis  expresserat  (2);  debita  autem 
illic  non  iam  levia  sed  gravissima  a  Deo  remittenda  in 
exemplum  adducuntur. 

Ad  hanc  normam  divinitus  praescriptam  Ecclesia  conscia 
infirmitatis  filiorum  suorum  nihil  fere  instantius  et  fre-» 
quentius  a  Deo  exorat  in  suis  publicis  et  privatis  precibus 
quam  tum  praeservationem  a  committendis  tum  purgatio-» 
nem  a  commissis  peccatis:  u  populi  tui  Deus  institutor  et 


(1)  Verba  citata  Ioannis  et  quomodo  a  iustis  et  sanctis  remissio  pec- 
catornm  «  non  tantum  humiliter  sed  etiam  veraciter  »  oretur  et  non  so-i 
lum  «  pro  aliis  qui  snnt  in  suo  populo  peccatores,  »  sed  etiam  pro  se 
ipsis,  declaravit  Concilium  Carthaginense  plenarium  anni  418.  cano-i 
nibus  6-8. 

(2)  «  Et  remitte  nobis  debita  nostra,  sicut  et  nos  remittimus  debi-i 

toribus  nostris _  Ad  vitam  veniri  potest,  si  peccata  donentur,  quae  de-i 

bita  Dominus  appellat,  sicut  in  Evangelio  suo  dicit:  dimiti  tibi  omne 

debitum,  quia  me  rogatti  _  Qui  servus  post  dimissum  sibi  a  Domino 

omne  debitum  conservo  suo  noluit  ipse  dimittere,  in  carcerem  religatur  » 
Cyprian.  de  orat.  Dominic.  ed  Beluz.  p.  211. 


_  442 

rector,  peccata  quibns  impugnatur  expelle;  »  «  reatu3  nostri 
confessio  indulgentiam  valeat  percipere  delictorum;  »  a  cun-i 
ctarum  nobis  indulgentiam  propitius  largire  culparum;  » 
u  peccata  nostra  castigatione  voluntaria  cohibentes,  tempo-i 
raliter  potius  maceremus  quam  suppliciis  deputemur  aeter-i 
nis;  »  «ab  imminentibus  peccatorum  nostrorum  periculis 
te  mereamur  protegente  eripi,  te  liberante  salvari.  » 

Haec  et  his  gemina  in  omnium  rituum  occidentis  et 
orientis  liturgicis  libris  repetita  non  modo  sunt  verax  et 
humilis  oratio  ex  lege  supplicandi,  sed  simul  ex  lege  cre-i 
dendi  confessio  fidei,  quae  connexa  est  cum  ea  fide,  qua 
eredimus  Ecclesiam,  qualis  nunc  est  in  terris.  Cum  fide 
enim  in  Patrem,  et  Filium  eumque  incarnatum  ac  redem-i 
ptorem,  et  in  Spiritum  Sanctum  coniungitur  in  apostolico 
et  in  aliis  deinceps  symbolis  fides,  qua  credimus  non  qui-i 
dem  in  Ecclesiam  sed  Ecclesiam  et  sanctorum  communio-i 
nem  velut  complexum  operum  supernaturalium  ss.  Trinita-i 
tis,  pretium  redemptionis  per  Filium  incarnatum,  regnum 
ac  templum  sanctificatum  in  Spiritu  Sancto,  atque  in  hac 
Ecclesia  quatenus  in  terris  est,  credimus  ex  eadem  redem-« 
ptione  et  sanctificatione  remissionem  peccatorum  perenni-i 
ter  futuram  (1). 

2°.  Pro  ipsis  membris  Ecclesiae  Christus  sicut  alia  sa~i 
cramenta  ad  augendam  et  conservandam  sanctitatem  ita 


(1)  u  Post  commemorationem  sanctae  Ecclesiae  in  ordine  confessionis 
ponitur  remissio  peccatorum.  Per  hanc  enim  stat  Ecclesia  quae  in  terris 
est,  per  hanc  non  perit  quod  perierat,  et  inventum  est.  »  Huic  velut 
thesi  probandae  Augustinus  subiungit  prolixam  explicationem  modi  quo 
peccata  remittuntur,  non  solum  in  baptismo,  sed  etiam  «  in  vita  cetera, 
qnae  sine  peccatorum  remissione  non  agitur.  »  Primo  quidem  sermonem 
habet  de  peccatis,  quae  non  sunt  crimina;  tum  vero  *  neque  de  ipsis  cri-i 
minibus,  inquit,  quamlibet  magnis  remittendis  in  sancta  Ecclesia,  Dei 
misericordia  desperanda  est  agentibus  poenitentiam  secundum  modum  sui 
cuiusque  peccati...  Recte  constituuntur  ab  iis  qui  Ecclesiis  praeeunt,  tem-i 
pora  poenitentiae,  ut  fiat  satis  etiam  Ecclesiae,  in  qua  remittuntur  ipsa 
peccata,  extra  eam  quippe  non  remittuntur,  n  Tandem  post  multa  con-i 
eludit:  u  qui  in  Ecclesia  remitti  peccata  non  credens,  contemnit  tantam 
divini  muneris  largitatem,  et  in  hac  obstinatione  mentis  diem  claudit 
extremum,  reus  est  illo  irremissibili  peccato  (peccato  finali)  in  Spiritum 
Sanctum,  in  quo  Christus  peccata  dimittit  »  Aug.  Enchirid.  n.  17.  22. 


-  443  - 

sacramentum  instituit  remissionis  peccatorum  (Io.  XX.  23. 
cf.  Iac.  V.  15.  16.).  Adeoque  sunt  in  regno  sanctificationis 
tum  sacramenta  vivorum  ad  vitam  supematuralem,  qua 
iam  vivunt,  nutriendam  et  conservandam:  u  qui  manducat 
meam  carnem,  et  bibit  meum  sanguinem,  habet  vitam  ae~i 
ternam,  et  ego  resuscitabo  eum  in  novissimo  die  »  (Io.  VI.); 
tum  sacramenta  mortuorum  non  solum  ad  regenerationem, 
qua  primum  nascuntur  in  Ecclesia,  et  quae  renovatio 
(avaxaivi<T(jLo;)  non  nisi  semel  fieri  potest:  «  impossibile  est 
enim  eos  qui  semel  sunt  illuminati  (tou;  ccrca£  <pa>Tt<i9ev- 
toc;)...  rursus  renovari  (tcocXiv  avaxatvi£etv)  ad  poeniten-i 
tiam  n  (Heb.  VI.);  sed  etiam  ad  reconciliationem  (xavaX- 
XaYYj)  cum  Deo,  de  qua  Apostolus  peccatoribus  in  Ecclesia 
clamat:  u  obsecramus  jwo  Christo,  reconciliamini  Deo  » 
(2.  Cor.  V.  20.),  dum  simul  timet,  ne  forte  aliquos,  causam 
suae  tristitiae,  inveniat  in  Ecclesia  impoenitentes:  «  ne  lu-i 
geam  multos  in  eis  qui  ante  peccaverunt,  et  non  egerunt 
poenitentiam  super  immunditia  et  fornicatione  et  impudi-i 
citia  quam  gesserunt  n  (2.  Cor.  II.  3  ;  XII.  20.  21.). 

Hinc  divinae  institutioni  remissionis  peccatorum  inni-i 
titur  disciplina  poenitentialis,  quae  ab  apostolicis  tempo-i 
ribus  derivata  iam  II.  et  III.  saeculo  secundum  certas  et 
quoad  rei  summam  universales  normas  in  occidentalibus  et 
orientalibus  Ecclesiis  observabatur.  Hac  tamen  in  causa 
duo  sunt  animadvertenda.  Primo  quidem  in  multis  docu-i 
mentis  ecclesiasticis  directe  non  nisi  de  poenitentia  publica 
agitur,  cui  gravissimorum  et  publicorum  tantum  criminum 
rei  subiiciebantur;  tum  vero  remotio  poenitentium  a  my-i 
steriis  secundum  diversos  eorum  gradus  diversi  non  est 
confundenda  cum  excommunicatione  proprie  dicta  et  cum 
recisione  a  corpore  Ecclesiae;  a  perceptione  enim  Euchari-i 
stiae  ante  absolutionem  exclusi  erant  ex  ipso  fine  huius 
sacramenti  et  ex  lege  divina  ab  Apostolo  promulgata 
1.  Cor.  XI.  27.  28;  a  mysteriis  et  functionibus  aliis  arce-« 
bantur  ad  ampliorem  satisfactionem  etiam  (1)  Ecclesiae 

(1)  Hoc  sensu  minus  proprio  excommunicatio  appellari  videtur  ab 
Augustino  (ad  Donatist.  post  collation.  Carthagin.  n.  28.)  «  Neque  enim 
a  populo  Dei  separamus,  quos  vel  degradando  vel  excommunicando  ad 
humiliorem  poenitendi  locum  redigimus.  » 


praestandam  et  ad  salubriorem  praeparationem  pro  sacra-i 
mentis.  In  libro  II.  Constitutionum  Apostolicarum,  quae 
saeculo  III.  scriptae  antiquissimas  leges  Ecclesiae  exhibent, 
hoc  discrimen  inter  disciplinam  poenitendum  in  Ecclesia 
et  inter  excommunicationem  clarissime  ostenditur.  Primum 
docetur  Episcopus  non  solum,  quomodo  peccatores  poeniten- 
tes  absolvendi  sint  u  manuum  impositione,  »  sed  etiam  quH 
bus  remediis  sunt  sanandi  et  praeparandi  ad  absolutionem 
sive  acerbis  sive  lenibus,  etiamsi  u  vulnus  altum  sit  et  in-i 
tumuerit,  »  et  u  si  ulcus  serpat,  cauterio  utere  et  putre-i 
dinem  extrahe,  ieiuniis  scilicet  affligens.  »  Quando  vero 
haec  omnia  nihil  profecerint  et  insuper  periculum  infectio-i 
nis  pro  aliis  membris  oriatur,  tum  demum  praescribitur 
veniendum  esse  ad  excommunicationem,  u  Haec  cum  feceris, 
et  deprehendis  quod  a  pedibus  usque  ad  caput  non  eBt  ma-i 
lagma  imponere  neo  oleum  nec  ligamina,  sed  dilatatur  ulcus 
et  omnem  medicationem  anticipat  ad  modum  gangraenae 
cuncta  membraA  putrefacientis;  tunc  multa  cum  circumspe-i 
ctione  et  consultatione,  adhibitis  aliis  etiam  medicis  peritis, 
abscinde  membrum  putridum  ut  non  corrumpatur  totum 
corpus  Ecclesiae.  Ne  igitur  facilis  sis  et  promptus  ad  ab-i 
scindendum.  ..  Si  vero  impoenitentem  aliquem  videris  et 
obduratum,  tunc  cum  dolore  et  luctu  ab  Ecclesia  reseca 
insanabilem  »  (aviaru);  eAovTa  exxVjQdta;  aTroxowTs) 

ibi  c.  41. 

Eodem  pertinet  distinctio  Augustini  inter  peccata  alia 
etiam  gravissima,  quibus  homo  non  praeciditur  ab  Eccle-i 
sia,  et  inter  haeresim,  qua,  quamdiu  in  ea  persistit,  iam 
praecisus  est.  «  Tunc  enim  quisque  infructuosus  et  nondum 
a  radice  praecisus  estf  cum  mala  cupiditate  agit  quidem 
illa  opera,  de  quibus  dictum  est,  quoniam  qui  talia  agunt, 
regnum  Dei  non  possidebunt  (Gal.  V.);  sed  cum  pro  ipsis 
operibus  etiam  veritati  apertissimae,  qua  redarguitur,  rei 
sistere  coeperit,  tunc  praeciditur...  Sic  et  antequam  visH 
biliter  excommunicetur,  quisquis  contra  veritatem,  qua  con-i 
vincitur  et  arguitur,  hostilem  gestat  animum,  iam  prae-i 
cisus  est.  Ita  fit,  ut  et  semen  bonum  et  semen  malum, 
utraque  crescant  per  agrum  usque  ad  messem,  idest  et 
filii  regni  et  filii  maligni  (qui  mala  cupiditate  agunt  illa 


445 


opera,  de  quibus  paulo  ante  dixerat)  utrique  per  mundum 
(Ecclesiam  in  toto  mundo)  crescant  usque  in  finem  saeculi  » 
August.  de  unitat.  Eccles.  n.  74. 

II.  Quae  indicavimus,  satis  exhibent  demonstrationem 
velut  practicam  seu  in  ipsis  elementis  et  actis  Ecclesiae 
manifestam,  in  regno  sanctificationis  non  solos  comprehendi, 
u  qui  iusti  sint  et  sancti,  ut  iustificentur  et  sanctificentur 
adhuc»  (cf.  Ap.  XXII.  11.),  sed  etiam  u  qui  in  peccatis  sint, 
ut  remittantur  eis»  (cf.  Iac.  V.  15.).  Non  minus  clare  ChrH 
stus  Dominus  doctrina  sua  theoretica  describit  et  confirmat 
hunc  statum  adhuc  imperfectum  regni  sui  in  terris,  ita  ut 
in  ipso  regno  usque  ad  consummationem  saeculorum  cum 
iustis  et  sanctis  commixti  sint  peccatores. 

Doctrina  haec  continetur  in  parabolis  a  Christo  ipso 
explicatis  de  indole  regni  sui  in  terris,  idque  tam  manife-i 
sto,  ut  a  Conciliis  Africanis  et  ab  Augustino  in  doctrina 
catholica  asserenda  et  errore  Donatistarum  confutando,  ad 
membrorum  Ecclesiae  diversitatem  quod  attinet  iustorum 
et  peccatorum,  hae  divini  magistri  parabolae  habitae  fuerint 
tamquam  ineluctabile  argumentum  et  fere  fundamentum  ca-« 
tholicae  demonstrationis.  Regnum  coelorum  simile  est  agro, 
in  quo  simul  Crescunt  triticum  et  zizania  usque  ad  messem, 
quando  messores  colligent  zizania  ad  comburendum,  triticum 
vero  reponent  in  horrea  Domini.  Hanc  parabolam  Christus 
discipulis  postulantibus  explicuit,  u  Ager  est  mundus;  » 
totum  scilicet  tempus  status  regni  coelorum  in  hoc  saeculo; 
nam  messis  est  u  consummatio  saeculi;  »  in  regno  Dei  pro 
statu  praesenti  sunt  u  filii  regni,  »  digni  nempe  regno  aeterno, 
tamquam  triticum,  et  «  filii  nequam  »  (mot  tou  xovrjpou) 
in  eodem  agro,  qui  operibus  suis  sequuntur  diabolum  (1), 


(1)  Nomen  filii  in  Scriptoris  et  iu  usu  loquendi  orientalium  saepe 
accipitur  sensu  latiori  metaphorico  vel  metonymico.  Filius  appellatur 
illius  rei,  quae  ab  aliquo  habetur  vel  ci  debetur,  vel  cui  similis  perhi-i 
betur  sive  bonum  sit  sive  malum,  ut  filius  mortis,  filius  gehennae,  filius 
regni,  filius  fortitndinis,  filius  olei  (i.  e.  unctus  Zach.  IV.  14.),  filii  toni-i 
trui,  filii  fulguris  Iob.  V.  7.  heb.  i.  e.  aves  alte  et  praecipitanter  volan-i 
tes;  tum  etiam  filii  dicuntur  eorum,  quos  velut  duces  et  magistros  sequuni 
tur,  ut  filii  prophetarum,  filii  diaboli,  filii  nequam  (tou  -ovr,poj);  filii 
haereseos  apud  s.  Ephrern  sunt  haeretici,  filii  Messiae  apud  Arabes  sunt 
Christiani. 


446 


atque  per  haec  opera  sunt  zizania  seminata  a  diabolo.  In 
consummatione  saeculi  demum,  u  mittet  Filius  hominis  an-i 
gelos  suos,  et  colligent  de  regno  eius  omnia  scandala  et 
eos,  qui  faciunt  iniquitatem,  et  mittent  eos  in  caminum 
ignis,  t  Sunt  ergo  et  erunt  in  regno  Christi  in  terris 
scandala  et  operatores  iniquitatis  usque  ad  consummatio-i 
nem  saeculi,  in  qua  demum  sicut  meritis  ita  praemiis  et 
poenis  aeternis  plena  erit  separatio  filiorum  regni  et  filio—* 
rum  nequam.  Matth.  XIII.  24.  38-41. 

Eiusdem  rationis  sunt  parabolae  aliae.  «  Simile  est  re-> 
gnum  coelorum  sagenae  missae  in  mare  et  ex  omni  genere 
piscium  congreganti.  »  Genera  piscium  explicantur  duo, 
bonorum  et  malorum.  Rete  educitur  ad  littus,  «  cum  im-i 
pleta  est,  r  seu  cum  numerus  sanctorum  in  Ecclesia  Dei 
et  eonsequenter  etiam  reproborum  impletus  est;  tum  pi— * 
sces  ex  eadem  sagena,  quae  est  regnum  coelorum,  separan-» 
tur  ;  sicut  triticum  in  horrea  ita  pisces  boni  in  vasa  Do-i 
mini  colliguntur,  sicut  zizania  ad  comburendum  ita  pisces 
mali  foras  mittuntur  (t;o>  ejiaXov)  ex  sagena  scilicet  in 
qua  hactenus  fuerant  permixti  cum  bonis.  Conclusio  et 
declaratio  parabolae  datur  a  Domino  iisdem  verbis,  ut  in 
praecedenti:  u  sic  erit  in  consummatione  saeculi  »  Matth. 
Xin.  47-50. 

In  adventu  Filii  hominis,  qua  hora  non  putatur,  sive 
ad  iudicium  particulare  in  morte  singulorum  sive  ad  iudi- 
cium  universale  in  consummatione  omnium,  «  tunc  simile 
erit  regnum  coelorum  decem  virginibus.  »  Omnes  et  soli 
illi,  quibus  constituitur  regnum  coelorum  in  terris,  reprae-i 
sentantur  decem  virginibus,  quae  omnes  eo  ipso,  quod  sunt 
in  regno  coelorum,  u  exierunt  obviam  sponso  et  sponsae  » 
(sponso  Christo  et  sponsae  ut  erit  u  ornata  viro  suo  » 
Ap.  XXI.  2.  sq.).  At  ex  illis  omnibus  in  regno  coelorum 
obviam  euntibus  «  quinque  sunt  fatuae,  »  quibus  vasa  qui-» 
dem  fidei  mortuae  sed  non  oleum  lucentis  charitatis  ha-» 
bentibus  et  clausa  iam  ianua,  cum  tempus  non  erit  am-» 
piius,  frustra  pulsantibus  respondetur,  nescio  vos.  Hinc 
monentur  illi  utique,  qui  repraesentantur  per  parabolam 
virginum,  et  proinde  sunt  in  regno  coelorum,  et  in  eo 
sumpserunt  lampades  suas  euntes  in  occursum  sponso  et 


447 


sponsae:  u  vigilate  itaque,  quia  nescitis  diem  neque  ho-i 
ram,  »  quia  nimirum  etiam  inter  hos  possunt  esse  et  sunt, 
qui  non  sumpserunt  oleum  in  vasis  suis  Matth.  XXV.  1.  sq. 

Praeter  haec  Patres  adversus  Donatistas  saepe  urgent 
similitudinem  a  Ioanne  Baptista  positam  de  tritioo  et  pa-i 
leis  in  eadem  area  Matth.  III.  12.  u  Tentarunt  sane  Epi-i 
scopi  vestri  (Donatiani)  negare  scriptum  in  Evangelio,  quod 
areae  sit  Ecclesia  comparata;  sed  mox  evangelicorum  ver-i 
borum  commemoratione  convicti  ad  id  se  converterunt,  ut 
etiam  ibi  dicerent  occultos  malos  significatos,  non  manife-» 
stos,  de  quibus  scriptum  est:  veniet  ferens  ventilabrum  in 
manu  sua  et  mundabit  aream  suam,  frumentum  recondet 
in  horreo,  paleas  autem  comburet  igni  inexstinguibili.  Vos 
itaque  iudicate,  aperite  oculos,  aures  intendite  veritati; 
si  propterea,  sicut  ipsi  dixerunt.  Dominus  Ecclesiam  reti-i 
bus  comparavit,  quia  non  manifestos  sed  latentes  in  ea 
malos  intelligi  voluit,  quos  ita  non  vident  sacerdotes, 
quemadmodum  pisces  intra  retia  sub  fluctibus  non  vident 
piscatores;  numquid  et  area  sub  aqua  vel  sub  terra  tritu-« 
ratur?  aut  certe  nocturnis  horis,  non  in  sole  conteritur, 
aut  in  ea  rusticus  caecus  operatur?  Quanto  ergo  melius 
se  ipsos  corrigunt,  quam  Evangelia  sancta  pervertunt,  et 
ad  vanum  suae  mentis  errorem  eloquia  Dominica  detorquere 
conantur.  Custodit  autem  Deus  innocentiam  sanctorum 
et  fidelium  suorum,  sicut  piscium  bonorum,  sicut  pinguium 
frumentorum,  ut  intra  ista  retia  non  eis  noceant  permixta 
genera  reprobanda,  et  in  ista  area  non  eis  noceat  permixta 
palea  ventilanda  n  August.  1.  post  Collation.  Carthag.  n.  14. 

Similia  disputat  Augustinus  de  convivio,  cui  intervene-i 
rat  etiam  conviva  non  habens  vestem  nuptialem  Matth.  XX. 
10.  sq.  u  Quomodo  hoc  verum  est,  inquit,  nisi  quia  in  illo 
uno  grande  corpus  figurabatur  omnium  malorum  ante  Do-i 
mini  iudicium  convivio  Dominico  permixtorum?  »  Aug.  ibid. 
n.  27.  Praeclarissime  hanc  significationem  convivii  nuptialis 
explicat  s.  G-regorius  in  Evang.  hom.  38.  n.  7-14.  «  Ecce 
iam  ipsa  qualitate  convivantium  aperte  ostenditur,  quia  per 
has  regis  nuptias  praesens  Ecclesia  designatur,  in  qua  cum 
bonis  et  mali  conveniunt.  Permixta  quippe  est  diversitate 
filiorum,  quia  'sic  omnes  ad  fidem  generat,  ut  tamen  omnes 


448 


per  immutationem  vitae  ad  libertatem  spiritalis  gratiae 
culpis  exigentibus  non  perducat.  Quousque  namque  hic  vi-i 
vimus,  necesse  est  ut  viam  praesentis  saeculi  permixti  per-« 
gamus;  tunc  autem  discernimur,  cum  pervenimus.  Boni  enim 
soli  nusquam  sunt  nisi  in  coelo,  et  mali  soli  nusquam  sunt 
nisi  in  ftiferno;  haec  autem  vita  quae  inter  coelum  et  in-i 
fernum  sita  est,  sicut  in  medio  subsistit,  ita  utrarumque 
partium  cives  communiter  recipit;  quos  tamen  sancta  Ec-i 
clesia  et  nunc  indiscrete  suscipit  et  postmodum  in  egressione 
discernit  »  Gregor.  1.  c.  n.  7.  Eandem  doctrinam  exhibet 
parabola  seu  potius  metaphora  de  ovibus  et  hoedis  Matth. 
XXY.  32:  u  Hoc  agebamus,  ut  causae  et  personae  hoedo- 
rum  non  praeiudicaret  causa  et  persona  ovium,  quamvis 
communibus  pascuis  utraque  pecora  serventur,  donec  a  pa-i 
store  summo  in  iudicio  novissimo  alii  ad  sinistram,  alii  ad 
dexteram  segregentur  r>  August.  loc.  cit.  n.  6.  Ita  porro 
explicant  comparationem  Apostoli  (2.  Tim.  II.  20.)  de  ma-i 
gna  domo,  in  qua  sunt  vasa  tum  pretiosa  tum  vilia.  Huius- 
modi  vilium  vasorum  ab  Ecclesia  exclusionem  Cyprianus  ex-i 
probrat  Novatianis:  u  quantus  arrogantiae  tumor  est...  ut 
quis  aut  audeat  aut  facere  se  posse  credat,  quod  nec  Apo-i 
stolis  concessit  Dominus,  ut  zizania  a  frumento  putet  se 
posse  discernere,  aut  quasi  ipsi  palam  ferre  et  aream  pur-« 
gare  concessum  sit,  paleas  conetur  a  tritico  separare;  cum-i 
que  Apostolus  dicat,  in  domo  autem  magna  non  solum  vasa 
aurea  et  argentea  sed  et  lignea  et  fictilia,  aurea  et  argentea 
vasa  videatur  eligere,  lignea  vero  et  fictilia  contemnere, 
abiicere,  damnare,  quando  non  nisi  die  Domini  vasa  lignea 
divini  ardoris  incendio  concrementur,  et  fictilia  ab  eo  cui 
data  est  ferrea  virga,  frangantur  »  Cyprian.  ep.  B2.  p.  74. 
cf.  ep.  51.  p.  65.  In  hunc  sensum  ex  eodem  testimonio  ar-> 
gumentatur  Pacianus  ep.  1.  n.  5.  et  ep.  3.  n.  4.  26.  Aug. 
de  baptism.  1.  VII.  n.  99;  serm.  15.  n.  2;  Ambrosiaster  in 
1.  c.  Apostoli. 

Lucido  compendio  doctrinam  catholicam  ex  s.  Scripturis 
et  catholica  traditione  de  statu  Ecclesiae,  peccatoribus  cum 
iustis  communione  professionis  regiminis  et  sacramentorum 
usque  ad  consummationem  saeculi  commixtis,  comprehende-i 
runt  Episcopi  catholici  Africae  in  «  mandato,  »  quo  suis 


449 


octodecim  selectis  ad  disputandum  cum  Donatianis  Episcopis 
in  collatione  habita  Carthagine  anno  411.  mense  Iunio  nor-> 
mas  praescripserant,  quas  in  disputatione  sequerentur  (1). 
Primum  quidem,  aiunt,  demonstrent  Episcopi  selecti  veram 
Christi  Ecclesiam  in  lege,  in  prophetis,  in  psalmis,  in  Scri-« 
pturis  novi  Testamenti,  ex  quibus  omnibus  praecipua  testi-i 
monia  inducant,  praedictam  esse  et  celebratam  eam,  quae 
sit  inter  omnes  gentes,  atque  adeo  eius  notam  essentialem 
esse  catholicitatem.  Tum  vero,  quod  nunc  ad  nos  pertinet, 
ita  prosequuntur,  u  Hanc  ergo  Ecclesiam,  quae  isto  modo, 
ut  praedictum  et  impletum  est,  ab  Ierusalem  sumpsit  exor-i 
dium  atque  inde  se  in  Iudaeam  et  Samariam  aliasque  orbis 
terrae  partes  Apostolorum  praedicatione  diffudit...  dicunt 
isti,  contra  quorum  errorem  collegis  nostris  collationem  de-i 
fensionemque  mandamus,  Caeciliani  Episcopi  quondam  Car- 
thaginensis  Ecclesiae  et  sociorum  eius  nescio  quibus  peccatis 
periisse  pollutam,  atque  in  parte  Donati  eius  reliquias  re-> 
mansisse  (2).  Hanc  vanam  et  sacrilegam  criminationem  hic 


(1)  Convenerant  Carthaginem  306  Episcopi  catholici,  praeter  quos 
#  120  aberant  «  quod  qnidam  senectute,  quidam  infirmitate,  quidam  diversis 

negotiis  essent  impediti,  n  ut  testati  sunt  catholici  primo  die  Collationis. 
Mandatum  autem  eolem  die  recitatum  hanc  habet  inscriptionem:  u  Mandatum 
factum  in  Ecclesia  Carthagiueusi  ab  universo  Concilio  Episcoporum  ca-i 
tholicorum  praesidente  Aurelio  episcopo  Ecclesiae  Carthaginensis  et  Syl- 
vano  primate  Numidiae.  »  (Inter  documenta  in  Appendice  ad  T.  IX.  Opp. 
Augustini  p.  37.). 

(2)  Originem  schismatis  narrant  Optatus  1.  I.  n.  13.  sqq.  et  Augu-i 
stinus  contra  Crescon.  1.  III.  c.  26.  sqq.;  in  Breviculo  Collat.  cum  Do-i 
nat.  c.  12.  sqq.;  1.  ad  Donatistas  post  Collat.  c.  34.  sqq.  et  alibi.  Dei 
functo  Mensurio  Carthaginensi  Episcopo  rite  electus  est  et  a  Felice  Aptun- 
gitano  consecratus  Caecilianus,  qui  hactenus  fuerat  diaconus.  Tum  superbia 
divitis  mulieris  Luciliae,  ambitione  quorumdam  Clericorum,  avaritia  se-i 
niorum  qui  thesauros  Ecclesiae  sibi  a  Mensurio  in  custodiam  commissos 
reddere  nolebant,  factio  conflata  est  contra  Caecilianum.  Isti  Carthaginem 
evocant  Episcopos  Numidas  cum  primate  suo  Secundo  Tigisitano,  inter 
quos  plures  rei  confessi  traditionis  librorum  sacrorum  tempore  persecu-i 
tionis  Diocletianae,  et  homicida  ferocissdmus  Purpurius  Limanensis.  Fa-i 
cto  conciliabulo  damnant  Caecilianum,  conficto  crimine  in  eius  consecra-i 
torem  Felicem  velut  reum  traditionis  libi  orum  sacrorum,  quam  accusa-i 
tionem  postea  extenderunt  etiam  in  ipsum  Caecilianum.  Inde  constituentes 
cathedram  contra  cathedram,  altare  $ontra  altare  conseciant  Episcopum 


Fraxzeliii.  De  Ecclesia  Christi 


29 


450 

quibus  mandamus,  ita  redarguant  et  refellant,  ut  primum 
Ecclesiae  causam  a  causa  quorumdam  hominum  distinguant. 
Quoniam  Ecclesia  permixtos  malos  habitura  praedicta  est, 
quousque  messis  tempore  a  tritico  zizania  segregentur,  vel 
a  frumento  palea  ventilata  discedat,  vel  oves  ad  dexteram 
haedi  ad  sinistram,  qui  nunc  eisdem  pascuis  permixti  sunt, 
segregentur,  vel  mali  pisces  a  bonis,  qui  nunc  intra  eadem 
retia  simul  trahuntur  ad  littus,  in  eodem  littore,  hoc  est 
in  fine  saeculi,  dirimantur.  Homines  autem  quilibet  in  Ec-i 
clesia,  si  boni  sunt,  triticum  vel  frumentum  eius  sunt,  oves 
eius  sunt,  pisces  eius  boni  sunt;  sin  autem  mali  sunt,  zi— * 
zania,  palea,  hoedi,  pisces  mali  eius  sunt.  Non  ergo  propter 
eos  tota  messis,  tota  area,  grex  totus,  piscatio  tota  da-< 
mnata  est,  ne  cum  ante  tempus  audemus  quasi  de  malis 
temere  iudicare,  et  aliis  aliorum  obiectare  peccata,  bonos 
propter  malos  sacrilega  separatione  deseramus;  cum  potius 
malos  propter  bonos  pia  unitate  tolerare  debeamus.  Urgendi 
ergo  sunt  isti  harum  evangelicarum  similitudinum  et  tam 
perspicuae  veritatis  inimici,  ut  doceant  quod  intendunt,  ac 
prius  osteodant,  si  valuerint,  quomodo  Ecclesia...  quorum-i 
libet  quos  accusant,  contagione  perierit,  et  in  Donati  parte 
remanserit.  »  Quapropter  non  in  repellendis  criminibus,  quae  ' 
licet  falsa  contra  Caecilianum  aliosque  ingerunt,  cardo  de-i 
fensionis  constituendus  est,  et  non  tam  iuridice  de  factis 
particularibus  hominum  disputandum  cum  criminatoribus 


Maiori  nam,  qui  sub  diacono  Caeciliano  fuerat  lector;  moxque  pro  sua 
causa  appellant  ad  imperatorem  Constantinum.  Procurante  Constantino 
congregantur  Concilia  Romanum  sub  Melchiade  Pontifice  et  Arelatense; 
absolvuntur  innocentes  Caecilianus  et  Felix;  damnatur  multorum  crimi-i 
num,  qui  erat  praecipuus  actor  contra  Caecilianum,  Donatus  Casensis 
(a  Casis  nigris).  Pars  tamen  Donati  seu  Donatistac  perstant  in  suo  schis-i 
mate,  assumpto  nomine  non  ab  illo  Donato  Casensi,  ut  videtur,  sed  a  se-i 
eundo  suo  Episcopo  Carthaginensi  Donato,  quem  magnum  appellabant. 
Ubique  per  Africam  consecratis  suae  factionis  Episcopis  schismati  addi-i 
derunt  haeresim,  notorios  peccatores,  cuiusmodi  criminabuntur  fuisse  Fe-i 
licem  et  Caecilianum,  et  quotquot  in  eorum  manerent  communione,  ex-i 
torres  esse  ab  Ecclesia,  hanc  proinde  per  ipsam  communionem  cum  Cae-i 
ciliano  eiusqne  successoribus  in  toto  orbe  periisse  et  in  sola  parte  Donati 
salvam  remansisse,  insuperqne  extra  Ecclesiam  nec  baptismum  nec  ulla 
esftC  sacramenta. 


451 

haereticis,  sed  potius  theologice  demonstrandum,  in  vera 
Christi  Ecclesia  esse  posse  et  esse  peccatores  eosque  non 
modo  occultos  sed  etiam  manifestos. 

Ad  hanc  demonstrationem  praeter  parabolas  evangelicas 
pertinent,  quae  ulterius  iniungunt  promenda  suis  deputatis, 
inter  quos  longe  praecipuus  eminebat  Augustinus.  «  Quod 
nos  dicimus,  inquiunt,  ad  eorum  crimina  repellenda  ab  eis, 
quibus  officium  defensionis  huius  imponimus,  evidentissime 
et  exemplis  cumulatius  (nempe  ultra  doctrinam  contentam 
in  parabolis  allatis)  ostendatur,  id  est  Ecclesiam  Christi 
nullorum  malorum  usque  in  finem  sibi  met  permixtorum, 
non  solum  ignotorum  verum  etiam  cognitorum,  quasi  cor-« 
ruptione  pestifera  posse  inquinari  atque  deleri.  »  Exempla 
huiusmodi  inducunt  ex  sanctis  prophetis,  «  qui  ab  eo  po-i 
pulo,  in  quo  utique  etiam  boni  inter  malos  erant,  non  se 
corporali  discrimine  (abrupta  communicatione  religiosa)  di— « 
videbant,  melius  iudicantes  per  patientiam  ferre  malos  quam 
per  calumniam  relinquere  bonos.  »  Imo  evidentis  simam  osten-i 
sionem  habemus  in  ipso  collegio  Apostolico.  u  Ipse  Dominus 
Iesus  Christus  exemplum  singulare  patientiae  traditorem 
suum,  utique  pessimum,  non  solum  cognitum  in  discipuli 
numero  (in  numero  ac  censu  nempe  non  solum  membri  Ec-> 
clesiae  sed  membri  etiam  dignitate  apostolica  insigniti)  per-> 
tulit,  verum  etiam  praecognitum  (sua  culpa  tandem  repro- 
brum  futurum)  in  discipulorum  numerum  assumpsit,  n  Idem 
evidentissime  ostenditur  perenni  traditione,  in  doctrina  ni-i 
mirum  et  disciplina  Ecclesiae  inde  ab  aevo  apostolico.  Nam 
u  Apostolorum  temporibus  testis  est  Apostolus  Paulus,  inter 
falsos  fratres  gemens  (2.  Cor.  XI.  26.)  et  quosdam  per  in-i 
vidiam,  quod  utique  vitium  diabolicum  est,  Christum  an-i 
nuntiantes  in  epistola  sua  (Phil.  I.  15.)  notans,  quem  ad  mo-' 
dum  boni  malos,  propter  unitatSm  Christi  pietate  sollicita 
conservandam,  sine  ulla  sua  perditione  in  sacramentorum 
communione  tolerabant,  a  quorum  malitia  longe  abhorre-i 
bant.  Post  Apostolos  etiam  Episcopi  boni,  quemadmodum 
propter  unitatem  Christi  non  solum  quoslibet  laicos  verum 
etiam  coepiscopos  toleraverunt  malos,  testes  sunt  litterae 
martyris  Cypriani,  ubi  gemit  avaritiam  quorumdam  colle-i 
garum  usque  ad  crudelitatem  foenoris  rapinasque  fundorum; 


_  452 

nec  tamen  malorum  contagione  factus  est  talis,  sed  bonorum 
dilectione  pertulit  tales,  non  tantum  id  exemplo  admonensr 
verum  etiam  praecepto  instruen3.  Nam  in  quadam  epistola 
sua  (ep.  54.  ad  Maxim.)  dicit:  etsi  videntur  in  Ecclesia 
esse  zizania,  non  tamen  impedire  debet  aut  fides  aut  caritas 
nostra,  ut  quoniam  esse  zizania  in  Ecclesia  cernimus,  ipsi 
de  Ecclesia  recedamus  »  (1).  Concludunt  denique  suum  de 
hac  disputatione  «  mandatum  »  argumento  ad  hominem, 
quod  Augustinus  saepe  urget  sed  nobis  nunc  necessarium 
non  est.  Donatistae  nempe  statuerant,  eos  qui  a  suo  schis-i 
mate  alio  schismate  cum  Maximiano  recesserant,  non  fuisBe 
pollutos,  dummodo  Maximiani  ordinationi  schismaticae  non 
interfuissent.  Ex  hac  licet  absurda  eorum  sententia  ita  pro 
doctrina  vera  argumentantur  catholici.  «  Yel  sero  hinc  in- 
telligere  cogantur  (a  deputatis  catholicis),  multo  potius  in 
unitate  catholica  malos  bonis  tamquam  paleam  frumentis 
abesse  non  posse,  si  in  concisione  (secta)  schismatica,  ubi 
palea  sola  est,  putatus  est  Maximianus  eiusdem  concisionis 
suae  socios,  tantum  qui  ordinationi  eius  praesentes  non  fue-i 
runt,  non  potuisse  maculare.  » 

Ne  in  re  satis  manifesta  ulterius  progrediamur,  ex  Scri-i 
pturis  sacris,  ex  institutis  et  disciplina  Ecclesiae  et  in  hac 
ex  apostolica  traditione,  ex  ipso  fine  ipsaque  indole  sanctae 
et  sanctificantis  Ecclesiae  constat,  et  in  controversia  prae-i 
sertim  Donatiana  quarto  et  quinto  saeculo  omnino  ad  li— « 
quidum  deductum  et  explicite  definitum  est,  peccatores  quos-i 
libet  baptizatos  qui  veram  fidem  citra  haeresim,  et  socia-* 
lem  caritatem  citra  schisma  retinent,  quamdiu  sententia 
ecclesiastica  excommunicati  non  sunt,  vere  et  simpliciter 


(1)  Quoniam  Donatistae  auctoritatem  Cypriani  maximi  faciebant  ita 
nt  ei  contradicere  non  anderent  (cf.  Aug.  Brevic.  collact.  n.  20.),  ho.*. 
testimonio  Augustinos  eos  saepe  urget.  «  Cyprianus  nec  pro  certa  per-i 
mixtorum  malitia  zizaniorum  pacem  deseruit  frumentorum,  qui  ad  Maxi-i 
mianum  scribens  dixit:  etsi  videntur  in  Ecclesia  esse  zizania,  non  tamen 
impediri  debet  fides  aut  caritas  nostra,  ut  quoniam  zizania  esse  in  Ec-i 
clesia  cernimus,  ipsi  de  Ecclesia  recedamus.  Non  dixit,  suspicamur,  opH 
namur,  arbitramur,  coniicimus,  credimus;  sed  cernimus  dixit.  0  verbum, 
quo  cuncta  dubitatio  tolleretur,  ut  corpus  Christi  non  divideretur!  n 
Aug.  contra  Crescou.  1.  III.  n.  35.  et  alibi. 


_  453 

esse  membra  Ecclesiae  visibilis  ac  cives  regni  Dei  in  terris. 
Unde  inter  dogmata,  «  quae  ita  fidei  catholicae  congruunt, 
ut  si  quis  non  solum  omnibus  sed  etiam  singulis  voluerit 
contraire,  in  eo  quod  singulis  horum  contumaciter  repugnat 
et  his  contraria  docere  non  dubitat,  haereticus-  et  fidei 
Christianae  inimicus  atque  ex  hoc  omnibus  catholicis  ana~i 
thematizandus  appareat,  »  s.  Fulgentius  merito  hunc  etiam 
ponit  articulum,  u  Firmissime  tene  et  nullatenus  dubites, 
aream  Dei  esse  catholicam  Ecclesiam,  et  intra  eam  usque 
in  finem  saeculi  frumento  mixtas  paleas  contineri,  hoc  est 
bonis  malos  sacramentorum  communione  misceri...  utiliter- 
que  malos  a  bonis  intra  Ecclesiam  tolerari,  si  hoc  cum  eis 
bene  vivendo  et  bene  monendo  agatur,  ut  et  videntes  et 
audientes  quae  bona  sunt,  mala  sua  respuant  et  iudicandos 
se  a  Deo  pro  suis  malis  operibus  contremiscant,  atque  ita 
praeveniente  dono  gratiae  de  suis  iniquitatibus  confundan-i 
tur,  et  ad  bonam  vitam  per  Dei  misericordiam  cenvertan- 
tur.  Bonos  vero  a  malis  intra  Ecclesiam  dumtaxat  catho-i 
licam  constitutis  non  debere  nisi  operum  dissimilitudine  se-i 
parari,  ut  cum  quibus  divina  communicant  sacramenta,  non 
habeant  mala  opera,  quibus  illi  sunt  criminosi,  communia  » 
s.  Fulgent.  1.  de  Fide  ad  Petrum  cc.  43.  et  44. 

III.  Quae  quamvis  ita  sunt,  negari  tamen  non  potest 
magnum  discrimen,  quo  iusti  et  sancti  et  quo  peccatores, 
filii  Dei  et  filii  diaboli  uniuntur  in  compage  Ecclesiae  san-i 
atae,  in  communione  sanctorum,  et  sunt  ac  dicuntur  mem-i 
bra  corporis  cuius  Christus  caput,  atque  adeo  membra  Chri-i 
sti.  Superius  vidimus  unionis  cum  Ecclesia  multiplices  esse 
nexus,  eosque  non  omnes  unius  sed  universim  loquendo  du-i 
plicis  ordinis.  Nam  a)  sunt  nexus  externi,  in  se  ipsis  con-i 
spicui,  qui  licet  habeant  rationem  mediorum  ad  finem  nempe 
ad  charitatem  et  sanctitatem  ,  sunt  tamen  ex  institutione 
fundatoris  Ecclesiae  essentialia  elementa,  quibus  ipsa  Ec~i 
clesia  in  terris  formaliter  ut  visibilis  constituitur,  b)  Sunt 
nexus  interni,  omnino  spirituales,  in  se  ipsis  non  conspicui, 
qui  licet  nobiliores  sint  et  finis  proximus  sanctae  ac  san-i 
ctificantis  Ecclesiae,  hoc  tamen  ipso,  quod  non  nisi  per 
priora  illa  manifestantur,  rationem  visibilitatis  Ecclesiae 
et  societatem  conspicuam  non  constituunt.  Elementa  con- 


454 


spicua  ex  Christi  institutione  essentialia  demonstravimus 
esse,  sacramentum  fidei  baptismum,  communionem  profes^ 
sionis  fidei  sub  legitimo  magisterio,  socialem  charitatem 
seu  obedientiam  disciplinae  sub  legitimo  hierarchico  regi-» 
mine  seu  sacro  imperio,  communionem  cultus  divini  ac  sa-i 
cramentorum  sub  legitimo  sacerdotio,  ita  ut  quibus  vel 
unum  horum  desit,  non  baptizati,  haeretici,  schismatici, 
excommunicati  ad  Ecclesiam  in  terris  simpliciter  non  per-i 
tineant,  quamvis  secundum  quid  ad  eam  pertinere,  nexibus 
scilicet  quos  adhuc  retinent,  «  ex  aliqua  parte  ei  uniri  n 
possint,  ut  Augustinum  loquentem  audivimus;  imo  etiam 
per  accidens  fieri  potest,  ut  perfectione  dispositionum  spi-i 
ritualium  et  nexuum  internorum  coram  Deo,  «  apud  quem 
voluntas  pro  facto  reputatur,  ubi  factum  excludit  necessi-« 
tas,  r>  actuales  nexus  externi  suppleantur,  modo  quo  supe-i 
rius  declaratum  est.  Hinc  e  converso  fit,  ut  peccatores  licet 
vinculis  omnibus  externis  vere  et  simpliciter  perseverent 
esse  membra  visibilis  Ecclesiae  in  terris,  ab  eadem  tamen 
Ecclesia  secundum  nobiliora  eius  elementa  spiritualia  et  se-> 
eundum  finem  proximum  qui  est  sanctificatio,  maneant  dif- 
formes,  atque  idcirco,  si  Ecclesia  secundum  hanc  formam 
sanctitatis,  secundum  finem  actualis  sanctificationis,  et  ita 
secundum  spiritum  consideretur,  possint  ac  debeant  dici  non 
pertinere  ad  Ecclesiam. 

Si  igitur  comparemus  modum  loquendi  de  peccatoribua 
in  Ecclesia,  et  de  iis  qui  foris  existentes  secundum  aliquid 
tamen  ad  Ecclesiam  referuntur,  ordo  inversus  est.  Hi  po-i 
steriores  sunt  et  simpliciter,  hoc  est  sine  addita  declara-i 
tione,  possunt  ac  debent  dici  esse  extra  Ecclesiam  et  non 
esse  in  Ecclesia;  non  vero  possunt  dici  pertinere  ad  Eccle-i 
siam  nisi  expressa  vel  saltem  ex  contextu  manifesta  decla-i 
ratione,  secundum  quid  seu  secundum  quae  vincula  adhuc 
reliqua  referri  et  pertinere  ad  Ecclesiam  dicantur  (1).  Con-i 
tra  vero  peccatores  de  quibus  agimus,  simpliciter  sunt 
membra  Ecclesiae,  et  non  nisi  secundum  quid  ad  Ecclesiam, 
sub  certa  scilicet  formali  ratione  et  spirituali  dono  consi- 

(1)  u  Simpliciter  dicitur  aliquid,  quod  liullo  addito  dicitur  «  S.  Thoiu. 
iu  Ioan.  Icet.  5.  ct  alibi  saepe  ex  Aristotele  1.  II.  To  icor. 


deratam,  pertinere  negari  possunt.  Nisi  scilicet  addatur  vel 
subintelligatur  aliqua  declaratio,  debent  dici  et  non  possunt 
sine  errore  in  iide  negari  esse  in  Ecclesia;  si  tamen  vel 
explicite  declaretur  vel  implicite  subintelligatur.  Ecclesiam 
et  coniunctionem  membrorum  eius  non  universim,  sed  sin- 
gillatim  et  unice  secundum  spiritum  vivificantem  et  parti-i 
cipationem  unionemque  cum  hac  vita  spiritus  spectari, -nihil 
impedit,  quominus  peccatores  dicantur  secundum  hunc  mo-i 
dum  considerandi  non  esse  in  Ecclesiae  compage,  non  esse 
de  Ecclesia,  non  pertinere  ad  Ecclesiam  esse  extra  Eccle-i 
siam. 

Haec  valent,  non  quasi  fas  esset  hunc  modum  loquendi 
passim  usurpare,  sed  ut  rite  intelligantur  locutiones  quae-i 
dam  apud  Patres  e.  g.  apud  Optatum  Milevitanum  occur-i 
rentes  et  frequenti ssiraae  apud  Augustinum,  qui  contra  Do¬ 
nati  stas  ceteroquin  primas  tenebant  in  defensione  doctrinae 
catholicae  de  peccatoribus  in  Ecclesia  usque  ad  consumma^ 
tionem  saeculi  commixtis  cum  sanctis  et  iustis,  ut  ex  iisdem 
Patribus  satis  demonstravimus.  Ratio  considerandi  Eccle-i 
siam  eo  modo,  quo  peccatores  non  comprehenduntur  istis 
Patribus  erat  primo  quidem  illa  generalis,  de  qua  diximus; 
ornamentum  scilicet  praecipuum  sponsae  Christi  et  corporis 
Christi  et  finis  per  se  intentus  est  actualis  sanctitas  cui 
soli  iusti  respondent  peccatores  vero  contrarie  opponuntur; 
tum  ratio  ss.  istis  doctoribus  erat  altera  particularis  et 
polemica  ex  ipsa  indole  haeresis  Donatianae  argumentorum^ 
que,  quibus  eam  defendere  consueverunt.  Duplex  enim  eo-i 
rum  erat  error,  quod  notorii  peccatores  non  sint  membra 
Ecclesiae,  et  porro  quod  quicumque  sunt  extra  Ecclesiam, 
quia  Spiritum  Sanctum  promissum  et  datum  soli  Ecclesiae 
npn  habent,  sacramenta  valide  administrare  non  possunt, 
pro  qua  sententia  solemne  eis  erat  appellare  ad  auctorita-< 
tem  martyris  Cypriani.  Iam  contra  priorem  partem  Patres, 
et  prae  ceteris  luculentius  Augustinus,  ut  vidimus,  demon-i 
strant  dogma  esse  revelatum  in  Scripturis  et  explicatum  in 
Traditione,  zizania  cum  tritico  in  uno  agro,  peccatores  cum 
iustis  in  una  Ecclesia  communicare  non  operibus  et  nexibus 
sanctitatis,  sed  magisterio  et  doctrina,  -  regimine  et  discH 
plina,  sacerdotio  et  sacramentis.  Quoad  partem  alteram  hae- 


45  G 


reseos,  quoniam  iam  alia  inducitur  consideratio  obiecti  et 
mutato  elencho  transitus  fit  ab  elementis  visibilibus  ad  ele-« 
mentum  internum  inhabitantis  Spiritus  Sancti,  Augustinus 
respondere  solet,  ab  Ecclesia  ita  considerata,  ab  hoc  nexu 
et  hac  compage  Spiritus  Sancti  peccatores  omnes,  non  solum 
notorios,  sed  etiam  occultos  quos  Donatiani  non  excludebant 
ab  Ecclesia,  aeque  esse  extorres;  Cyprianum  vero  etiam  a 
peccatoribus  manifestis  sacramenta  valide  administrari  posse, 
semper  agnovisse.  Quare  cum  ad  Ecclesiam,  quatenus  in  ea 
consideratur  elementum  spirituale  sanctitatis,  peccatores  non 
magis  pertineant  quam  haeretici  aut  schismatici,  et  nihi-« 
lominus  peccatores  iidem,  ut  Cyprianus  ex  integro  Dona-i 
tiani  ex  parte  agnoscunt,  valide  administrent  sacramenta, 
licet  privati  inhabitatione  Spiritus  Sancti;  eadem  potestas 
etiam  haereticis  et  schismaticis  negari  nequit,  quia  sacra~> 
menta  sunt  ac  manent  sacramenta  Christi  et  Ecclesiae,  non 
vero  hominum  a  quibus  ministrantur. 

Ita  argumentatur  Augustinus  tum  alibi  saepe  tum  no¬ 
mi  nati  r  a  1.  III.  inde  a  n.  22.  et  toto  fere  1.  IV.  de  Baptismo 
contra  Donat.,  ut  duo  haec  coniungat,  peccatores  esse  intus 
et  esse  in  Ecclesia;  nihilominus  tamen  non  esse  in  unitate 
Ecclesiae,  quae  formatur  pace  in  Spiritu  Sancto,  et  non 
pertinere  ad  unicam  columbam,  quae  est  sine  macula,  u  Quia 
nec  isti  Ecclesiae  devoti  sunt,  qui  videntur  esse  intus,  et 
contra  Christum  vivunt,  id  est  contra  Christi  mandata  fa~i 
ciunt;  nec  omnino  ad  illam  Ecclesiam  pertinere  iudicandi 
sunt,  quam  sic  ipse  mundat  lavacro  aquae  in  verbo,  ut  ex-> 
hibeat  sibi  gloriosam  Ecclesiam,  non  habentem  maculam  aut 
rugam  aut  aliquid  huiusmodi.  Quod  si  in  ista  Ecclesia  non 
sunt,  ad  cuius  membra  non  pertinent,  non  sunt  in  Ecclesia, 
de  qua  dicitur:  una  est  columba  mea,  una  est  matri  suae; 
ipsa  est  enim  sine  macula  et  ruga  (1).  Aut  asserat,  qui 

(1)  Manifestam  est  ex  contextibus,  u  macnlam  et  rugaru  »  in  hisce 
locis  ab  Augustino  accipi  pro  peccatis  gravibus,  a  quibus  iusti  utique 
sunt  imrannes;  quia  vero  iis  nominibus  significari  possunt  quaevis  etiam 
venialia  peccata,  pro  qnibus  ipsi  iusti  «  non  solum  humiliter  sed  etiam 
veraciter  »  qnotidie  clamant,  dimitte  nobis  debita  nostra;  ideo  s.  doctor 
1.  II.  c.  18.  Retract.  monet,  hoc  sensu  Ecclesiam  ne  in  iustis  quidem 
esse  sine  macula  aut  ruga,  u  Ubicumque  in  his  libris  (de  Baptism.)  comme- 


potest,  huius  columbae  membra  esse,  qui  saeculo  verbis,  non 
factis  renuntiant.  ..  Nos  autem  secundum  id  quod  in  prae-i 
senti  est  quisque  hominum,  quaerimus  utrum  in  illis  Ec-i 
clesiae  membris,  quae  una  columba  dicta  est  et  sponsa  sine 
macula  et  ruga,  hodie  deputandi  sint,  de  quibus  dicit  Cy-> 
prianus  in  epistola  quam  commemoravi,  quod  viam  Domini 
non  tenerent  nec  data  sibi  ad  salutem  caelestia  mandata 
servarent  (inducit  plura  ex  Cypriani  ep.  7.  ad  Clerum; 
73.  ad  Iubaian.;  ex  lib.  de  lapsis)...  Quod  si  eos  in  suis 
membris  nec  illa  columba  cognoscit,  et  talibus  si  in  eadem 
perversitate  permanserint,  dicturus  est  Dominus,  non  novi 
vos,  recedite  a  me  qui  operamini  iniquitatem;  videntur  esse 
in  Ecclesia,  et  non  sunt  (eo  quo  hic  agitur,  modo  conside-i 
rata),  imo  et  contra  Ecclesiam  faciunt.  Quomodo  ergo  ba~i 
ptismo  Ecclesiae  (ipsomet  Cypriano  latente)  baptizare  pos- 


raoravi  Ecclesiam  non  habentem  maculam  aut  rugam,  non  sic  accipiendum 
est,  quasi  iam  sit;  sed  quae  praeparatur,  ut  sit,  quando  apparebit  eliam 
gloriosa.  Nunc  enim  propter  quasdam  ignorantias  et  infirmitates  membro-i 
rum  snorum  habet,  unde  quotidie  tota  dicat  dimitte  nobis  debita  nostra.  •* 
Alio  quam  heie  sed  eodem  sensu,  quo  in  libris  de  Baptismo  haec  eadem 
distinctio  inter  Ecclesiam  quae  nunc  est,  et  qualis  fntura  est,  adhibita 
est  ab  Augustino  et  ceteris  Episcopis  Africanis  in  collatione  Cartha- 
ginensi.  Donutistae  enim  ibi  proferebant  testimonia  Scripturarum,  u  qui-i 
bus  ab  omni  malorum  hominum  permixtione  pura  praenuntiabatur  Ec-i 
clesia.  »  Catholici  vero  respondebant,  haec  testimonia  si  intclligantur  de 
Ecclesia  qualis  nunc,  est,  repugnare  testimoniis  aliis,  quibus  commixtio 
in  Ecclesia  peccatorum  cum  iustis  manifestissime  demonstratur.  »  Nec 
mirum,  si  pacem  Scripturae  Dei  non  intclligebant,  qui  pacem  cum  eius 
Ecclesia  non  habebant.  Nos  autem  utraque  accipientes  testimonia,  de-i 
monstrabamus  utrorumque  concordiam.  Nam  et  illud  accipiebamus,  quod 
in  suis  lilteris  commemoraverunt  Ecclesiae  di  tum  esse,  nec  adiieiet  ultra 
per  te  transire  incircumcisus  et  immundus  (Is.  51.  1.);  ct  illud  quol 
scriptum  est,  sinite  utraque  (zizania  cum  tritico)  crescere  usque  ad  mes- 
sem  (Matth.  13.  10.);  sed  hoc  esse  in  agro,  illud  in  hordeo...  Eeco  mani-i 
festum  est,  quod  dicebatur  a  nobis,  distinguenda  esse  tempora  Ecclesiae; 
non  eam  nunc  esse  talem,  qualis  post  resurrectionem  futura  est;  nunc 
malos  habere  permixtos,  tunc  omnino  non  habituram;  ad  illam  cius  pu-i 
ritatem,  non  ad  huius  temporis  permixtionem  illa  divina  testimonia  per. 
tinere,  quibus  eamdem  praedixit  ab  omni  malorum  p  rmixtionc  penitus 
alienam  »  Aug.  I.  ad  Donat,  post  collation.  n.  10-12.  Collatio  haec  (,'ar- 
thagiuensis  anno  411.  habita  est  decennio  fere  post  scriptos  libros  de 
Baptismo. 


158 

sunt,  quod  nec  ipsis  prodest  nec  accipientibus,  nisi  intrin— « 
secus  vera  conversione  mutentur,  ut  ipsum  sacramentum 
quod  eis  accipientibus  non  proderat,  quando  saeculo  verbis 
non  factis  renuntiabant,  prodesse  incipiat,  cum  et  factis  coe-i 
perint  renuntiare;  ita  et  illi  quorum  est  aperta  separatio 
(ab  Ecclesia  simpliciter  spectata),  quia  in  membris  illius  co^ 
lumbae  nec  hi  (aperte  separati)  nec  illi  (peccatores)  sunt 
hodie,  sed  aliqui  eorum  fortasse  futuri  sunt...  Sicut  autem 
urgeri  videor,  cum  dicitur  mihi:  ergo  haereticus  dimittit 
peccata?  sic  et  ego  urgeo,  cum  dico:  ergo  qui  coelestia  man-i 
data  non  servat,  avarus,  raptor,  foenerator,  invidus,  verbis 
nou  factis  saeculo  renuntians  (quos  omnes  iisdem  verbis  Cy 
prianus  in  Ecclesia  esse  et  valide  tum  conferre  tum  reci^ 
pere  sacramenta  fatebatur),  dimittit  peccata?  Si  per  vim 
sacramenti  Dei,  sicut  ille  ita  et  ille;  si  per  meritum  suum, 
nec  ille  nec  ille.  Illud  enim  sacramentum  et  in  malis  homi-i 
nibus  Christi  esse  cognoscitur;  in  corpore  autem  unicae  co-i 
lumbae,  incorruptae,  sanctae,  pudicae,  non  habentis  macu-i 
lam  aut  rugam,  nec  ille  nec  ille  invenitur  »  August.  de 
Baptism.  1.  IV.  n.  4.  5. 

-Luculentius  in  eodem  opere  explicat  discrimen,  quod  iu- 
sti  ipsam  domum  Dei  secundum  decorem  suum  et  secundum 
fructuum  seu  finem  spectatam  constituunt  et  sunt  in  com-i 
page  domus,  quae  fructifera  iustitia  continetur;  peccatores 
sunt  in  domo,  sed  non  eam  constituunt,  quia  non  perti-« 
nent  ad  compagem  iustitiac;  haeretici,  schismatici,  et  ex- 
communicati  qui  habendi  tamquam  ethnici  et  publicani,  non 
sunt  in  domo  sed  ex  domo,  hoc  est,  exierunt  ex  domo; 
iusti  itaque  corporaliter  et  spiritaliter,  communione  sa-i 
cramentorum  et  sanctitate  morum,  sunt  in  Ecclesia;  pec-i 
catores  sunt  in  ea  corporaliter  et  non  spiritaliter,  commu-i 
nione  sacramentorum  non  sanctitate  morum;  alii  vero 
u  separatiores  n  in  ea  neutro  modo  sunt,  u  Puto,  inquit, 
me  non  temere  dicere,  alios  ita  esse  in  domo  Dei,  ut  ipsi 
etiam  sint  eadem  domus  Dei,  quae  dicitur  aedificari  super 
petram,  quae  unica  columba  appellatur,  quae  sponsa  puH 
chra  sine  macula  et  ruga,  et  hortus  conclusus,  fons  signa-i 
tus,  puteus  aquae  vivae,  paradisus  cum  fructu  pomorum, 
quae  domus  etiam  claves  accepit  ac  potestatem  solvendi  et 


_  459 

ligandi  (1).  Hanc  domum  si  quis  corripientem  corrigentem- 
que  contempserit,  sit  tibi,  inquit,  tamquam  ethnicus  et 
publicanus.  De  hac  domo  dicitur.  Domine  dilexi  decorem 
domus  tuae...  et  beati  qui  habitant  in  domo  tua,  in  sae-i 
cula  saeculorum  laudabunt  te;  et  innumerabilia  talia.  Haec 
domus  etiam  triticum  dicitur,  sive  tricenum  sive  sexage- 
num  sive  centenum  fructum  afferens  cum  tolerantia.  Haec 
domus  est  in  vasis  aureis  et  argenteis  et  lapidibus  pretiosis 
et  lignis  imputribilibus...  Haec  quippe  in  bonis  fidelibus 
est  et  sanctis  Dei  servis  ubique  dispersis  spiritali  unitate 
devinctis  in  eadem  communione  sacramentorum,  sive  se  facie 
noverint  sive  non  noverint.  Alios  autem  ita  dici  esse  in 
domo,  ut  non  pertineant  ad  compagem  domus,  nec  ad  so-» 
cietatem  fructiferae  pacijicaeque  iustitiae,  sed  sicut  palea 
dicitur  esse  in  frumentis;  nam  et  istos  esse  in  domo,  ne~i 
gare  non  possumus,  dicente  Apostolo,  in  magna  domo  non 
solum  aurea  vasa  sunt  vel  argentea,  sed  et  ligna  et  fictilia, 
et  alia  quidem  sunt  in  honorem,  alia  in  contumeliam.  Ex 

o 

(1)  Ut  hoc  rite  intelligatur,  sequentia  animadvertenda  snnt.  o)  Au-i 
gustinus  numquam  dixit,  iustos  tantum  habere  potestatem  remittendi  et 
retinendi  peccata,  sed  ubique  et  data  opera  inculcat,  peccatores  aeque  ac 
iustos  haber.’  a  Christo  potestatem  valide  administrandi  sacramenta,  quae 
ex  virtute  Christi  non  ex  sanctitate  ministrorum  remittunt  peccata.  Ve- 
rnmtamen  haec  ipsa  potestas  sacramentorum  instituta  et  data  est  a  Chri-i 
sto  ad  exhibendam  Ecclesiam,  qualem  hic  s.  Doctor  describit,  per  sancti, 
tatem  singulis  quibusque  membris  impertitam  solvendo,  vel  ad  praepara-i 
tionem  eiusdem  sanctitatis  ligando:  subtectum  potestatis  sunt  homines 
non  quatenus  sancti,  sed  quatenus  insigniti  munere;  finis  potestatis  est 
tota  Ecclesia  quatenus  sancta  et  sanctificanda.  Hinc  b)  si  potestas  li— « 
gandi,  ut  in  proxime  sequenti  contextu,  spectatur  quatenus  refertur  ad 
excommunicationem,  eius  quoque  finis  est  sanctitas  unicae  culumbae,  ut 
ab  ea  rescindantur,  quos  superius  audivimus  a  Patribus  dici  gangraenam 
toti  corpori  perniciosam,  c)  Insuper  prae  oculis  habeatur  oportet  pene» 
Augustinum  recurrens  certus  quidam  modus  considerandi  remissionem 
peccatorum  in  Ecclesia;  pro  quo  non  solum  ipsam  proprie  dictam  potesta-i 
tem  solvendi  peccata,  sed  in  communione  sanctorum  orationes  et  congrua 
merita  considerat,  quibus  peccatoribus  impetrantur  gratiae  actuales,  ut 
disponantur  ad  remissionem.  «  Correctos  (poeni tentes),  inquit,  etiam  fra-i 
ternis  orationibus  expiari  per  caritatem  cooperientem  multitudinem  pec-i 
catorum  »  contra  Crescon.  1.  III.  n.  27.  «  Deus  habitat  in  templo  sancto, 
hoc  est,  in  sanctis  fidelibus,  in  Ecclesia  sua:  per  eos  dimittit  peccata, 
quia  viva  templa  sunt  »  serm.  99.  n.  9, 


_  400 

hoc  numero  innumerabili  (peccatorum),  non  solum  turba  in-i 
tus  premens  cor  paucorum,  in  tantae  multitudinis  compa-» 
ratione  sanctorum;  sed  etiam  disruptis  retibus  haereses 
et  schismata  existunt  in  eis,  qui  iam  magis  ex  domo 
quam  in  domo  esse  dicendi  sunt,  de  quibus  dicitur,  ex 
nobis  exierunt,  sed  non  erat  ex  nobis.  Separatiores  enim 
sunt  iam  etiam  corporaliter  segregati,  quam  illi  qui  in-i 
terius  carnaliter  et  animaliter  vivunt,  et  spiritaliter  se~» 
parati  sunt.  »  Prosequitur  deinde  Augustinus  docere,  tum 
in  magna  domo  etiam  u  a  fictis  quos  Spiritus  Sanctus  fu-» 
git,  n  tum  ab  haereticis  et  schismaticis  «  qui  separatiores 
non  magis  in  domo  quam  ex  domo  sunt,  n  verum  accipi 
sacramentum  sed  inutiliter,  u  quod  ut  fiat  utile,  inquit, 
ab  haeresi  vel  schismate  recedendum  est,  et  illi  domui  co-» 
haerendum ;  quod  non  solum  haeretici  et  schismatici,  sed 
etiafn  illi  facere  debent,  qui  sic  sunt  in  domo  per  com-i 
munionem  sacramentorum,  ut  extra  domum  sint  per  dH 
versitatem  morum  »  Ibid.  1.  VII.  n.  99.  100. 

Non  ergo  Augustinus  aut  sibi  aut  catholicae  doctrinae 
de  peccatoribus  simpliciter  ac  vere  membris  Ecclesiae  in 
terris  umquam  contradixit,  sed  eandem  Ecclesiam  diversi-» 
mode  consideravit  vel  secundum  visibilia  elementa  et  uni-» 
tatem  corporis,  in  qua  peccatores  sunt  cum  iustis  coniuncti 
et  permixti,  vel  secundum  proximum  finem  actualis  sancti-» 
ficationis  membrorum  et  sanctitatem  spiritus,  in  qua  com-» 
page  iustitiae  peccatores  nondum  sunt,  sed  ad  eam  doctrina, 
disciplina,  sacramentis  (elementis  visibilibus),  et  gratiis  in-» 
ternis  invisibilibus  in  Ecclesia  ipsa  promoventur  et  addu~» 
cuntur.  u  Quicumque  in  caritate  friguerit,  infirmatur  in 
corpore  Christi;  sed  potens  est  ille  qui  iam  exaltavit  caput 
nostrum,  etiam  infirma  membra  sanare,  dum  tamen  non  ni-» 
mia  impietate  praecidantur,  sed  haereant  corpori,  donec  sa-» 
nentur.  Quidquid  enim  adhuc  haeret  corpori,  non  desperatae 
sanitatis  est  r>  Aug.  serm.  137.  n.  1. 


Hactenus  Cl.  Auctor;  reliqua  desiderantur. 


# 


In  theses  de  Ecclesia  Christi  praefatio  editoris 
Commentarius  de  cita  Auctoris  _ 


pag.  III 
.  »  V 


Sectio  I.  —  Quae  continet  tractatum  prodromum  de 

Ecclesia  Dei  generatim  spectata,  de  Ecclesia 
veteris  Testamenti  eiusque  institutis  in  rela— > 
tione  ad  Testamentum  novum,  de  notione  et 
distinctione  triplicis  potestatis  in  Ecclesia* 


Thesis  I.  —  De  significatione  nominis  u  Ecclesia.  *  —  Nomen  Ecclesia 
habet  quidem  etiam  genericam  significationem  coetus  muh 
torum,  quatenus  ad  unitatem  aliquam  convocati  consideran-i 
tur;  significatio  tamen  specifica  atque  ex  usu  loquendi  bi- 
blico  et  ecclesiastico  maxime  propria  est  religiosa,  ut  Ecclesia 
sit  societas  vero  Dei  cultu  unitorum,  quae  significatio  iterum 
vel  universali  extensione  vel  restrictione  aliqua  peculiari 


THESIS  II.  —  De  Ecclesia  Dei  spectata  secundum  nptionem  amplis-i 
simam  communionis  sanctorum.  —  Ecclesia  Dei  secundum 
amplissimam  notionem  spectata  est  supernaturalis  societas 
seu  civitas  eornra  omnium,  qui  sive  angeli,  sive  homines  ab 
Adam  usque  ad  consummationem  sub  capite  Christo  fide  in 
via,  visione  beatifica  in  termino  adhaerentes  Deo  uniti  sunt 

ad  communionem  sanctorum  _  »- 

THESIS  III.  —  De  statu  adhuc  imperfecto  et  perficiendo  Ecclesiae 
veteris  oeconomiae.  —  Ecclesia  patriarchalis  inde  ab  Adam 
tamquam  inchoatio  minus  conspicua  continebatur  professione 
verae  fidei  et  vero  cultu  Dei;  prae  hoc  statu  forma  Ecclesiae 
non  universalis  pro  cunctis  gentibus  sed  peculiaris  in  populo 
Israel  a  Deo  per  Moysen  institutae  expressior  quidem  ap-i 
paret  in  unitate  sacri  ministerii  imperii  et  magisterii;  at-i 
tamen  ct  ipsa  adumbratio  dumtaxat  erat  et  introductio  ad 
Ecclesiam  Iesu  Christi  in  statu  perfecto  novi  Testamenti.  » 
TnESIS  IV.  —  De  multiplici  discrimine  institutorum  veleris  Testa-i 
menti  in  relatione  ad  Ecclesiam  novi  Testamenti.  —  In  in-i 
sti tutis  ac  legibus  veteris  Testamenti  distinguenda  sunt 


1 


8 


21 


402 


1°.  ea,  quae  per  se  necessaria  ad  salutem,  pertinent  ad  Te-> 
st  amentum  aeternum  et  universale,  ab  aliis  quae  pro  pecu-i 
liari  dumtaxat  populo  et  pro  tempore  introductionis  ad  me-i 
liorem  spem  erant  praecepta  ;  2°.  in  his  ipsis  institutis 

peculiaribus  distinguantur  oportet  illa,  quae  principali  suo 
tine  typica  erant  ad  Christum  venturum  eiusque  Ecclesiam, 
ita  ut  postquam  adimpleta  eraut  in  Christo,  iam  eorum  ob-i 
servantia  abolita  et  mortua  atque  post  sufficientem  Ecclesiae 
propagationem  omnino  vetita  ac  mortifera  censeri  debent; 
alia  vero  quae,  sine  proxima  saltem  et  immediata  Christi 
praesignificatione,  ad  politicam  vel  religiosam  externam  di—* 
sciplinam  synagogae  pertinebant,  obligatione  turis  divini  iam 
sublata  in  Ecclesia  Christi,  possunt  nihilominus  consuetn- 
dine  aut  lege  humana  ecclesiastica  permitti  vel  etiam  prae-« 

cipi  _  Xz>ag.  34 

THESIS  V.  —  Declaratur  distinctio  triplicis  potestatis  in  Ecclesia.  — 
Quamvis  verissima  et  maxime  necessaria  sit  solemnis  di— ' 
visio  inter  potestatem  ordinis  et  iurisdictionis;  attamen  po-i 
testas  iurisdictionis  quae  in  bimembri  illa  partitione  gene- 
rice  sumitur,  ad  maiorem  claritatem  potest  et  ob  proprietates 
inter  se  diversas  debet  in  s.  Theologia  distingui  in  potesta-i 
tem  regiminis  seu  iurisdictionis  specifice  dictae,  et  in  pote-* 
statem  authentici  atque  in  sua  plenitudine  infallibilis  ma-i 
gisterii,  ita  ut  theologice  vera  censeri  debeat  distinctio  tr i  — « 
membris  sacerdotii  seu  sacri  ministerii,  ecclesiastici  imperii. 


authentici 


Sectio  II.  —  De  revelato  facta  institutionis  et  constitu¬ 
tionis  Ecclesiae  Iesu  Christi, 


CAPUT  I.  —  ECCLESIAE  IESU  CHRISTI  INSTITUTIO  IN  SUA  PRAE¬ 


PARATIONE  ET  iuxe 


TlIESIS  VI.  —  Ecclesiae  institutio  praenuntiata  et  descripta  in  pro-i 
phetiis  veteris  Testamenti.  —  Ecclesia  novi  Testamenti  con-i 
stituenda  a  Christo  ex  omnibus  gentibus  universalis  ac 
perennis  praenuntiata  est  in  prophetiis  veteris  Testamenti 
atque  descripta  nt  unum  regnum  potestatis  in  proprio  regi-< 
mine,  regnum  veritatis  in  proprio  magisterio,  regnum  san-i 
ctificationis  in  proprio  sacerdotio,  quae  omnis  potestas  ori-i 
ginaliter  et  tamquam  in  fonte  sit  in  Christo  institutore, 
per  participationem  in  cins  ministris  ad  regendam,  docen-i 
dam,  sanctificandam  Ecclesiam  in  suis  membris  _  _  _  ib. 

TlIESIS  VII.  —  In  Evangeliis  annuntiatur  regnum  Dei,  regnum  Iesu 
Christi  propriae  constitutionis  ac  formae  fundandum  in 
terris.  —  Quamvis  regnum  Dei  ct  regnum  coelorum  in  Seri- 


ptnris  non  nno  semper  sensu  accipiatur,  in  Evangeliis  tamen 
1®.  hoc  nomine  annuntiatur  regnum  Iesu  Christi  in  terra, 
ut  societas  in  se  et  per  se  consistens  in  propria  sua  forma, 
ab  aliis  societatibns  distincta  et  diversa,  ordinis  nempe  non 
terreni  sed  supematnralis,  quamvis  in  terra  cx  hominibus 
constituta;  quae  eadem  unitas  in  se  constituta  et  propria 
forma  regni  2°.  a  Christo  fundatore  aliis  nominibus  ac  sym-i 
bolis  parabolarum  describitur  et  annuntiatur  .  .  .  pag.  77 

THESIS  VIII.  —  Proxima  praeparatio  et  inchoatio  institutionis  Eccle-i 
siae.  —  Christus  Dominus  in  ipsa  forma  suae  praedicationis 
velut  in  exemplari  exhibuit  formam  suae  Ecclesiae;  haneque 
formam  constitutam  in  visibili  ac  vivente  auctoritate  ex  una 


parte  et  in  obedientia  fidei  erga  eandem  auctoritatem  ex 
parte  altera  transfudit  in  Ecclesiam,  dum  huius  institutionem 
initiavit  discipulorum  fidelium  vo  ationc,  atque  ex  his  omni-i 
bus  duodecim  Apostolorum  electione,  quibus  in  unum  corpus 
sub  se  uno  capite  constitutis  auctoritatem  communicavit  ad 
postulandam  obedientiam  lidci,  simul  praeparando  plenioris 
potestatis  participationem  perennem  et  sub  uno  visibili  ca-i 
pite  hierarchicam  unitatem  pro  tempore  ablatae  suae  visibi-i 


CAPUT  II.  —  INSTITUTIO  ET  CONSTITUTIO  ECCLESIAE  VISIBILIS  A 

CHRISTO  COMPLETA  IN  SUIS  EPIPHANIIS  ANTE  ASCEN-i 
SUM  IN  COELUM  _  »  110 


THESIS  IX.  —  De  munere  Apostolorum  in  prima  Christi  apparitione 
enuntiato  et  instituto.  —  Sicut  Christus  a  Patre,  ita  Apostoli 
a  Christo  missi  sunt  Io.  XX.  21;  quapropter  haec  missio 
Apostolorum  intelligenda  est  in  complexu  continere  munus 
et  potestatem  ad  Ecclesiam  nomine  ac  vice  Christi  visibili-i 
ter  regendam,  docendam,  sanet  i  I ~i  cj- n n cl n  m  _  »  112 

THESIS  X.  —  De  institutione  regni  Iesu  Christi  super  terram  secun-i 
dum  formam  monarchiae  in  tertia  apparitione.  —  Christus 
Iesus  regnum  suum  in  terris  ita  instituit,  ut  tum  in  pro-i 
xima  praeparatione  Matth.  XVI.  Lue.  XXII.  tum  in  respon-i 
dente  illi  exsecutione  Io.  XXI.  unum  Simonem  Petrum  ex 
ceteris  et  super  ceteros  Apostolos  degerit,  quem  potestate 
instruxit  suprema  et  universali  tum  super  singulas  partes 
er  singula  membra  Ecclesiae  tum  super  totum  corpus  Eccle-i 
siae;  quae  quidem  potestas  sit  vicaria  a  Christo  derivata, 
immediata  immediatioue  virtutis  in  totum  et  in  partes,  plena 
quoad  obiectum  proprium  regni  coelorum  in  terris.  Propterea 
hae  ipsa  potestate  constituitur. principium  formans,  et  conti-i 
nens  visibilem  unitatem  Ecclesiae  ex  ipsa  institutione  Chri-i 
sti  fundatoris  ac  inre  proinde  1  m  i  ■  ^  124 


464 


THESIS  XI.  — •  De  monarchiae  JCeclesiasticae  propagatione  seu  de  pe— • 
renni  in  primatu  Petri  successione.  —  1°.  Christus  Deus  ipse 
sicut  primatum  in  Petro,  ita  non  minus  divino  iure  insti— « 
tuit  hunc  primatum  perennem  in  sua  visibili  Ecclesia,  nt 
perpetua  serie  singulos  antecessores  singuli  successores  ex-i 
cipiant,  quae  institutio  perennitatis  et  successionis  in  evan- 
geliis  descripta  fide  divina  credenda  est.  2°.  Postquam  Pe-i 
trus  in  sua  persona  gerens  primatum  a  Christo  sibi  commisi 
sum  fundavit  et  sibi  assumpsit  episcopatum  seu  sedem 
Romanam,  hancque  moriens  reliquit  vacuam  cum  exigentia 
successionis  tam  in  primatn  quam  in  episcopatu  Romano, 
modus  ipse  successionis  in  primatu  determinatos  est,  nt 
successio  legitima  in  episcopatu  Romano  sit  successio  in  pri-i 
matu  super  universam  Ecclesiam;  ita  enim  ins  divinum 
successionis  determinatum  semper  et  ubique  intellexit  uni-i 
versa-  Ecclesia,  quemadmodum  demonstrat  Conciliorum,  Ro-i 
manomm  Pontificum  ceterorumque  Patrum  consentiens  do-i 
ctrina,  quae  ipsum  evidens  et  perpetuum  factum  unionis 
primatus  cum  sede  Romana  Petri  declarat  _  _  _  _  pag.  163 
THESIS  XII.  —  Ulterior  explicatio  doctrinae  de  unione  primatus  cum 
Sede  Homana.  —  1°.  Eadem  veritas  unionis  primatus  super 
universam  Ecclesiam  cum  Sede  Apostolica  Romana  ex  Conci-i 
liorum  definitionibus  et  fidei  professionibus  demonstratur. 

2°.  Ex  praemissa  doctrina  consequitur  modum  unionis  eum 
esse  ut  distinctione  rationis  successio  in  sede  Romana  sit 
visibile  signum  successionis  in  primatu;  realiter  vero  una 
sedes  Romana  evecta  sit  ad  dignitatem  et  potestatem  sedis 
primatialis  super  universam  Ecclesiam.  Porro  3°.  consequi-i 
tur  veritas  theologica,  primatum  liumquam,  ne  suprema  qui-i 
dem  ipsius  successoris  Petri  potestate,  a  sede  Romana  se-i 
parandum  et  alio  transferendunj  esse;  4°.  Per  aliam  vero 
qnamvis  potestatem  sive  ecclesiasticam  sive  profanam  fieri 
posse  huiusraodi  translationem,  doctrina  est  damnata,  et  con-i 
nexa  cum  erroribus  contra  ipsam  divinam  constitutionem 


192 


THESIS  XIII.,  —  De  distinctione  inter  Sedem  et  sedentem  in  Sede 
Apostolica.  —  Seposita  distinctione  quae  per  se  evidens  est, 
inter  personalia  mferita  sedentis  et  praerogativas  Sedis,  1°. 
omnino  reiicienda  est  distinctio  a  Novatoribus  inducta  quoad 
praerogativas  quae  divinitus  institutae  competant  Sedi  Apo- 
stolicae,  non  vero  singulis  in  ea  sedentibus;  siquidem  prae-i 
rogativae  omnes  a  Christo  institutae  sunt  ut  propriae  Petri 
et  singulorum  eius  successorum,  et  per  hos  et  ab  his  seden-i 
tibus  pertinent  ad  Sedem.  Nihilominus  2°.  si  perpetuitas  Se-< 
dis  Apostolicae  et  mortalitas  singulorum  sedentium  spectetur, 
distinctio  aliqua  inter  Sedem  et  singulos  sedentes  admitti 
debet,  ex  qua  diversa  conditio  infallibilis  magisterii  et  su- 


465 


premi  regiminis  in  Ecclesia  tempore  Sedia  vacantia  et  tem-i 


Scholion.  De  modo  qno  magnam  schisma  occidentis  in  Concilio 
Constantiensi  sublatum  ^  ~  — 


220 

280 


CAPUT  III.  —  CONSTITUTIO  ECCLESIAE  SUB  APOSTOLIS  ET  PRO-i 

XIME  SECUTA  AETATE  _  239 

THESIS  XIV.  —  Ecclesia  ab  Apostolis  conatituta  in  aese  exhibet  eam, 
ipsam  formam,  quae  eat  a  Christo  instituta.  —  Secundam  for-i 
mam  a  Christo  fundatore  praescriptam  et  institutam  Eccle-i 
sia  nobis  exhibetur  ab  Apostolis  constituta  1°.  nt  Ecclesia 
una  ex  Iudaeis  primum,  deinde  sine  discrimine  ex  Indaeis 
et  gentibus;  2°.  ut  Ecclesia  Christiana  omnino  distincta  et 
separata  a  synagoga;  3°.  in  se  cohaerens  unitate  professio-i 
nis  fidei,  sacramentorum,  et  communionis;  4°.  hoc  ipso  dis-i 
posita  ac  gubernata  per  propriam  potestatem  magisterii  ac 
imperii.  _  _  »  ib. 

THESIS  XV.  —  Potestatis  in  Apostolis  institutae  aucceasio  in  hierar- 
chia.  —  In  Ecclesia  iam  Apostolica  conspicitur  potestatis 
in  Apostolis  institutae  ad  pascendam  Ecclesiam  perpetua 
successio  per  seriem  singulorum  in  singulis  Ecclesiis  Episco-i 
porum;  ex  quibus  constat  unus  in  Apostolis  divinitus  insti-i 
tutus  cumque  eis  successione  cohaerens  episcopatus.  Quae 
quidem  divina  Ecclesiae  constitutio  tnm  1°.  in  scriptis  Apo- 
stolicis  exhibetur;  tum  2°.  in  monumentis  Patrum  aetati 
Apostolicae  proximorum  distinctius  manifestatur  ...  ^  269 

Thesis  XVI.  —  De  nomine  Episcopi  et  Presbyteri  in  scriptis  Aposto- 
licis.  —  Quamvis  certum  sit,  tres  gradus  Episcoporum,  pre-i 
sbyterorum,  ministrorum  divina  ordinatione  ac  proinde  etiam 
tempore  iam  Apostolico  fuisse  distinctos,  concedendum  est 
tamen  sine  dubio,  antiquissima  illa  aetate  etiam  Episcopis 
quandoque  factum  fuisse  nomen  presbyterorum:  verumtamen 
probabilius  esse  putamus,  nomen  Episcopi  semper  sacerdo-i 
tibus  dumtaxat  primi  ordinis,  qui  singuli  ad  singulas  Ec~» 
clesias  regendas  ordinati  erant,  fuisse  proprium,  numquam 
commune  sacerdotibus  secundi  ordinis  seu  presbyteris  .  »  282 


Sectio  III.  —  Ecclesia  Iesu  Christi  considerata  secundum, 
habitudines  ad  divinum  suum  fundatorem. 

TlIESIS  XVII.  —  Ecclesia  Iesu  Christi  considerata  in  opere  redem-i 
ptionis  ut  in  sua  causa  efficiente  et  meritoria.  —  Spectata 
redemptione  tamquam  principio  ac  fonte.  Ecclesia  Iesu  Chri-i 
sti  in  proposito,  voluntate,  et  opere  redemptoris  est  mun- 


406 


dus  eupernaturaliter  transformatus  per  divinam  doctrinam, 
legem,  et  gratiam;  pretinm  antem  redemptionis  Ecclesiae 

est  sanguis  Iesu  Christi  Filii  ■  2^  ^  ■  _  jgi>ag.  296 

Thesis  XVIII.  —  De  Ecclesia  sponsa  et  mystico  corpore  Christi,  quae 
rationes  continent  causam  velut  formalem  Ecclesiae.  —  Habi-i 
tudines  inter  Christum  et  Ecclesiam  praeclarissime  exhi-i 
bentur  in  88.  Scripturis  sub  ratione  sponsae  et  corporis  Chri-i 
sti,  quibus  Ecclesiae  cum  Christo  intima  unio  secundum 
ipsam  naturam  a  Verbo  assumptam,  et  Christi  in  Ecclesiam 
dilectio  ac  efficientia,  et  Ecclesiae  sublimatio  declaratur. 

Est  enim  Ecclesia  corpus  Christi  non  solum,  quatenus  in 
se  est  corpus  morale  et  ad  Christum  refertur  ut  ad  finem 
et  ad  Dominum;  sed  est  corpus  mysticum  Christi,  quod  per 
supernaturales  iuncturas  visibiles  et  invisibiles  ipsi  capiti 
unitur,  ab  eo  existentiam  et  vitam  haurit,  eiusque  est  ple-« 

nitudo  _  m  301 

THESIS  XIX.  —  Verbum  incarnatum  multipliciter  est  exemplar  ad 
quod  Ecclesia  Christi  expressa  est.  —  Ad  Verbum  incarna— > 
tum  tamquam  ad  suum  exemplar  Ecclesia  secundum  elemen-i 
tum  visibile  et  invisibile  expressa  intelligitur.  Quae  qui-i 
dem  Ecclesiae  conformatio  cum  Christo  spectanda  est  tum 
in  eius  constitutione  generatim,  tum  in  eius  muneribus  et 
sacramentis,  ac  denique  in  eins  glorificatione  tam  inchoata 

Scholion.  Augustini  interpretatio  asseritur  de  duplici  resurre-» 

ctione  indicata  c.  XXI. _ |  ^  ^  ^  ^  ~  _  =—  =—  333 

Thesis  XX.  —  Gloria  Christi  finis  Ecclesiae.  —  Tota  Ecclesia  tum 


in  stadio  militiae  tum  in  statu  triumphi  intrinsecus  ex  sua 
essentia  ordinata  est  ad  gloriam  Iesu  Christi,  ut  ad  suum 
finem;  unde  ipsius  Ecclesiae  exaltatio  et  intimus  simul  ne-i 
xus  intelligitur  Ecclesiae  veteris  testamenti  cum  Ecclesia 
Christi  in  terris  atque  huius  cum  Ecclesia  flnaliter  consnm-i 


mata  in 


339 


Sectio  IV.  —  E>e  Ecclesiae  proprietatibus 


346 


§.  I.  De  visibilitate  Ecclesiae  Christi  in  terris.  Praenotio  hi¬ 
storica  _  = 


TnESIS  XXI.  —  Visibilitas  Ecclesiae  in  incommutabili  Christi  institu— ■ 
tione.  —  Ecclesia  novi  Testamenti  non  facto  humano  sed 
institutione  divina  est  religiosa  societas  visibilis;  Christus 
enim  Deus-homo  divinam  religionem  pro  hominibus  non  so-i 
lum  in  animis  latentem  sed  in  visibilibus  rebus  et  insti-i 
tutis  velut  incorporatam  fundavit,  quae  ipsa  per  professio-i 
nem  unius  fidei,  per  disciplinam  morum,  per  sacramenta  san-i 
ctificationis  ac  cultus  divini  unam  societatem  hominum  re- 


ligiosaiu  coniungunt.  Unde  Ecclesia  in  terris  non  alia  visi-i 
bilis  alia  invisibilis  est,  sed  ipsamet  Ecclesia  Christi  visi-i 
bilis  proprietates  habet  etiam  invisibiles;  nec  alia  Ecclesia 
est  conspiena  alia  per  fidem  credenda,  sed  ipsamet  Ecclesia 
quae  visibilis  est,  ut  obiectum  divinae  revelationis  et  sub- 
iectum  supernaturalium  attributorum  fide  creditur;  ac  pro-i 
inde  eadem  una  visibilis  Ecclesia  est  etiam  Ecclesia  divina-i 

Scholion.  Protestandum  ineptiae  contra  hoc  dogma  .  »  368 

§.  II.  De  membris  Ecclesiae  Jesu  Christi  _  »  377 

THESIS  XXII.  —  De  conditionibus  necessariis  ad  unionem  eum  Ec-> 
clesia,  quarum  defectus  excludit  a  censu  membrorum  Eccle-i 
siae.  —  Quamvis  voluntate  Dei  legifera  et  antecedente 
omnes  homines  sicut  ad  salutem  ita  ad  agnitionem  veritatis 
et  ad  Ecclesiam  vocentur;  ad  actualem  tamen  nnionem  cum 
Ecclesia  conditiones  necessariae  snnt  1°.  integritas  fidei  cum 
fidei  sacramento,  quod  est  baptisma;  2°.  obedieutia  hierar- 
chica;  3°.  ins  permanens  communionis  ecclesiasticae.  Quare 
Ecclesiae  membra  et  in  Ecclesia  non  sunt  haeretici;  nec  ca-« 
techumeni;  neque  schismatici;  neque  excommunicati  .  .  »  379 

THESIS  XXIII.  —  Distinctius  explicantur  rationes,  quibus  alicui  se-i 
ctae  adseripti,  excommunicati,  ac  denique  catechumeni  ad 
Ecclesiam  referuntur.  —  Facta  distinctione  inter  id  quod  est 
pertinere  ad  Ecclesiam  Christi  in  terris  simpliciter  et  ex  in-i 
tegro,  et  quod  est  pertinere  seu  referri  ad  illam  secundum 
quid  et  ex  aliqua  parte,  tenendum  est,  omnes  illos  quos  no-i 
minavimus,  ex  aliqua  parte  cohaerere  cum  Ecclesia.  Namque 
1*.  qui  in  secta  aliqua  materialiter  tantum  versantnr,  ii  in 
foro  interno  ct  in  indicio  Dei  per  veram  fidem  et  characte- 
lem  baptismi  sunt  membra  unius  catholicae  Ecclesiae  Chri-i 
sti,  iu  foro  tamen  externo  et  in  indicio  Ecclesiae  adulti  in-i 
ter  eos  praesumuntur  haeretici  aut  schismatici;  haeretici  et 
schismatici  formales  ipso  charactere  baptismali  manent  iu- 
risdictioni  ac  legibus  Ecclesiae  snbiecti,  et  eodem  chara-i 
ctere  omnibusque  institutis  Ecclesiae  propriis  quae  sibi 
retinuerunt,  eo  strictius  obligantur,  ut  redeant  ad  ovile, 
cuius  signum  gerunt  impressum,  sicut  vicissim  Ecclesia  oves 
cum  signo  errantes  eo  diligentius  quaerit.  2°.  Excommunicati 
ex  ipsa  intentione  ac  indole  poenae  medicinaliter  non  mon 
taliter  sunt  exclusi,  ut  quam  primum  satisfaciendo  quaerant 
reconciliationem,  et  vi  poenae  bonis  quidem  visibilibus  Ec-i 
clesiae  visibilis,  non  tamen  per  se  spiritualibus,  nisi  qua-i 
tenus  haec  cum  illis  cohaerent,  privati  sunt.  3°.  Catechu-i 
meni  quantumvis  fide,  spe  et  charitate  cum  spiritu  Eccle-i 
siae,  atque  ita  voluntatis  voto  cum  ipsa  visibili  Ecclesia 


408 


in  terris  uniri  possint,  qnoniazn  tamen  eidem  actu  ipso  et 
charactere  sacramenti  fidei  incorporati  non  sunt,  ideo  nec 
visibilium  mysteriorum  Ecclesiae  participes  esse  possunt  nec 
eius  iurisdictioni  ac  legibus  obnoxii  sunt,  sed  ex  lege  di— • 
vina  et  naturali  obligantur  magisterio  Ecclesiae  eiusdemque 

TilESIS  XXIV.  —  De  unione  cum  Ecclesia  ut  medio  necessario  ad 
iustificationem  et  salutem.  —  Quamvis  modo  quo  in  superiori 
thesi  dictum  est,  aliqui  iustiflcari  et  salvari  possint,  quin 
in  foro  externo  agnoscantur  ad  Ecclesiam  visibilem  perti-i 
nere;  attamen  1°.  illi  ipsi  non  salvantur  nisi  per  Ecclesiam, 
cuius  est  verbum  fidei  et  cuius  intuitu  dantur  gratiae  salu-i 
tiferae,  et  non  salvantur  nisi  in  Ecclesia,  cuius  non  solum 
spiritu  sed  etiam  visibilibus  elementis  coniunguntur  volun-i 
tate,  quae  -  apud  Deum  pro  facto  reputatur.  -  Haec  enim 
elementa  visibilia  2°.  ex  institutione  divina  non  sunt  de 
necessitate  praecepti  dumtaxat  sed  de  necessitate  medii  ad 
iustificationem  et  salutem;  quocirca  iustificatio  in  novo  Te-i 
stamento  numquam  efficitur  sine  relatione  ad  illa  et  spiri-i 
tuali  saltem  hominis  coninnctione  cum  iisdem  elementis  vi-i 
sibilibus,  atque  ita  coram  Deo  et  Ecclesia  triumphante  exsi-i 
stit  non  sine  unione  cum  Ecclesia  in  terris.  Neque  vero 
3°.  huinsmodi  aliquorum  membrorum  unio  cum  Ecclesia  et 
-  sine  visibilibus  sacramentis  sanctificatio  -  quidquam  officit 
dogmati  de  visibilitate  Ecclesiae  Christi  ______  n  424 

THESIS  XXV.  —  Peccatores  non  excluduntur  ex  censu  membrorum 
Ecclesiae  Christi.  —  Tum  divinis  institutis  in  Ecclesia  velut 


practice  tum  theoretice  diserta  doctrina  in  Scripturis  revela-i 
tum  ot  in  catholica  traditione  luculenter  explicatum  est,  non 
solos  iustos  sed  etiam  peccatores  omnes  praeter  eos,  quos  in 
antecedentibus  ab  Ecclesia  extorres  esse'  demonstravimus, 
esse  vere  et  simpliciter  membra  Ecclesiae  visibilis.  Neque 
Patres  ac  nominatim  Augustinus  huic  veritati  contradicunt, 
si  quando  peccatores  ad  Ecclesiam  pertinere  negare  videntur, 
sed  Ecclesiam  considerant  secundum  quid,  secundum  finem 
scilicet  proximum  actualis  sanctificationis,  et  secundum  do-i 


num 


438 


IMPRIMATUR 

Fr.  Raphael  Pierotti  0.  P.  S.  P.  A.  M. 

IMPRIMATUR 

Iulius  Lenti  Archiep.  Siden.  Vicesg.